CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN VỀ CHÍNH SÁCH NHẬP KHẨU Ô TÔ ĐÃ QUA SỬ DỤNG 1. Khái quát về nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng 1. Khái niệm ô tô đã qua sử dụng Việt Nam mở cửa hội nhập Quốc tế, và cho phép nhập thêm nhiều loại ô tô, đem đến sự phong phú về chủng loại ô tô và thêm nhiều lựa chọn cho người tiêu dùng. Khác với ô tô nguyên chiếc còn mới, giá cả và chất lượng đã được đảm bảo từ các nhà sản xuất, thì ô tô đã qua sử dụng chất lượng, xuất xứ, hay mức độ khấu hao của từng chiếc là khác nhau và rất khó để nhận định.
Vì vậy, việc nhập khẩu các loại ô tô không còn mới, đã được sử dụng trong một thời gian nhất định cũng có những yêu cầu khắt khe hơn. Nhà nước cần xem xét thật kỹ về chất lượng để đảm bảo yêu cầu kỹ thuật khi cho phép nhập khẩu vào trong nước. Vì thế, ô tô đã qua sử dụng là loại ô tô cần đạt được một số điều kiện mới được phép nhập khẩu. Theo quy định tại Thông tư liên bộ số 03/2006/TTLT-BTM-BGTVT- BTC-BCA ngày 31-3-2006 của Bộ Thương mại - Bộ Giao thông Vận tải - Bộ Tài chính - Bộ Công an, ô tô đã qua sử dụng được phép nhập khẩu là những loại ô tô phải đảm bảo các điều kiện sau: * Không quá 5 năm tính từ năm sản xuất đến thời điểm ô tô về đến cảng Việt Nam.
* Được đăng ký với thời gian tối thiểu là 6 tháng. * Chạy được một quãng đường tối thiểu là 10. * Không phải là loại có tay lái nghịch (tay lái bên phải), ở dạng tháo rời, hoặc đã thay đổi kết cấu. Khái niệm nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng Theo lý luận thương mại quốc tế, nhập khẩu là việc quốc gia này mua hàng hóa và dịch vụ từ quốc gia khác.
Nhập khẩu để bổ sung các hàng hóa mà trong nước không sản xuất được, hoặc sản xuất không đáp ứng nhu cầu. Sự phát triển của xã hội gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất. Sản xuất càng phát triển thì các mối quan hệ kinh tế trong nền kinh tế giữa các đối tượng kinh tế càng phức tạp. Khi xã hội phát triển đến mức độ nhất định, các mối quan hệ kinh tế không còn bó buộc trong phạm vi quốc gia, mà vươn ra bên ngoài, tại nên các mối quan hệ kinh tế quốc tế.
Hoạt động nhập khẩu là hoạt động đưa hàng hóa từ quốc tế vào trong nước, là một hoạt động trong thương mại quốc tế, tác động trực tiếp đến sản xuất trong nước. Xu thế toàn cầu hóa xuất hiện và phát triển do sự phát triển mạnh mẽ của công cụ sản xuất, năng suất lao động ngày càng cao hơn. Điều này phá vỡ khuôn khổ chật hẹp của nền sản xuất khép kín, đẩy mạnh tiêu dùng và sản xuất cũng như mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Hoạt động nhập khẩu cũng tạo điều kiện thúc đẩy cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Vì thế, nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng là hình thức bổ sung mặt hàng ô tô đã qua sử dụng từ quốc tế vào trong nước. Điều này đáp ứng một lượng nhu cầu về mặt hàng ô tô của người sử dụng trong nước, đồng thời mang đến thách thức cho ngành sản xuất ô tô còn non trẻ của nước ta. Đặc điểm mặt hàng ô tô đã qua sử dụng. Trên thực tế, ô tô đã qua sử dụng là một loại hàng hóa đặc biệt, Nhà nước ta cần phải cân nhắc lỹ lưỡng về mặt tích cực và hạn chế của nó, để đưa ra những quyết định đúng đắn về việc có cho nhập hay không loại hàng hóa này.
Khó kiểm tra được xuất xứ Việc kiểm tra xuất xứ của một chiếc ô tô đã qua sử dụng là không đơn giản. Đối với những chiếc ô tô mới nguyên chiếc, việc kiểm tra xuất xứ của 9 chiếc xe không mấy khó khăn, còn với ô tô đã qua sử dụng thì ngược lại, rất khó xác định xuất xứ bởi việc xác định một chiếc xe được sản xuất tại một nước nhưng lưu hành qua nhiều nước khác nhau trước khi nhập nước ta là chuyện thông thường. Khó kiểm tra được chất lượng Về chất lượng, với xe mới có thể căn cứ vào loại xe, hãng sản xuất thì có thể biết được chất lượng xe, còn với xe đã qua sử dụng, chất lượng của xe còn lại bao nhiêu cho đến thời điểm kiểm tra là vấn đề rất khó xác định. Khái niệm tuổi thọ ở xe đã qua sử dụng nói lên thời gian đã qua sử dụng của xe, nhưng cũng khó có thể dùng khái niệm này để ám chỉ chất lượng của xe, vì một chiếc xe có tuổi thọ cao, ít được sử dụng và sử dụng đúng cách vẫn có thể có chất lượng tốt hơn những xe có tuổi thọ thấp, không được giữ gìn cẩn thận, mức độ sử dụng cao.
Việc đưa ra định lượng % để nói về chất lượng của xe cũ cũng chỉ là cách tính tương đối. Và còn một hạn chế của việc mua xe đã qua sử dụng nhập khẩu là có những đời xe được gọi là xe thời vụ, chỉ được sản xuất trong một thời gian ngắn nên những linh kiện, phụ tùng khan hiếm trên thị trường. Vì vậy, những loại xe này khi cần thay thế phụ tùng, linh kiện sẽ rất khó tìm nên thường phải tìm linh kiện của các loại xe tương tự để thay thế vào. Linh kiện không tương thích sẽ khiến cho độ bền của xe không bảo đảm.
Giá cả có thể không tương xứng với chất lượng Giá cả là một yếu tố đặc biệt của xe đã qua sử dụng. Thông thường giá các loại xe đã qua sử dụng đều thấp hơn xe mới cùng loại, trừ những loại xe đặc biệt, số lượng ít, đáp ứng được sở thích của một số bộ phận khách hàng. Giá xe mới được quy định bởi nhà sản xuất còn giá xe đã qua sử dụng không bị ràng buộc bởi quy định nào, vì thế đã có trường hợp cùng một loại xe nhưng chênh lệch về giá là rất lớn. Việc xác định giá cả của xe đã qua sử dụng cũng gặp khó khăn.
Tác động của nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng đến ngành sản xuất ô tô trong nước. Tác động tích cực Thúc đẩy ngành sản xuất trong nước phát triển Sau khi chính phủ cho phép nhập khẩu xe đã qua sử dụng dưới 16 chỗ, thị trường trở nên phong phú hơn rất nhiều với nhiều chủng loại xe tốt, người tiêu dùng có nhiều sự lựa chọn hơn, điều này khiến cho các nhà được cải tiến với chất lượng và giá thành tốt hơn để thu hút sự chú ý của người tiêu dùng. Chính điều này đã xóa bỏ sự độc quyền của các doanh nghiệp trong nước, giúp các doanh nghiệp ngày càng đa dạng hóa sản phẩm, nhằm phục vụ người tiêu dùng tốt hơn. Mặt khác, các doanh nghiệp cũng rất hài lòng với mức thuế tuyệt đối nhập khẩu áp cho xe đã qua sử dụng nhập khẩu.
Sau khi được cộng gộp tất cả các loại thuế thì giá một chiếc xe đã qua sử dụng được nhập khẩu về cũng cao không kém một chiếc xe mới cùng loại sản xuất trong nước. Chính điều này cũng đã hạn chế được các tác động xấu của xe đã qua sử dụng nhập khẩu với môi trường, vấn đề an toàn giao thông và sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô trong nước. Ô tô đã qua sử dụng lưu hành tại Việt Nam có mẫu mã phong phú, chủng loại đa dạng. Loại ô tô này dù đã qua sử dụng, nhưng nhiều chiếc còn có công nghệ hiện đại hơn nhiều ô tô mới cùng mức giá tại Việt Nam, khiến cho người tiêu dùng đã có thêm một sự lựa chọn đáng kể.
Đáp ứng nhu cầu ô tô trong nước Ngành sản xuất lắp ráp ô tô trong nước sản xuất được các loại xe dưới 16 chỗ, xe tải có trọng tải nhỏ, nên những loại ô tô khách, ô tô tải cỡ trung bình trở lên và các loại xe chuyên dùng cần được nhập khẩu để bổ sung nhu cầu cấp thiết của đời sống cũng như phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Tác động tiêu cực Gia tăng sự cạnh tranh Hoạt động nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng nói chung mà điển hình là chính sách nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng nói riêng đã gây nên những biến động lớn trong ngành sản xuất ô tô. Ngành công nghiệp ô tô trong nước được sự bảo hộ tuyệt đối của Chính phủ, thì từ khi có chính sách nhập khẩu ô tô đã qua sử dụng đã đẩy các doanh nghiệp sản xuất ô tô trong nước vào tình thế khó khăn hơn trước do gặp phải sự cạnh tranh đáng kể. Cho phép nhập khẩu xe hơi đã qua sử dụng góp phần phá vỡ sự “độc quyền” của các hãng xe hơi trong nước.
Một số bộ phận người tiêu dùng tỏ ra chuộng ô tô đã qua sử dụng hơn vì những loại ô tô này có tiêu chuẩn Châu Âu hay Mỹ, tiêu chuẩn cao hơn so với xe sản xuất trong nước. Điều này đặt ra bài toán ô tô trong nước làm sao phải nâng cao chất lượng cho phù hợp để có thể cạnh tranh. Các doanh nghiệp trong nước đã cố gắng để tung ra được các loại xe mới với nhiều kiểu dáng và mẫu mã đa dạng, nâng cao chất lượng và tính năng sử dụng nhằm lấy được lòng tin của khách hàng. Các liên doanh ô tô trong nước cần cố gắng nhiều hơn để gây dựng được thương hiệu cho mình.
Tuy nhiên, hiệu quả đạt được vẫn chưa thực sự là lớn, thậm chí biến thành nơi thăm dò thị trường của các thương hiệu ô tô đến từ nước khác, được coi là thị trường ô tô “giá rẻ”. Các doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ hơn khi muốn tăng giá xe Mặt khác, khi người tiêu dùng đã có quyền được lựa chọn thì các liên doanh sản xuất ô tô trong nước không còn có thể độc quyền, làm chủ về giá cả như trước nữa. Tuy giá xe đã qua sử dụng không phải là thấp so với xe mới sản xuất trong nước, nhưng các doanh nghiệp sản xuất trong nước cũng không thể tăng giá theo ý muốn.