ĐẶT VẤN ĐỀ Ngày nay, cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, chăm sóc sức khỏe là một mục tiêu quan trọng hàng đầu của mỗi cá nhân, gia đình và xã hội. Trong đó, thuốc là nguồn thiết yếu trong công tác chữa bệnh và nâng cao sức khỏe cho người dân. Sai sót liên quan đến thuốc tại bệnh viện đã và đang là vấn đề lo ngại trên toàn thế giới. Đây là một trong những nguyên nhân chính không chỉ làm giảm chất lượng điều trị, tăng nguy cơ xảy ra phản ứng không mong muốn mà còn làm tăng chi phí cho người bệnh [1].
Do đó để đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả là yếu tố then chốt của công tác chăm sóc dược để đảm bảo an toàn sức khỏe cho nhân dân và là mục tiêu của chính sách quốc gia về thuốc [2]. Để sử dụng thuốc hợp lý phải thực hiện tốt chu trình sử dụng thuốc gồm chẩn đoán/theo dõi, kê đơn, cấp phát và tuân thủ điều trị. Cấp phát và tuân thủ điều trị là hai khâu có quan hệ mật thiết với nhau trong chu trình sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả. Cấp phát thuốc không chỉ đơn thuần là cấp phát thuốc đến tay người bệnh mà còn phải kiểm tra tính hợp lý, an toàn cũng như tư vấn, hướng dẫn sử dụng thuốc cho người bệnh.
Người cấp phát không cung cấp đủ thông tin cần thiết về thuốc cho người bệnh, người bệnh kém hiểu biết về hướng dẫn sử dụng, lợi ích hoặc nguy cơ của thuốc đươc kê là một rào cản đối với việc tuân thủ điều trị. Việc không tuân thủ điều trị có thể dẫn tới sai sót trong quá trình sử dụng thuốc, dẫn đến nguy cơ có hại cho sức khỏe như tăng tỷ lệ nhập viện và tử vong, đặc biệt là ở trẻ em và người cao tuổi. Do đó, việc thường xuyên theo dõi, đánh giá định kỳ việc cấp phát cũng như hiểu biết của người bệnh về thuốc sau khi được cấp giúp xác định vấn đề tồn tại cụ thể trong sử dụng thuốc, thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý và cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách những thông tin hữu ích trong việc xem xét các chính sách liên quan [3]. 1 Tại các nước đang phát triển, quy trình cấp phát thuốc mới tập trung vào cấp phát đủ thuốc cho người bệnh.
Ngoài ra, ít tương tác giữa người cấp phát và người bệnh cũng có thể ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động cấp phát thuốc. Người cấp phát không được đào tạo đầy đủ, không được giám sát cũng có thể ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động cấp phát thuốc. Do đó việc xây dựng các quy trình chuẩn, cải tiến quy trình phù hợp với từng giai đoạn và tiến hành đào tạo cho nhân viên về các quy trình đã được xây dựng là một trong các biện pháp mang lại hiệu quả [4]. Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội (BVĐHQGHN) là bệnh viện hạng 3, trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.
Việc khám chữa bệnh ngoại trú (bao gồm cả khám bảo hiểm và dịch vụ), khám sức khỏe định kỳ, khám cấp giấy chứng nhận sức khỏe cho các đơn vị trong nước và người nước ngoài được Bệnh viện giao cho Phòng khám đa khoa 182 Lương Thế Vinh (Phòng khám trực thuộc Bệnh viện). Với số lượt khám ngoại trú ngày càng tăng, mỗi ngày Phòng khám tiếp đón từ 200 – 300 lượt khám bệnh và lĩnh thuốc bảo hiểm y tế. Muốn đạt được mục tiêu sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả, thì cần thực hiện tốt chu trình sử dụng thuốc. Một trong những nhiệm vụ quan trọng là nâng cao chất lượng cấp phát thuốc ngoại trú, cũng như hoạt động tư vấn sử dụng thuốc và sự hiểu biết biết của người bệnh về việc sử dụng thuốc.
Để có cái nhìn toàn diện về thực trạng cấp phát thuốc Bảo hiểm y tế ngoại trú tại Phòng khám đa khoa 182 Lương Thế Vinh – Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội cũng như giúp hoạt động cấp phát thuốc bảo hiểm y tế tại bệnh viện hướng đến quy trình chuẩn và phù hợp với đơn vị, chúng tôi tiến hành đề tài: “Phân tích thực trạng cấp phát thuốc ngoại trú tại Phòng khám đa khoa 182 Lương Thế Vinh – Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2022” với mục tiêu: 1. Phân tích thực trạng việc thực hiện các bước cấp phát thuốc ngoại trú tại Phòng khám đa khoa 182 Lương Thế Vinh – Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2022 theo quy trình cấp phát thuốc của MSH. Phân tích sự hiểu biết của người bệnh về sử dụng thuốc đối với các thuốc được cấp phát tại Phòng khám đa khoa 182 Lương Thế Vinh – Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2022. Trên cơ sở đó đưa ra các kiến nghị và đề xuất để góp phần hoàn thiện quy trình cấp phát thuốc ngoại trú tại Phòng khám, hướng tới xây dựng quy trình cấp phát phù hợp với hoạt động của Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội.
Hoạt động cấp phát thuốc trong cơ sở khám chữa bệnh 1. Cấp phát thuốc Cấp phát thuốc là quá trình chuẩn bị và đưa thuốc cho người bệnh trên cơ sở đơn thuốc của người đó, bao gồm các giai đoạn khác nhau: kiểm tra đơn thuốc, lấy thuốc, ghi nhãn, cấp phát và hướng dẫn sử dụng. Bộ phận cấp phát thuốc có ở tất cả các cơ sở bán lẻ thuốc, phòng khám, trung tâm y tế, bệnh viện. Cấp phát thuốc là một trong bốn khâu của chu trình sử dụng thuốc.
Cấp phát thuốc đóng vai trò quan trọng và có liên quan mật thiết với ba khâu còn lại (chẩn đoán, kê đơn và tuân thủ điều trị). Đây được xem là bước trung gian để phân phối thuốc theo chỉ định của bác sĩ đến tay người bệnh. Việc cấp phát đúng người bệnh, đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng đường dùng, đúng thời gian và tư vấn sử dụng thuốc hợp lý góp phần quan trọng tăng tuân thủ điều trị của người bệnh. Cấp phát thuốc là một yếu tố quan trọng trong sử dụng thuốc tốt, đảm bảo thuốc được cung cấp cho người bệnh với liều lượng, số lượng quy định, cùng với những chỉ dẫn rõ ràng và được đựng trong các đồ bao gói để duy trì hiệu lực của thuốc.
Để đánh giá hoạt động cấp phát thuốc người ta sử dụng một số chỉ số như thời gian cấp phát trung bình, tỷ lệ thuốc được cấp phát, tỷ lệ thuốc được dán nhãn đầy đủ, tỷ lệ người bệnh hiểu biết về liều dùng, các chỉ số này nằm trong chỉ số chăm sóc người bệnh của Tổ chức y tế thế giới (WHO) đưa ra [5]. Quy trình cấp phát thuốc 1. Một số quy trình cấp phát thuốc tại Việt Nam Hiện nay, Bộ Y tế chưa có văn bản cụ thể nào quy định quy trình chuẩn về cấp phát thuốc điều trị ngoại trú. Tuy nhiên, Bộ Y tế có nhiều văn bản pháp quy quy định về các hoạt động liên quan đến cấp phát thuốc.
Thông tư 22/2011/TTBYT ngày 10 tháng 6 năm 2011 quy định tổ chức và hoạt động của khoa Dược Bệnh viện: 4 Theo dõi và quản lý xuất nhập thuốc a) Khoa Dược duyệt thuốc trước khi cấp phát. b) Cấp phát thuốc cho khoa lâm sàng: - Trưởng khoa Dược hoặc dược sĩ được ủy quyền duyệt Phiếu lĩnh thuốc trong giờ hành chính; - Khoa Dược bảo đảm việc cấp phát thuốc, hóa chất (pha chế, sát khuẩn) đầy đủ và kịp thời theo Phiếu lĩnh thuốc, hóa chất của khoa lâm sàng, cận lâm sàng; c) Phát thuốc theo đơn cho người bệnh ngoại trú có thẻ bảo hiểm y tế. d) Từ chối phát thuốc nếu phát hiện sai sót trong đơn thuốc hoặc Phiếu lĩnh thuốc, thông báo lại với bác sĩ kê đơn và bác sĩ ký duyệt; phối hợp với bác sĩ lâm sàng trong việc điều chỉnh đơn thuốc hoặc thay thế thuốc. đ) Kiểm tra, đối chiếu khi cấp phát thuốc: - Thể thức phiếu lĩnh thuốc hoặc đơn thuốc; - Kiểm tra tên thuốc, nồng độ (hàm lượng), dạng bào chế, liều dùng, đường dùng, khoảng cách dùng thuốc trên đơn thuốc với thuốc sẽ giao; - Nhãn thuốc; - Chất lượng thuốc; - Số lượng, số khoản thuốc trong đơn thuốc, phiếu lĩnh thuốc với số thuốc sẽ giao.
e) Sau khi cấp phát phải vào thẻ kho theo dõi thuốc hàng ngày. g) Cấp phát thuốc theo nguyên tắc thuốc nhập trước xuất trước, thuốc có hạn dùng ngắn hơn xuất trước. Chỉ được cấp phát các thuốc còn hạn sử dụng và đạt tiêu chuẩn chất lượng. h) Vào sổ theo dõi xuất, nhập hoặc thẻ kho.
i) Lưu trữ chứng từ xuất, nhập, đơn thuốc ngoại trú thực hiện theo quy định về lưu trữ hồ sơ bệnh án. Bên cạnh đó, nhiều đơn vị Bệnh viện trên cả nước xây dựng và ban hành quy trình cấp phát thuốc ngoại trú phù hợp với thực tế tại đơn vị của mình dựa 5 trên Thông tư 22/2011-TT-BYT và quy trình cấp phát thuốc trên thế giới của MSH. Quy trình cấp phát thuốc theo MSH Theo cơ quan khoa học vì sức khỏe Hoa Kỳ (MSH), quy trình cấp phát thuốc bao gồm 6 bước chính [6]: 6. Phát thuốc và 1.
Tiếp nhận đơn hướng dẫn, tư vấn thuốc cho người bệnh 5. Ghi lại các hoạt 2. Hiểu và kiểm tra động đơn thuốc 4. Kiểm tra thuốc lần 3.
Chuẩn bị thuốc, cuối bao gói và ghi nhãn Hình 1.1: Quy trình cấp phát thuốc cho người bệnh theo MSH Bước 1: Tiếp nhận đơn thuốc - Nhận đơn thuốc - Xác nhận lại họ và tên của người bệnh, việc này có ý nghĩa quan trọng khi số lượng người bệnh đông để tránh tình trạng nhầm đơn - Kiểm tra tính hợp lệ của đơn thuốc (bao gồm chữ ký bác sỹ, thủ tục hành chính khác) Bước 2: Hiểu và kiểm tra đơn thuốc - Đọc đơn thuốc 6 - Chuẩn xác và làm rõ một số viết tắt của người kê đơn - Kiểm tra đơn thuốc và tính hợp lý của đơn thuốc (thời gian dùng, liều dùng, số lượng, nhận diện một số tương tác thuốc - thuốc thường gặp), có thể liên hệ với bác sỹ trong trường hợp đơn thuốc có vấn đề. Bước 3: Chuẩn bị thuốc, bao gói và ghi nhãn - Lấy thuốc theo đúng tên, nồng độ, dạng bào chế và đủ số lượng, đảm bảo thuốc chưa hết hạn và trong tình trạng tốt, đảm bảo an toàn, vệ sinh trong các trường hợp ra lẻ thuốc.