Luận văn phân tích nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của các NHTMCP Việt Nam 2007-2013

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng TMCP Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Người hướng dẫn: PGS. Trần Hoàng Ngân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. HCM
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phân Tích Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lợi Của Ngân Hàng TMCP Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu đề tài, câu hỏi nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của đề tài
• 0.6. Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LỢI NHUẬN, KHẢ NĂNG SINH LỢI, CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 1.1. Lợi nhuận, khả năng sinh lợi là gì, các biến phụ thuộc đại diện cho lợi nhuận
• 1.1.1. Định nghĩa lợi nhuận
• 1.1.2. Khả năng sinh lợi
• 1.1.3. Các biến phụ thuộc đại diện cho khả năng sinh lợi
• 1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi tại các Ngân hàng TMCP Việt Nam
• 1.2.1. Các nhân tố bên trong
• 1.2.2. Các nhân tố bên ngoài
• 1.2.3. Tổng quan về các nghiên cứu trước đây
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LỢI NHUẬN NGÀNH NGÂN HÀNG TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.1. Tổng quan về hoạt động của ngành ngân hàng
• 2.1.1. Số lượng các ngân hàng tại Việt Nam
• 2.1.2. Sự tăng trưởng về tài sản
• 2.1.3. Sự tăng trưởng về vốn điều lệ
• 2.1.4. Tăng trưởng huy động và tín dụng
• 2.1.5. Nợ xấu tăng cao
• 2.2. Tỷ suất lợi nhuận các ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NHTMCP VIỆT NAM
• 3.1. Mô hình tổng thể
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Phân tích thống kê mô tả các biến
• 3.4. Phân tích tương quan giữa các biến
• 3.5. Kết quả hồi quy mô hình
• 3.5.1. Hồi quy mô hình với biến phụ thuộc ROA
• 3.5.2. Hồi quy mô hình với biến phụ thuộc ROE
• 3.5.3. Hồi quy mô hình với biến phụ thuộc NIM
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐƯA RA DỰA TRÊN MÔ HÌNH NHẰM NÂNG CAO KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA CÁC NHTMCP VIỆT NAM
• 4.1. Giải pháp đối với ngân hàng
• 4.1.1. Tăng tỷ lệ vốn chủ sở hữu
• 4.1.2. Tăng tỷ lệ cho khách hàng vay (tăng trưởng tín dụng)
• 4.1.3. Quản lý rủi ro tín dụng
• 4.1.4. Quản lý chi phí ngoài lãi
• 4.1.5. Cân bằng giữa huy động và cho vay
• 4.1.6. Hạn chế mở rộng quy mô một cách ồ ạt
• 4.1.7. Đa dạng hóa hoạt động ngân hàng
• 4.2. Kiến nghị đối với chính phủ
• 4.2.1. Nâng cao chất lượng thông tin CIC
• 4.2.2. Thực hiện kích cầu để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 4.2.3. Thực hiện kiểm soát tốt lạm phát
• PHỤ LỤC
• appendix.1. Các mẫu quan sát trong nghiên cứu
• appendix.2. Kết quả hồi quy Pool mô hình ROA, ROE, NIM khi bỏ biến INDE và NIM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khả Năng Sinh Lợi Của Ngân Hàng TMCP Việt Nam

Khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) Việt Nam là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng. Ngành ngân hàng đóng vai trò trung gian trong việc phân phối nguồn vốn, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế. Việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi không chỉ giúp các ngân hàng tối ưu hóa hoạt động mà còn tạo ra giá trị cho các nhà đầu tư.

1.1. Định Nghĩa Khả Năng Sinh Lợi Trong Ngành Ngân Hàng

Khả năng sinh lợi được đo lường qua các chỉ số như tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM). Những chỉ số này phản ánh hiệu quả hoạt động của ngân hàng và khả năng tạo ra lợi nhuận từ các nguồn tài sản.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Khả Năng Sinh Lợi Đối Với Ngân Hàng

Khả năng sinh lợi không chỉ ảnh hưởng đến sự tồn tại của ngân hàng mà còn tác động đến sự ổn định của nền kinh tế. Ngân hàng có khả năng sinh lợi cao sẽ thu hút được nhiều nhà đầu tư và khách hàng, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh bền vững.

II. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lợi Của Ngân Hàng TMCP

Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng TMCP có thể được chia thành hai nhóm chính: nhân tố bên trong và bên ngoài. Nhân tố bên trong bao gồm các quyết định tài chính của ngân hàng, trong khi nhân tố bên ngoài liên quan đến môi trường kinh tế và chính sách của chính phủ.

2.1. Nhân Tố Bên Trong Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lợi

Các quyết định tài chính như tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQTA), tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LOTA) và tỷ lệ chi phí ngoài lãi (NETA) đều có tác động lớn đến khả năng sinh lợi của ngân hàng. Những quyết định này phản ánh cách thức ngân hàng quản lý tài chính và rủi ro.

2.2. Nhân Tố Bên Ngoài Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lợi

Môi trường kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ và lãi suất cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng. Sự biến động của các yếu tố này có thể tạo ra áp lực lên hoạt động của ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến lợi nhuận.

III. Phân Tích Tình Hình Khả Năng Sinh Lợi Của Ngân Hàng TMCP Việt Nam

Trong những năm gần đây, khả năng sinh lợi của các ngân hàng TMCP Việt Nam đã có sự biến động đáng kể. Việc phân tích tình hình này giúp nhận diện các vấn đề và thách thức mà ngân hàng đang phải đối mặt.

3.1. Tình Hình Lợi Nhuận Của Ngành Ngân Hàng

Ngành ngân hàng Việt Nam đã trải qua giai đoạn phát triển mạnh mẽ, nhưng hiện tại đang đối mặt với nhiều thách thức như nợ xấu gia tăng và áp lực cạnh tranh. Việc theo dõi tình hình lợi nhuận giúp ngân hàng điều chỉnh chiến lược kinh doanh.

3.2. Các Chỉ Số Tài Chính Quan Trọng

Các chỉ số tài chính như ROA, ROE và NIM cần được theo dõi thường xuyên để đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Những chỉ số này không chỉ phản ánh khả năng sinh lợi mà còn cho thấy sức khỏe tài chính của ngân hàng.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Khả Năng Sinh Lợi Của Ngân Hàng TMCP

Để nâng cao khả năng sinh lợi, các ngân hàng TMCP cần áp dụng các giải pháp hiệu quả nhằm tối ưu hóa hoạt động và quản lý rủi ro.

4.1. Tăng Cường Quản Lý Tài Chính

Quản lý tài chính hiệu quả giúp ngân hàng tối ưu hóa chi phí và tăng cường khả năng sinh lợi. Việc điều chỉnh tỷ lệ vốn chủ sở hữu và tỷ lệ cho vay có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong lợi nhuận.

4.2. Đa Dạng Hóa Hoạt Động Kinh Doanh

Đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng sinh lợi. Ngân hàng cần phát triển các sản phẩm mới phù hợp với nhu cầu thị trường.

V. Kết Luận Về Khả Năng Sinh Lợi Của Ngân Hàng TMCP Việt Nam

Khả năng sinh lợi của ngân hàng TMCP Việt Nam là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng. Việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi giúp ngân hàng đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp.

5.1. Tương Lai Của Ngành Ngân Hàng

Ngành ngân hàng Việt Nam cần tiếp tục cải cách và đổi mới để thích ứng với môi trường kinh doanh thay đổi nhanh chóng. Sự phát triển bền vững sẽ phụ thuộc vào khả năng quản lý rủi ro và tối ưu hóa hoạt động.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Từ Chính Phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện cho ngân hàng phát triển bền vững. Việc cải thiện môi trường kinh doanh và giảm thiểu rủi ro sẽ giúp ngân hàng nâng cao khả năng sinh lợi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại giữ vai trò huyết mạch trong việc điều tiết và phân phối vốn cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Trong giai đoạn 2007 - 2010, tổng tài sản của hệ thống ngân hàng Việt Nam đã tăng trưởng nhảy vọt từ 1.097 nghìn tỷ đồng lên 2.690 nghìn tỷ đồng và đạt quy mô hơn 5,8 triệu tỷ đồng vào quý I/2014. Tuy nhiên, sau giai đoạn tăng trưởng nóng, hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) phải đối mặt với nhiều áp lực lớn từ sự trầm lắng của thị trường bất động sản và nợ xấu gia tăng. Bước sang năm 2013, có tới 17% tổ chức tín dụng báo lỗ, tổng lợi nhuận toàn ngành chỉ đạt khoảng 53% đến 56% so với giai đoạn đỉnh cao 2010 - 2011. Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) bình quân giảm mạnh xuống còn 0,55% và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) rơi về mức 5,16%.

Trước thực trạng đó, đề tài nghiên cứu của tác giả Phan Thị Kiều Diễm dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Trần Hoàng Ngân tại Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh đã được thực hiện nhằm phân tích toàn diện các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của các NHTMCP Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu tài chính của 35 NHTMCP trong khoảng thời gian 7 năm liên tục từ năm 2007 đến năm 2013.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận diện, lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố quản trị nội bộ lẫn các biến số kinh tế vĩ mô đến hiệu quả sinh lời. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc giúp các nhà quản trị ngân hàng tái cấu trúc tài sản sinh lời, kiểm soát chi phí hoạt động và đáp ứng các quy định an toàn vốn theo Nghị định 141/2006/NĐ-CP cùng Thông tư 02/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết cấu trúc thị trường - hành vi - hiệu quả (Structure-Conduct-Performance - SCP) và lý thuyết quản trị tài chính ngân hàng hiện đại. Theo các lý thuyết này, hiệu quả sinh lời của ngân hàng là kết quả tổng hòa của các quyết định quản trị tài chính nội bộ và sự thích ứng với biến động môi trường vĩ mô bên ngoài.

Khả năng sinh lợi của ngân hàng được đo lường thông qua 3 chỉ tiêu phụ thuộc cốt lõi: tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM). Mô hình nghiên cứu kiểm định tác động của 9 biến số nội bộ đại diện cho các quyết định tài chính: tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQTA), tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LOTA), tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên tổng tài sản (DETA), tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (PRTO), tỷ lệ chi phí ngoài lãi (NETA), tỷ lệ thu nhập ngoài lãi (NIGI), thị phần tiền gửi (INDE), quy mô ngân hàng (SIZE) và tỷ trọng tài sản cố định (FIXED). Bên cạnh đó, 2 biến số kinh tế vĩ mô được đưa vào mô hình gồm tốc độ tăng trưởng kinh tế thực (RGDP) và tỷ lệ lạm phát (INFL) đo lường qua chỉ số giá tiêu dùng của hơn 500 mặt hàng thiết yếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel data) thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 35 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2007 - 2013, tương ứng với 245 quan sát thực nghiệm. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính liên tục và độ tin cậy cao nhất của các chỉ số kế toán qua các chu kỳ kinh tế.

Quy trình phân tích định lượng được thực hiện trên phần mềm thống kê Stata 11. Ban đầu, ma trận hệ số tương quan Pearson được thiết lập nhằm phát hiện sớm hiện tượng đa cộng tuyến với ngưỡng kiểm soát r tuyệt đối dưới 0,8. Tiếp theo, tác giả tiến hành ước lượng lần lượt qua ba mô hình: hồi quy gộp Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định Hausman được thực hiện để lựa chọn giữa FEM và REM. Cuối cùng, các kiểm định chẩn đoán vi phạm giả định hồi quy được áp dụng gồm kiểm định phương sai thay đổi (xttest0/xttest3) và kiểm định tự tương quan Wooldridge (xtserial). Do mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan bậc nhất, phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát (GLS) được lựa chọn làm giải pháp tối ưu nhằm triệt tiêu hoàn toàn các khuyết tật này, đảm bảo các ước lượng thu được đạt tính vững và hiệu quả cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thống kê mô tả toàn diện 245 quan sát giai đoạn 2007 - 2013 cho thấy tỷ suất ROA bình quân của các NHTMCP đạt 1,11% với độ lệch chuẩn 0,89%, ROE trung bình đạt 11,66% với độ lệch chuẩn 6,45%, và tỷ lệ NIM bình quân ở mức 3,15%. Tỷ lệ an toàn vốn (EQTA) bình quân đạt 13,32%, dao động lớn từ mức thấp nhất 2,45% tại MHB năm 2009 đến mức cao nhất 61,41% tại MDBank năm 2013. Tỷ lệ cho vay (LOTA) chiếm trung bình 52,83% tổng tài sản, trong khi tỷ lệ huy động vốn (DETA) đạt mức bình quân 70,19%.

Kết quả hồi quy mô hình GLS đã xác định những tác động mang tính quy luật sau:

Thứ nhất, tỷ lệ vốn chủ sở hữu (EQTA) có tác động tích cực cùng chiều mạnh mẽ đến ROA và NIM ở mức ý nghĩa thống kê 1%. Các ngân hàng duy trì bộ đệm vốn tự có vững chắc có khả năng chịu đựng rủi ro tốt hơn, tạo niềm tin lớn cho người gửi tiền và giảm thiểu đáng kể chi phí huy động vốn.

Thứ hai, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (PRTO) và tỷ lệ chi phí ngoài lãi (NETA) tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến mọi chỉ tiêu sinh lời. Tỷ lệ PRTO trung bình 1,02% (từng chạm đỉnh 4,77% tại Tiên Phong Bank năm 2012) khi tăng lên đã trực tiếp làm suy giảm lợi nhuận ròng từ 25% đến 40%.

Thứ ba, quy mô ngân hàng (SIZE) và thị phần tiền gửi (INDE) cho thấy mối tương quan phức tạp; khi ngân hàng mở rộng quy mô quá nhanh mà không kiểm soát tốt chất lượng tài sản, hiện tượng phi kinh tế theo quy mô sẽ xuất hiện làm giảm ROA.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu của Davydenko (2010) tại Ukraine và Demirguc-Kunt & Huizinga (1999) trên 80 quốc gia, kết quả thực nghiệm tại Việt Nam cho thấy sự tương đồng sâu sắc về vai trò của tỷ lệ vốn tự có và quản trị chi phí. Tỷ lệ chi phí ngoài lãi NETA trung bình 2,07% tổng tài sản (trong đó chi phí nhân sự chiếm hơn 50%) là nguyên nhân trực tiếp khiến nhiều ngân hàng sụt giảm hiệu quả trong giai đoạn 2012 - 2013 khi doanh thu sụt giảm nhưng chi phí bộ máy không thể cắt giảm kịp thời.

Trong phân tích học thuật, các phát hiện này được minh chứng rõ ràng thông qua việc trình bày dữ liệu dạng biểu đồ phân tán (scatter plot) kết hợp đồ thị đường xu hướng, biểu diễn sự phân kỳ giữa tốc độ tăng trưởng tài sản và chiều suy giảm của ROA, ROE qua từng năm. Điểm đáng lưu ý là biên lãi thuần NIM giảm mạnh từ mức 3,8% năm 2007 xuống dưới 2,8% năm 2013 do lãi suất cho vay giảm nhanh hơn lãi suất huy động (lãi suất cho vay giảm 2,3% trong khi lãi suất huy động chỉ giảm 1,8%), khiến thu nhập lãi thuần toàn hệ thống giảm 12%. Điều này lý giải tại sao các ngân hàng buộc phải tái cơ cấu danh mục tài sản sinh lời sang trái phiếu chính phủ để bảo toàn lợi nhuận.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào kết quả hồi quy mô hình GLS, luận văn đưa ra 5 nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực sinh lời cho các ngân hàng:

Thứ nhất, nâng cao năng lực vốn tự có thông qua việc tăng vốn điều lệ định kỳ từ 15% đến 20% mỗi năm. Hội đồng quản trị các NHTMCP cần chủ động giữ lại lợi nhuận chưa phân phối hoặc phát hành cổ phiếu cho cổ đông chiến lược nước ngoài để đưa hệ số an toàn vốn (CAR) đạt trên 9% theo chuẩn mực Basel II trong giai đoạn 2015 - 2018.

Thứ hai, thiết lập hệ thống quản trị rủi ro tín dụng hiện đại nhằm kiểm soát tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống dưới 3%. Khối Quản lý rủi ro cần ứng dụng mô hình chấm điểm tín dụng tự động, siết chặt điều kiện giải ngân và xử lý dứt điểm nợ xấu tồn đọng để giảm tỷ lệ trích lập dự phòng PRTO xuống dưới 1% tổng dư nợ trước quý IV/2016.

Thứ ba, tái cơ cấu chi phí vận hành và tinh gọn bộ máy. Ban Điều hành các ngân hàng cần đặt mục tiêu hạ tỷ lệ chi phí ngoài lãi NETA xuống dưới 1,5% tổng tài sản trong vòng 2 năm bằng cách đóng cửa các phòng giao dịch hoạt động kém hiệu quả và đẩy mạnh số hóa giao dịch.

Thứ tư, đẩy mạnh đa dạng hóa thu nhập dịch vụ. Khối Kinh doanh cần nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi NIGI từ mức bình quân 21,5% lên mức 30% đến 35% tổng doanh thu vào năm 2020 thông qua phát triển các sản phẩm thanh toán điện tử, bảo hiểm bancassurance và dịch vụ tư vấn tài chính.

Thứ năm, hoàn thiện hạ tầng thông tin tín dụng quốc gia. Ngân hàng Nhà nước và Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) cần mở rộng độ phủ dữ liệu lên 90% khách hàng vay vốn trong lộ trình 2015 - 2017 nhằm giảm thiểu rủi ro bất đối xứng thông tin cho các ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, Ban Lãnh đạo và Chuyên gia Hoạch định Chiến lược tại các NHTMCP. Nghiên cứu cung cấp cơ sở định lượng để cân đối tỷ lệ đòn bẩy tài chính EQTA, tối ưu hóa tỷ lệ cho vay LOTA và xây dựng kế hoạch tăng trưởng tín dụng an toàn, bền vững.

Thứ hai, Chuyên viên Phân tích Đầu tư và Quản lý Rủi ro Tài chính. Khung phân tích 11 biến số tài chính của luận văn là công cụ hữu ích giúp đánh giá sức khỏe tài chính ngân hàng, dự báo biến động ROA, ROE và định giá cổ phiếu ngân hàng chuẩn xác.

Thứ ba, Cơ quan Quản lý Nhà nước và Nhà hoạch định Chính sách Tiền tệ. Số liệu phân tích từ 35 ngân hàng giai đoạn 2007 - 2013 hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện các quy định về trần lãi suất, hạn mức tín dụng và lộ trình tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém.

Thứ tư, Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên Cao học khối ngành Kinh tế - Tài chính. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình hồi quy dữ liệu bảng, phương pháp kiểm định Hausman và kỹ thuật xử lý khuyết tật mô hình bằng phương pháp GLS trên Stata 11.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (EQTA) tác động như thế nào đến tỷ suất sinh lời ROA của các NHTMCP Việt Nam? Kết quả ước lượng GLS khẳng định tỷ lệ EQTA tác động cùng chiều với ROA ở mức ý nghĩa thống kê 1% (p < 0,01). Với tỷ lệ EQTA bình quân 13,32%, các ngân hàng sở hữu tiềm lực vốn dày dặn sẽ giảm bớt chi phí tài trợ bên ngoài, gia tăng mức độ an toàn thanh khoản và duy trì lợi nhuận ổn định hơn trước các cú sốc tài chính.

Tại sao nghiên cứu lại chọn phương pháp GLS thay vì Pooled OLS hay FEM/REM thông thường? Bộ dữ liệu bảng gồm 35 ngân hàng với 245 quan sát qua kiểm định xttest0 và xtserial đã phát hiện sự tồn tại đồng thời của hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan bậc nhất. Phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát (GLS) được lựa chọn vì có khả năng khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này, mang lại các ước lượng không chệch và hiệu quả nhất.

Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (PRTO) ảnh hưởng ra sao đến lợi nhuận ròng của ngân hàng? PRTO có mối quan hệ nghịch biến rất mạnh với khả năng sinh lợi. Trong giai đoạn 2012 - 2013, khi nợ xấu toàn ngành tăng lên mức 4,03% đến 7%, tỷ lệ trích lập PRTO tại một số ngân hàng tăng vọt lên 4,77%, làm chi phí dự phòng rủi ro tăng cao và bào mòn từ 25% đến 40% lợi nhuận thuần trước thuế.

Việc mở rộng quy mô tài sản (SIZE) có luôn giúp ngân hàng gia tăng khả năng sinh lời không? Không hoàn toàn. Mặc dù lý thuyết kinh tế theo quy mô cho rằng ngân hàng lớn sẽ tiết kiệm chi phí, nhưng thực nghiệm cho thấy nếu mở rộng tài sản ồ ạt mà thiếu kiểm soát nợ xấu và chi phí ngoài lãi NETA (trung bình 2,07%), ngân hàng sẽ rơi vào tình trạng phi kinh tế theo quy mô, khiến ROA sụt giảm như thực tế năm 2013 với 17% ngân hàng báo lỗ.

Đa dạng hóa thu nhập ngoài lãi (NIGI) đóng vai trò gì trong bối cảnh biên lãi thuần (NIM) sụt giảm? Khi biên lãi thuần NIM suy giảm từ 3,8% xuống dưới 2,8% do cạnh tranh lãi suất, việc gia tăng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi NIGI (trung bình đạt 21,5%, cá biệt có ngân hàng đạt 56,4%) đóng vai trò là trụ cột bù đắp thiếu hụt doanh thu tín dụng, giúp phân tán rủi ro và ổn định tỷ suất ROE dài hạn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định và lượng hóa thành công tác động của 9 nhân tố nội tại và 2 biến số kinh tế vĩ mô đến hiệu quả sinh lời của 35 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2007 - 2013.
• Tỷ lệ an toàn vốn EQTA (bình quân 13,32%) là nhân tố thúc đẩy mạnh mẽ nhất khả năng sinh lời ROA, ROE và biên lãi thuần NIM của hệ thống ngân hàng.
• Chi phí ngoài lãi NETA (bình quân 2,07%) và dự phòng rủi ro tín dụng PRTO (trung bình 1,02%) là hai rào cản lớn nhất trực tiếp làm suy giảm lợi nhuận ròng của các ngân hàng.
• Đề tài đã ứng dụng thành công phương pháp ước lượng GLS trên dữ liệu bảng 245 quan sát, giải quyết triệt để hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi trong phân tích tài chính ngân hàng.
• Hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất tạo tiền đề quan trọng cho tiến trình tái cấu trúc ngân hàng giai đoạn 2015 - 2020 gắn với mục tiêu duy trì nợ xấu dưới 3% và đẩy mạnh số hóa dịch vụ.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là xây dựng mô hình thực nghiệm toàn diện, cung cấp bằng chứng định lượng chuẩn xác về các nhân tố chi phối khả năng sinh lời của các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn hậu khủng hoảng kinh tế. Trong các bước tiếp theo, các tổ chức tín dụng cần triển khai áp dụng ngay khung chỉ số đánh giá này vào kế hoạch kinh doanh quý tới. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và học viên cao học có thể tham khảo toàn văn luận văn để ứng dụng phương pháp phân tích định lượng vào các nghiên cứu tài chính chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LỢI NHUẬN, KHẢ NĂNG SINH LỢI, CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 1.1 Lợi nhuận, khả năng sinh lợi là gì, các biến phụ thuộc đại diện cho lợi nhuận 1.1 Định nghĩa lợi nhuận Trong định nghĩa của kinh tế học, lợi nhuận là phần tài sản mà nhà đầu tư nhận thêm nhờ đầu tư sau khi đã trừ đi các chi phí liên quan đến đầu tư vào đó, bao gồm cả chi phí cơ hội; là phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí. Lợi nhuận, trong kế toán là phần chênh lệch giữa giá bán và chi phí sản xuất. Sự khác nhau giữa định nghĩa ở hai lĩnh vực là quan niệm về chi phí. Trong kế toán, người ta chỉ quan tâm đến các chi phí bằng tiền, mà không kể chi phí cơ hội như trong kinh tế học.

Trong kinh tế học, ở trạng thái cạnh tranh hoàn hảo, lợi nhuận sẽ bằng 0. Chính sự khác nhau này dẫn tới hai khái niệm: lợi nhuận kinh tế và lợi nhuận kế toán (Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia). Lợi nhuận của ngân hàng được đề cập đến trong bài nghiên cứu là lợi nhuận kế toán, là phần chênh lệch giữa doanh thu và tổng các chi phí bằng tiền mà ngân hàng bỏ ra. Lợi nhuận này được thể hiện trên báo kết quả hoạt động kinh doanh hàng năm mà ngân hàng báo cáo.2 Khả năng sinh lợi Khả năng sinh lợi của ngân hàng được thể hiện bằng tỷ suất lợi nhuận mà ngân hàng đó đạt được.

Tỷ suất lợi nhuận là tỷ lệ phần trăm giữa giá trị thặng dư (lợi nhuận) và phần tư bản ứng ra để sản suất kinh doanh. Thông thường tỷ suất lợi nhuận được tính hằng năm để so sánh hiệu quả hoạt động so với các năm trước đó. Tỷ suất lợi nhuận thường được dùng làm thước đo hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó. Khả năng sinh lợi trong bài nghiên cứu được đo lường bằng ba tỷ số sau: tỷ suất lợi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 nhuận trên tổng tài sản, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu và tỷ lệ thu nhập lãi thuần.3 Các biến phụ thuộc đại diện cho khả năng sinh lợi Trong bài nghiên cứu này, khả năng sinh lợi của một ngân hàng được đo lường bằng: tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA), tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA): Công thức tính: Đây là chỉ số thể hiện tương quan giữa mức sinh lợi so với tài sản.

ROA là một chỉ số tài chính dùng để đo lường khả năng sinh lời trên mỗi đồng tài sản của doanh nghiệp, nó cho biết khi đầu tư vào 1 đồng tài sản thì sẽ có khả năng tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận. Nếu tỷ số này lớn hơn 0, thì có nghĩa là doanh nghiệp làm ăn có lãi. Tỷ số càng cao cho thấy doanh nghiệp làm ăn càng hiệu quả. Còn tỷ số này nhỏ hơn 0, thì doanh nghiệp làm ăn thua lỗ.

Tuy nhiên hệ số này cao hay thấp ngoài việc phụ thuộc vào định hướng kinh doanh của doanh nghiệp nó còn bị ảnh hưởng bởi mùa vụ và ngành nghề kinh doanh, tình hình kinh tế và chính sách của chính phủ. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE): Công thức tính: ROE = ROE là tỷ số tài chính để đo mức lợi nhuận đạt được trên mỗi đồng vốn của chủ sở hữu. Vốn chủ sở hữu ngoài vốn của cổ đông dưới dạng cổ phần còn bao gồm cả lợi nhuận dành cho các quỹ như phát triển kinh doanh, chênh lệch phát hành.ROE là chỉ tiêu mà các nhà đầu tư thường quan tâm vì nó cho thấy khả năng tạo lợi nhuận của 1 đồng vốn bỏ ra để đầu tư vào công ty. Tỷ số này càng cao chứng tỏ công ty sử LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 dụng càng hiệu quả đồng vốn của cổ đông, khả năng thu hồi vốn cao.

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) Công thức tính: NIM = Để đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng, người ta phân tài sản của ngân hàng thành các dạng: tài sản Có sinh lãi (như các khoản cho vay, các khoản đầu tư tài chính.), tài sản Nợ (huy động khách hàng, vay từ ngân hàng khác.) và tài sản thông thường (văn phòng, máy móc thiết bị. Thu nhập sản sinh ra từ các khoản tài sản Có sinh lãi được hoạch toán dưới khoản mục thu nhập lãi thuần. Tỷ lệ NIM càng cao là môt dấu hiệu quan trọng cho thấy ngân hàng đang thành công trong việc quản lý tài sản và nợ. Ngược lại, NIM càng thấp sẽ cho thấy ngân hàng đang gặp khó khăn trong việc tạo lợi nhuận.

NIM được tính bằng con số phần trăm.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi tại các Ngân hàng TMCP Việt Nam Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng có thể được chia thành các nhân tố bên trong và các nhân tố bên ngoài.1 Các nhân tố bên trong: Nhân tố bên trong ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi ngành ngân hàng có thể được định nghĩa là là các nhân tố bị ảnh hưởng bởi các quyết định của các nhà quản lý ngân hàng. Trong bài nghiên cứu này, tác giả sẽ sử dụng các nhân tố ảnh hưởng bên trong chính là các quyết định về tài chính mà nhà quản trị ngân hàng đưa ra. Các quyết định tài chính này thể hiện thành các chỉ số tài chính trên bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Tỷ số vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EQTA) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Công thức tính: EQTA = Tỷ số này phản ánh khả năng tài trợ từ vốn tự có của ngân hàng.

Tỷ số này cao chứng tỏ khả năng tự chủ tài chính của ngân hàng, nhưng cũng cho thấy ngân hàng đó chưa tận dụng được đòn bẩy tài chính. Theo nghiên cứu của Antonina Davydenko (2010) thì ngân hàng nào có vốn càng mạnh thì càng tạo ra nhiều lợi nhuận. Trong tình hình kinh tế có nhiều biến động như hiện nay thì một ngân hàng có vốn chủ sở hữu mạnh sẽ có nhiều khả năng đối phó với các cuộc khủng hoảng kinh tế và tạo sự yên tâm cho người gửi tiền khi nền kinh tế bất ổn. Giả thiết đặt ra là tỷ số vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản có tác động đến khả năng sinh lợi ngân hàng, và tác động này là cùng chiều.

Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (LOTA) Công thức tính: LOTA = Trong hoạt động ngân hàng thì hoạt động tín dụng mang lại nguồn thu nhập nhiều nhất, chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng thu nhập của ngân hàng. Đa số cho rằng chỉ số này có mối quan hệ cùng chiều với lợi nhuận thu được của ngân hàng. Nếu các vấn đề khác không đổi, khi toàn bộ nguồn tiền huy động được chuyển sang cho vay hết thì ngân hàng có thể sẽ đạt mức lợi nhuận cao hơn. Tuy nhiên, có thể xảy ra trường hợp là khi các ngân hàng cố gắng đẩy nhanh cho vay thì họ càng phải trả một chi phí cao hơn cho việc huy động vốn, và điều này có thể dẫn đến một tác động tiêu cực lên lợi nhuận (theo nghiên cứu của Antonina Davydenko (2010) và Adem Anbar (2011)).

Giả thiết đặt ra trong bài nghiên cứu là tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản có tác động đến khả năng sinh lợi ngân hàng, và mối quan hệ này là cùng chiều. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Tỷ lệ huy động vốn trên tổng tài sản (DETA) Công thức tính: DETA = Nguồn vốn từ huy động được cho là nguồn vốn chính và rẻ nhất dành cho các ngân hàng. Chính vì vậy đa số đều cho rằng tiền gửi của khách hàng có tác động tích cực cùng chiều đến hoạt động ngân hàng, miễn là trên thị trường luôn có nhu cầu vay. Nếu ngân hàng huy động càng nhiều thì càng có khả năng đẩy mạnh cho vay.

Tuy nhiên, nếu nhu cầu vay không lớn trong khi ngân hàng huy động quá nhiều có thể làm giảm thu nhập của ngân hàng (theo nghiên cứu của Antonina Davydenko (2010)). Giả thiết đặt ra trong bài nghiên cứu là tỷ lệ huy động trên tổng tài sản có tác động đến khả năng sinh lợi ngân hàng, và mối quan hệ này là ngược chiều. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (PRTO): Công thức tính: PRTO = Dự phòng chung là khoản tiền được trích lập dự phòng cho những tổn thất chưa xác định được trong quá trình phân loại nợ và trích lập dự phòng cụ thể và trong các trường hợp khó khăn về tài chính khi chất lượng các khoản nợ suy giảm. Chỉ số này cho biết bao nhiêu % dư nợ được trích lập dự phòng.

Đây là thước đo rủi ro vốn cũng như chất lượng tín dụng tại ngân hàng. Nếu ngân hàng hoạt động trong môi trường rủi ro tín dụng cao và thiếu kinh nghiệm trong việc quản lý các khoản cho vay của họ thì chắc chắn ngân hàng đó PRTO cao (theo Anna P. Chỉ số này càng cao cho thấy chất lượng các khoản tín dụng của ngân hàng đang tiêu cực và khả năng thu hồi nợ thấp. Ngược lại nếu chỉ số này thấp chứng tỏ tình hình kinh doanh của ngân hàng là tốt, hầu hết các khoản LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 tín dụng đều có sinh lãi và có khả năng thu hồi, hoặc có thể do các khoản dự phòng chưa được trích lập đủ theo quy định.

Giả thiết đặt ra trong bài nghiên cứu là tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng có tác động đến khả năng sinh lợi của ngân hàng và mối quan hệ này là ngược chiều. Tỷ lệ chi phí ngoài lãi (NETA): Công thức tính: NETA = Chi phí ngoài lãi của ngân hàng chính là chi phí quản lý, điều hành hoạt động của ngân hàng như: lương, phụ cấp, chi phí thuê nhà, marketing.Tác động của tỷ lệ này lên biến lợi nhuận là hỗn hợp. Một số thì cho rằng chúng có mối quan hệ ngược chiều, ngân hàng sẽ hoạt động hiệu quả hơn khi chi phí hoạt động thấp (theo Antonina Davydenko (2010)). Mặt số khác thì cho rằng ngân hàng có thể chuyển một phần chi phí hoạt động của họ sang nhựng người vay tiền và gửi tiền ở ngân hàng, do đó chúng có mối quan hệ cùng chiều (Aremu và Mukaila Ayanda (2013)).