CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH PHỤC VỤ QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Nghiên cứu về quản trị tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập Quản trị tài chính đối với các ĐVSNCL nói chung hay các BVCL nói riêng là vấn đề đang được quan tâm trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Tuy nhiên, chưa có nhiều công trình nghiên cứu về quản trị tài chính tại các ĐVSNCL được công bố.
Theo các tác giả Nguyễn Trọng Thản, Phạm Thị Hoàng Phương [30] quản trị tài chính tại các đơn vị cung cấp dịch vụ công phải đảm bảo các quyết định tài chính gắn với quá trình tạo lập và sử dụng các nguồn lực tài chính, các quỹ tiền tệ của đơn vị nhằm đạt được các mục tiêu của chiến lược, kế hoạch hoạt động đã định. Tác giả Phạm Thị Thanh Hương [19] đã hệ thống hóa lý luận về BVCL và cơ chế quản lý tài chính BVCL. Tác giả phân tích thực trạng nguồn lực tài chính và việc sử dụng nguồn lực tài chính tại các BVCL trực thuộc Bộ Y tế từ năm 2006 - 2015, phân tích từng nhóm cơ chế cho các bệnh viện công, cả về đặc điểm của cơ chế, thực hiện cơ chế và đánh giá về cơ chế. Từ đó, tác giả luận án đưa ra một số giải pháp đổi mới gắn với các nhóm cơ chế, tăng cường và thực hiện có hiệu quả cơ chế kiểm tra và giám sát đối với thực hiện cơ chế quản lý tài chính tại các BVCL và thí điểm quản lý tài chính bệnh viện theo mô hình doanh nghiệp ờ mội số bệnh viện.
Theo tác giả Phạm Thu Trang [33], bên cạnh việc hệ thống hoá và làm sáng rõ cơ sở lý luận về quản trị tài chính các BVCL, tác giả đã đưa ra một số bài học có giá trị thực tiễn và các giải pháp nhằm xây dựng hoàn thiện cơ chế, chính sách quản trị tài chính có thể áp dụng cho các BVCL trực thuộc Bộ Y tế từ khâu lập kế hoạch tài chính, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định của các nội dung quản trị tài sản, nguồn vốn, quản trị doanh thu, chi phí và kết quả tài chính trong giai đoạn 2015- 2019. Nghiên cứu về phân tích báo cáo tài chính phục vụ quản trị tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập Phân tích BCTC tại các đơn vị đã được các tác giả trong nước và ngoài nước đề cập đến dưới nhiều góc độ chuyên sâu nhất định trong các công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Phần lớn là các nghiên cứu về phân tích BCTC được thực hiện tại các doanh nghiệp, các công trình về phân tích BCTC tại ĐVSNCL còn tương đối ít. 10 Trong quá trình tổng hợp các nghiên cứu có liên quan đến luận án, NCS khái quát hóa các công trình này theo các nhóm sau: các công trình nghiên cứu về quy trình phân tích, các công trình nghiên cứu về phương pháp phân tích, các công trình nghiên cứu về nội dung phân tích.
- Về quy trình phân tích BCTC, các tác giả chủ yếu đề cập đến quy trình phân tích BCTC tại các đơn vị được thực hiện qua 3 bước: Lập kế hoạch phân tích, thực hiện phân tích và kết thúc phân tích. Theo quan điểm của các tác giả Nguyễn Trọng Cơ, Nghiêm Thị Thà [7] để phục vụ mục tiêu sử dụng thông tin của từng đối tượng đòi hỏi người sử dụng BCTC phải biết đọc và phân tích BCTC từ đó có những đánh giá đúng đắn về hoạt động của doanh nghiệp nhằm đưa ra các quyết định kinh tế kịp thời, phù hợp, hiệu quả. Nghiên cứu đưa ra cái nhìn tổng quan về quy trình phân tích BCTC, phương pháp phân tích BCTC và các chỉ tiêu sử dụng trong phân tích BCTC tại các doanh nghiệp. Trong đó, quy trình phân tích BCTC tại các doanh nghiệp được thực hiện qua 3 bước: Lập kế hoạch phân tích, thực hiện phân tích và kết thúc phân tích.
Tác giả Nguyễn Năng Phúc [22] cho rằng mục đích cơ bản của việc phân tích báo cáo tài chính là nhằm cung cấp những thông tin cần thiết giúp các đối tượng sử dụng thông tin đánh giá khách quan về sức mạnh tài chính của doanh nghiệp, khả năng sinh lời và triển vọng phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Phân tích báo cáo tài chính là mối quan tâm của nhiều đối tượng sử dụng thông tin, như: Hội đồng quản trị, ban giám đốc doanh nghiệp, các nhà đầu tư, các nhà cho vay, các nhà cung cấp, các chủ nợ, các cổ đông hiện tại và tương lai, các khách hàng, các nhà quản lý cấp trên, các nhà bảo hiểm, người lao động và các nhà nghiên cứu, các sinh viên kinh tế. Để đạt được mục tiêu của phân tích BCTC tác giả cho rằng quy trình phân tích bao gồm 3 bước: lập kế hoạch phân tích, thực hiện trình tự phân tích và hoàn thành công việc phân tích. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thanh [27] đã trình bày lý luận chung về phân tích báo cáo tài chính tại đơn vị hành chính, sự nghiệp.
Bên cạnh đó, tác giả đi sâu nghiên cứu về quy trình phân tích, phương pháp phân tích và nội dung phân tích BCTC tại các đơn vị hành chính, sự nghiệp. Theo quan điểm của tác giả quy trình phân tích BCTC đơn vị hành chính sự nghiệp nói chung và BVCL nói riêng gồm ba bước: Lập kế hoạch phân tích, thực hiện phân tích và kết thúc phân tích. 11 NCS nhận thấy, các tác giả đều đã xây dựng quy trình phân tích phù hợp cho các đơn vị nói chung và ĐVSNCL nói riêng. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chỉ mang tính chất giới thiệu về quy trình phân tích chứ chưa đi vào nghiên cứu chuyên sâu để áp dụng cho các đơn vị thực tế.
- Về phương pháp phân tích BCTC, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về nội dung này. Tuy nhiên, nghiên cứu về phương pháp phân tích BCTC áp dụng cho ĐVSNCL thì chỉ một vài công trình nghiên cứu đề cập đến. Các tác giả Nguyễn Trọng Cơ, Nghiêm Thị Thà [7] cho rằng nhu cầu sử dụng thông tin của các đối tượng là khác nhau. Do đó, nhằm đạt được mục tiêu cung cấp thông tin cho các đối tượng thì phân tích BCTC tại doanh nghiệp cần sử dụng các phương pháp phân tích như: phương pháp đánh giá, phương pháp phân tích nhân tố, phương pháp dự báo.
Đồng thời, nghiên cứu này cũng hướng dẫn điều kiện áp dụng của từng phương pháp. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang [23] các phương pháp sử dụng trong phân tích BCTC doanh nghiệp bao gồm: phương pháp đánh giá, phương pháp phân tích nhân tố, phương pháp dự báo. Ngoài ra, nghiên cứu đề cập rất chi tiết đến phương pháp đánh giá đặc biệt là phương pháp so sánh như điều kiện sử dụng, xác định gốc so sánh và kỹ thuật so sánh, đồng thời đã giới thiệu về phương pháp phương pháp phân chia, phương pháp liên hệ đối chiếu và phương pháp đồ thị. Tác giả Nguyễn Năng Phúc [22] đã đưa ra những phương pháp cơ bản thường được sử dụng trong phân tích BCTC tại doanh nghiệp như: phương pháp so sánh, phương pháp loại trừ ( gồm phương pháp số chênh lệch, phương pháp thay thế liên hoàn, phương pháp liên hệ cân đối) và phương pháp Dupont.
Trong nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Mạnh Thiều, Nguyễn Thị Thanh [32] đã trình bày cụ thể phương pháp phân tích BCTC sử dụng cho các đơn vị sự nghiệp có thu gồm: phương pháp so sánh, phương pháp phân chia (chi tiết), phương pháp liên hệ, đối chiếu, phương pháp tỷ lệ, phương pháp nhân tố và phương pháp dự báo. Qua quá trình tìm hiểu về thực trạng công tác phân tích BCTC tại các BVCL trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2012 -2013 nhóm tác giả đã đề xuất một số giải pháp hoàn thiện, trong đó phương pháp phân tích BCTC mà nhóm tác giả sử dụng để hoàn hiện phân tích BCTC tại các đơn vị này chủ yếu là phương pháp so sánh. Theo tác giả Nguyễn Thị Thanh [27] phương pháp phân tích BCTC sử dụng cho các đơn vị HCSN gồm: Phương pháp đánh giá, phương pháp phân tích nhân tố và phương pháp dự báo. 12 - Về nội dung phân tích BCTC đã có nhiều nghiên cứu đã dược công bố về nội dung phân tích BCTC phù hợp với từng loại hình đơn vị.
Chẳng hạn: Các tác giả Panayiotis Curtis và Theodore A. Roupas [39] đã đưa ra nhận định cho rằng mối quan tâm đến việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực dành cho lĩnh vực chăm sóc sức khỏe là điều quan trọng để đạt được hiệu quả kinh tế vượt trội. Thông tin tài chính có sẵn chưa đủ để nhà quản trị đánh giá việc quản trị tài chính của các bệnh viện một cách hiệu quả. Hiệu quả kinh tế chủ yếu được thể hiện thông qua một tập hợp các hệ số tài chính cụ thể, bao gồm các yếu tố quan trọng tạo nên bản chất của tình trạng tài chính của các bệnh viện với tư cách là các đơn vị kinh tế.
Các hệ số tài chính được xem xét một cách nghiêm túc và việc kết hợp chúng được đề xuất như một phương tiện quản trị tài chính hiệu quả, giúp để cải thiện sự căng thẳng về kinh phí đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe và đặc biệt là đối với các bệnh viện. Hiệu quả hoạt động tài chính được xác định bởi tỷ suất sinh lợi trên vốn (khả năng sinh lời) liên quan đến rủi ro liên quan. Cả hai yếu tố quyết định giá trị được tạo ra, do đó ảnh hưởng đến lượng tài chính thu hút được trong lĩnh vực này. Nhóm tác giả Lim, J.
[46] đã thực hiện phân tích BCTC của các bệnh viện đại học và áp dụng kết quả để xây dựng chiến lược quản lý điều dưỡng. Số liệu về BCTC của các bệnh viện đại học được thu thập trên trang chủ của từng bệnh viện hoặc tìm kiếm trên internet từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2010. BCTC của 11 bệnh viện được phân tích theo 4 nhóm chỉ tiêu tài chính: thanh khoản, hiệu quả hoạt động, tăng trưởng và doanh thu. Kết quả tổng thể của nghiên cứu cho thấy tình hình tài chính của các bệnh viện đại học không ổn định, nhiều chỉ tiêu tài chính không đạt chuẩn tài chính.
Từ kết quả phân tích BCTC các tác giả đề xuất hệ thống chỉ tiêu để quản lý cung ứng hiệu quả sẽ giúp tăng lợi nhuận và giảm chi phí bệnh viện bằng cách cải thiện các chỉ số tài chính trên doanh thu.