Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, các mô hình kinh doanh truyền thống tại Việt Nam đang từng bước thực hiện chuyển đổi số nhằm tối ưu hóa hiệu suất vận hành và giảm thiểu chi phí quản lý. Đối với lĩnh vực kinh doanh vàng bạc, đá quý và trang sức cao cấp, phương thức ghi chép sổ sách thủ công bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng như dễ nhầm lẫn số liệu, thất thoát hàng hóa trong quá trình xuất nhập kho, mất nhiều thời gian kiểm kê định kỳ và thiếu sự liên kết thông tin khách hàng với lịch sử giao dịch.

Đề tài "Xây dựng phần mềm quản lý cửa hàng bán trang sức Blue Peach" được tác giả Bùi Đức Việt (ngành Công nghệ thông tin, chuyên ngành Hệ thống Thương mại điện tử, Trường Đại học Điện Lực) thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Lê Thị Trang Linh nhằm giải quyết triệt để bài toán tin học hóa quy trình quản trị tại các cửa hàng trang sức quy mô vừa và nhỏ.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là hoàn thành đề cương chuyên đề học phần môn Công nghệ phần mềm, đồng thời xây dựng một hệ thống phần mềm quản lý hoàn chỉnh, giao diện đơn giản, thân thiện và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu nghiệp vụ thực tiễn. Đề tài xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển chức năng cốt lõi:

  1. Quản lý sản phẩm: kiểm soát thông tin, số lượng tồn kho, giá bán và phân loại mặt hàng trang sức.
  2. Quản lý khách hàng: lưu trữ hồ sơ, lịch sử mua hàng và hỗ trợ chăm sóc khách hàng.
  3. Quản lý nhân viên: theo dõi thông tin nhân sự, chấm công và phân quyền vận hành hệ thống.
  4. Đặt hàng trang sức: xử lý đơn đặt hàng từ khách hàng và quản lý đơn nhập từ nhà cung cấp.

Đối tượng nghiên cứu của báo cáo là toàn bộ quy trình luân chuyển hàng hóa, quản trị nhân sự, giao dịch bán lẻ và kiểm soát kho bãi tại cửa hàng trang sức Blue Peach. Phạm vi không gian của đề tài tập trung vào mô hình vận hành của một cửa hàng/tiệm vàng bạc đá quý vừa và nhỏ. Phạm vi thời gian thực hiện nghiên cứu, phân tích và lập trình kéo dài từ ngày 06/09/2022 đến ngày 29/09/2022, hoàn thiện nghiệm thu báo cáo vào tháng 10 năm 2022.


Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Báo cáo ứng dụng khung lý thuyết chuẩn của quy trình công nghệ phần mềm (Software Engineering Lifecycle), bao gồm các giai đoạn kế tiếp nhau: khảo sát yêu cầu, quản lý dự án, phân tích nghiệp vụ, thiết kế hệ thống, lập trình, kiểm thử và đóng gói chuyển giao.

Về mô hình hóa hệ thống, tác giả sử dụng Ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (Unified Modeling Language - UML) thông qua công cụ hỗ trợ Rational Rose để trực quan hóa kiến trúc hệ thống, các tác nhân tương tác (Actors), biểu đồ trường hợp sử dụng (Use Case Diagram) và biểu đồ hoạt động (Activity Diagram).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

  • Phương pháp khảo sát và đặc tả nghiệp vụ: Thu thập thông tin trực tiếp từ quy trình thực tế tại cửa hàng bán lẻ trang sức (quy trình nhập hàng từ nhà cung cấp, trưng bày tại quầy, bán hàng thanh toán, in hóa đơn và quản lý kho).
  • Phương pháp phân tích và thiết kế hướng đối tượng (OOAD): Phân rã hệ thống thành các module chức năng độc lập, xác định các thực thể dữ liệu và thuộc tính tương ứng.
  • Phương pháp quản lý và ước lượng dự án: Áp dụng cấu trúc phân chia công việc (Work Breakdown Structure - WBS), lập lịch trình chi tiết và ước lượng tài nguyên (chi phí, thời gian, nhân lực).
  • Phương pháp kiểm thử hộp đen (Black-box Testing): Kiểm thử chức năng (Function Testing) và kiểm thử giao diện người dùng (GUI Testing) dựa trên tài liệu đặc tả yêu cầu mà không can thiệp vào mã nguồn bên trong.

Nguồn dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là dữ liệu khảo sát nghiệp vụ bán hàng thực tế tại tiệm trang sức, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật phần mềm và tài liệu môn học Công nghệ phần mềm tại Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Điện Lực.


Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu dự án phần mềm quản lý cửa hàng bán trang sức Blue Peach

Chương 1 tập trung khảo sát hiện trạng hoạt động của tiệm vàng bạc đá quý và xác định bài toán cần giải quyết khi áp dụng phần mềm. Tác giả phân tích chi tiết 4 quy trình nghiệp vụ chính:

  • Nghiệp vụ quản lý hàng hóa: Quy trình nhập hàng từ đơn đặt trước của chủ cửa hàng; nhân viên kiểm tra số lượng, mẫu mã, chất lượng; hoàn trả hàng lỗi; tổ chức trưng bày tại quầy bán hàng.
  • Nghiệp vụ quản lý bán hàng: Nhân viên tra cứu thông tin khách hàng, kiểm tra mã và giá sản phẩm, tạo hóa đơn thanh toán, xuất hàng và tự động cập nhật số lượng tồn kho.
  • Nghiệp vụ quản lý kho: Sắp xếp kho theo sơ đồ, in mã vạch cho từng sản phẩm và thực hiện kiểm kê tồn kho định kỳ.
  • Nghiệp vụ quản lý nhân viên: Quản lý lý lịch chi tiết (họ tên, ngày sinh, số CMND/CCCD, giới tính, quê quán, email, số điện thoại, ngày vào làm) và yêu cầu kỹ năng bán hàng trang sức.

Chương này cũng xác lập yêu cầu chức năng (Đăng nhập/đăng ký, Quản lý khách hàng, Quản lý sản phẩm, Quản lý nhân viên) và các yêu cầu phi chức năng nghiêm ngặt: độ an toàn bảo mật dữ liệu, tính năng sao lưu dữ liệu nguyên vẹn, tính dễ sử dụng cho nhân sự ít kiến thức tin học, tốc độ xử lý nhanh, khả năng phục vụ nhiều người dùng đồng thời, và tính tương thích với hệ điều hành Windows (XP, 7, 8) cùng các thiết bị ngoại vi (máy in, máy fax).

Chương 2: Quản lý dự án

Tác giả tiến hành ước lượng toàn diện dự án phần mềm về chi phí, thời gian và nhân lực, đồng thời thiết lập biểu đồ theo dõi tiến độ công việc (WBS).

Hạng mục giai đoạn Nội dung công việc chính Chi phí ước lượng (VND) Thời gian ước lượng
Quản lý dự án Khảo sát yêu cầu, khởi tạo, lập kế hoạch phạm vi, viết báo cáo 605.000 - 1.007.000 6 ngày + giai đoạn cuối
Phân tích & thiết kế Đặc tả yêu cầu, vẽ sơ đồ UML, thiết kế CSDL, thiết kế giao diện 516.000 16 ngày
Module thống kê Phân tích, thiết kế form, viết code, kiểm thử, cài đặt module 21.000 15 ngày
Tích hợp & hoàn thiện Tích hợp module, kiểm thử tích hợp toàn hệ thống, sửa lỗi phát sinh 11.000 3 ngày
Đóng gói & chuyển giao Hướng dẫn sử dụng, lập kế hoạch bảo trì, bàn giao và kết thúc 0 4 ngày

Toàn bộ dự án do 1 nhân sự độc lập thực hiện (Bùi Đức Việt). Tiến độ thực tế được kiểm soát chặt chẽ qua 8 nhóm hoạt động từ ngày 06/09/2022 đến ngày 29/09/2022 và đều ghi nhận trạng thái hoàn thành.

Chương 3: Phân tích

Chương 3 xây dựng mô hình phân tích chi tiết cho hệ thống với 2 tác nhân chính:

  • Quản lý: Có toàn quyền thao tác trên hệ thống bao gồm đăng nhập, quản lý nhân viên, quản lý sản phẩm, quản lý khách hàng, quản lý kho và báo cáo thống kê.
  • Nhân viên: Được cấp quyền đăng nhập, thực hiện nghiệp vụ bán hàng, quản lý khách hàng và tra cứu/cập nhật sản phẩm trong phạm vi cho phép.

Tác giả đặc tả chi tiết các trường hợp sử dụng (Use Case), bao gồm dòng sự kiện chính, dòng sự kiện phụ, tiền điều kiện và hậu điều kiện cho chức năng Đăng nhập/Đăng xuất. Đồng thời, chương này cung cấp đầy đủ các biểu đồ hoạt động (Activity Diagrams) mô tả luồng xử lý dữ liệu cho các thao tác Thêm, Sửa, Xóa trên 3 phân hệ: Quản lý nhân viên, Quản lý khách hàng và Quản lý sản phẩm.

Chương 4: Thiết kế

Chương 4 hiện thực hóa các yêu cầu phân tích thành thiết kế giao diện người dùng (GUI) trực quan. Tác giả xây dựng và mô tả cơ chế hoạt động của các màn hình chức năng:

  • Giao diện Đăng nhập: Kiểm tra tính hợp lệ của tài khoản người dùng, phân quyền truy cập và điều hướng vào hệ thống.
  • Giao diện Trang chủ: Bố trí hệ thống thanh điều hướng (menu) tích hợp tất cả các phân hệ quản trị của shop trang sức.
  • Giao diện Quản lý nhân viên: Bảng hiển thị danh sách nhân sự cùng các nút lệnh thêm mới, chỉnh sửa thông tin hoặc xóa nhân viên nghỉ việc.
  • Giao diện Quản lý khách hàng: Form cập nhật thông tin khách hàng, lưu trữ dữ liệu phục vụ chăm sóc và bán hàng.
  • Giao diện Quản lý sản phẩm: Quản lý danh mục mặt hàng trang sức, giá bán, số lượng và thông số chi tiết.
  • Giao diện Đặt hàng trang sức: Màn hình tiếp nhận và xử lý đơn đặt hàng từ khách hàng.

Chương 5: Lập trình

Tác giả trình bày công nghệ và công cụ triển khai phần mềm:

  • Ngôn ngữ lập trình: C# (lựa chọn nhờ cơ chế quản lý bộ nhớ an toàn, khả năng kiểm tra lỗi chặt chẽ trong quá trình biên dịch, cộng đồng hỗ trợ lớn từ Microsoft và khả năng xây dựng ứng dụng Windows mạnh mẽ).
  • Môi trường phát triển tích hợp (IDE): Microsoft Visual Studio 2017.
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu: SQL Server (hỗ trợ lưu trữ cấu trúc bảng và liên kết dữ liệu nghiệp vụ).
  • Nội dung mã nguồn: Triển khai các khối lệnh kết nối cơ sở dữ liệu, xử lý nghiệp vụ cho form đăng nhập, form quản lý nhân viên, form quản lý khách hàng, form quản lý sản phẩm và form đặt hàng trang sức.

Chương 6: Kiểm thử phần mềm

Áp dụng phương pháp kiểm thử hộp đen để đánh giá chất lượng phần mềm thông qua giao diện người dùng mà không can thiệp mã nguồn. Quá trình kiểm thử bao gồm hai nội dung chính:

  1. Kiểm thử chức năng (Function Testing) trên module Đăng nhập:
  • TC1: Bỏ trống thông tin username và password -> Hệ thống thông báo "Đăng nhập thất bại" -> Kết quả: Pass.
  • TC2: Nhập username: admin, password: 123456 (thông tin đúng) -> Hệ thống thông báo "Đăng nhập thành công" -> Kết quả: Pass.
  • TC3: Nhập username: admin1, password: 12345 (thông tin sai) -> Hệ thống thông báo "Đăng nhập thất bại" -> Kết quả: Pass.
  1. Kiểm thử giao diện (GUI Testing):
  • TC1: Kiểm tra lỗi chính tả trên các Label của form đăng nhập -> Không sai chính tả -> Kết quả: Pass.
  • TC2: Kiểm tra hoạt động của button đăng nhập -> Button phản hồi chính xác -> Kết quả: Pass.
  • TC3: Kiểm tra bố cục giao diện so với mẫu thiết kế -> Bố cục đúng chuẩn thiết kế -> Kết quả: Pass.
  • TC4: Kiểm tra thứ tự chuyển phím Tab giữa các ô nhập liệu và nút bấm -> Focus lần lượt từ trái qua phải, từ trên xuống dưới -> Kết quả: Pass.
  • TC5: Kiểm tra ô nhập mật khẩu với dữ liệu 12345 -> Ký tự được mã hóa hiển thị an toàn -> Kết quả: Pass.

Chương 7: Đóng gói, bảo trì phần mềm

Tác giả thiết lập quy trình đóng gói phần mềm thành bộ cài đặt hoàn chỉnh, biên soạn tài liệu hướng dẫn sử dụng chi tiết dành cho người dùng cuối. Đồng thời, đề xuất kế hoạch bàn giao sản phẩm, quy trình bảo trì định kỳ và hỗ trợ kỹ thuật khi hệ thống phát sinh lỗi trong quá trình vận hành thực tế.


Thiết kế và triển khai

Hệ thống quản lý cửa hàng bán trang sức Blue Peach được xây dựng theo mô hình ứng dụng Windows Desktop truyền thống, tập trung vào tính ổn định và tốc độ phản hồi trên môi trường máy trạm.

Kiến trúc công nghệ và môi trường thực thi

  • Nền tảng ngôn ngữ: C# trên nền tảng .NET Framework.
  • Công cụ phát triển: Microsoft Visual Studio 2017.
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu: SQL Server (báo cáo có đề cập đến đoạn kết nối MySQL/SQL Server cho tầng dữ liệu).
  • Hệ điều hành tương thích: Microsoft Windows XP, Windows 7, Windows 8 và các phiên bản Windows cao hơn.
  • Tương thích thiết bị ngoại vi: Hỗ trợ kết nối máy in hóa đơn và máy fax phục vụ giao dịch bán hàng.

Tổng hợp kịch bản kiểm thử hộp đen (Black-box Testing)

Mã ca kiểm thử Loại kiểm thử Dữ liệu đầu vào (Test Data) Kết quả kỳ vọng (Expected Result) Kết quả thực tế (Actual Result)
TC_FUNC_01 Kiểm tra chức năng Username: [Trống], Password: [Trống] Báo lỗi "Đăng nhập thất bại" Đạt (Pass)
TC_FUNC_02 Kiểm tra chức năng Username: admin, Password: 123456 Báo "Đăng nhập thành công", vào trang chủ Đạt (Pass)
TC_FUNC_03 Kiểm tra chức năng Username: admin1, Password: 12345 Báo lỗi "Đăng nhập thất bại" Đạt (Pass)
TC_GUI_01 Kiểm tra giao diện Kiểm tra nhãn hiển thị (Labels) Đúng chính tả tiếng Việt Đạt (Pass)
TC_GUI_02 Kiểm tra giao diện Nhấp chuột vào nút Đăng nhập Nút thực thi đúng lệnh gửi yêu cầu Đạt (Pass)
TC_GUI_03 Kiểm tra giao diện Kiểm tra bố cục form đăng nhập Khớp với thiết kế ban đầu Đạt (Pass)
TC_GUI_04 Kiểm tra giao diện Nhấn phím Tab liên tục Focus chuyển từ trái sang phải, từ trên xuống Đạt (Pass)
TC_GUI_05 Kiểm tra giao diện Password: 12345 Ký tự mật khẩu được che giấu Đạt (Pass)

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính đạt được

  • Xây dựng thành công phần mềm quản lý cửa hàng trang sức Blue Peach hoàn chỉnh với 4 phân hệ chức năng cốt lõi: Quản lý sản phẩm, Quản lý khách hàng, Quản lý nhân viên và Đặt hàng trang sức.
  • Hoàn thành đầy đủ các giai đoạn của một quy trình phát triển phần mềm chuẩn mực từ khảo sát thực tế, lập kế hoạch WBS, phân tích Use Case, thiết kế giao diện, viết mã nguồn C# đến kiểm thử hộp đen.
  • 100% các ca kiểm thử chức năng và kiểm thử giao diện được thực hiện trên module Đăng nhập đều đạt kết quả Pass.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

  • Ứng dụng phần mềm vào việc quản lý dữ liệu danh mục hàng hóa, số lượng tồn kho và thông tin khách hàng nhằm thay thế hoàn toàn hình thức lập phiếu, ghi chép sổ sách thủ công.
  • Thiết lập quy trình phân quyền chặt chẽ giữa Quản lý và Nhân viên nhằm bảo mật thông tin nội bộ và nâng cao tính minh bạch trong quản lý doanh thu.

Đóng góp của đề tài

  • Cung cấp một giải pháp phần mềm quản lý bán hàng gọn nhẹ, giao diện trực quan, đáp ứng đúng đặc thù kinh doanh trang sức và phù hợp với khả năng tài chính của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của đề tài: Hệ thống mới được thiết kế và kiểm thử dưới dạng ứng dụng đơn máy (Desktop Application) trên hệ điều hành Windows; dữ liệu kiểm thử được ghi nhận chi tiết chủ yếu ở module Đăng nhập và các thao tác giao diện cơ bản; chưa mở rộng đánh giá hiệu năng chịu tải lớn.
  • Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp: Mở rộng phần mềm lên nền tảng Web hoặc Cloud để hỗ trợ quản lý chuỗi nhiều chi nhánh cửa hàng trang sức; tích hợp thêm các cổng thanh toán điện tử, công nghệ quét mã vạch tự động và module thống kê báo cáo doanh thu tài chính chuyên sâu.

Giá trị tham khảo

Báo cáo chuyên đề học phần môn Công nghệ phần mềm này là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên các ngành Công nghệ thông tin, Hệ thống thông tin, Công nghệ phần mềm và Thương mại điện tử đang thực hiện đồ án môn học hoặc khóa luận tốt nghiệp về xây dựng ứng dụng quản lý bán hàng.
  • Người học cần tham khảo cấu trúc chuẩn của một báo cáo công nghệ phần mềm: cách thức phân bổ thời gian và chi phí trong quản lý dự án (Chương 2), kỹ thuật mô hình hóa nghiệp vụ bằng Use Case và biểu đồ hoạt động (Chương 3), cũng như phương pháp thiết kế kịch bản kiểm thử hộp đen (Chương 6).

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài sử dụng ngôn ngữ lập trình và công cụ phát triển nào để xây dựng phần mềm?
Phần mềm được lập trình bằng ngôn ngữ C# trên môi trường Microsoft Visual Studio 2017, kết hợp với hệ quản trị cơ sở dữ liệu SQL Server và công cụ thiết kế mô hình UML Rational Rose.

2. Hệ thống phân quyền cho những tác nhân (actor) nào và quyền hạn ra sao?
Hệ thống xác định 2 tác nhân chính:

  • Quản lý: Có quyền thực hiện tất cả các chức năng gồm đăng nhập, quản lý nhân viên, quản lý sản phẩm, quản lý khách hàng, quản lý kho và xem báo cáo.
  • Nhân viên: Được cấp quyền đăng nhập, thực hiện nghiệp vụ bán lẻ, quản lý khách hàng và tra cứu, quản lý sản phẩm.

3. Phương pháp kiểm thử nào được áp dụng và kết quả thực hiện ra sao?
Báo cáo áp dụng phương pháp kiểm thử hộp đen (Black-box Testing), chia thành hai nội dung: kiểm thử chức năng (Test Function) và kiểm thử giao diện (TestGUI) trên module Đăng nhập. Tất cả các ca kiểm thử thiết kế (3 test case chức năng và 5 test case giao diện) đều đạt kết quả Pass.

4. Kế hoạch thực hiện dự án diễn ra trong thời gian nào và do bao nhiêu người thực hiện?
Dự án được thực hiện bởi 1 sinh viên (Bùi Đức Việt) theo lịch trình từ ngày 06/09/2022 đến ngày 29/09/2022, hoàn thành nghiệm thu báo cáo chuyên đề vào ngày 10/10/2022.

5. Các yêu cầu phi chức năng của phần mềm bao gồm những gì?
Hệ thống đòi hỏi tính bảo mật cao, khả năng sao lưu dữ liệu nguyên vẹn, giao diện dễ thao tác cho người ít kiến thức tin học, tốc độ xử lý nhanh, hỗ trợ đa truy cập cùng lúc và tương thích với hệ điều hành Windows XP, Windows 7, Windows 8 cùng máy in, máy fax.


Kết luận

Báo cáo chuyên đề học phần môn Công nghệ phần mềm "Xây dựng phần mềm quản lý cửa hàng bán trang sức Blue Peach" của tác giả Bùi Đức Việt đã hoàn thành tốt các mục tiêu nghiên cứu và phát triển đặt ra. Công trình trình bày đầy đủ, mạch lạc quy trình kỹ thuật phần mềm từ bước khảo sát nghiệp vụ, phân tích thiết kế UML, lập trình trên nền tảng C# đến kiểm thử chất lượng giao diện và chức năng. Sản phẩm phần mềm mang tính ứng dụng thực tiễn cao, hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý sản phẩm, khách hàng, nhân viên và bán hàng cho các tiệm vàng bạc trang sức quy mô vừa và nhỏ.