Đặt vấn đề Tịnh Biên và Tri Tôn thuộc tỉnh An Giang là nơi có tiềm năng rất lớn về trữ lượng cây thốt lốt hàng năm. Trước năm 1980, cư dân thuộc vùng này vẫn còn chưa biết khai thác hết tiềm năng kinh tế từ cây thốt lốt, nên lượng cây thốt lốt bị chặt phá khá nhiều để làm gỗ xây dựng và canh tác các cây công nghiệp khác. Từ năm 1990 đến nay, nguồn lợi từ cây thốt lốt (phục vụ cho khách du lịch Núi Sam) đã tác động lớn đến ý thức người dân, chính quyền địa phương đã ra chỉ thị ngăn cấm việc chặt phá cây thốt lốt. Chương trình khuyến nông đã tạo điều kiện giúp đỡ cho người dân trong việc mua sắm các phương tiện dụng cụ sản xuất chế biến đường, nên đến nay cây thốt lốt được giữ gìn và trở thành một trong những nguồn lợi chính của người dân địa phương.
Cây thốt lốt là cây có hiệu quả kinh tế cao, dễ trồng và thời gian khai thác dài hạn. Việc phát triển cây thốt lốt còn góp phần phủ xanh đất trồng, đồi trọc, cải tạo và chống suy thoái môi trường, khu vực. Nước thốt lốt có hương vị đặc trưng và giá trị dinh dưỡng cao, được thu hoạch gần như quanh năm (mùa vụ thu hoạch bắt đầu từ tháng 12 năm trước đến tháng 8 năm sau), và mỗi cây thốt lốt có thể cho từ 6 – 10 lít nước thốt lốt mỗi ngày. Nguồn nguyên liệu sau khi thu hoạch thường chỉ dùng để sản xuất đường là chủ yếu, tiêu thụ ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, ngoài ra nó còn được bán như nước giải khát dạng tươi hoặc dùng làm nước thốt lốt chua, giá trị không cao, chỉ mang tính phục vụ địa phương với sản lượng thấp do chất lượng và vệ sinh kém, giá trị cảm quan chưa cao, mùi vị chưa phù hợp với người tiêu dùng, chưa có bao bì chứa đựng, đã làm giảm giá trị kinh tế của nguồn nguyên liệu.
Do đó việc đa dạng hóa các sản phẩm từ thốt lốt cũng tạo ra một sản phẩm mới đạt chất lượng, nhằm nâng cao thu nhập, phát huy hiệu quả kinh tế và cải thiện đời sống của người dân địa phương là việc làm bức thiết hiện nay. Trên cơ sở vấn đề đặt ra, việc sản xuất nước thốt lốt lên men cần được thực hiện để tạo ra một sản phẩm mới đạt chất lượng, mùi vị tốt, giá trị cảm quan cao, 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp vệ sinh, góp phần đa dạng hóa các sản phẩm từ thốt lốt phục vụ cho khách du lịch, làm cho sản phẩm trở thành đặc sản của vùng Bảy Núi.Mục tiêu nghiên cứu Với mục tiêu tạo ra sản phẩm nước thốt lốt lên men đạt chất lượng: Mùi vị hài hòa người tiêu dùng có thể chấp nhận được, đề tài được tiến hành với các thí nghiệm sau: - Khảo sát mức độ của các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình lên men nước thốt lốt: pH, độ Brix và tỉ lệ nấm men bổ sung. - Khảo sát tỉ lệ đường bổ sung trong việc điều vị sản phẩm. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 2 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2.Nguyên liệu dùng trong nghiên cứu 2.Nước thốt lốt 2.Nguồn gốc Nước thốt lốt được lấy từ hoa, mỗi cây có từ 20 – 30 hoa, người lấy nước thốt lốt thường dùng 2 thanh tre kẹp ngang cuống hoa, mỗi ngày kẹp 2 lần.
Với cây thốt lốt đực thì kẹp liên tiếp 3 – 4 ngày, còn cây cái thì 9 – 10 ngày. Sau đó dùng dao tiện nối vào chỗ kẹp độ 2 – 3 phần, rồi treo ống hứng nước dính vào cuống, nước thốt lốt sẽ rỏ vào ống. Mỗi cây thốt lốt có thể cho 6 – 10 lít nước mỗi ngày. Cây từ 20 tuổi trở lên mới cho nước thốt lốt đạt chất lượng, thời gian khai thác nước thốt lốt từ tháng 12 năm trước đến tháng 8 năm sau.Thành phần hóa học Phần lớn thốt lốt của vùng Bảy Núi thuộc loài lai giữa Borassus flabellifer và Borassus baethiopium, có mùi hương hấp dẫn, giá trị dinh dưỡng cao.
Thành phần hóa học của nước thốt lốt được trình bày ở bảng sau Bảng 1: Thành phần hóa học của 100ml nước thốt lốt Thành phần Hàm lượng, mg Nitrogen 56 Protein 350 Đường khử 960 Khoáng chất 540 Phosphor 140 Sắt 400 Vitamin B1 3,9 Vitamin C 13,25 ( Hoàng Xuân Phương, 2004 ) 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hình dạng Nấm men có nhiều hình dạng khác nhau, thường chúng có hình cầu, hình elip, hình bầu dục và cả hình dài. Hình dạng tế bào nấm men hình như không ổn định nó phụ thuộc vào tuổi của nấm men và phụ thuộc vào điều kiện nuôi cấy. Kích thước tế bào nấm men Tế bào nấm men thường có kích thước rất lớn gấp 5 – 10 lần kích thước tế bào vi khuẩn.
Kích thước trung bình của tế bào nấm men: - Chiều dài: 8 – 10 µm - Chiều rộng: 2 – 7 µm Kích thước này cũng thay đổi, sự không đồng đều thấy ở các loài khác nhau, ở lứa tuổi khác nhau và ở điều kiện nuôi cấy khác nhau. Cấu tạo tế bào nấm men Tế bào nấm men cũng như nhiều loại tế bào khác được cấu tạo chủ yếu từ các phần cơ bản sau: - Thành tế bào: Thành tế bào nấm men được cấu tạo từ nhiều thành phần khác nhau. Trong đó đáng kể nhất là: Glucan, manan, protein, lipid và một số thành phần nhỏ khác như kitin. - Màng nguyên sinh chất: Gồm các hợp chất phức tạp như protein, photpholipid, enzym permase.
- Nhân: Tế bào nấm men có nhân thật, nhân có hình bầu dục hay hình cầu. Cũng như các vi sinh vật khác nhân nấm men có chứa protein và acid nucleic. Những thành phần khác như: Không bào, volutin, ty lạp thể, riboxom. Các hình thức hô hấp của nấm men Ở nấm men hô hấp là quá trình khá phức tạp, nó xảy ra theo 2 chiều hướng khác nhau.
Vì thế, người ta phân bố ra thành 2 loại hô hấp: Hiếu khí và yếm khí. Điểm giống và khác nhau của 2 dạng hô hấp trên: - Giống nhau: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Cả 2 đều sinh ra năng lượng, năng lượng này dùng để cung cấp cho cơ thể sống hoạt động và một phần thải ra bên ngoài. + Sản phẩm trung gian ban đầu đều giống nhau, nghĩa là tạo ra acid pyruvic. + Quá trình chuyển hóa của 2 kiểu hô hấp đều có sự tham gia của những hệ ezim oxy hóa gần giống nhau.
- Khác nhau: + Hô hấp yếm khí là dạng hô hấp không có sự tham gia của oxy, vì thế chất tách ở đây không phải là oxy, còn hô hấp hiếu khí thì ngược lại. + Sản phẩm của quá trình hô hấp hiếu khí là CO2 và H2O, còn sản phẩm của quá trình hô hấp yếm khí là C2H5OH và CO2. Thành phần hóa học và dinh dưỡng của nấm men Thành phần hóa học và dinh dưỡng của nấm men phụ thuộc vào chủng giống, môi trường, trạng thái sinh lý cũng như điều kiện nuôi cấy. Men ép chứa 75% nước và 25% chất khô.
Các chất khô của nấm men bao gồm các thành phần sau: Protid 30 - 50%, trung bình 40% Gluxid 24 - 40%, trung bình 30% Chất béo 2 - 5%, trung bình 4% Chất khoáng 5 - 11%, trung bình 9% - Protid chứa trong nấm men rượu thường có đủ các acid amin không thay thế được. Về giá trị dinh dưỡng thì protid nấm men tương đương protid động vật nhưng giá trị hơn protid thực vật. Ở nhiệt độ cao và bình thường, dưới tác dụng của protease có sẵn trong nấm men, protid sẽ biến thành pepton, peptit và acid amin. - Gluxit của nấm men chủ yếu là glucogen (C6H10O5)n, đây là chất dự trữ của tế bào, theo thành phần cấu tạo thì glucogen giống như amylopectin nhưng khác là khối lượng phân tử lớn hơn.
Hàm lượng của nó trong tế bào men tùy thuộc trước hết vào môi trường dinh dưỡng. Trong môi trường dư đường lượng glucogen tăng đáng kể. Trong giai đoạn đầu của lên men nồng độ đường còn cao, nên nấm men chứa nhiều glucogen. Khi 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lượng đường giảm, nấm men sẽ sử dụng glucogen để duy trì sự sống.
Dưới tác dụng của α-amylase glucogen sẽ biến thành maltose và dextrin. - Chất béo là thức ăn dự trữ của nấm men và chứa chủ yếu trong nguyên sinh chất.Trong nấm men còn chứa các chất tương tự chất béo như lơxitin và sterin. Trong số đó quan trọng hơn cả là ugosterin, chất này dễ biến thành vitamin D dưới tác dụng của ánh sáng mặt trời và còn gọi là tiền vitamin D. - Chất khoáng tuy với số lượng ít nhưng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động của tế bào men, đặc biệt là photpho.
Photpho thường ở dạng liên kết hữu cơ và có trong thành phần của photphatit, nucleoproteit cũng như acid nucleic. Trong tế bào nấm men còn chứa các ion kali, canxi, magie, sắt, lưu huỳnh và acid silicic. Lưu huỳnh có trong thành phần protid ở dạng –SH hoặc – S – S-. Lưu huỳnh và sắt đều tham gia phản ứng oxy hóa khử.
Sắt cùng với các chất vô cơ khác như Zn, Mn, Cu, Mg… là những chất không thể thiếu đối với nhiều enzym oxy hóa (oxydase, katalase peroxydase). Magie cũng như lưu huỳnh và photpho còn có tác dụng làm hoạt hóa photphotase trong quá trình lên men. Canxi giúp và loại bỏ các chất độc thải ra khi lên men, đồng thời giúp tổng hợp protid, làm tăng quá trình oxy hóa và có tác dụng tạo thành một số vitamin. Để đảm bảo cho sự sống, nấm men cần các vitamin B 1 có trong thành phần của coenzym cacboxylase B2 ở dạng este photphoric, acid nicotin có trong cozymase… Biotin và acid paraamino benzoic là những chất kích thích cho sinh trưởng của nấm men.
Trong tế bào nấm men có nhiều loại vitamin và với hàm lượng khá lớn, nên hiện nay nấm men được xem là nguồn nguyên liệu quý trong sản xuất một số vitamin. Cơ chế vận chuyển các chất dinh dưỡng vào trong tế bào nấm men Nấm men hoàn toàn không có cơ quan dinh dưỡng riêng biệt, các chất dinh dưỡng mà chúng sử dụng chủ yếu được vận chuyển qua thành tế bào theo 2 con đường cơ bản sau: - Con đường thứ nhất là thẩm thấu bị động: Trên thành tế bào nấm men có những lỗ nhỏ, những lỗ này có tác dụng làm cho các chất dinh dưỡng vận chuyển vào trong tế bào từ môi trường bên ngoài nhờ áp suất thẩm thấu. Ngược lại chất thải trong quá trình trao đổi chất cũng được thải qua những lỗ này. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.