Nồng độ calprotectin trong phân ở bệnh nhân viêm ruột mạn tính và hội chứng ruột kích thích điều trị tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên

Luận văn về nồng độ calprotectin trong phân ở bệnh nhân IBD và IBS tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Huyền
• Trường học: Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Nồng độ calprotectin trong phân ở bệnh nhân viêm ruột mạn tính và hội chứng ruột kích thích điều trị tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về calprotectin trong phân ở bệnh nhân IBD và IBS

Calprotectin là một phức hợp protein gắn canxi và kẽm. Loại protein này chiếm tới 60% tổng lượng protein bào tương của bạch cầu trung tính. Khi niêm mạc đường tiêu hóa xuất hiện phản ứng viêm, các tế bào bạch cầu di chuyển ồ ạt qua màng nhầy. Quá trình này kích hoạt sự thoái hóa tế bào và giải phóng calprotectin trực tiếp vào lòng ruột. Nhờ cấu trúc bền vững sinh học, protein này không bị enzym phân hủy trong phân suốt nhiều ngày. Tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên, xét nghiệm định lượng nồng độ calprotectin trong phân đóng vai trò then chốt trong thực hành lâm sàng. Chỉ số này hỗ trợ sàng lọc ban đầu cho những trường hợp có biểu hiện rối loạn tiêu hóa kéo dài. Phương pháp này tách biệt bệnh viêm ruột mạn tính (IBD) với hội chứng ruột kích thích (IBS). IBD là bệnh lý tổn thương thực thể mạn tính bao gồm viêm loét đại trực tràng chảy máu và bệnh Crohn. Ngược lại, IBS chỉ là rối loạn nhu động ruột chức năng, hoàn toàn không gây viêm niêm mạc. Do đó, việc ứng dụng chỉ dấu calprotectin tạo cơ sở định hướng chính xác chiến lược chẩn đoán và giảm bớt gánh nặng nội soi xâm lấn.

1.1. Bản chất sinh học và độ bền của protein calprotectin

Calprotectin sở hữu trọng lượng phân tử 36 kDa. Cấu trúc của phân tử bao gồm phức hợp dị nhị phân giữa S100A8 và S100A9. Protein này phân bố tập trung trong bào tương của tế bào bạch cầu hạt trung tính. Ngoài ra, đại thực bào hoạt hóa cũng chứa một lượng nhỏ calprotectin. Chức năng chính của phức hợp là kháng khuẩn thông qua cơ chế cô lập kẽm và mangan. Đặc điểm nổi bật nhất của phân tử là tính ổn định rất cao. Calprotectin có thể tồn tại nguyên vẹn trong mẫu phân tới 7 ngày ở nhiệt độ phòng. Phân tử này đề kháng hiệu quả trước sự phân hủy của hệ enzym tiêu hóa đường ruột. Đặc tính bền vững đó giúp quá trình lưu trữ mẫu và vận chuyển xét nghiệm đạt độ tin cậy vượt trội.

1.2. Sự khác biệt bệnh học cơ bản giữa IBD và IBS

Bệnh viêm ruột mạn tính (IBD) biểu hiện tình trạng viêm niêm mạc tiến triển kèm tổn thương cấu trúc thành ruột. Tình trạng này dẫn đến các vết trợt loét, chảy máu vi thể và hình thành ổ áp xe. Ngược lại hoàn toàn, hội chứng ruột kích thích (IBS) chỉ là rối loạn chức năng tiêu hóa. Bệnh nhân IBS xuất hiện các cơn đau bụng mạn tính tái phát kèm thay đổi thói quen đại tiện. Tuy nhiên, niêm mạc ruột của bệnh nhân IBS hoàn toàn không có tổn thương mô bệnh học. Quá trình thâm nhiễm tế bào viêm không diễn ra trên thành ống tiêu hóa. Sự phân định ranh giới giữa hai nhóm bệnh rất khó khăn nếu chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng. Xét nghiệm calprotectin chính là chìa khóa sinh học giúp giải quyết ranh giới này.

II. Phân tích nồng độ calprotectin trong phân giữa IBD và IBS

Triệu chứng lâm sàng giữa IBD và IBS thường xuyên chồng lấp. Bệnh nhân ở cả hai nhóm đều có biểu hiện đau quặn bụng, trướng hơi và rối loạn phân. Tình trạng này gây trở ngại lớn cho việc chẩn đoán phân biệt ban đầu. Nếu chỉ dựa vào thang điểm lâm sàng, tỷ lệ chẩn đoán nhầm lẫn tương đối cao. Nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên chỉ ra sự khác biệt rõ rệt về nồng độ calprotectin trong phân giữa hai nhóm đối tượng. Ở nhóm bệnh nhân mắc hội chứng ruột kích thích, nồng độ calprotectin duy trì ở mức rất thấp, thường dưới 50 µg/g. Ngược lại, ở nhóm bệnh nhân IBD, nồng độ chỉ dấu này tăng vọt gấp hàng chục lần so với mức bình thường. Bệnh nhân viêm loét đại trực tràng chảy máu (UC) và bệnh Crohn (CD) đều ghi nhận nồng độ calprotectin tăng cao tương ứng với mức độ tổn thương niêm mạc trên nội soi. Hiện tượng này phản ánh trực tiếp quá trình di chuyển của bạch cầu trung tính vào lòng ống tiêu hóa. Sự khác biệt định lượng mang ý nghĩa thống kê vượt trội so với các xét nghiệm máu thông thường như CRP hay tốc độ máu lắng. Phân tích này chứng minh calprotectin là công cụ khách quan để loại trừ bệnh lý viêm ruột thực thể.

2.1. Thực trạng nồng độ calprotectin ở bệnh nhân viêm ruột mạn tính

Dữ liệu lâm sàng ghi nhận nồng độ calprotectin ở bệnh nhân IBD tăng cao vượt bậc. Mức độ tăng phản ánh sự xâm nhập dữ dội của bạch cầu hạt vào tổ chức mô ruột. Ở các bệnh nhân viêm loét đại trực tràng, chỉ số này tương quan thuận chặt chẽ với thang điểm nội soi Mayo. Trong bệnh Crohn, mức độ calprotectin tương đồng với tổn thương loét niêm mạc sâu. Đa số bệnh nhân IBD đợt hoạt động có giá trị xét nghiệm vượt ngưỡng 250 µg/g. Những bệnh nhân ở giai đoạn viêm tiến triển nặng thậm chí ghi nhận nồng độ vượt 1000 µg/g. Tình trạng xuất huyết vi thể và trợt loét bề mặt làm phóng thích ồ ạt calprotectin vào dịch phân.

2.2. Đặc điểm nồng độ calprotectin ở người mắc hội chứng ruột kích thích

Bệnh nhân hội chứng ruột kích thích có niêm mạc ống tiêu hóa hoàn toàn nguyên vẹn. Vì vậy, nồng độ calprotectin trong phân của nhóm này luôn duy trì trong phạm vi sinh lý thông thường. Số liệu nghiên cứu xác định nồng độ trung vị của nhóm IBS nằm dưới ngưỡng cắt tiêu chuẩn 50 µg/g. Tỷ lệ bệnh nhân có nồng độ calprotectin âm tính đạt trên 90%. Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các thể bệnh IBS theo tiêu chuẩn Rome IV. Bệnh nhân IBS thể tiêu chảy, thể táo bón hay thể hỗn hợp đều cho chỉ số calprotectin tương đương. Kết quả này khẳng định cơ chế sinh bệnh học của IBS không bắt nguồn từ tổn thương viêm mô hạt.

III. Phương pháp định lượng calprotectin trong phân chẩn đoán IBD

Quy trình định lượng calprotectin trong phân áp dụng kỹ thuật miễn dịch gắn enzym (ELISA) hoặc sắc ký miễn dịch định lượng. Mẫu phân tươi được thu thập vào lọ sạch chuyên dụng không chứa chất bảo quản. Thao tác lấy mẫu diễn ra nhanh chóng, chỉ cần khoảng 1 đến 5 gam phân ngẫu nhiên trong ngày. Mẫu bệnh phẩm sau đó được đồng nhất hóa và chiết xuất protein theo quy trình chuẩn của phòng xét nghiệm. Toàn bộ quy trình phân tích được kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Thời gian cho kết quả ngắn giúp bác sĩ nhanh chóng đưa ra quyết định can thiệp. Điểm cắt (cut-off) lâm sàng phổ biến nhất hiện nay là 50 µg/g. Giá trị dưới 50 µg/g cho phép loại trừ bệnh lý viêm ruột mạn tính với độ đặc hiệu rất cao. Khi chỉ số nằm trong khoảng từ 50 đến 200 µg/g, bệnh nhân cần được theo dõi định kỳ hoặc xét nghiệm nhắc lại sau vài tuần. Nồng độ calprotectin vượt ngưỡng 200 µg/g hoặc 250 µg/g đóng vai trò chỉ định bắt buộc cho nội soi đại trực tràng và sinh thiết. Giải pháp này giúp các cơ sở y tế phân loại bệnh nhân từ sớm. Bệnh nhân tránh được các can thiệp xâm lấn không cần thiết.

3.1. Kỹ thuật thu thập mẫu phân và nguyên lý phân tích ELISA

Thu thập mẫu phân đúng tiêu chuẩn là bước quyết định độ chính xác của xét nghiệm. Mẫu phân được lấy vào buổi sáng, tránh lẫn nước tiểu hoặc hóa chất tẩy rửa bồn cầu. Thể tích mẫu đạt chuẩn dao động từ 1 đến 5 gam. Bệnh nhân không cần nhịn ăn trước thời điểm lấy mẫu. Phương pháp ELISA sử dụng các kháng thể đơn dòng và đa dòng đặc hiệu để bắt giữ calprotectin. Phản ứng gắn kết tạo ra phức hợp màu tỷ lệ thuận với lượng protein hiện diện. Máy quang phổ đo mật độ quang học ở bước sóng chuẩn để tính toán nồng độ calprotectin chính xác. Kỹ thuật này đạt độ nhạy trên 90% và độ lặp lại cao.

3.2. Tiêu chuẩn ngưỡng cắt cut off và ý nghĩa lâm sàng phân tầng

Ngưỡng cắt 50 µg/g phân định ranh giới giữa trạng thái sinh lý và tổn thương viêm. Kết quả dưới 50 µg/g có giá trị dự đoán âm tính đạt xấp xỉ 98% đối với các bệnh lý viêm ruột. Mức giá trị từ 50 đến 200 µg/g được xếp vào vùng xám nghi ngờ. Vùng xám này thường gặp do tác dụng phụ của thuốc kháng viêm non-steroid (NSAIDs) hoặc nhiễm trùng tiêu hóa nhẹ. Khi nồng độ calprotectin vượt ngưỡng 200 µg/g, nguy cơ mắc IBD tăng lên rõ rệt. Ngưỡng cắt 250 µg/g biểu thị tình trạng viêm ruột hoạt động cấp tính. Dựa vào các mốc phân tầng này, thầy thuốc đưa ra quyết định nội soi một cách hợp lý và tiết kiệm chi phí.

IV. Giá trị ứng dụng calprotectin trong phân tại BVĐK Thái Nguyên

Nghiên cứu về nồng độ calprotectin trong phân mang lại giá trị thực tiễn to lớn tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên. Kỹ thuật này cung cấp một công cụ chẩn đoán không xâm lấn, an toàn và có độ tin cậy vượt trội. Xét nghiệm giúp giảm thiểu số ca nội soi đại trực tràng không cần thiết ở nhóm bệnh nhân hội chứng ruột kích thích. Đồng thời, phương pháp thúc đẩy việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời cho các bệnh nhân viêm ruột mạn tính. Chi phí y tế của người bệnh và gánh nặng công việc tại đơn vị nội soi được cắt giảm đáng kể. Bên cạnh giá trị sàng lọc ban đầu, calprotectin còn là chỉ dấu đắc lực giúp theo dõi đáp ứng điều trị. Sự sụt giảm nồng độ calprotectin phản ánh sự phục hồi và lành lặn của niêm mạc ruột sau các liệu trình thuốc chống viêm hoặc sinh học. Ngược lại, chỉ số này tăng trở lại là dấu hiệu cảnh báo sớm nguy cơ tái phát bệnh trước khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện. Việc triển khai thường quy xét nghiệm này tại các bệnh viện tuyến tỉnh và trung ương nâng cao chất lượng quản lý bệnh lý tiêu hóa, hướng tới cá thể hóa phác đồ điều trị toàn diện.

4.1. Tối ưu hóa chỉ định nội soi và giảm tải gánh nặng y tế

Nội soi đại trực tràng là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán tổn thương niêm mạc nhưng gây cảm giác đau và có rủi ro biến chứng thủng ruột. Xét nghiệm calprotectin giúp sàng lọc và giảm thiểu các chỉ định nội soi không thực sự cần thiết. Tại cơ sở khám chữa bệnh, lượng bệnh nhân nghi ngờ IBS chiếm tỷ lệ rất lớn trong các ca nội soi tiêu hóa. Việc áp dụng calprotectin cho phép bác sĩ an tâm loại trừ bệnh lý viêm loét thực thể mà không cần đặt ống soi. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực trang thiết bị và nhân lực y tế. Người bệnh tiết kiệm chi phí viện phí và giảm bớt căng thẳng tâm lý trong quá trình điều trị.

4.2. Theo dõi đáp ứng điều trị và cảnh báo nguy cơ tái phát IBD

Calprotectin trong phân là thước đo sinh học nhạy bén để đánh giá mức độ lành niêm mạc ruột. Ở các bệnh nhân IBD điều trị thuốc ức chế miễn dịch hoặc sinh học, nồng độ calprotectin giảm dần về mức bình thường chứng minh thuốc đạt hiệu quả cao. Hiện tượng này diễn ra trước cả khi triệu chứng đau bụng hoặc tiêu chảy biến mất hoàn toàn. Ngược lại, nồng độ tăng cao trở lại trong giai đoạn lui bệnh báo hiệu tái phát vi thể trước 2 đến 3 tháng. Nhờ thông tin khách quan đó, các bác sĩ có thể điều chỉnh liều lượng thuốc kịp thời. Chiến lược can thiệp sớm ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như hẹp lòng ruột hoặc rò tiêu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội chứng ruột kích thích (IBS) hiện là rối loạn chức năng tiêu hóa phổ biến hàng đầu với tỷ lệ hiện mắc toàn cầu đạt mức khoảng 11,2%, tập trung nhiều nhất ở độ tuổi từ 20 đến 50 tuổi. Trong khi đó, bệnh viêm ruột mạn tính (IBD) bao gồm viêm loét đại trực tràng chảy máu (UC) và bệnh Crohn (CD) đang gia tăng nhanh chóng với khoảng 4,90 triệu ca mắc trên toàn thế giới vào năm 2019, ghi nhận hai đỉnh tuổi khởi phát điển hình là từ 15 đến 30 tuổi và từ 50 đến 80 tuổi. Vấn đề lâm sàng lớn nhất hiện nay là triệu chứng cơ năng của hai nhóm bệnh lý này rất dễ nhầm lẫn với các biểu hiện đau bụng mạn tính, rối loạn đại tiện kéo dài trên 4 tuần, khiến các bác sĩ thường phải chỉ định nội soi đại trực tràng toàn bộ kèm sinh thiết mô bệnh học. Mặc dù nội soi là tiêu chuẩn vàng, đây là can thiệp xâm lấn tốn kém chi phí và tiềm ẩn nguy cơ tai biến cho người bệnh.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Nội khoa của học viên Bác sĩ nội trú Nguyễn Thị Thủy, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Huyền tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên, tập trung giải quyết nút thắt trên. Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ tháng 8 năm 2023 đến tháng 7 năm 2024 trên cỡ mẫu 52 bệnh nhân, bao gồm 24 bệnh nhân IBD và 28 bệnh nhân IBS. Mục tiêu trọng tâm là xác định nồng độ calprotectin trong phân (FCP), đánh giá mối tương quan của dấu ấn này với các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, mức độ tổn thương niêm mạc, đồng thời tìm điểm cắt tối ưu nhằm phân biệt chính xác IBD và IBS. Ý nghĩa thực tiễn của công trình là cung cấp cơ sở bằng chứng xác đáng giúp các cơ sở y tế tuyến tỉnh sàng lọc sớm, giảm thiểu từ 30% đến 40% chỉ định nội soi không cần thiết và rút ngắn thời gian chẩn đoán cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng bệnh sinh học đường tiêu hóa, đối chiếu giữa cơ chế viêm mạn tính qua trung gian miễn dịch của IBD và cơ chế rối loạn chức năng tương tác trục não - ruột của IBS. Bệnh nhân IBS được chẩn đoán xác định dựa vào tiêu chuẩn quốc tế Rome IV năm 2016, yêu cầu triệu chứng đau bụng tái phát ít nhất 1 lần mỗi tuần trong 3 tháng gần nhất, kết hợp với sự thay đổi về tần suất hoặc khuôn phân, khởi phát tối thiểu 6 tháng trước chẩn đoán và nội soi đại tràng hoàn toàn bình thường. Mức độ hoạt động của bệnh nhân viêm loét đại trực tràng chảy máu được định lượng theo hệ thống thang điểm Mayo toàn phần từ 0 đến 12 điểm, phạm vi tổn thương phân loại theo Montreal gồm ba thể E1 (trực tràng), E2 (đại tràng trái) và E3 (đại tràng lan rộng). Mức độ hoạt động của bệnh Crohn được đánh giá qua chỉ số CDAI với các mốc thuyên giảm dưới 150 điểm và bệnh hoạt động nặng trên 450 điểm.

Về mặt hóa sinh và miễn dịch học, calprotectin là một phức hợp protein liên kết với canxi và kẽm có khối lượng phân tử khoảng 36,5 kDa, mã hóa bởi hai gen S100A8 và S100A9 trên nhiễm sắc thể 1q21. Calprotectin chiếm tới 60% tổng lượng protein hòa tan trong dịch bào tương của bạch cầu đa nhân trung tính. Khi niêm mạc ruột xảy ra tổn thương viêm loét, các bạch cầu trung tính thâm nhiễm ồ ạt qua hàng rào biểu mô vào lòng ruột, giải phóng calprotectin bền vững ra phân. Khái niệm này đối lập với các dấu ấn viêm trong máu như Protein C phản ứng (CRP) do gan tổng hợp với thời gian bán hủy khoảng 19 giờ nhưng kém nhạy với viêm ruột khu trú, hoặc tốc độ máu lắng (ESR) với ngưỡng gia tăng từ 10 mm/h trở lên vốn dễ bị nhiễu bởi tình trạng thiếu máu và biến đổi hồng cầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang trên toàn bộ 52 bệnh nhân đủ tiêu chuẩn lựa chọn và không nằm trong diện loại trừ (như ung thư đại trực tràng, nhiễm trùng cấp tính, mang thai hoặc sử dụng thuốc chống viêm không steroid từ 2 viên mỗi tuần trở lên) đến khám và điều trị tại Khoa Nội tiêu hóa và Khoa Nội soi, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên từ tháng 8 năm 2023 đến tháng 7 năm 2024. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 28 bệnh nhân hội chứng ruột kích thích và 24 bệnh nhân viêm ruột mạn tính (gồm 15 ca viêm loét đại trực tràng chảy máu và 9 ca bệnh Crohn). Phương pháp chọn mẫu thuận tiện lấy liên tiếp theo trình tự thời gian nhập viện được áp dụng nhằm thu thập tối đa số ca bệnh thực tế trong năm nghiên cứu.

Mẫu phân được bệnh nhân tự lấy từ 1 đến 5 gam vào lọ chuyên dụng, bảo quản ổn định ở nhiệt độ phòng dưới 30 độ C trong thời gian tối đa 72 giờ và định lượng trên hệ thống máy miễn dịch tự động Liaison XL bằng công nghệ hóa phát quang (CLIA). Bệnh nhân đồng thời được thực hiện xét nghiệm công thức máu, tốc độ máu lắng bằng máy IRIA, định lượng CRP bằng máy sinh hóa tự động AU640, nội soi đại trực tràng ống mềm bằng máy Olympus 150 hoặc Fujifilm EP-6000 và sinh thiết ít nhất 3 mảnh mô bệnh học tại vùng tổn thương nhuộm HE kết hợp PAS theo tiêu chuẩn Nottingham 2000.

Toàn bộ dữ liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 26. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích phi tham số với trung vị (Median) và khoảng tứ phân vị (IQR) là vì biến số nồng độ calprotectin trong phân có độ phân tán rộng và phân phối không tuân theo quy luật chuẩn. Nghiên cứu sử dụng kiểm định Chi-square cho các biến định tính, kiểm định Mann-Whitney hoặc Kruskal-Wallis so sánh các giá trị trung vị, và thiết lập đường cong đặc trưng hoạt động của máy thu (ROC) cùng chỉ số Youden tối đại nhằm xác định điểm cắt chẩn đoán tối ưu với mức ý nghĩa thống kê là 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu ghi nhận sự phân bố dịch tễ học và nhân khẩu học khác biệt rõ rệt giữa hai nhóm bệnh. Ở nhóm hội chứng ruột kích thích, nữ giới chiếm tỷ lệ áp đảo với 75,00%, nhóm tuổi từ 30 trở xuống chiếm 32,10% với trung vị tuổi là 38 tuổi và khoảng tứ phân vị là 17. Ngược lại, ở nhóm bệnh nhân viêm ruột mạn tính, nam giới chiếm ưu thế với 60,00% ở phân nhóm UC và 55,56% ở phân nhóm CD. Đáng chú ý, bệnh nhân viêm loét đại trực tràng chảy máu tập trung cao nhất ở nhóm trên 60 tuổi với tỷ lệ 40,00% và trung vị tuổi đạt 50 tuổi (khoảng tứ phân vị 24). Trong khi đó, bệnh Crohn lại khởi phát chủ yếu ở người trẻ từ 30 tuổi trở xuống với 44,40% và trung vị tuổi là 34 tuổi (khoảng tứ phân vị 25). Phần lớn đối tượng ở cả hai nhóm đều sinh sống tại khu vực thành thị, chiếm 67,90% ở nhóm IBD và 60,71% ở nhóm IBS.

Thứ hai, nồng độ calprotectin trong phân ở nhóm bệnh nhân IBD tăng cao vượt trội so với nhóm IBS. Ở bệnh nhân IBS, nồng độ calprotectin hầu hết duy trì ở mức bình thường dưới 50 µg/g phân do không có sự thâm nhiễm bạch cầu trung tính qua niêm mạc. Ngược lại, ở bệnh nhân IBD, trị số calprotectin trong phân tăng vọt lên gấp nhiều lần, phần lớn đạt ngưỡng hàng trăm µg/g. Sự khác biệt về giá trị trung vị giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê cao với giá trị p nhỏ hơn 0,001.

Thứ ba, nồng độ calprotectin trong phân có mối tương quan thuận chặt chẽ với mức độ hoạt động và phạm vi tổn thương của bệnh IBD. Những bệnh nhân viêm loét đại trực tràng chảy máu có điểm Mayo toàn phần từ mức độ vừa (6 đến 10 điểm) đến nặng (11 đến 12 điểm) hoặc tổn thương lan rộng toàn bộ đại tràng theo Montreal E3 đều có mức calprotectin trong phân cao hơn rõ rệt so với nhóm tổn thương khu trú trực tràng E1. Đồng thời, calprotectin cũng có mối liên quan mật thiết với các triệu chứng lâm sàng nặng như sụt cân trên 5% thể trọng, sốt trên 37,8 độ C và tình trạng đi ngoài phân nhày máu tươi.

Thứ tư, khi phân tích đường cong ROC, xét nghiệm định lượng calprotectin trong phân thể hiện độ chính xác chẩn đoán vượt trội trong việc phân biệt IBD với IBS với diện tích dưới đường cong AUC đạt trên 0,90, vượt trội hơn hẳn so với xét nghiệm CRP máu hoặc tốc độ máu lắng ESR.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt vượt bậc về nồng độ calprotectin trong phân phản ánh đúng bản chất sinh lý bệnh học. Trong IBS, niêm mạc đường tiêu hóa hoàn toàn nguyên vẹn về mặt đại thể lẫn vi thể, không xuất hiện hiện tượng hóa hướng động bạch cầu, do đó nồng độ calprotectin duy trì ở mức nền sinh lý. Ngược lại, trong IBD, các ổ loét nông hoặc sâu cùng tình trạng viêm sung huyết tạo điều kiện cho bạch cầu trung tính thoát mạch liên tục vào lòng ruột, khiến calprotectin tồn tại với nồng độ rất cao trong khối phân.

Kết quả của đề tài hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu trong và ngoài nước. Tại Việt Nam, nghiên cứu năm 2022 của Vũ Thị Nhung và cộng sự tại Bệnh viện Thanh Nhàn trên 206 đối tượng đã xác định diện tích dưới đường cong ROC phân biệt IBD và IBS đạt 0,976 với điểm cắt tối ưu là 109,5 µg/g, mang lại độ nhạy 97,2% và độ đặc hiệu 92,3%. Tương tự, nghiên cứu năm 2023 của Nguyễn Hải Yến tại Bệnh viện Bạch Mai trên 54 bệnh nhân cũng chỉ ra điểm cắt 55,25 µg/g giúp chẩn đoán IBD với độ nhạy 92,3% và độ đặc hiệu 75%. Trên bình diện quốc tế, các công trình tại Tây Ban Nha của tác giả Angulo năm 2015 hay tại Ấn Độ năm 2018 đều khẳng định nồng độ calprotectin ở nhóm IBD trung bình đạt trên 270 µg/g, vượt xa mức dưới 80 µg/g của nhóm IBS.

Trong luận văn, các dữ liệu định lượng phức tạp này được trực quan hóa sinh động thông qua hệ thống biểu đồ và bảng số liệu khoa học. Cụ thể, biểu đồ hình hộp (box plot) minh họa rõ nét sự cách biệt không chồng lấn giữa trung vị và khoảng tứ phân vị nồng độ calprotectin của hai nhóm bệnh. Biểu đồ phân tán (scatter plot) thể hiện mối tương quan đồng biến tuyến tính giữa nồng độ calprotectin trong phân với chỉ số CRP và tốc độ máu lắng ESR. Kèm theo đó, bảng ma trận thống kê so sánh độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị dự báo dương tính và giá trị dự báo âm tính tại từng ngưỡng điểm cắt giúp bác sĩ lâm sàng dễ dàng nắm bắt bằng chứng thực nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, ban hành quy trình xét nghiệm calprotectin trong phân như một chỉ định thường quy đầu tay cho tất cả bệnh nhân có hội chứng rối loạn đại tiện và đau bụng mạn tính kéo dài trên 4 tuần tại các cơ sở khám chữa bệnh. Mục tiêu hướng đến là giảm thiểu ít nhất 35% tỷ lệ chỉ định nội soi đại trực tràng không cần thiết đối với các trường hợp nghi ngờ IBS trong 6 tháng đầu năm 2025. Giải pháp này do Hội đồng Khoa học và Ban Giám đốc Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên trực tiếp phê duyệt và chỉ đạo thực hiện.

Thứ hai, thiết lập khoảng giá trị tham chiếu và các ngưỡng can thiệp phân tầng lâm sàng tại Khoa Sinh hóa và Khoa Khám bệnh. Cụ thể, ngưỡng dưới 50 µg/g định hướng chẩn đoán IBS và điều trị bảo tồn nội khoa; khoảng từ 50 đến 150 µg/g cần theo dõi sát và làm lại xét nghiệm sau 4 tuần; ngưỡng trên 150 µg/g yêu cầu chỉ định nội soi đại trực tràng can thiệp sinh thiết ngay lập tức để xác định tổn thương IBD. Giải pháp này nhằm nâng cao độ chính xác phân luồng chẩn đoán lên trên 90%, dự kiến hoàn thành triển khai trong Quý II năm 2025 bởi sự phối hợp giữa liên khoa Tiêu hóa - Sinh hóa.

Thứ ba, áp dụng định lượng calprotectin định kỳ từ 3 đến 6 tháng một lần trong quản lý và theo dõi bệnh nhân IBD điều trị ngoại trú. Biện pháp này giúp bác sĩ đánh giá khả năng liền sẹo niêm mạc và dự báo sớm nguy cơ bùng phát bệnh trước từ 2 đến 3 tháng với độ nhạy trên 80%, thay vì chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng đơn thuần. Chủ thể thực hiện là đội ngũ bác sĩ điều trị chuyên khoa Tiêu hóa, áp dụng xuyên suốt từ đầu năm 2025.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác đào tạo liên tục và tập huấn chuyên môn cho đội ngũ nhân viên y tế tuyến cơ sở về kỹ thuật thu thập mẫu phân đúng chuẩn, bảo đảm thời gian vận chuyển dưới 72 giờ ở nhiệt độ phòng. Mục tiêu đạt 100% bác sĩ nội khoa và kỹ thuật viên xét nghiệm nắm vững kỹ thuật trong năm 2025, do Bộ môn Nội Trường Đại học Y - Dược Thái Nguyên phối hợp với Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến bệnh viện tổ chức thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các bác sĩ chuyên khoa Nội tiêu hóa và Nội soi tiêu hóa. Luận văn cung cấp bằng chứng thực tế giúp bác sĩ tối ưu hóa chiến lược chẩn đoán phân biệt IBD và IBS, tránh lạm dụng thủ thuật nội soi gây đau đớn cho người bệnh và theo dõi sát sao mức độ lành niêm mạc trong quá trình điều trị duy trì.

Nhóm thứ hai là các bác sĩ và kỹ thuật viên chuyên ngành Hóa sinh lâm sàng. Tài liệu mô tả chi tiết quy trình kỹ thuật định lượng calprotectin trên hệ thống hóa phát quang Liaison XL, các tiêu chuẩn bảo quản bệnh phẩm trong 72 giờ và các yếu tố gây nhiễu kết quả, hỗ trợ xây dựng phòng xét nghiệm đạt chuẩn chất lượng cao.

Nhóm thứ ba là học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh chuyên ngành Nội khoa. Luận văn là hình mẫu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu lâm sàng cắt ngang, cách áp dụng các thang điểm Mayo, CDAI, Montreal, cùng phương pháp phân tích thống kê phi tham số và mô hình đường cong ROC trong y học thực chứng.

Nhóm thứ tư là các nhà quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện. Công trình cung cấp luận cứ kinh tế y tế vững chắc để hoạch định danh mục kỹ thuật mới, đầu tư máy móc tự động hóa, qua đó giảm tải áp lực cho phòng nội soi và tiết kiệm ngân sách bảo hiểm y tế cho người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Calprotectin trong phân là gì và vì sao lại phản ánh chính xác tình trạng tổn thương ruột?
Calprotectin là protein liên kết canxi chiếm tới 60% dịch bào tương bạch cầu trung tính. Khi niêm mạc ruột bị viêm loét trong bệnh IBD, bạch cầu trung tính di chuyển ồ ạt qua niêm mạc vào lòng ruột và thoái biến, giải phóng lượng lớn calprotectin bền vững ra khối phân. Nồng độ chất này tỷ lệ thuận với mức độ viêm thực thể của ruột.

Ngưỡng calprotectin trong phân bao nhiêu thì có thể loại trừ bệnh viêm ruột mạn tính?
Theo các khuyến cáo quốc tế và dữ liệu từ đề tài, nồng độ calprotectin dưới 50 µg/g phân được xác định là bình thường. Ở ngưỡng dưới 40 hoặc 50 µg/g, xác suất bệnh nhân mắc IBD chỉ dưới 1%, qua đó cho phép bác sĩ loại trừ an toàn bệnh lý viêm ruột mạn tính ở bệnh nhân có triệu chứng nghi ngờ hội chứng ruột kích thích.

Những yếu tố nào có thể gây sai lệch làm tăng giả tạo nồng độ calprotectin trong phân?
Nồng độ calprotectin có thể tăng giả khi bệnh nhân sử dụng thuốc chống viêm không steroid từ 2 viên mỗi tuần, nhiễm trùng tiêu hóa cấp tính do vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, xuất huyết tiêu hóa trên diện rộng, hoặc ở người cao tuổi trên 65 tuổi. Do đó, bác sĩ cần khai thác tiền sử dùng thuốc cẩn thận trước khi chỉ định xét nghiệm.

Xét nghiệm calprotectin có thể thay thế hoàn toàn việc nội soi đại trực tràng hay không?
Calprotectin không thể thay thế hoàn toàn nội soi vì không thể cung cấp hình ảnh trực quan đại thể hay mẫu mô sinh thiết giải phẫu bệnh để khẳng định ung thư hoặc phân loại mô bệnh học. Dấu ấn này đóng vai trò sàng lọc phân luồng thông minh, giúp giảm thiểu các ca nội soi không cần thiết cho nhóm bệnh nhân rối loạn chức năng.

Vì sao tỷ lệ mắc hội chứng ruột kích thích lại tập trung chủ yếu ở nữ giới trẻ tuổi?
Trong nghiên cứu này, nữ giới chiếm 75,00% bệnh nhân IBS và độ tuổi dưới 30 chiếm 32,10%. Nguyên nhân là do sự thay đổi nội tiết tố estrogen và progesterone tác động lên thụ thể trục não - ruột, kết hợp với áp lực công việc, căng thẳng tâm lý xã hội và rối loạn giấc ngủ ở nữ giới trẻ tuổi làm tăng cảm thụ đau nội tạng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác lập thành công giá trị nồng độ calprotectin trong phân ở 52 bệnh nhân tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, chứng minh sự gia tăng vượt bậc ở nhóm bệnh nhân IBD so với nhóm bệnh nhân IBS.
• Khẳng định mối tương quan tuyến tính chặt chẽ giữa nồng độ calprotectin với thang điểm Mayo ở bệnh nhân viêm loét đại trực tràng chảy máu, thang điểm CDAI ở bệnh nhân Crohn và mức độ lan rộng tổn thương theo phân loại Montreal.
• Chứng minh tính ưu việt của calprotectin so với CRP và tốc độ máu lắng ESR trong việc chẩn đoán phân biệt bệnh lý viêm thực thể và rối loạn chức năng đường tiêu hóa qua diện tích dưới đường cong ROC đạt trên 0,90.
• Cung cấp mô hình sàng lọc không xâm lấn, mở ra lộ trình ứng dụng thường quy tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh nhằm tối ưu hóa chi phí điều trị và giảm tải thủ thuật can thiệp trong năm 2025.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu khoa học giá trị cao cho chuyên ngành Nội tiêu hóa Việt Nam; các đơn vị y tế cần sớm đưa kỹ thuật định lượng calprotectin vào phác đồ tiếp cận chẩn đoán ban đầu để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Đại cương bệnh viêm ruột mạn tính 1. Đặc điểm dịch tễ bệnh viêm ruột mạn tính Bệnh viêm ruột mạn tính là rối loạn qua trung gian miễn dịch gây viêm mạn tính, tái phát của đường tiêu hóa. Bệnh bao gồm hai rối loạn chính: viêm loét đại trực tràng chảy máu và bệnh Crohn.

Viêm loét đại trực tràng chảy máu chỉ ảnh hưởng đến đại tràng và trực tràng trong khi bệnh Crohn có thể liên quan đến bất kỳ thành phần nào của đường tiêu hóa từ miệng đến vùng quanh hậu môn. - Cơ chế bệnh sinh của IBD cho đến nay vẫn chưa được hiểu rõ. Bệnh gây ra do sự tương tác giữa nhiều yếu tố bao gồm: di truyền, biểu mô đường tiêu hóa, đáp ứng miễn dịch, hệ vi khuẩn đường ruột và yếu tố môi trường4,5. - Nhân khẩu học: IBD có thể khởi phát ở bất kỳ độ tuổi nào, tuy nhiên bệnh thường khởi phát ở độ tuổi từ 15 - 30 tuổi.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, có đỉnh khởi phát thứ hai từ 50 - 80 tuổi. Ngoài ra, gần đây các nghiên cứu đã cho thấy IBD ở trẻ em đang có xu hướng tăng trên toàn thế giới6. Có sự khác nhau về giới tính ở hai rối loạn này, trong đó nữ giới có tỉ lệ mắc bệnh Crohn cao hơn, nam giới mắc UC ưu thế hơn nữ giới7. - Yếu tố nguy cơ: các yếu tố có ảnh hưởng tới khả năng mắc UC và CD khác nhau.

+ Lối sống: Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc bệnh Crohn nhưng là yếu tố bảo vệ của UC8. Chế độ ăn uống giàu chất xơ 9, vitamin D làm giảm nguy cơ mắc Crohn nhưng không làm thay đổi đối với UC. + Thuốc: Sử dụng aspirin hoặc các thuốc chống viêm không steroid khác (non-steroidal anti-inflammatory drugs - NSAIDs), có liên quan đến các ca nhiễm mới hoặc đợt cấp của UC có từ trước. Joseph và cộng sự đã tiến hành nghiên cứu về mối liên quan giữa sử dụng NSAIDs và nguy cơ bùng phát bệnh 4 ở nhóm gồm 60 bệnh nhân IBD, và 62 bệnh nhân IBS.

Kết quả cho thấy 31% bệnh nhân vào viện vì đợt bùng phát bệnh có liên quan tới việc sử dụng NSAIDs; trong khi đó nhóm IBS chỉ là 2%10. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán IBD 1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh  Triệu chứng toàn thân: Bệnh nhân có thể có các triệu chứng toàn thân bao gồm sốt, mệt mỏi, sụt cân, mạch nhanh, các biểu hiện của tình trạng thiếu máu. Triệu chứng toàn thân thường xuất hiện khi bệnh nặng, tổn thương rộng11.

*Triệu chứng tại đường tiêu hóa Các triệu chứng thường khởi phát từ từ và tiến triển trong vài tuần, cũng có thể xuất hiện sau một đợt đi ngoài phân máu tự giới hạn xảy ra vài tuần hoặc vài tháng trước đó. Các triệu chứng thường gặp bao gồm: đau bụng và đi ngoài phân lẫn nhày máu11. - Đau bụng: ở bệnh nhân UC, tùy vào vị trí tổn thương ở đại tràng mà vị trí đau khác nhau: hố chậu trái (tổn thương đại tràng sigma), mạn sườn trái (đại trạng xuống). Một số trường hợp bệnh nhân có thể không đau bụng11.

So với bệnh CD bệnh nhân mắc UC ít gặp đau bụng hơn. Triệu chứng đau bụng là biểu hiện phổ biến của CD, bất kể phân bố bệnh. Một bệnh nhân mắc bệnh giới hạn ở đoạn hồi tràng thường có biểu hiện đau hố chậu phải. - Tình trạng đi ngoài: đa số bệnh nhân có biểu hiện đi ngoài phân lẫn nhày, máu.

Trường hợp UC tổn thương giới hạn tại trực tràng, trong phân có lẫn máu đỏ tươi, có thể lẫn với chất nhày. Tổn thương lan tới đại tràng trái hoặc toàn bộ đại tràng bệnh nhân có tình trạng đi ngoài phân lỏng nhiều lần. Bệnh càng nặng thì tần suất đi ngoài phân lỏng càng nhiều. Trong bệnh Crohn tiêu chảy là một triệu chứng phổ biến, bệnh nhân tiêu chảy kéo dài.

Bệnh nhân CD trong phân thường có máu vi thể, tuy nhiên, một số bệnh nhân CD tổn thương đại tràng có thể đi ngoài phân máu. 5 *Triệu chứng ngoài đường tiêu hóa: Mặc dù IBD chủ yếu biểu hiện tại đường tiêu hóa, nhưng do cơ chế bệnh sinh có liên quan tới đáp ứng miễn dịch của cơ thể, vì vậy có thể có biểu hiện ở các cơ quan khác. - Cơ xương khớp: là biểu hiện thường gặp của IBD, tổn thương viêm khớp ngoại vi không phá hủy, các khớp lớn và viêm cột sống dính khớp. Viêm cột sống xảy ra ở 1 - 26% bệnh nhân mắc IBD, nam thường gặp hơn nữ12.

- Mắt: viêm màng bồ đào, viêm thượng củng mạc, viêm củng mạc, viêm mống mắt và viêm kết mạc cũng có liên quan đến IBD. - Da: hồng ban nút và viêm da mủ hoại thư12. - Gan mật: Gan nhiễm mỡ, bệnh gan tự miễn và viêm xơ đường mật nguyên phát có liên quan đến IBD. Đặc biệt bệnh nhân UC có nguy cơ mắc viêm xơ đường mật nguyên phát cao hơn, tỷ lệ lưu hành thay đổi từ 2 - 8%13.

- Đông máu: Bệnh nhân mắc IBD có nguy cơ cao mắc cả huyết khối tĩnh mạch và động mạch. Huyết khối tĩnh mạch xảy ra ở bệnh nhân IBD trẻ tuổi và có thể làm kéo dài thời gian nằm viện, giảm chất lượng cuộc sống14. - Hô hấp: Biểu hiện tại đường hô hấp ở bệnh nhân IBD thường hiếm gặp, bao gồm viêm đường thở, bệnh nhu mô phổi,…15. Một nghiên cứu của Rawal, K.

K và cộng sự tiến hành trên 227 bệnh nhân mắc UC cho thấy có 7,92% bệnh nhân có biểu hiện ngoài ruột. Trong đó biểu hiện ở da niêm mạc là thường gặp nhất với 4,84%, tiếp theo là tại cơ xương với 1,32%, mắt 0,88%, gan mật và mạch máu là 0,44%16. Đặc điểm cận lâm sàng * Xét nghiệm máu Để chẩn đoán, điều trị, theo dõi bệnh nhân IBD cần sử dụng các xét nghiệm đánh giá tình trạng viêm như bạch cầu, tiểu cầu, CRP, máu lắng; các xét nghiệm đánh giá tình trạng thiếu máu bao gồm số lượng hồng cầu, hemoglobin, huyết sắc tố trung bình hồng cầu, thể tích trung bình hồng cầu, 6 bilan sắt (Fe, Transferin, Ferritin); bộ xét nghiệm đánh giá tình trạng dinh dưỡng như albumin, protein, các vitamin, chất khoáng khác. - Protein C phản ứng (CRP): là một trong những protein do gan sản xuất để đáp ứng với tình trạng viêm trong pha cấp, dưới sự kích thích bởi interlerkin - 6, có thời gian bán hủy tương đối ngắn khoảng 19 giờ.

Đây là một dấu ấn huyết thanh được sử dụng rộng rãi để đánh giá tình trạng viêm. Mặc dù CRP không đặc hiệu cho từng bệnh nhưng đã được sử dụng rộng rãi trong chẩn đoán, quản lý và theo dõi bệnh IBD. Một đánh giá có hệ thống và phân tích tổng hợp của Menees, S. B và cộng sự báo cáo rằng chỉ dưới 1% bệnh nhân mắc IBD có chỉ số CRP bình thường17.

Tuy nhiên, vì CRP là một dấu ấn viêm không đặc hiệu nên có thể tăng trong các tình trạng khác như tình trạng viêm toàn thân và các bệnh lý viêm tại các cơ quan khác. Ngược lại, một số bệnh nhân IBD có mức CRP bình thường mặc dù bệnh đang hoạt động. Ngoài ra, CRP còn được sử dụng để đánh giá mức độ hoạt động bệnh IBD. CRP huyết thanh ≥ 5 mg/L có độ đặc hiệu tương đối cao để phát hiện sự hoạt động của bệnh trên nội soi ở những bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc IBD18.

- Máu lắng (Erythrocyte sedimentation rate - ESR): biểu thị tốc độ hồng cầu di chuyển qua huyết tương, phụ thuộc vào nồng độ trong huyết tương cũng như số lượng và kích thước của hồng cầu. Trên thực tế, các bệnh ảnh hưởng đến dòng tế bào hồng cầu (thiếu máu, đa hồng cầu, thalassemia) đều ảnh hưởng đến giá trị ESR. Sự gia tăng ESR theo tuổi đã được mô tả. ESR tăng chậm so với CRP và mất vài ngày để bình thường hóa, ngay cả khi tình trạng viêm đã hết18.

Bên cạnh những xét nhiệm trên, một số nghiên cứu đã đưa ra các chất phản ứng giai đoạn cấp tính khác như axit sialic, alpha -1 acid glycoprotein, ororosomucoid, fibrinogen, lactoferrin trong phân19, β - 2-microglobulin, amyloid huyết thanh A, α - 2-macroglobulin và α - 2-antitrypsin đã được nghiên cứu trong IBD với các kết quả trái ngược nhau. Tuy nhiên, do thời gian bán 7 hủy của các protein này dài hơn nên chúng có độ chính xác thấp hơn CRP và không được sử dụng trong thực hành lâm sàng. * Xét nghiệm phân Xét nghiệm tìm hồng cầu vi thể, bạch cầu trong phân, tìm Clostridium difficile, nuôi cấy phân nên được thực hiện trên bệnh nhân có triệu chứng nghi ngờ IBD, để loại trừ các nguyên nhân khác do vi khuẩn, ký sinh trùng,. Calprotectin trong phân là một xét nghiệm đơn giản, đáng tin cậy và sẵn có để phân biệt IBD và IBS.

Bên cạnh đó xét nghiệm này còn phản ứng mức độ hoạt động của bệnh IBD. * Chẩn đoán hình ảnh Một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh được ứng dụng trong chẩn đoán bệnh IBD bao gồm: XQuang bụng không chuẩn bị, chụp cắt lớp vi tính ổ bụng, nội soi ống tiêu hóa, mô bệnh học, … Trong đó nội soi ống tiêu hóa và mô bệnh học có vai trò quan trọng nhất. - Nội soi: Tất cả các bệnh nhân có triệu chứng nghi ngờ IBD đều cần được chỉ định nội soi đường tiêu hóa. Nội soi vừa cho phép đánh giá một cách trực quan hình ảnh tổn thương vừa có thể thực hiện sinh thiết mô làm giải phẫu bệnh đánh giá tình trạng bệnh, góp phần chẩn đoán phân biệt, chẩn đoán xác định bệnh, đánh giá mức độ hoạt động của bệnh, đáp ứng với điều trị và tiên lượng11.

+ Đặc điểm nội soi của bệnh UC: Đặc điểm đặc trưng trên nội soi của UC là tổn thương viêm tiên lục không nhảy cóc và hầu như luôn có tổn thương tại trực tràng. Viêm hoặc loét niêm mạc bắt đầu từ khu vực phía trên của ống hậu môn11. Vị trí tổn thương: chỉ có tổn thương ở đại tràng, không có tổn thương ở ruột non. Trừ trường hợp viêm đoạn cuối hồi tràng (viêm hồi tràng hồi ngược) trong bệnh cảnh UC có tổn thương đại tràng lan rộng20.

Trực tràng là nơi thường gặp và tổn thương nặng nề nhất, càng lên cao đến đại tràng phải thì tổn thương càng nhẹ. Bệnh rất ít gặp tổn thương ở hậu môn. 8 Đặc điểm tổn thương: đại tràng xung huyết, phù nề hoặc mủn, xuất tiết dịch nhày mủ. Không còn nhìn rõ các mạch máu dưới niêm mạc, mất các rãnh ngang của đại tràng.

Vết loét thường có kích thước nhỏ, giới hạn ở bề mặt niêm mạc đại tràng.