CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu nước ngoài Nghiên cứu thứ nhất, nghiên cứu “Firm characteristics and selection of international accounting software” của Ajay Adhikari et al (2004). Nhóm tác giả nghiên cứu tập trung vào đặc điểm công ty và sự lựa chọn PMKT quốc tế của các công ty quốc tế Hoa Kỳ. Trước khi nghiên cứu chính thức, nhóm nghiên cứu đã gửi một bản thảo của các câu hỏi đến những người điều hành của 10 công ty Hoa Kỳ có kinh doanh quốc tế.
Sau đó các câu hỏi đã được sửa đổi dựa trên những phản hồi nhận được từ nhóm thử nghiệm. Sau khi gửi mail bảng câu hỏi khảo sát cho các công ty nhóm tác giả nhận được phản hồi với 132 công ty hiện đang sử dụng/xem xét việc mua PMKT quốc tế. Nhóm tác giả điều tra các mối quan hệ giữa các đặc điểm công ty (kích thước và mức độ quốc tế hóa), các tính năng quốc tế của PMKT (đa tiền tệ, đa báo cáo, đa ngôn ngữ), và các tiêu chí lựa chọn chung (hỗ trợ và bảo mật, phần cứng, nền tảng điều hành, tính linh hoạt và chi phí). Kết quả nghiên cứu này chỉ ra rằng các công ty quốc tế Hoa Kỳ xem xét chức năng đa tiền tệ và đa báo cáo là các tính năng quan trọng nhất trong việc lựa chọn PMKT quốc tế.
Kết quả cũng cho thấy tầm quan trọng của các tính năng của PMKT quốc tế khác nhau tùy theo quy mô và mức độ quốc tế hóa. Trong số các tiêu chí lựa chọn chung, vấn đề bảo mật và hỗ trợ được coi là quan trọng nhất. Đặc điểm công ty là một yếu tố quan trọng trong việc lựa chọn và thiết kế PMKT quốc tế. Nghiên cứu thứ hai, nghiên cứu “The Determinates Of Selecting Accounting Software: A Proposed Model” của Ahmad A.
Mục đích của bài nghiên cứu là để điều tra, phân tích và đánh giá các yếu tố chính của một tổ chức cần xem xét trong quyết định của mình để chọn PMKT phù hợp. Nghiên cứu này giới thiệu một khuôn khổ lý thuyết tổng hợp cho các yếu tố chính ảnh hưởng đến việc lựa chọn một gói PMKT phù hợp cho một tổ chức. Phương pháp suy diễn được sử dụng để xây dựng mô hình đề xuất cho một tổ chức để chọn PMKT phù hợp nhất mà sẽ đáp ứng nhu cầu hiện tại và tương lai của nó cho việc cung cấp thông tin và báo cáo tài chính và phi tài chính. Trong bài nghiên cứu tác giả giới 6 thiệu một số yếu tố quan trọng như: nhu cầu hiện tại và tương lai của người sử dụng, loại hình kinh doanh, quy mô, các tính năng và thuộc tính của PMKT, cơ sở hạ tầng CNTT và môi trường, và độ tin cậy của NCC nên được xem xét trước khi sử dụng phần mềm.
Tuy nhiên mô hình này chỉ áp dụng thích hợp với các tổ chức mua mới phần mềm hoặc chuyển từ thủ công sang sử dụng PMKT. Đối với tổ chức đã có PMKT mà không đáp ứng nhu cầu hiện tại và tương lai của họ về thông tin và báo cáo tài chính và phi tài chính, hoặc không phù hợp với các mục tiêu và chiến lược thì mô hình đề xuất sẽ chỉ áp dụng trong trường hợp tổ chức đó quyết định chấm dứt PMKT hiện có của họ và thay thế nó hoàn toàn bằng một phần mềm mới. Mô hình đề xuất không xem xét việc thay thế sửa chữa hoặc nâng cấp PMKT hiện có để tái sử dụng nó. Nghiên cứu thứ ba, nghiên cứu “Accounting Software Selection And User Satisfaction Relevant Factors for Decision Makers” của Elikai et al (2007).
Nhóm tác giả nghiên cứu về các yếu tố và các tính năng phần mềm quan trọng nhất cho người dùng liên quan đến lựa chọn phần mềm, sự hài lòng, sự duy trì và sự thay đổi. Bảng câu hỏi chi tiết được gửi đi và được theo dõi với các cuộc phỏng vấn điện thoại. Tổng cộng có 57 cá nhân tham gia. Trong nghiên cứu này tác giả đã tìm ra một số điểm nổi bật đó là chức năng yếu tố quan trọng trong việc lựa chọn PMKT kế đến là chi phí và khả năng tương thích.
Trong số các chức năng, tính linh hoạt (tùy biến) được đánh giá là tính năng quan trọng nhất. Chi phí bao gồm: chi phí mua ban đầu và chi phí hoạt động hàng năm là quan trọng hơn so với chi phí cài đặt và chi phí đào tạo. Đối với khả năng tương thích thì khả năng tương thích với hệ điều hành được đánh giá là có ý nghĩa hơn khả năng tương thích với phần cứng hoặc phần mềm khác. Đáng ngạc nhiên, nghiên cứu cho thấy người sử dụng đánh giá sự hỗ trợ của NCC có tầm quan trọng khá thấp.
Nghiên cứu thứ tư, nghiên cứu “Evaluating and selecting software packages: A review” của Anil S. Mục đích của bài nghiên cứu này là cung cấp một cơ sở để cải thiện quá trình đánh giá và lựa chọn các gói phần mềm. Nghiên cứu này tổng hợp lại một cách có hệ thống các bài báo 7 đăng trên các tạp chí và hội nghị có liên quan đến phương pháp lựa chọn PMKT, tiêu chí đánh giá phần mềm, kỹ thuật đánh giá phần mềm, hệ thống/công cụ hỗ trợ ra quyết định trong việc đánh giá các gói PMKT. Tác giả đã tổng hợp và phân loại các tiêu chí đánh giá, lựa chọn phần mềm gồm: nhóm tiêu chí liên quan đến đặc điểm phần mềm (đặc điểm chức năng và đặc điểm chất lượng) và nhóm tiêu chí liên quan đến NCC, chi phí và lợi ích, phần cứng và phần mềm, ý kiến, đặc điểm đầu ra.
Đặc điểm chất lượng của gói phần mềm như: chức năng, độ tin cậy, khả năng sử dụng, hiệu quả, bảo trì, tính linh hoạt đã được sử dụng là nhóm tiêu chí đánh giá trong nhiều nghiên cứu. Các tiêu chí liên quan đến: NCC, yêu cầu phần cứng và phần mềm, chi phí và lợi ích của gói phần mềm cũng thường được sử dụng trong nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, tiêu chí liên quan đến đặc điểm đầu ra của các gói phần mềm chỉ được thảo luận trong ba bài báo và tiêu chí liên quan đến ý kiến về các gói phần mềm chỉ được thảo luận trong một bài báo. Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về các tài liệu liên quan đến việc đánh giá và lựa chọn PMKT.
Các nghiên cứu trong nước Nghiên cứu thứ nhất, nghiên cứu “Các tiêu chí lựa chọn phần mềm kế toán áp dụng phù hợp cho DN vừa và nhỏ - Nghiên cứu trên địa bàn quận Tân Phú thành phố Hồ Chí Minh” của Thái Ngọc Trúc Phương (2013). Kết quả khảo sát về nhân tố tác động đến việc sử dụng PMKT của DN vừa và nhỏ trên địa bàn quận Tân Phú cho thấy có 2 nhóm nhân tố chính tác động: nhóm nhân tố tác động từ bên trong và nhóm nhân tố tác động từ bên ngoài. Nhóm nhân tố từ bên trong bao gồm: trình độ của người sử dụng PMKT, trang thiết bị máy móc, sự quan tâm của ban lãnh đạo, công tác tổ chức quản lý. Nhóm nhân tố bên ngoài bao gồm: dịch vụ sau bán hàng và khung pháp lý.
Nhóm nhân tố tác động từ bên trong có mức độ tác động cao hơn so với nhóm nhân tố tác động từ bên ngoài và mức độ tác động của các nhân tố giảm dần theo thứ tự liệt kê ở trên. Tác giả đưa ra hai nhóm tiêu chí lựa chọn PMKT cho các DN vừa và nhỏ đó là phần mềm phải phù hợp với yêu cầu của 8 người sử dụng và phần mềm phải có khả năng đáp ứng phần lớn các tính năng như: linh hoạt, xử lý chính xác số liệu, bảo mật thông tin và an toàn dữ liệu. Tuy nhiên, các tiêu chí được tác giả đề xuất chủ yếu để giúp các DN nhỏ và vừa mới thành lập có ý định tổ chức công tác kế toán trong điều kiện tin học hóa; cũng như các DN vừa và nhỏ đang hoạt động nhưng muốn chuyển từ thủ công hoặc sử dụng dịch vụ kế toán sang hệ thống kế toán trên máy vi tính trong việc lựa chọn PMKT phù hợp. Tác giả không xem xét các tiêu chí ở các DN muốn sửa chữa hoặc nâng cấp PMKT hiện tại.
Nghiên cứu thứ hai, nghiên cứu “Định hướng lựa chọn phần mềm kế toán phù hợp cho các DN nhỏ và vừa tại Việt Nam” của Võ Văn Nhị và cộng sự (2014). Nghiên cứu xác định tiêu chí quan trọng để các DN vừa và nhỏ lựa chọn PMKT thông qua việc đo lường mức độ thỏa mãn của các DN vừa và nhỏ trong ứng dụng PMKT. Nghiên cứu được thực hiện dựa trên mô hình chất lượng dịch vụ SERVQUAL. Kết quả nghiên cứu có hai nhân tố chính tác động đến mức độ thỏa mãn của DN vừa và nhỏ khi sử dụng PMKT bao gồm: khả năng hỗ trợ DN của NCC PMKT và tính khả dụng của PMKT.
Tiêu chí chất lượng liên quan đến bản thân PMKT không tác động mạnh đến mức độ thỏa mãn của DN vừa và nhỏ ứng dụng phần mềm. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ giới hạn trong các tiêu chí liên quan đến tiêu chí chất lượng phần mềm và NCC dịch vụ trong quá trình ứng dụng phần mềm mà chưa xem xét đến các tiêu chí lựa chọn PMKT khác như: tiêu chí về chi phí và lợi ích, tiêu chí liên quan đến đặc điểm đầu ra, tiêu chí liên quan đến ý tưởng thiết kế PMKT. Nghiên cứu thứ ba, nghiên cứu “Lựa chọn phần mềm kế toán phù hợp với DN trong ngành giao thông vận tải” của Nguyễn Văn Điệp (2014). Nghiên cứu đề cập đến bốn nội dung cơ bản: PMKT và mô hình hoạt động, các tiêu chí sử dụng để lựa chọn PMKT, thực trạng sử dụng PMKT hiện nay và một số hạn chế thường gặp của PMKT.
Tác giả đưa ra các tiêu chí lựa chọn PMKT phù hợp với các DN gồm: nguồn gốc xuất xứ của phần mềm, các vấn đề liên quan đến quá trình sử dụng (các khoản chi phí đầu tư liên quan, chi phí triển khai, chi phí tư vấn, chi phí bảo trì), 9 tính dễ sử dụng, khả năng hỗ trợ thích hợp cho các cải tiến tương lai (khả năng phát triển, thiết kế và khả năng nâng cấp, khả năng kết nối với các phần mềm khác). Nghiên cứu này này xem xét thực trạng lựa chọn PMKT cũng đưa ra những hạn chế cơ bản của các PMKT thông qua khảo sát 200 DN hoạt động trong ngành giao thông vận tải. Qua đó giúp cho NCC phần mềm có thể khắc phục những hạn chế đó trong tương lai.