Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Ý Định Giảm Thiểu Rác Thải Nhựa Của Người Dân Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích quản lý kinh tế các nhân tố ảnh hưởng đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa của người, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyen Thuy Dung
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Lê Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Ý Định Giảm Thiểu Rác Thải Nhựa Tại TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan tài liệu
• 1.2. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tình hình rác thải nhựa tại Việt Nam. Tổng quan địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm rác thải nhựa
• 2.2. Khái niệm giảm thiểu rác thải nhựa
• 2.3. Khái niệm Ý định
• 2.4. Các mô hình lý thuyết có liên quan
• 2.4.1. Mô hình Lý thuyết hành động hợp lý (TRA)
• 2.4.2. Mô hình Lý thuyết hành vi dự định (TPB)
• 2.5. Mô hình nghiên cứu và các biến đề xuất
• 2.5.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.5.2. Cơ sở và giải thích các biến trong mô hình
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6.2. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.6.2.1. Phương pháp thống kê mô tả và so sánh
• 2.6.2.2. Kiểm định Cronbach’s Alpha
• 2.6.2.3. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 2.6.2.4. Phân tích hồi quy
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng phát thải rác thải nhựa tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. Hành vi phát thải rác thải nhựa của người dân tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa của người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.4. Phân tích đặc trưng của mẫu điều tra
• 3.5. Đánh giá của người dân về các nhân tố ảnh hưởng đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa của người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.6. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa của người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.7. Đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha
• 3.8. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 3.9. Phân tích hồi quy
• 3.10. Đề xuất các giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa của người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.10.1. Giải pháp về chuẩn chủ quan
• 3.10.2. Giải pháp về kiến thức về môi trường
• 3.10.3. Giải pháp về chính sách
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ý Định Giảm Thiểu Rác Thải Nhựa Hiện Nay

Việt Nam đang đối mặt với khủng hoảng ô nhiễm nhựa do tăng trưởng kinh tế và đô thị hóa. Lượng rác thải nhựa tăng từ 3.8kg/người (1990) lên 51kg/người (2019). Chỉ 15% được tái chế, 3.6 triệu tấn/năm chưa được xử lý. Việt Nam nằm trong top 5 quốc gia gây ô nhiễm đại dương. Các sản phẩm nhựa tiện lợi nhưng có ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Vấn đề giảm thiểu rác thải nhựa cần được quan tâm giải quyết.Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2022), trên thế giới cứ mỗi phút có 1 triệu chai nhựa được bán ra, mỗi năm 5.000 tỷ túi nilon được tiêu thụ. Điều đáng lo ngại là phải mất hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm, các chất thải từ nhựa và nilon mới phân hủy hết, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người, đe dọa các hệ sinh thái và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

1.1. Tác Động Của Rác Thải Nhựa Đến Môi Trường Sống

Rác thải nhựa gây ô nhiễm đất, nước, không khí. Các hạt vi nhựa xâm nhập chuỗi thức ăn, đe dọa sức khỏe con người và hệ sinh thái. Ô nhiễm nhựa ảnh hưởng tiêu cực đến du lịch và kinh tế địa phương. Quá trình phân hủy chậm của nhựa dẫn đến sự tích tụ lớn trong môi trường, gây ra các vấn đề nghiêm trọng. Cần có các biện pháp quản lý rác thải nhựa hiệu quả để giảm thiểu tác động này.

1.2. Các Nghiên Cứu Tiêu Biểu Về Giảm Thiểu Rác Thải Nhựa

So và cộng sự (2021) nghiên cứu về ý định quản lý rác thải nhựa ở Hồng Kông, cho thấy thái độ, chuẩn chủ quan, và kiểm soát hành vi nhận thức ảnh hưởng đến ý định này. Van và cộng sự (2021) nghiên cứu ở Malaysia chỉ ra rằng thái độ, áp lực xã hội và kiểm soát hành vi nhận thức tác động đến ý định giảm thiểu nhựa sử dụng một lần. Hameed và cộng sự (2021) nghiên cứu tại Pakistan về tái chế chất thải nhựa, nhấn mạnh ảnh hưởng của thái độ, chuẩn chủ quan, và kiểm soát hành vi nhận thức.

II. Thách Thức Trong Giảm Thiểu Rác Thải Nhựa Tại TP

Việc giảm thiểu rác thải nhựa ở TP. Hồ Chí Minh đối mặt nhiều thách thức. Thói quen tiêu dùng sử dụng đồ nhựa một lần vẫn phổ biến. Hệ thống thu gom, phân loại, tái chế nhựa còn hạn chế. Ý thức cộng đồng về tác hại của ô nhiễm nhựa chưa cao. Thiếu chính sách môi trường đủ mạnh để khuyến khích giảm thiểu rác thải nhựa. Sự phối hợp giữa các bên liên quan (người dân, doanh nghiệp, chính quyền) chưa chặt chẽ.

2.1. Thực Trạng Xả Thải Và Xử Lý Rác Thải Nhựa Tại Thành Phố

Theo số liệu từ đề tài nghiên cứu, lượng rác thải nhựa tại TP. Hồ Chí Minh vẫn ở mức cao và có xu hướng tăng. Tỷ lệ tái chế nhựa còn thấp so với các nước phát triển. Phần lớn rác thải nhựa được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, gây lãng phí tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Cần cải thiện quy trình phân loại rác tại nguồn và nâng cấp công nghệ tái chế.

2.2. Rào Cản Thay Đổi Hành Vi Tiêu Dùng Của Người Dân

Nhiều người dân chưa nhận thức đầy đủ về tác hại của rác thải nhựa. Sản phẩm nhựa giá rẻ, tiện lợi vẫn được ưa chuộng. Thiếu các sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường có giá cả phải chăng. Áp lực công việc, cuộc sống khiến người dân ít có thời gian quan tâm đến việc giảm thiểu rác thải nhựa. Cần có các chiến dịch truyền thông hiệu quả để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi.

III. Các Yếu Tố Tác Động Đến Ý Định Giảm Thiểu Nhựa Tại TPHCM

Nghiên cứu chỉ ra 5 yếu tố ảnh hưởng đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa: Chuẩn chủ quan (SN), Kiến thức về môi trường (EK), Thái độ (AT), Kiểm soát hành vi nhận thức (PBC), và Chính sách (PO). Chuẩn chủ quan có tác động lớn nhất. Các yếu tố này cần được xem xét để xây dựng các giải pháp hiệu quả.

3.1. Ảnh Hưởng Của Chuẩn Chủ Quan Đến Quyết Định

Chuẩn chủ quan đề cập đến sự ảnh hưởng của người thân, bạn bè, đồng nghiệp đến ý định của mỗi cá nhân. Nếu mọi người xung quanh có ý thức giảm thiểu rác thải nhựa, cá nhân đó cũng có xu hướng hành động tương tự. Các hoạt động cộng đồng, phong trào xanh có thể lan tỏa ý thức này. Các giải pháp truyền thông cần tập trung vào việc tạo ra một cộng đồng có chung giá trị về bảo vệ môi trường.

3.2. Tầm Quan Trọng Của Kiến Thức Về Môi Trường

Kiến thức về môi trường giúp người dân hiểu rõ hơn về tác hại của rác thải nhựa và lợi ích của việc giảm thiểu. Các chương trình giáo dục môi trường cần được tăng cường trong trường học và cộng đồng. Thông tin về tái chế nhựa, sản phẩm thân thiện môi trường cần được phổ biến rộng rãi. Việc nâng cao kiến thức sẽ thúc đẩy người dân hành động có trách nhiệm hơn.

IV. Giải Pháp Thiết Thực Giảm Thiểu Rác Thải Nhựa Tại TP

Để giảm thiểu rác thải nhựa hiệu quả, cần có các giải pháp đồng bộ. Khuyến khích người dân giảm thiểu RTN bằng các biện pháp hỗ trợ, ưu đãi. Tuyên truyền, vận động nâng cao kiến thức về môi trường. Hoàn thiện chính sách liên quan đến rác thải nhựa. UBND thành phố cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thân thiện với môi trường.

4.1. Khuyến Khích Sử Dụng Sản Phẩm Thân Thiện Môi Trường

Giảm thuế cho các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thân thiện môi trường. Tăng cường truyền thông về lợi ích của việc sử dụng sản phẩm thay thế nhựa. Tổ chức các phiên chợ xanh, sự kiện giới thiệu sản phẩm thân thiện môi trường. Hỗ trợ các cửa hàng, siêu thị bán sản phẩm xanh.

4.2. Nâng Cao Hiệu Quả Phân Loại Rác Tại Nguồn

Triển khai chương trình phân loại rác tại hộ gia đình, trường học, cơ quan. Cung cấp thùng rác phân loại miễn phí cho người dân. Tổ chức các buổi tập huấn về quy trình phân loại rác. Xây dựng hệ thống thu gom riêng cho rác thải nhựa đã được phân loại. Khuyến khích người dân tham gia bằng các hình thức khen thưởng.

4.3. Phát Triển Kinh Tế Tuần Hoàn Trong Quản Lý Rác Thải

Hỗ trợ các doanh nghiệp tái chế nhựa nâng cấp công nghệ. Khuyến khích sử dụng nhựa tái chế trong sản xuất. Xây dựng chuỗi cung ứng nhựa tái chế khép kín. Tạo ra thị trường cho sản phẩm tái chế. Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn để giảm thiểu lãng phí tài nguyên.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn Quản Lý Rác Nhựa

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách và chương trình hành động hiệu quả. Ưu tiên can thiệp vào các yếu tố chuẩn chủ quan và kiến thức môi trường. Phát triển các chiến dịch truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng. Hợp tác với các tổ chức xã hội, doanh nghiệp xanh để lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường.

5.1. Xây Dựng Chương Trình Truyền Thông Nhắm Đến Hành Vi Tiêu Dùng

Tập trung vào việc thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân. Sử dụng các kênh truyền thông đa dạng: mạng xã hội, báo chí, truyền hình, sự kiện cộng đồng. Xây dựng các thông điệp ngắn gọn, dễ hiểu, có tính lan tỏa cao. Kêu gọi sự tham gia của người nổi tiếng, KOLs để tăng cường hiệu quả truyền thông.

5.2. Tạo Động Lực Cho Doanh Nghiệp Tham Gia Giảm Thiểu Rác Nhựa

Cung cấp các ưu đãi về thuế, phí cho doanh nghiệp sử dụng nhựa tái chế, sản xuất sản phẩm thân thiện môi trường. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ tái chế tiên tiến. Tổ chức các giải thưởng, chứng nhận cho doanh nghiệp xanh. Khuyến khích trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong vấn đề bảo vệ môi trường.

VI. Hướng Đến Tương Lai Bền Vững Trong Giảm Thiểu Rác Nhựa

Giảm thiểu rác thải nhựa là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả của các giải pháp. Tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm. Hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, xây dựng một tương lai xanh cho TP. Hồ Chí Minh.

6.1. Đầu Tư Vào Nghiên Cứu Và Phát Triển Công Nghệ Tái Chế

Tìm kiếm các công nghệ tái chế nhựa mới, hiệu quả hơn. Phát triển các vật liệu thay thế nhựa có khả năng phân hủy sinh học. Nghiên cứu về tác động của vi nhựa đến sức khỏe con người và môi trường. Hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học.

6.2. Nâng Cao Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Vệ Môi Trường

Khuyến khích người dân tham gia các hoạt động vệ sinh môi trường, thu gom rác thải. Hỗ trợ các tổ chức xã hội, câu lạc bộ xanh hoạt động hiệu quả hơn. Tạo điều kiện cho người dân đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng chính sách môi trường. Xây dựng một cộng đồng có ý thức và trách nhiệm cao trong việc bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và phát triển kinh tế mạnh mẽ, Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với thách thức lớn về ô nhiễm rác thải nhựa. Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường (2022), mỗi ngày thành phố thải ra khoảng 12.076,75 tấn chất thải sinh hoạt, trong đó tỷ lệ rác thải nhựa tăng từ 8,55% năm 2017 lên 13,91% năm 2022. Rác thải nhựa không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của thành phố. Nghiên cứu nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa của người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực để nâng cao ý thức và hành động bảo vệ môi trường.

Đề tài được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2023, khảo sát 300 người dân sinh sống tại các quận, huyện có mật độ dân cư cao và lượng rác thải nhựa phát sinh lớn. Mục tiêu cụ thể là đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố như chuẩn chủ quan, kiến thức về môi trường, thái độ, kiểm soát hành vi nhận thức và chính sách môi trường đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các cơ quan quản lý xây dựng chính sách phù hợp, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững tại đô thị lớn nhất Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên Lý thuyết hành vi dự định (TPB) của Ajzen (1991), một mô hình được sử dụng rộng rãi để dự đoán ý định và hành vi của con người trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là hành vi bảo vệ môi trường. TPB bao gồm ba yếu tố chính ảnh hưởng đến ý định hành vi: thái độ (AT), chuẩn chủ quan (SN) và kiểm soát hành vi nhận thức (PBC). Thái độ phản ánh đánh giá tích cực hoặc tiêu cực của cá nhân đối với hành vi giảm thiểu rác thải nhựa. Chuẩn chủ quan thể hiện áp lực xã hội mà cá nhân cảm nhận từ người thân, bạn bè và cộng đồng. Kiểm soát hành vi nhận thức đề cập đến khả năng và sự tự tin của cá nhân trong việc thực hiện hành vi đó.

Ngoài ra, nghiên cứu mở rộng mô hình TPB bằng cách bổ sung hai nhân tố quan trọng: kiến thức về môi trường (EK) và chính sách bảo vệ môi trường (PO). Kiến thức về môi trường được định nghĩa là hiểu biết về tác động của rác thải nhựa đến môi trường và sức khỏe, trong khi chính sách bao gồm các biện pháp, quy định của nhà nước nhằm thúc đẩy giảm thiểu rác thải nhựa. Việc tích hợp các yếu tố này giúp mô hình phù hợp hơn với bối cảnh thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm:

• Ý định giảm thiểu rác thải nhựa (BI): Mức độ sẵn sàng và cam kết của người dân trong việc hạn chế sử dụng và xả thải nhựa.
• Thái độ (AT): Đánh giá tích cực hoặc tiêu cực của cá nhân về việc giảm thiểu rác thải nhựa.
• Chuẩn chủ quan (SN): Áp lực xã hội được cảm nhận từ người thân, bạn bè và cộng đồng.
• Kiểm soát hành vi nhận thức (PBC): Niềm tin về khả năng và điều kiện thực hiện hành vi giảm thiểu rác thải nhựa.
• Kiến thức về môi trường (EK): Hiểu biết về tác hại của rác thải nhựa và các biện pháp bảo vệ môi trường.
• Chính sách (PO): Các quy định và biện pháp hỗ trợ từ chính quyền nhằm thúc đẩy giảm thiểu rác thải nhựa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát định lượng với mẫu gồm 300 người dân đang sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh, được chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện. Dữ liệu được thu thập thông qua bảng câu hỏi thiết kế dựa trên thang đo Likert 5 mức độ, bao gồm các biến đo lường các nhân tố trong mô hình nghiên cứu.

Quá trình thu thập dữ liệu diễn ra từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2023, kết hợp khảo sát trực tiếp tại các phường có mật độ dân cư cao và khảo sát online qua các mạng xã hội phổ biến như Facebook, Zalo. Trong tổng số 320 phiếu thu thập, 300 phiếu đạt yêu cầu được sử dụng để phân tích.

Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm Excel và SPSS 20. Các phương pháp phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả để mô tả đặc điểm mẫu và các biến nghiên cứu.
• Kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha để đánh giá tính nhất quán nội tại của thang đo.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định cấu trúc các nhân tố.
• Phân tích hồi quy đa biến để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa.

Timeline nghiên cứu được thực hiện trong 7 tháng, từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2023, bao gồm các bước chuẩn bị, thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích kết quả, cũng như đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của chuẩn chủ quan (SN): Chuẩn chủ quan là nhân tố có tác động mạnh nhất đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa với hệ số hồi quy cao nhất trong mô hình. Điều này cho thấy áp lực xã hội từ gia đình, bạn bè và cộng đồng đóng vai trò quyết định trong việc thúc đẩy người dân thay đổi hành vi. Khoảng 85% người tham gia khảo sát đồng ý rằng sự ủng hộ từ người thân ảnh hưởng lớn đến quyết định giảm thiểu rác thải nhựa.

2. Kiến thức về môi trường (EK): Kiến thức về tác hại của rác thải nhựa và các biện pháp bảo vệ môi trường có ảnh hưởng tích cực và đáng kể đến ý định giảm thiểu. Khoảng 78% người dân nhận thức rõ về tác động tiêu cực của rác thải nhựa đến sức khỏe và môi trường, từ đó có xu hướng tích cực trong việc giảm sử dụng sản phẩm nhựa.

3. Thái độ (AT): Thái độ tích cực đối với việc giảm thiểu rác thải nhựa cũng là một nhân tố quan trọng, chiếm tỷ lệ ảnh hưởng khoảng 70%. Người dân có thái độ tích cực thường có ý định cao hơn trong việc hạn chế sử dụng túi nilon và các sản phẩm nhựa dùng một lần.

4. Kiểm soát hành vi nhận thức (PBC): Nhân tố này có tác động vừa phải, phản ánh sự tự tin và khả năng của người dân trong việc thực hiện hành vi giảm thiểu rác thải nhựa. Khoảng 65% người tham gia khảo sát cảm thấy họ có đủ điều kiện và khả năng để thay đổi thói quen sử dụng nhựa.

5. Chính sách (PO): Mặc dù có ảnh hưởng yếu nhất trong mô hình, chính sách bảo vệ môi trường vẫn đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Khoảng 60% người dân cho rằng các chính sách như ưu đãi thuế cho sản phẩm thân thiện môi trường sẽ khuyến khích họ giảm sử dụng nhựa.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước trước đây, khẳng định vai trò quan trọng của chuẩn chủ quan trong việc hình thành ý định hành vi bảo vệ môi trường. Áp lực xã hội từ người thân và cộng đồng tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy người dân thay đổi thói quen sử dụng nhựa. Điều này cũng phản ánh đặc điểm văn hóa Việt Nam, nơi các mối quan hệ xã hội có ảnh hưởng lớn đến hành vi cá nhân.

Kiến thức về môi trường và thái độ tích cực là nền tảng để nâng cao ý thức và hành động bảo vệ môi trường. Việc tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cần được đẩy mạnh để tăng cường hiểu biết và thay đổi thái độ của người dân. Kiểm soát hành vi nhận thức cho thấy người dân cần được hỗ trợ về mặt kỹ thuật và điều kiện để thực hiện hành vi giảm thiểu rác thải nhựa hiệu quả.

Chính sách môi trường dù có tác động yếu hơn nhưng vẫn là công cụ quan trọng để tạo ra môi trường thuận lợi, khuyến khích và hỗ trợ người dân cũng như doanh nghiệp trong việc giảm thiểu rác thải nhựa. Các biểu đồ so sánh mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố có thể minh họa rõ nét sự khác biệt về tầm quan trọng, giúp các nhà quản lý tập trung nguồn lực hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục nâng cao kiến thức môi trường: Triển khai các chương trình truyền thông đa dạng, tập trung vào tác hại của rác thải nhựa và lợi ích của việc giảm thiểu. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân có kiến thức đầy đủ lên trên 85% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các tổ chức xã hội.

2. Phát huy vai trò của cộng đồng và gia đình trong việc tạo áp lực xã hội tích cực: Khuyến khích các hoạt động nhóm, câu lạc bộ bảo vệ môi trường tại địa phương nhằm tạo chuẩn chủ quan tích cực. Mục tiêu tăng cường sự tham gia của ít nhất 50% hộ gia đình trong các hoạt động này trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: UBND các quận, phường và các tổ chức cộng đồng.

3. Hỗ trợ và nâng cao khả năng kiểm soát hành vi của người dân: Cung cấp các công cụ, phương tiện thân thiện môi trường như túi tái sử dụng, điểm thu gom rác thải nhựa thuận tiện. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân cảm thấy dễ dàng thực hiện hành vi giảm thiểu lên 75% trong 18 tháng. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, các doanh nghiệp và tổ chức xã hội.

4. Hoàn thiện và thực thi chính sách ưu đãi, hỗ trợ sản xuất và tiêu dùng sản phẩm thân thiện môi trường: Đề xuất UBND Thành phố Hồ Chí Minh áp dụng chính sách miễn, giảm thuế cho doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thay thế nhựa, đồng thời tăng cường kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về rác thải nhựa. Mục tiêu giảm 10% lượng rác thải nhựa trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND Thành phố, Sở Tài chính, Sở Công Thương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và đô thị: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách giảm thiểu rác thải nhựa phù hợp với thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh.

2. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng bảo vệ môi trường: Tài liệu giúp thiết kế các chương trình tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi người dân hiệu quả.

3. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh sản phẩm thân thiện môi trường: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng sản phẩm xanh, từ đó phát triển sản phẩm và chiến lược tiếp thị phù hợp.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý kinh tế, môi trường: Cung cấp mô hình nghiên cứu và dữ liệu thực tiễn để tham khảo, phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến hành vi tiêu dùng và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Ý định giảm thiểu rác thải nhựa là gì?
   Ý định giảm thiểu rác thải nhựa là mức độ sẵn sàng và cam kết của cá nhân trong việc hạn chế sử dụng và xả thải các sản phẩm nhựa, thể hiện qua các hành động cụ thể như từ chối túi nilon, sử dụng sản phẩm thay thế thân thiện môi trường.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa?
   Chuẩn chủ quan (áp lực xã hội) được xác định là nhân tố có ảnh hưởng mạnh nhất, tiếp theo là kiến thức về môi trường và thái độ tích cực đối với hành vi giảm thiểu rác thải nhựa.

3. Tại sao kiến thức về môi trường lại quan trọng trong việc giảm thiểu rác thải nhựa?
   Kiến thức giúp người dân hiểu rõ tác hại của rác thải nhựa đối với sức khỏe và môi trường, từ đó hình thành thái độ tích cực và tăng ý định thực hiện hành vi bảo vệ môi trường.

4. Chính sách nào có thể hỗ trợ người dân giảm thiểu rác thải nhựa?
   Các chính sách ưu đãi thuế cho sản phẩm thân thiện môi trường, quy định hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần, và các chương trình hỗ trợ thu gom, tái chế rác thải nhựa là những biện pháp hiệu quả.

5. Làm thế nào để tăng cường kiểm soát hành vi nhận thức của người dân?
   Cung cấp điều kiện thuận lợi như điểm thu gom rác thải nhựa, sản phẩm thay thế giá hợp lý và các công cụ hỗ trợ giúp người dân cảm thấy dễ dàng và tự tin hơn khi thực hiện hành vi giảm thiểu rác thải nhựa.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định năm nhân tố chính ảnh hưởng đến ý định giảm thiểu rác thải nhựa của người dân Thành phố Hồ Chí Minh: chuẩn chủ quan, kiến thức về môi trường, thái độ, kiểm soát hành vi nhận thức và chính sách.
• Chuẩn chủ quan có tác động mạnh nhất, cho thấy vai trò quan trọng của áp lực xã hội trong việc thúc đẩy hành vi bảo vệ môi trường.
• Kiến thức về môi trường và thái độ tích cực là nền tảng để nâng cao ý thức và hành động của người dân.
• Chính sách hỗ trợ và hoàn thiện môi trường pháp lý cần được đẩy mạnh để tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảm thiểu rác thải nhựa.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp tuyên truyền, giáo dục, hỗ trợ kỹ thuật và hoàn thiện chính sách trong vòng 1-3 năm tới nhằm đạt mục tiêu giảm thiểu rác thải nhựa hiệu quả.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN 1. Tống quan tài liệu 1. Các nghiên cứu trên thế giới So và cộng sự (2021) đã nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến ý định quản lý rác thải nhựa (PWM) của người dân Hồng Kông. Dữ liệu được thu thập từ 966 người dân Hồng Kông thông qua khảo sát trực tiếp bằng bảng câu hỏi được dựa trên Lý thuyết hành vi dự định TPB mở rộng.

Sử dụng mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM), nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố bao gồm: 1) Thái độ đối với hành vi PWM, (2) Chuẩn chủ quan liên quan đến PWM, (3) Nhận thức kiểm soát hành vi trong PWM và (4) Các yếu tổ tình huống liên quan đến PWM có ảnh hưởng đến ý định quản lý rác thải nhựa của người dân Hồng Kông. Nghiên cứu đã chỉ ra sự cần thiết của việc triển khai các chương trình giáo duc môi trường nhằm giảm thiêu rác thải nhựa trong giáo dục đại học, từ đó tác giả đã đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường việc quản lý rác thải nhựa của người dân Hồng Kông trong tương lai. Theo Van và cộng sự (2021), Malaysia đứng thứ 8 trong số 20 quốc gia quản lý kém rác thải nhựa, nguyên nhân là do việc gia tăng tiêu thụ đồ nhựa dùng một lần của cá nhân. Từ đó, tác gia đã tiến hành nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định giảm thiểu nhựa sử dụng một lần của người dân.

Nghiên cứu đã khảo sát 341 cư dân ở Batu Pahat Johor với bảng câu hỏi khảo sát dựa trên lý Lý thuyết hành vi dự định (TPB). Dữ liệu được phân tích bằng phân tích hồi quy thông qua phần mềm SPSS. Kết qua cho thấy các yếu té (1) Thái độ đối với việc giảm thiểu nhựa sử dụng một lần, (2) Áp lực xã hội và (3), Kiểm soát hành vi nhận thức có tác động đến ý định hành vi giảm thiểu nhựa sử dụng một lần của người dân. Hameed và cộng sự (2021) đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng bền vững liên quan đến tái chế chất thải nhựa tại Pakistan.

Nghiên cứu đã sử dụng lý Lý thuyết hành vi dự định (TPB) và lý thuyết ảnh hưởng xã hội (SIT) để thảo luận về các yếu tố có thể dẫn đến việc thu gom rác thải nhựa trong nước. Trong nghiên cứu này, dữ liệu từ khảo sát 353 người dân tại thành phố Karachi, Pakistan đã được phân tích bằng mô hình cấu trúc bình phương nhỏ nhất từng phần (PLS- SEM). Kết qua cho thấy, các nhân tố (1) Thái độ của người tiêu dùng, (2) Chuẩn chủ quan, (3) Kiểm soát hành vi nhận thức và (4) Ảnh hưởng chuẩn mực xã hội có ảnh hưởng đến đến ý định tái chế chất thải nhựa. Nghiên cứu của Nabila và cộng sự (2020) đã xác định các yếu tô của hành vi trong việc giảm thiểu sử dụng túi ni lông ở Indonesia bằng cách sử dụng lý thuyết về hành vi có kế hoạch (TPB).

Tác giả đã thu thập dữ liệu từ 250 người dân Indonesia bằng cách phỏng vấn trực tiếp và sử dụng Google Form được phân phối bằng phương tiện truyền thong Whatsapp. Mô hình cau trúc bình phương nhỏ nhất từng phần (PLS-SEM) và hồi quy tuyến tính đã được sử dụng. Kết quả cho thấy các yêu tô (1) Thái độ, (2) Chuẩn chủ quan, (3) Nhận thức kiểm soát hành vi, (4) Chuan mực cá nhân, (5) Nhận thức về hậu quả và (6) Ý định có ảnh hưởng đến hành vi của người dân trong việc giảm thiéu sử dụng túi ni lông ở Indonesia. Hasan và cộng sự (2015) đã nghiên cứu các yếu các yếu tô ảnh hưởng đến ý định hành vi của sinh viên trường Đại học Putra, Malaysia trong việc giảm tiêu thụ nhựa.

Nghiên cứu đã vận dụng lý Lý thuyết hành vi dự định TPB nhằm xác định các nhân tố trong mô hình. Tác giả đã tiến hành khảo sát 393 sinh viên trường Đại học Putra thông qua bảng câu hỏi soạn sẵn. Các phương pháp phân tích số liệu được sử dụng bao gồm: Thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha, kiểm định t-test và phân tích hồi hồi quy. Kết quả cho thấy (1) Nhận thức kiểm soát hành vi, (2) Chuẩn chủ quan và (3) Thái độ các ảnh hưởng đến ý định giảm tiêu thụ nhựa của sinh viên trường Đại học Putra, Malaysia.

Bên cạnh đó, kết qua t-test cho thấy trình độ dao tạo (sinh viên chưa tốt nghiệp và sinh viên đã tốt nghiệp) và ngành học (khoa học tự nhiên và khoa học xã hội) không ảnh hưởng đến ý định giảm tiêu thụ nhựa. Trong khi đó, kết quả cũng cho thấy sinh viên nữ có xu hướng giảm tiêu thụ nhựa. Từ đó, các giải pháp về giáo dục và tuyên truyền đã được đề xuất nhằm giảm thiểu sử dụng nhựa trong sinh viên trường Đại học Putra, Malaysia. Yadaw và Pathak (2016) nghiên cứu tìm hiểu ý định mua sản phẩm xanh của người tiêu dùng trẻ tại An Độ.

Nghiên cứu sử dụng lý thuyết hành vi dự định (TPB) làm khung lý thuyết và mở rộng bang cách kết hợp các nhân tố bé sung (mối quan tâm về môi trường và kiến thức về môi trường). Dữ liệu được thu thập bằng bảng câu hỏi khảo sát và được phân tích bằng mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM). Kết quả là tất cả các biến quan sát của mô hình ban đầu đều có ảnh hưởng trực tiếp đến ý định mua sản phẩm xanh tại Ấn Độ. Trong đó, sự quan tâm đến môi trường ảnh hưởng mạnh nhất, trái ngược hoàn toàn với kiến thức về môi trường ít ảnh hưởng nhất.

Michele và cộng sự (2004) sử dụng lý thuyết hành vi dự định để khảo sát các yếu tố quyết định hành vi tái chế tại Vương quốc Anh. Các mục tiêu tái chế hộ gia đình đặt ra một thách thức nghiêm trọng đối với chính quyền địa phương tại Anh. Chìa khóa để đạt được các mục tiêu này là sự tham gia của các hộ gia đình trong các chương trình quan lý và tái chế chat thải. Tuy nhiên dé các kế hoạch này thành công, phải dựa trên sự hiểu biết thấu đáo về thái độ của các hộ gia đình đối với việc tái chế và nhận thức của họ về các rào cản đối với việc tái chế.

Lý thuyết hành vi dự định cung cấp khung lý thuyết để xác định một cách có hệ thống các yếu tố quyết định hành vi tái chế, được sử dụng làm cơ sở cho một nghiên cứu về 191 người tham gia trong kế hoạch tái chế tại địa phương. Các phát hiện cho thấy rằng thái độ ủng hộ tái chế là yếu tố chính góp phần vào hành vi tái chế và những thái độ này bị ảnh hưởng trước hết bởi việc có các cơ hội, phương tiện và kiến thức thích hợp để tái chế, thứ hai là do không bị cản trở bởi các vấn đề về tái chế vật lý (ví dụ: về thời gian, không gian và sự bất tiện). Kinh nghiệm tái chế trước đây, mối quan tâm đối với cộng đồng và hậu quả của việc tái chế cũng là những yếu tố dự đoán quan trọng về hành vi tái chê. Sheng và cộng sự (2018) nghiên cứu tích hợp quan điểm đạo đức và lý thuyết hành vị dự định đề trình bày mô hình giải thích ý định “mang theo túi mua sam của riêng bạn” (BYOB) với mua sắm hàng hóa.

Mô hình đề xuất được kiểm chứng thực nghiệm ở Đài Loan. Dựa trên một cuộc khảo sát với 601 người được hỏi, các phát hiện cho thấy rằng đánh giá nghĩa vụ của người tiêu dùng có liên quan tích cực đến thái độ, chuẩn mực chủ quan và kiểm soát hành vi nhận thức của họ, trong khi đánh giá mục đích luận chỉ liên quan tích cực đến kiểm soát hành vi nhận thức. Ngoài ra, kết quả cũng chỉ ra rằng thái độ và kiểm soát hành vi nhận thức của người tiêu dùng có mối quan hệ tích cực với ý định BYOB, trong khi chuẩn chủ quan không có mối quan hệ có ý nghĩa với ý định BYOB. Tóm lại, nghiên cứu này đóng góp bằng cách cung cấp những hiểu biết sâu sắc về việc áp dụng đạo đức chung và lý thuyết hành vi dự định để giải thích hành vi BYOB của người tiêu dùng.

Các nghiên cứu trong nước Nghiên cứu của Lê Chí Công và Hoàng Thị Thu Phương (2021) đã xác định ảnh hưởng của rủi ro cảm nhận đến ý định hành vi giảm thiểu sử dụng đồ nhựa của cộng đồng dân cư ven biển Nha Trang. Nghiên cứu đã phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi đã được thiết kế sẵn với 146 hộ dân sinh sống ven biển tại Nha Trang từ tháng 5/2020 đến tháng 7/2020. Dựa trên Lý thuyết cảm nhận rủi ro TPR, các kiểm định giá trị Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tô khám phá (EFA) và phân tích hồi quy tuyến tính đã xác định rang ba nhân tố rủi ro cảm nhận (tâm lý, sức khoẻ, va tài chính) đều có ảnh hưởng dương đến ý định hành vi giảm thiểu sử dụng đồ nhựa của cộng đồng ngư dân này. Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đã đề xuất một số kiến nghị chính sách nhằm giảm thiểu sử dụng đồ nhựa của cộng đồng dân cư ven biển Nha Trang, góp phan bảo vệ môi trường và hướng đến phát triển thành phố bền vững.

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Bảo Dung và Nguyễn Thị Cúc (2021) đã xác định các yếu tố đến ý định giảm sử dụng túi nylon của người dân ở thành phố Đà Lạt. Trên cơ sở khảo sát 350 người dân sinh sống tại địa bàn thành phố Đà Lạt và dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20. Kết quả mô hình hồi quy tuyến tính cho thấy, cả yếu tố (1) thái độ, (2) nhận thức kiểm soát hành vi, (3) chuẩn chủ quan, (4) nhận thức tác hại của túi nylon đến môi trường, (5) nhận thức tac hai của túi nylon đối với sức khỏe có ảnh hưởng đến ý định giảm sử dụng túi nylon. Trong đó, nhận thức tác hại của túi nylon đến môi trường là biến ảnh hưởng mạnh nhất.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng nhận thấy rằng thái độ của người dân chưa thật sự tích cực đối với việc giảm sử dụng túi nylon. Lê Chí Công (2020) đã áp dụng lý Lý thuyết hành vi dự định TPB và lý thuyết giá trị kỳ vọng nhằm nghiên cứu ý định giảm thiểu sử dụng và xả thải túi nhựa của cộng đồng dân cư ven biển tại Vịnh Nha Trang. Tác gia đã điều tra 222 cư dân ven biển tại Vịnh Nha Trang.