CHƯƠNG 1: TỔNG QUANCÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾNHOẠT ĐỘNG MUA LẠI NHTM VN 1. Tổng quan về hoạt động mua lại NHTM 1. Khái niệm vềhoạt động mua lại NHTM Mua lại NH là khái niệm được sử dụng để chỉ một NH tìm cách nắm giữ quyền kiểm soát đối với một NH khác (NH mục tiêu) thông qua thâu tóm toàn bộ hoặc một tỷ lệ số lượng cổ phần hoặc tài sản của NH mục tiêu đủ để có thể khống chế toàn bộ hoặc một phần các quyết định của NH đó. Thông thường các NH mục tiêu là những NH đang hoạt động hiệu quả, có thị phần ổn định.
Tuy nhiên, một số hoạt động mua bán lại gắn liền với việc mua bán nợ và các NH mục tiêu lại là các NH đang trong tình trạng chuẩn bị giải thể, phá sản, không có khả năng duy trì hoạt động kinh doanh. Theo thông tư số 04/2010/TT-NHNN ngày 11/2/2010 của NHNN về việc “Quy định việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại TCTD” giải thích như sau: “Mua lại TCTD là hình thức một TCTD (TCTD mua lại) mua toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của TCTD khác (TCTD bị mua lại). Sau khi mua lại, TCTD bị mua lại trở thành công ty trực thuộc của TCTD mua lại. Phân loại hoạt động mua lại 1.
Dựa vào phạm vi lãnh thổ - Mua lại trong phạm vi quốc gia: được thực hiện giữa các NH cùng hoạt động trong lãnh thổ của một quốc gia. Các thương vụ theo hình thức này dễ thực hiện vì các NH tuân thủ theo hệ thống pháp lý chung, văn hóa xã hội tương đồng nên khi thực hiện sẽ không có biến đổi lớn về công nghệ, kinh nghiệm kinh doanh và quản lý. - Mua lạingoài phạm vi quốc gia:được thực hiện giữa các NH thuộc lãnh thổ của các quốc gia khác nhau. Đây là hình thức đầu tư trực tiếp phổ biến nhất hiện nay.
Tuy nhiên, để thực hiện thành công hoại hình này đòi hỏi mỗi quốc gia cần có hành lang pháp lý rõ ràng, đồng thời các NH khi tiến hành phải hiểu rõ luật pháp và văn hóa của từng quốc gia. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dựa vào tính chất thương vụ - Mua lại mang tính chất thù địch (hostile takeover): một NH muốn thâu tóm “nuốt chửng” một NH khác bằng nhiều cách, họ có thể sử dụng thủ đoạn chào thầu cao hơn so với giá thị trường hoặc lôi kéo cổ đông bất mãn, để từ đó có thể nắm quyền kiểm soát một phần hoặc toàn bộNH mục tiêu. - Mua lại mang tính chất thân thiện (friendly takeover): được tiến hành dựa trên cơ sở tự nguyện và lợi ích các bên.
Nếu hai NH đều nhận thấy lợi ích mang lại từ các điểm tương đồng như thị phần, văn hóa NH, sản phẩm dịch vụ… thì Ban quản trị hai NH sẽ ngồi lại với nhau để thương thảo hợp đồng mua lại. Các phương thức thực hiện hoạt động mua lại NHTM Cách thức thực hiện hoạt động mua lại NHTM rất đa dạng, phụ thuộc vào luật pháp, quan điểm quản trị, mục tiêu, cơ cấu sở hữu và lợi thế của mỗi bên trong từng trường hợp cụ thể. Các thương vụ mua lại trên thế giới thường được thực hiện theo các phương thức phổ biến như sau: 1. Chào thầu NH hoặc cá nhân hoặc nhóm NĐT có ý định mua lại toàn bộ NH mục tiêu và đề nghị cổ đông hiện hữu của NH mục tiêu bán lại cổ phiếu của họ với giá cao hơn thị trường nhiều lần.Giá chào thầu phải đủ sức hấp dẫn để đa số cổ đông tán thành việc từ bỏ sở hữu cũng như quản lý NH mục tiêu.Phương thức chào thầu thường áp dụng trong các thương vụ thôn tính mang tính thù địch.NH mục tiêu thường là NH yếu hơn.Tuy vậy, vẫn có một số trường hợp NH nhỏ thôn tính được đối thủ mạnh hơn.Đó là khi các NH này huy động được nguồn tài chính khổng lồ từ bên ngoài để thực hiện thương vụ thôn tính.
Các NH mua lại theo hình thức này thường huy động nguồn tiền bằng cách: (a) sử dụng thặng dư vốn; (b) huy động vốn từ cổ đông hiện hữu thông qua phát hành cổ phiếu mới hoặc trả cổ tức bằng cổ phiếu, phát hành trái phiếu chuyển đổi; (c) vay từ các TCTD khác. Điểm đáng chú ý trong phương thức chào thầu là Hội đồng quản trị của NH mục tiêu bị mất quyền định đoạt, bởi vì đây là sự trao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 đổi trực tiếp giữa NH thu mua và cổ đông của NH mục tiêu. Trong khi Hội đồng quản trị thường chỉ là người đại diện, do đó không trực tiếp nắm đủ số lượng cổ phiếu chi phối, sẽ bị gạt ra ngoài. Thông thường, Hội đồng quản trị và các vị trí chủ chốt của NH mục tiêu sẽ bị thay thế, mặc dù thương hiệu và cơ cấu tổ chức của NH mục tiêu vẫn có thể được giữ lại mà không nhất thiết bị sáp nhập hoàn toàn vào NH mua lại.
Để cản trở thương vụ sáp nhập gây bất lợi cho mình, Hội đồng quản trị của NH mục tiêu cần tìm kiếm sự trợ giúp, bảo lãnh tài chính mạnh hơn, để có thể đưa ra mức giá chào mua cổ phần cao hơn mức giá mà NH mua lại đưa ra. Lôi kéo các cổ đông bất mãn Bản chất của phương thức này là thôn tính mang tính thù địch.Khi NH mục tiêu lâm vào tình trạng kinh doanh không hiệu quả, sẽ xuất hiện một bộ phận cổ đông bất mãn muốn thay đổi Ban quản trị của NH mục tiêu. Lợi dụng thời cơ này, NH mua lại sẽ mua một lượng lớn cổ phiếu trên thị trường nhưng chưa đủ sức chi phối để trở thành cổ đông của NH mục tiêu, sau đó kết hợp với sự ủng hộ của cổ đông bất mãn triệu tập Đại hội cổ đông để miễn nhiệm Ban quản trị cũ và bầu lại Ban quản trị mới. Thương lượng tự nguyện Đây là cách thực hiện chủ yếu trong các thương vụ mua lại NHTM khi cả hai hay nhiều NH nhận thấy lợi ích chung khi thực hiện mua lại và những điểm tương đồng giữa hai bên như quy mô, văn hóa NH… hoặc các NH đang gặp khó khăn, yếu thế trong cạnh tranh tìm cách rút lui bằng cách bán lại cho NH lớn hơn.
Lúc này, Ban quản trị các bên sẽ thương thảo hợp đồng mua lại. Không chỉ các NH nhỏ và yếu tìm đến các NH lớn hơn để đề nghị sáp nhập mà các NH trung bình cũng tìm kiếm cơ hội mua lại tạo thành NH mạnh hơn đủ sức vượt qua những khó khăn của thời kỳ khủng hoảng kinh tế và nâng cao khả năng cạnh tranh với các NH lớn. Ngoài các phương án chuyển nhượng cổ phiếu, tài sản, tiền mặt hay kết hợp tiền mặt và nhận nợ, hai bên thực hiện mua lại còn có thể chọn phương án hoán đổi cổ phiếu (stock swap) để biến cổ đông của NH này thành cổ đông của NH kia. Một hình thức khá phổ biến trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 thời gian gần đây là trao đổi cổ phần để nắm giữ chéo sở hữu NH của nhau.
Thực chất, hình thức này mang tính liên minh hơn là mua lại và việc này xuất phát từ động cơ liên minh giữa hai NH nhằm chia sẻ nhiều điểm chung về lợi ích, khách hàng… Vì vậy, phương thức này có lợi cho cả hai bên. Thu gom cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việc mua lại bắt nguồn từ NH lớn hơn hay từ đối thủ cạnh tranh. NH có ý định mua lại tiến hành thu gom bí mật cổ phiếu của NH mục tiêu trên thị trường chứng khoán hoặc nhận chuyển nhượng của các NĐT chiến lược và các cổ đông nhỏ lẻ. Khi việc thu gom cổ phiếu của NH mục tiêu đủ khối lượng cần thiết để triệu tập Đại hội đồng cổ đông bất thường thì NH thu mua yêu cầu họp và đề nghị mua hết số cổ phiếu còn lại của các cổ đông.
Phương thức này đòi hỏi thời gian dài, nếu để lộ ý định ra bên ngoài thì giá cổ phiếu của NH mục tiêu sẽ có thể tăng mạnh trên thị trường.Ngược lại, nếu phương thức này được diễn ra từ từ và thuận lợi, NH mua lại có thể đạt được mục tiêu của mình mà không gây xáo động lớn cho NH mục tiêu.Khi đó, NH mua lại chỉ phải trả một mức giá thấp hơn phương thức chào thầu nhiều lần. Mua lại tài sản Phương thức này cũng tương tự phương thức chào thầu. NH thu mua có thể đơn phương hoặc cùng với NH mục tiêu định giá tài sản của NH mục tiêu (thường tham khảo giá của công ty tư vấn định giá tài sản độc lập chuyên nghiệp). Sau đó, các bên tiến hành thương thảo để đưa ra mức giá phù hợp, có thể cao hơn hoặc thấp hơn mức giá củacông ty tư vấn định giá tài sản độc lập chuyên nghiệp, cách thức thanh toán có thể bằng tiền hoặc nhận nợ.
Điểm hạn chế của phương thức này là các tài sản vô hình như thương hiệu, thị phần, hệ thống khách hàng, nhân sự, văn hóa NH rất khó định giá và được các bên thống nhất. Do đó, phương thức này thường áp dụng để tiếp quản các NH nhỏ mà thực chất là nhắm đến kênh phân phối, hệ thống đại lý của NH mục tiêu. Ngoài ra, khi một NH bị Tòa án tuyên bố phá sản thì các NH có thể mua lại theo giá quy ước. Tùy trường hợp mà thực hiện theo định hướng của Nhà nước.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lợi ích và hạn chế của hoạt động mua lại NHTM 1. Lợi ích - Nâng cao hiệu quả hoạt động nhờ tăng quy mô Sự gia tăng quy mô về vốn, con người, hệ thống phân phối… sẽ làm tăng khả năng cạnh tranh của NH trên thị trường và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Thông qua hoạt động mua lại, các NH có thể tăng cường hiệu quả kinh tế nhờ tăng quy mô, giảm chi phí cố định, chi phí đầu tư, chi phí nhân công, chi phí quản lý hành chính, mở rộng kênh phân phối và loại trừ các rủi ro phi hệ thống.
Các NH còn có thể bổ sung cho nhau các nguồn lực và thế mạnh khác của nhau như thương hiệu, thông tin, công nghệ, bí quyết kinh doanh, khách hàng và tận dụng những tài sản mà mỗi bên chưa sử dụng hết giá trị.Số lượng NH sẽ giảm sau thương vụ mua lại giữa các NH vốn là đối thủ của nhau trên thị trường.Lúc này, các bên sẽ cùng hợp lực tài chính, chia sẻ khó khăn để tăng lợi nhuận và phát triển bền vững.