Những Điểm Mới Cơ Bản Của Luật Hợp Tác Xã 2023 So Với Luật Hợp Tác Xã 2012

Khóa luận phân tích những điểm mới cơ bản của luật hợp tác xã 2023 so với luật hợp tác xã 2012, giúp hiểu rõ sự thay đổi trong quy định.

• Tác giả: Nguyen Hoang Hai Yen
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Thi Dung
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật Kinh tế
• Đề tài: Những Điểm Mới Cơ Bản Của Luật Hợp Tác Xã 2023 So Với Luật Hợp Tác Xã 2012
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỢP TÁC XÃ VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI SỬA ĐỔI, BỔ SUNG LUẬT HỢP TÁC XÃ 2012
• 1.1. Những vấn đề lý luận cơ bản về hợp tác xã
• 1.2. Sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Hợp tác xã 2012
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG ĐIỂM MỚI CƠ BẢN CỦA LUẬT HỢP TÁC XÃ 2023 SO VỚI LUẬT HỢP TÁC XÃ 2012
• 2.1. Quy định mới về thành viên của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
• 2.2. Quy định mới về vốn và sản phẩm của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
• 2.3. Bổ sung chương về chính sách phát triển tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
• 2.4. Quy định chi tiết hơn về thủ tục đăng ký, thành lập, tổ chức lại, giải thể, phá sản hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
• 2.5. Bổ sung chương về kiểm toán hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI LUẬT HỢP TÁC XÃ 2023
• 3.1. Yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi Luật Hợp tác xã 2023
• 3.2. Một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Luật Hợp tác xã 2023
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Những Điểm Mới Của Luật Hợp Tác Xã 2023

Luật Hợp Tác Xã 2023 được thông qua nhằm khắc phục những hạn chế của Luật Hợp Tác Xã 2012. Luật mới này không chỉ điều chỉnh các quy định về tổ chức và hoạt động của hợp tác xã mà còn mở rộng quyền lợi cho các thành viên. Sự thay đổi này phản ánh sự phát triển của kinh tế hợp tác trong bối cảnh hiện đại.

1.1. Sự Cần Thiết Phải Sửa Đổi Luật Hợp Tác Xã 2012

Luật Hợp Tác Xã 2012 đã bộc lộ nhiều hạn chế trong việc điều chỉnh hoạt động của các hợp tác xã. Việc sửa đổi là cần thiết để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu phát triển của các thành viên.

1.2. Mục Tiêu Của Luật Hợp Tác Xã 2023

Mục tiêu chính của Luật Hợp Tác Xã 2023 là tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các hợp tác xã, nâng cao hiệu quả hoạt động và bảo vệ quyền lợi của các thành viên.

II. Những Điểm Mới Cơ Bản Trong Luật Hợp Tác Xã 2023

Luật Hợp Tác Xã 2023 đã bổ sung nhiều quy định mới, từ việc thành lập đến tổ chức lại và giải thể hợp tác xã. Những điểm mới này nhằm tạo ra khung pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động của các hợp tác xã.

2.1. Quy Định Về Thành Viên Hợp Tác Xã

Luật mới quy định rõ ràng về số lượng thành viên tối thiểu và quyền lợi của các thành viên, giúp tăng cường tính minh bạch và công bằng trong hoạt động của hợp tác xã.

2.2. Chính Sách Hỗ Trợ Hợp Tác Xã

Luật Hợp Tác Xã 2023 đưa ra các chính sách hỗ trợ cụ thể cho hợp tác xã, bao gồm các ưu đãi về thuế và tài chính, nhằm khuyến khích sự phát triển của mô hình này.

2.3. Quy Định Về Tổ Chức Quản Lý Hợp Tác Xã

Luật mới quy định rõ về cơ cấu tổ chức và quản lý của hợp tác xã, đảm bảo tính dân chủ và công bằng trong việc ra quyết định.

III. Thách Thức Trong Việc Thực Thi Luật Hợp Tác Xã 2023

Mặc dù Luật Hợp Tác Xã 2023 mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc thực thi vẫn gặp phải một số thách thức. Các hợp tác xã cần phải thích ứng với các quy định mới và nâng cao năng lực quản lý.

3.1. Khó Khăn Trong Việc Đào Tạo Nguồn Nhân Lực

Nhiều hợp tác xã vẫn thiếu nguồn nhân lực có trình độ để thực hiện các quy định mới, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng luật.

3.2. Thiếu Tài Chính Để Đầu Tư

Nhiều hợp tác xã gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các dự án phát triển.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Luật Hợp Tác Xã 2023

Luật Hợp Tác Xã 2023 đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp đến dịch vụ. Những ứng dụng này đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của luật mới.

4.1. Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Nhiều hợp tác xã nông nghiệp đã áp dụng các quy định mới để nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng thu nhập cho thành viên.

4.2. Hợp Tác Xã Phi Nông Nghiệp

Các hợp tác xã phi nông nghiệp cũng đã tận dụng các chính sách hỗ trợ để phát triển dịch vụ và mở rộng thị trường.

V. Kết Luận Về Luật Hợp Tác Xã 2023

Luật Hợp Tác Xã 2023 là bước tiến quan trọng trong việc phát triển mô hình hợp tác xã tại Việt Nam. Luật này không chỉ khắc phục những hạn chế của luật trước mà còn mở ra nhiều cơ hội mới cho các thành viên.

5.1. Tương Lai Của Hợp Tác Xã Tại Việt Nam

Với những quy định mới, hợp tác xã có thể phát triển mạnh mẽ hơn, góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của đất nước.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể hơn để giúp các hợp tác xã vượt qua khó khăn và phát triển hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Kinh tế hợp tác và mô hình hợp tác xã (HTX) tại Việt Nam có quá trình hình thành và phát triển lâu đời, đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết việc làm, bảo đảm an sinh xã hội và ổn định kinh tế - chính trị. Nhằm thể chế hóa các chủ trương đổi mới của Đảng và đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Luật Hợp tác xã năm 2012 đã được ban hành. Tuy nhiên, sau 10 năm thực thi, khung pháp lý này bộc lộ nhiều rào cản hành chính, hạn chế quyền gia nhập - rút lui khỏi thị trường của HTX, và chưa bao quát đầy đủ các thực thể kinh tế hợp tác mới. Ngày 20/06/2023, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Hợp tác xã năm 2023 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2024) nhằm thay thế Luật Hợp tác xã năm 2012. Bối cảnh này đặt ra yêu cầu phải có một nghiên cứu tổng thể, phân tích chuyên sâu các điểm mới và đánh giá tính khả thi của đạo luật mới.

Khóa luận xác định mục đích nghiên cứu là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về HTX, phân tích sự cần thiết phải sửa đổi Luật Hợp tác xã 2012, chỉ ra những điểm mới cơ bản của Luật Hợp tác xã 2023 so với Luật Hợp tác xã 2012, từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi luật mới. Để đạt mục đích trên, khóa luận đặt ra ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò của HTX trong nền kinh tế thị trường và sơ lược lịch sử hình thành, phát triển của HTX cùng pháp luật HTX tại Việt Nam.
2. Phân tích các cơ sở chính trị và cơ sở thực tiễn cho việc sửa đổi, bổ sung Luật Hợp tác xã 2012.
3. Chỉ ra những điểm mới cơ bản của Luật Hợp tác xã 2023 so với Luật Hợp tác xã 2012, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành Luật Hợp tác xã 2023 tại Việt Nam trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài bao gồm hệ thống quan điểm, tư tưởng pháp lý về HTX; các quy định về HTX trong Luật Hợp tác xã 2012 và Luật Hợp tác xã 2023; cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành Luật Hợp tác xã 2023. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn như sau:

• Về không gian: Các quy định pháp luật Việt Nam điều chỉnh tổ chức và hoạt động của HTX, trọng tâm là Luật Hợp tác xã 2012 và Luật Hợp tác xã 2023.
• Về thời gian: Tập trung vào giai đoạn từ khi Luật Hợp tác xã 2012 có hiệu lực thi hành, đồng thời khảo cứu các quy định tương ứng từ Luật Hợp tác xã 1996 và mốc lịch sử từ năm 1945 trở đi đối với tiến trình phát triển HTX.
• Về nội dung: Khóa luận tập trung nghiên cứu quy định về tổ hợp tác, các định nghĩa pháp lý, thành viên, vốn và tài sản, chính sách phát triển, thủ tục gia nhập - rút khỏi thị trường (thành lập, đăng ký, tổ chức lại, giải thể, phá sản), tổ chức quản trị và công tác kiểm toán trong HTX, liên hiệp HTX.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về kinh tế hợp tác, tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất HTX (vốn nhiều, sức mạnh, khó nhọc ít mà lợi ích nhiều), cùng các nguyên tắc định nghĩa của Liên minh Hợp tác xã Quốc tế (ICA) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Tác giả vận dụng quan điểm của GS. Hans Muenkner về bản chất tự trợ giúp của mô hình HTX. Về cơ sở pháp lý, nghiên cứu căn cứ vào Hiến pháp các năm 1959 (Điều 13), 1980 (Điều 23), 1992; Luật Hợp tác xã các năm 1996, 2003, 2012, 2023; Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 74 về tư cách pháp nhân, Điều 105 về tài sản); Bộ luật Lao động 2019; Luật Doanh nghiệp 2020; cùng các Nghị định số 151/2007/NĐ-CP, 193/2013/NĐ-CP và 77/2019/NĐ-CP. Cơ sở chính trị bao gồm Kết luận số 70-KL/TW ngày 09/03/2020 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 134/NQ-CP ngày 25/09/2020, Nghị quyết số 99/NQ-CP ngày 30/08/2021 của Chính phủ và Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII.

Khóa luận sử dụng ba phương pháp nghiên cứu chủ yếu:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập thông tin, số liệu từ văn bản quy phạm pháp luật, bài báo khoa học, kỷ yếu hội thảo và báo cáo thống kê chính thức của các cơ quan quản lý nhà nước để làm căn cứ chứng minh luận điểm (sử dụng chủ yếu tại Chương 1 và Chương 2).
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích các tài liệu học thuật và văn bản pháp lý thành các bộ phận cấu thành để làm rõ bản chất từng chế định, sau đó liên kết các thông tin đã phân tích nhằm xây dựng hệ thống lý thuyết toàn diện về pháp luật HTX (sử dụng xuyên suốt khóa luận).
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu từng điều khoản, quy định cụ thể giữa Luật Hợp tác xã 2012 và Luật Hợp tác xã 2023 để xác định những thay đổi, điểm tiến bộ và hạn chế còn tồn tại (sử dụng chủ đạo tại Chương 2).

Nguồn dữ liệu được trích xuất từ Báo cáo tổng kết 10 năm thi hành Luật Hợp tác xã 2012 (năm 2022) của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tờ trình dự án Luật Hợp tác xã (sửa đổi), số liệu thống kê của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, dữ liệu từ Cổng thông tin điện tử Quốc hội và Liên minh HTX các tỉnh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về hợp tác xã và sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Hợp tác xã 2012

Chương 1 hệ thống hóa lý luận cơ bản về HTX và luận giải tính tất yếu của việc ban hành luật mới. Về mặt bản chất, HTX có ba đặc điểm cốt lõi: là tổ chức kinh tế liên kết tự nguyện hoạt động theo nguyên tắc tự trợ giúp, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ; là tổ chức kinh tế mang tính xã hội - nhân văn sâu sắc (phân phối lợi nhuận dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ và đóng góp công sức, áp dụng nguyên tắc một thành viên một phiếu biểu quyết); và là tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi tài sản của mình. Khóa luận phân tích vai trò của HTX trên ba bình diện: kinh tế (tạo việc làm, tăng thu nhập, liên kết chuỗi giá trị), chính trị (lan tỏa tính dân chủ, giảm mâu thuẫn xã hội) và văn hóa - xã hội (hỗ trợ xóa đói giảm nghèo, gắn kết cộng đồng).

Tiến trình phát triển của HTX và pháp luật HTX tại Việt Nam được phân kỳ qua ba giai đoạn:

• Giai đoạn 1945 - 1958: Bắt đầu từ HTX Thủy tinh Dân Chủ thành lập ngày 08/03/1948 tại Chiến khu Việt Bắc. Đến giai đoạn thí điểm 1955 - 1958, miền Bắc xây dựng được 45 HTX và hơn 100.000 tổ đổi công.
• Giai đoạn 1958 - 1986: Đến năm 1960 cả nước có hơn 50.000 HTX. Sau thời kỳ thực hiện Chỉ thị 100/CT-TW (năm 1981) về khoán sản phẩm, đến năm 1986 phong trào đạt đỉnh cao với 76.000 HTX thu hút hơn 20 triệu xã viên, riêng nông nghiệp có 40.228 tập đoàn sản xuất bao gồm 94% số hộ nông dân, 80,8% diện tích đất canh tác và sản xuất trên 80% sản lượng lương thực cả nước.
• Giai đoạn 1986 đến nay: Chuyển đổi mô hình sang cơ chế thị trường thông qua Nghị quyết 10 (năm 1988), Luật HTX 1996, 2003, 2012 và 2023. Tính đến hết năm 2023, cả nước có 30.698 HTX (gồm 20.500 HTX nông nghiệp chiếm 66,7% và gần 10.200 HTX phi nông nghiệp chiếm 33,3%), 137 liên hiệp HTX. Riêng năm 2023 thành lập mới 2.086 HTX (tăng 10,8% so với 2022). Toàn quốc có 718 HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và 4.339 HTX bao tiêu nông sản (chiếm 24,5%).

Khóa luận chỉ ra sự cần thiết phải sửa đổi Luật Hợp tác xã 2012 xuất phát từ cơ sở chính trị (Kết luận 70-KL/TW, Nghị quyết 134/NQ-CP, Nghị quyết 99/NQ-CP) và 7 bất cập thực tiễn lớn:

1. Rào cản gia nhập và rút khỏi thị trường (quy định 07 thành viên tối thiểu, thủ tục lập phương án sản xuất kinh doanh rườm rà, thời hạn cấp đăng ký 05 ngày so với 03 ngày của doanh nghiệp, và 2.044 HTX gặp khó khăn khi giải thể do vướng thủ tục).
2. Vi phạm nguyên tắc mở đối với thành viên (bắt buộc phải sử dụng dịch vụ hoặc góp vốn, giới hạn độ tuổi từ đủ 18 tuổi, loại trừ các tổ chức không có tư cách pháp nhân và chưa công nhận tư cách thành viên liên kết).
3. Thiếu quy định đầy đủ về các loại hình tổ chức kinh tế hợp tác (chưa luật hóa vị trí của tổ hợp tác và liên đoàn HTX).
4. Cơ cấu tổ chức quản trị cồng kềnh, chỉ cho phép 01 người đại diện theo pháp luật, tỷ lệ triệu tập Đại hội thành viên quá cao (75% lần 1 và 50% lần 2).
5. Thiếu cơ chế minh bạch thông tin và vắng bóng hoạt động kiểm toán HTX.
6. Chế độ tài chính - tài sản bất cập (không bắt buộc chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn, tỷ lệ trích lập tài sản không chia rất thấp).
7. Chính sách hỗ trợ của Nhà nước còn dàn trải, thiếu trọng tâm, thiếu tiêu chí đánh giá dẫn đến hiện tượng trục lợi.

Chương 2: Những điểm mới cơ bản của Luật Hợp tác xã 2023 so với Luật Hợp tác xã 2012

Chương 2 tập trung so sánh, phân tích các điểm sửa đổi, bổ sung trọng tâm của Luật Hợp tác xã 2023:

• Mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với Tổ hợp tác: Bổ sung Chương IX quy định cụ thể về tổ hợp tác (thành lập trên hợp đồng hợp tác từ ít nhất 02 thành viên). Bắt buộc đăng ký với tổ hợp tác có góp vốn, hợp đồng từ 12 tháng trở lên hoặc có nhu cầu hưởng chính sách hỗ trợ. Quy định điều kiện chuyển đổi tổ hợp tác thành HTX (Điều 108) và chính sách ưu đãi trong 03 năm như tư vấn miễn phí thủ tục thuế/kế toán, miễn lệ phí cấp phép, miễn lệ phí môn bài, miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và tiền sử dụng đất (Điều 109).
• Bổ sung hệ thống định nghĩa pháp lý: Quy định rõ khái niệm HTX (ít nhất 05 thành viên chính thức - khoản 7 Điều 4), Liên hiệp HTX (ít nhất 03 HTX thành viên - khoản 8 Điều 4), "góp sức lao động" (khoản 5), "góp vốn" (khoản 6), "giao dịch nội bộ" (khoản 1), "giao dịch bên ngoài" (khoản 2), "Giấy chứng nhận đăng ký HTX/tổ hợp tác" (khoản 3, 4).
• Đổi mới quy định về thành viên: Giảm số lượng thành viên tối thiểu khi thành lập (HTX giảm từ 07 xuống 05; Liên hiệp HTX giảm từ 04 xuống 03). Phân loại thành viên thành 03 nhóm: thành viên chính thức, thành viên liên kết góp vốn và thành viên liên kết không góp vốn (Điều 4). Mở rộng đối tượng tham gia cho tổ chức không có tư cách pháp nhân (tổ hợp tác, doanh nghiệp tư nhân), cá nhân từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi tham gia với tư cách thành viên liên kết không góp vốn (phù hợp Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Lao động 2019), và nhà đầu tư nước ngoài (Điều 30).
• Quy định về vốn, tài sản và quản lý tài chính: Định danh Quỹ chung không chia (khoản 13 Điều 4), Tài sản chung không chia (khoản 14), Tài sản chung được chia (khoản 15), Vốn góp tối thiểu/tối đa (khoản 25, 26). Không quy định việc chuyển nhượng phần vốn góp ra bên ngoài nhằm bảo đảm bản chất "đối nhân", tránh hiện tượng thâu tóm, chi phối hoạt động HTX.
• Thành lập doanh nghiệp và góp vốn, mua cổ phần: Cho phép HTX, liên hiệp HTX thành lập doanh nghiệp trực thuộc (Điều 81) và góp vốn, mua cổ phần tham gia doanh nghiệp (Điều 82) theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW, bảo đảm các giao dịch độc lập, bình đẳng.
• Chế định cho vay nội bộ: Thay thế hình thức tín dụng nội bộ bằng hoạt động "cho vay nội bộ" (Điều 83) với thời hạn cho vay tối đa 12 tháng, không vì mục tiêu lợi nhuận, chỉ áp dụng cho HTX có mô hình quản trị đầy đủ, Ban kiểm soát tối thiểu 03 thành viên, không dùng vốn huy động để cho vay và phải hạch toán riêng. Khoản 3 Điều 115 yêu cầu chấm dứt hoạt động tín dụng nội bộ cũ từ ngày 01/09/2023.
• Các nội dung khác: Đơn giản hóa thủ tục thành lập/giải thể; cho phép đa dạng hóa mô hình quản trị (mô hình rút gọn, nhiều người đại diện theo pháp luật); và bổ sung một chương riêng về kiểm toán HTX.

Tiêu chí so sánh	Luật Hợp tác xã 2012	Luật Hợp tác xã 2023
Đối tượng điều chỉnh	HTX, Liên hiệp HTX (chưa bao gồm Tổ hợp tác)	Mở rộng bổ sung Tổ hợp tác (dành riêng Chương IX)
Số lượng thành viên tối thiểu	HTX: ít nhất 07 thành viên; Liên hiệp HTX: ít nhất 04 HTX	HTX: ít nhất 05 thành viên chính thức; Liên hiệp HTX: ít nhất 03 HTX thành viên
Phân loại thành viên	Không phân loại cụ thể; buộc phải góp vốn và sử dụng dịch vụ	Phân loại 03 nhóm: Chính thức, Liên kết góp vốn, Liên kết không góp vốn
Độ tuổi và đối tượng tham gia	Cá nhân từ đủ 18 tuổi; tổ chức phải có tư cách pháp nhân	Cá nhân từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi (thành viên liên kết không góp vốn); tổ chức không có tư cách pháp nhân
Thành lập doanh nghiệp	Quy định chưa rõ ràng, dễ gây nhầm lẫn về cấp độ mô hình	Cho phép thành lập DN trực thuộc (Điều 81) và góp vốn, mua cổ phần (Điều 82)
Hoạt động tín dụng/cho vay nội bộ	Hoạt động tín dụng nội bộ (tiềm ẩn rủi ro, thiếu điều kiện chặt chẽ)	Chuyển thành "Cho vay nội bộ" (Điều 83), thời hạn tối đa 12 tháng, không vì lợi nhuận, BKS tối thiểu 03 người
Kiểm toán HTX	Chưa có quy định cụ thể, tần suất kiểm toán bị bỏ ngỏ	Bổ sung 01 chương riêng biệt quy định về kiểm toán HTX

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Luật Hợp tác xã 2023

Chương 3 đề xuất nhóm giải pháp nâng cao hiệu lực thi hành đạo luật mới:

• Hoàn thiện thể chế và văn bản hướng dẫn: Ban hành kịp thời các Nghị định hướng dẫn thi hành luật trước ngày có hiệu lực (01/07/2024), trong đó cần làm rõ tiêu chí pháp lý phân định thành viên liên kết không góp vốn với khách hàng thông thường; hướng dẫn cụ thể quy trình chuyển tiếp từ tín dụng nội bộ sang cho vay nội bộ.
• Tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp lý mới cho cán bộ quản lý HTX, các cấp chính quyền địa phương và thành viên tổ hợp tác, HTX.
• Thực thi chính sách hỗ trợ và kiểm toán: Triển khai minh bạch các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, hỗ trợ chuyển đổi tổ hợp tác thành HTX; thiết lập hệ thống kiểm toán HTX nhằm tăng cường tính minh bạch tài chính.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận tổng hợp các dữ liệu thực tiễn của khu vực kinh tế tập thể tại Việt Nam (30.698 HTX, 137 liên hiệp HTX tính đến hết 2023, tỷ lệ 24,5% HTX bao tiêu sản phẩm, cùng 2.044 HTX tồn đọng vướng mắc giải thể). Đề tài đã phân tích một cách có hệ thống 7 nhóm tồn tại của Luật Hợp tác xã 2012 và luận giải 8 nhóm điểm mới của Luật Hợp tác xã 2023 liên quan đến tổ hợp tác, phân loại thành viên, cơ chế vốn - tài sản, cho vay nội bộ, thành lập doanh nghiệp, kiểm toán và chính sách ưu đãi chuyển đổi.

Về mặt kiến nghị, tác giả đề xuất việc ban hành các hướng dẫn chi tiết về tư cách pháp lý của thành viên liên kết không góp vốn, quy định rõ ràng cơ chế quản trị rủi ro trong cho vay nội bộ và bảo đảm nguồn lực thực thi chính sách hỗ trợ tổ hợp tác. Về mặt đóng góp học thuật, đây là một trong những công trình nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện đầu tiên ở cấp độ khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Pháp luật Kinh tế phân tích Luật Hợp tác xã 2023 ngay sau khi luật được Quốc hội thông qua, bổ sung tài liệu học thuật có giá trị so sánh đối chiếu giữa hai văn bản luật.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được thực hiện vào năm 2024, trong bối cảnh Luật Hợp tác xã 2023 vừa được Quốc hội thông qua ngày 20/06/2023 và chưa chính thức có hiệu lực thi hành (thời điểm có hiệu lực là 01/07/2024). Do đó, phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào phân tích quy phạm pháp lý và kỹ thuật lập pháp trên văn bản, chưa có điều kiện khảo sát thực chứng tác động xã hội và hiệu quả vận hành thực tế của các quy định mới trong đời sống kinh tế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được xác định là theo dõi, đánh giá thực tiễn thi hành các nghị định, thông tư hướng dẫn Luật Hợp tác xã 2023 sau khi đi vào thực tế; khảo sát thực nghiệm mô hình cho vay nội bộ và tác động của cơ chế kiểm toán bắt buộc đối với hoạt động của các HTX tại từng địa phương cụ thể.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự, Quản lý Kinh tế và Nông nghiệp - Phát triển nông thôn khi nghiên cứu về thể chế kinh tế tập thể. Đồng thời, công trình cung cấp cơ sở dữ liệu pháp lý giá trị cho các cán bộ quản trị HTX, liên hiệp HTX, tổ hợp tác và cơ quan quản lý nhà nước trong việc nắm bắt những điểm thay đổi căn bản của Luật Hợp tác xã 2023 để chuẩn bị lộ trình chuyển đổi mô hình hoạt động. Các phần phân tích tại Chương 2 về điều kiện thành viên, cơ chế cho vay nội bộ và chuyển đổi tổ hợp tác là những nội dung có giá trị tham khảo ứng dụng cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Luật Hợp tác xã 2023 điều chỉnh số lượng thành viên tối thiểu khi thành lập HTX và Liên hiệp HTX như thế nào so với Luật 2012?
Luật Hợp tác xã 2023 giảm số lượng thành viên tối thiểu khi đăng ký thành lập: đối với HTX giảm từ ít nhất 07 thành viên xuống còn ít nhất 05 thành viên chính thức (khoản 7 Điều 4); đối với Liên hiệp HTX giảm từ ít nhất 04 HTX thành viên xuống còn ít nhất 03 HTX là thành viên chính thức (khoản 8 Điều 4).

2. Cá nhân từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có được tham gia HTX theo Luật Hợp tác xã 2023 không?
Có. Theo điểm b khoản 2 Điều 30 Luật Hợp tác xã 2023, cá nhân là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi không bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự được tham gia làm thành viên liên kết không góp vốn của HTX (phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Lao động 2019).

3. Vì sao Luật Hợp tác xã 2023 không cho phép chuyển nhượng phần vốn góp của thành viên ra bên ngoài?
Luật Hợp tác xã 2023 giữ nguyên quy định không cho phép chuyển nhượng phần vốn góp ra bên ngoài mà chỉ giải quyết hoàn trả vốn khi chấm dứt tư cách thành viên. Điều này nhằm bảo đảm đúng bản chất "đối nhân" của HTX, ngăn ngừa hiện tượng mua bán vốn góp như công ty cổ phần và tránh sự thâu tóm, chi phối hoạt động HTX từ các cá nhân, tổ chức bên ngoài.

4. Điều kiện để HTX, liên hiệp HTX thực hiện hoạt động cho vay nội bộ theo Điều 83 Luật Hợp tác xã 2023 là gì?
Hoạt động cho vay nội bộ áp dụng cho thành viên chính thức với thời hạn không quá 12 tháng, không vì mục tiêu lợi nhuận, phải bảo toàn vốn và đáp ứng các điều kiện: HTX tổ chức theo mô hình quản trị đầy đủ, Ban kiểm soát tối thiểu 03 thành viên, không sử dụng vốn huy động để cho vay, mở sổ sách hạch toán riêng và phải được Đại hội thành viên thông qua, ghi nhận trong Điều lệ.

5. Tổ hợp tác chuyển đổi thành HTX được hưởng các chính sách hỗ trợ cụ thể nào?
Theo Điều 109 Luật Hợp tác xã 2023, tổ hợp tác chuyển đổi thành HTX được tư vấn, hướng dẫn miễn phí về hồ sơ, thuế, kế toán tối đa 03 năm; miễn lệ phí cấp Giấy chứng nhận đăng ký HTX và phí công bố thông tin; miễn lệ phí môn bài trong 03 năm đầu; đồng thời được miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và tiền sử dụng đất theo quy định pháp luật.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hoàng Hải Yến đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, dữ liệu lịch sử và thực tiễn phát triển của mô hình hợp tác xã cùng hệ thống pháp luật điều chỉnh tại Việt Nam từ năm 1945 đến nay. Tác phẩm làm rõ sự cần thiết khách quan của việc sửa đổi luật và phân tích sâu sắc các điểm mới cốt lõi của Luật Hợp tác xã 2023 so với Luật Hợp tác xã 2012 trên các phương diện đối tượng, thành viên, vốn - tài sản, quản trị, cho vay nội bộ và kiểm toán. Các phát hiện và kiến nghị trong khóa luận cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng, phục vụ công tác nghiên cứu học thuật và hỗ trợ triển khai hiệu quả khung pháp luật kinh tế tập thể trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHUNG VAN BE LÝ LUẬN CƠ BẢN VE HỢP TÁC XÃ VÀ SỰ CÀN THIẾT PHẢI SỬA ĐỎI, BỎ SUNG LUẬT HỢP TÁC XÃ 2012 1. Những van đề lý luận cơ bản về hợp tác xã 1. Khái tiệm của hop tác xa HTX đầu tiên trên thế giới được hình thành vào năm 1761 tại Vương quốc Anh, sau đó phát triển ra hầu hết các nước trên thé giới. Đến nay, HTX van tiếp tục tôn tại, phát triển và có vai trò quan trong trong việc phát triển kinh tế và ồn đình xã hội.

Do vị trí và vai trò quan trọng như vậy của các HTX nên phong trào HTX ngày càng lớn mạnh và đã vượt qua phạm vi quốc gia để trở thành các tô chức quốc tế. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về HTX Các lãnh tu của phong trảo công san thé giới như F Ăng-ghen, Lênin đã nhiêu lần nêu ra các tư tưởng vả phương thức tổ chức va hoạt động của các hợp tác xã. F Ăng-ghen viết: “Mông dan trong một làng hay một giáo xứ. phải kat hop toàn bô rudng đất của ho lại thành một doanh nghiệp lớn duy nhất, cùng bỏ sức cày cấy chung và chia hoa ioi theo tp lệ ruông đất đã góp vào, tiền bạc đã bỏ ra và lao động đã làm được "1.

Liên minh HTX Quốc tế (International Co-operative Alliance — ICA) được thành lập năm 1895 tại Luân Đôn, Anh là môt liên minh HTX dai diện cho các HTX và phong trào HTX trên toàn thé giới. ICA đã đưa ra định nghĩa về HTX như sau: “HTX la hiép hôi hay là tô chức tự chủ của cá nhân liên két với nham một cách he nguyên nhằm đáp ứng các nìm cầu và nguyện vọng + €. Mắc — F Ang: ghen toàn tập tập 2 ~ NXB Sự thật, Hi Nội, 1972. trang 530 6 chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một tỗ chức kinh té cùng nhau làm chủ chung và kiểm tra dân chủ?”.

Theo Tô chức Lao động Quốc tế (ILO) thì: “#7 ià iiên hiệp hội hay là tô chức tự ch của các cá nhân liên kết với nhan một cách he nguyên nhằm đáp ứng các nhu câu và nguyên vọng chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một doanh nghiệp duoc sở hit?” Luật HTX đầu tiên của nước ta được Quéc hội thông qua cuối năm 1996, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/1997. Theo Điều 1 Luật HTX 1996: “HTX là tô chức kinh lễ tự chủ do những người lao động có nha cầu. lợi ich chung tự nguyên cùng góp von, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật đề phát imy sức manh của tập thé và của từng xã viên nhằm giúp nhan thực hiện có hiên quả hon các hoạt đông sẵn Xu at, kinh doanh, dich vụ và cải thiên đời sống. góp phần phát triển kinh té - xã hội của đất nước ” Luật HTX 2003 đã kế thừa tinh than của Luật HTX 1996, tiếp tục khẳng định vai trò kinh tế của HTX — một tổ chức kinh tế mang tính công đông và xã hội sâu sắc.

Tuy nhiên, Luật HTX 2003 đã mỡ rộng hơn về đôi tượng tham gia HTX là cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân và được coi như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân. Kể từ đó, thực hiện đường lối đổi mới của Dang, khu vực kinh tế tập thé, HTX đã có những biến đổi quan trọng, nhất lả khi Luật HTX 2012 ra đời và có hiệu lực. Không còn quy định như Luật HTX 2003, Luật HTX 2012 đã khẳng định ré HTX không phải là doanh nghiệp mà đưa ra khái niệm như sau: “HTX là tô chute kinh tễ tập thé, đồng sở lữ có te cách pháp nhân, có it nhất 07 thành viên tự nguyên thành lập và hop tác tương tro lẫn nham trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung 2 Vii Dũng (2021), Yat nét về Lén minh HIX quốc tế (ICA) - Công thông tm Liên minh HTX tầhh Nghệ An, truy cập lần cuối ngày 11/01/2024: ưtps./fmihtxenghuean gov smunghien, cu-trao-doibvaimet-ve-lim-aannh hop-tac-701-quo¢-te-ict-360917 ° Nguyễn Vin Bạn (2020), Tục tiến tec thi các quay dinh pháp luật Về tách HIX 6 Việt Nem: Luận vin thạc s¥-—Daihoc Quoc gia Ha Noi, trang 8-9 của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chị trách nhiém, bình đẳng và aan chủ trong quản I HTX” (khoản1 Điều 3) Mặc dù có sự khác nhau nhưng các khái niệm trên déu có điểm chung lả xác định ban chat của HTX là tính hợp tác. Tinh hợp tác được biểu hiện qua hai nội dung: - HTX do các thành viên thảnh lập một cách tự nguyện, HTX phải được hình thành trên cơ sở tự do ý chí, tự nguyện, tin tưởng và hỗ trợ lẫn nhau trong hoạt đông sản xuất, kinh doanh.

Mục đích của HTX là đáp ứng nhu câu và nguyện vong chung về kinh tế, xã hội và văn hóa của các thành viên. Đây cũng là một trong những yếu tô quyết định dé phân biệt HTX với các loại hình doanh nghiệp khác. Nếu như các doanh nghiệp được thành lập với mục đích tim kiếm. lợi nhuận thì mục tiêu của HTX là làm thỏa mãn một cách toàn điện các nhu cầu trên mọi mặt đời sông của thành viên, bao gôm kinh tế, văn hóa và xã hội.

Từ những phân tích trên có thé đưa ra khái niém về HTX như sau: “HTX là lỗ chức kinh té tập thé có tư cách pháp nhân, được các thành viên thành lập một cách tenguyén nhằm hợp tác tương tro lẫn nhan trong sẵn xuất, kinh doanh, tạo việc làm, đáp ứng nhu cầu chung của các thành viên về kinh tế, văn hoa xã hội trên cơ sở tự chủ. tự chịu trách nhiệm bình ding và đân chit trong quản lf HTX”. Luật HTX 2023 đưa ra định nghĩa về HTX tại khoản 7 Điều 4 như sau: “HTX là t6 chức có tư cách pháp nhân do it nhất 05 thành viên chính thức tự nguyên thành lập, hợp tác tương tro trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng như cầu chung về kinh tế, văn hóa, xã hội của thành viên, gop phần xây dựng công đồng xã hội phát triên bền vitng: thực hiên quản tri he chit. từ chịu trách nhiệm bừnh đăng và dan ciủ” 1.

Đặc điêm của hop tác xã Về mặt kink tế, HTX là một t6 chức kinh tê liên kết các thành viên HTX, được hình thảnh một cách tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu câu chung của họ theo nguyên tắc “tự trợ giúp, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng va dan chu”. ICA nhân mạnh: “HTX là t6 chức sở hiữm tập thé và quản Ì dân cui, hoạt động theo các giá trị: tự tro giúp, tự chịu trách nhiêm, đân chủ, bình đẳng. công bằng và đoàn kết. HTX coi con người là trung tâm và giúp đỡ xã viên thông qua việc ra quyễt định mét cách dan cht, mỡ ra các phương thức giúp xã viên đạt được những mong muén về kinh té, xã hội và văn hóa”.

Cũng theo như GS. Hans Muenkner —- nguyên Viện trưởng Viện HTX (Đại học Tổng hợp Marburg - Đức) trong Hôi thao góp ý cho dự thao Luật HTX (sửa đôi) do Ủy ban kinh tế của Quốc hội tô chức ngày 14/05/2012 cho rang “cẩn phải nhận thức rõ bản chất của mô hình HTX là mô hình te tro giúp. tự chim trách nhiệ La một tô chức kinh tế tap thể, các HTX được hình thảnh trên cơ sở gan kết giữa các thành viên nhằm hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu câu chung của ho trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quan ly HTX Mat khác, là tổ chức kinh tế tự quản của các thành viên nên họ tự chủ trong mọi hoạt động của mình, quyền và nghĩa vụ của các thảnh viên đều bình đẳng mà không bị chỉ phôi bởi vôn góp như các loại hình doanh nghiệp khác, kết hợp sức mạnh của từng thành viên va sức mạnh của tập thé dé có thé đưa ra những quyết định sáng suốt trong hoạt động quản lý cũng như kinh doanh nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi ích của mỗi thành viên. * Nguyễn Hii Yên (2014), Nướng điểm mới của Luật HTX 2012: Luận vin Thạc sĩ Luật học - Trường Đại hoc Luật Hà Noi,tr.10 5 Thu Hường (2012), Dục thio Luật HIX sữa adi): Còn nêu tranh c& ngep từ dink nghĩa — Tạp chi điện từ Kinh doanh, truy cập lin cuối ngày 12/01/2024: Tưtp./fatbusivess sav/$4 Lineves- detail/38093 7 Amo -hinh/cht-thao-hut-htx- (swe-doi)-con-nhiew-trah-caingay- tu-dznh-nghia hol Việc xác định HTX là một tô chức kinh tế là dé tạo điều kiện cho HTX bình đẳng trước pháp luật với các loại hình doanh nghiệp khác và đảm bảo quyền lợi chính đáng của các thành viên HTX.

Về mặt xã hội, HTX là một tô chức kinh tê mang tinh xã hội, thể hiện tinh nhân văn. Tính zã hôi của HTX thể hiện ở các mit sau: Về nguyên tắc phân chia lợi nhuận: Một phân loi nhuận trong HTX được dùng để trích lập các quỹ, được phân chia cho việc đáp ứng nhu cầu giáo dục, huân luyén, thông tin cho các thành viên, dap ứng nhu câu sinh hoạt văn hóa — xã hội chung của cộng đồng dân cư địa phương. Một phân lợi nhuận khác được phân phối lại cho các thành viên theo mức độ sử dung dịch vu. Do vậy mà ké cả các thành viên góp vôn ít van có cơ hội được nhiêu lợi nhuận hơn người góp von nhiêu.

Về tô chức quản lý: Thanh viên HTX có quyên biểu quyết ngang nhau ma không phụ thuộc vào số von góp của thanh viên HTX được thành lập dé tiền hành hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nhằm tạo việc làm cho các thành viên, thúc day sự phát triển, góp phan hạn ché that nghiệp trong zã hôi Trong HTX, các thành viên không chỉ cùng sản xuất, cùng kinh doanh, tạo ra thu nhập ma HTX còn tạo điêu kiện cho tat cả các thảnh viên của mình cùng lao động sản xuất, đóng góp trên cơ sở tự nguyện và được hưởng lợi từ việc lao động của mình. Việc thành lập và phát triển của HTX không chỉ tao ra việc làm cho thảnh viên, giảm tỷ lệ that nghiệp cho zã hội mà còn tạo điêu kiên phát triển cho những cá nhân nhỏ 1é, không đủ khả năng tự kinh doanh độc lập. Tính nhân văn của HTX thé hiện ở các mặt sau: HTX là tổ chức vì mục tiêu dau tiên là đáp ứng các nhu cau và nguyên vọng chung của các thành viên về đời sông kinh tế, văn hóa, x4 hội, tăng thêm lợi ích cho ho, trong đó có cả lợi ích về x4 hội.