Chương 1: Những vấn đề chung về nhu cầu tin và đặc điểm người dùng tin tại thư viện trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây Chương 2: Thực trạng nhu cầu tin và khả năng đáp ứng thông tin tại thư viện trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây Chương 3: Giải pháp thỏa mãn và phát triển nhu cầu tin của người dùng tin tại thư viện trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHU CẦU TIN VÀ ĐẶC ĐIỂM NGƢỜI DÙNG TIN TẠI THƢ VIỆN TRƢỜNG CAO ĐẲNG SƢ PHẠM HÀ TÂY 1. Những vấn đề chung về nhu cầu tin và ngƣời dùng tin 1. Khái niệm người dùng tin và nhu cầu tin Người dùng tin NDT là một cá nhân, một nhóm, một tập thể, một cơ quan, tổ chức sử dụng tài liệu và các dịch vụ của thư viện nhằm mục đich công tác, học tập, nghiên cứu, giải trí. Mỗi người trong xã hội chỉ có thể trở thành NDT của cơ quan TT – TV khi họ có NCT và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ thông tin để thỏa mãn nhu cầu của mình.
NDT là một bộ phận quan trọng, không tách rời của hệ thống thông tin, bởi NDT vừa là đối tượng phục vụ, vừa là người tiêu thụ các sản phẩm và dịch vụ thông tin, đồng thời họ cũng là người sản sinh ra thông tin mới. NDT là chủ thể của NCT, một yếu tố quan trọng duy trì và phát triển hoạt động TT-TV. NDT là một thực thể xã hội. NCT của họ nảy sinh và tồn tại trong quá trình họ thực hiện các hoạt động đời sống và các quan hệ xã hội khác.
Như vậy ngoài các mối quan hệ hiện hữu trong quá trình sử dụng các SP&DV thông tin, NDT còn bị chi phối bởi nhiều mối quan hệ phức tạp khác như: địa vị chính trị, địa vị kinh tế, địa vị xã hội…,[19, tr.33] Nhu cầu tin Theo quan điểm tâm lý học Mác xít: “NCT là đòi hỏi khách quan của con người đối với việc tiếp nhận và sử dụng thông tin nhằm duy trì hoạt động 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sống của con người. Khi đòi hỏi về thông tin của con người trở nên cấp thiết thì NCT xuất hiện”.7] NCT là một dạng nhu cầu tinh thần với những đòi hỏi mang tính khách quan về tiếp nhận và sử dụng thông tin để giải quyết một loạt vấn đề trong hoạt động của con người. Một cá nhân, hay tổ chức muốn hoạt động đạt kết qủa tốt phải có được thông tin về đối tượng hoạt động, về môi trường và phương tiện hoạt động. Hoạt động càng phức tạp thì nhu cầu được cung cấp thông tin càng đa dạng và chất lượng thông tin cao hơn.
Như vậy, ở mức độ nào đó có thể coi NCT là loại nhu cầu thứ phát của con người. Hoạt động của con người càng nhiều và phức tạp thì NCT càng cao và đa dạng. Ở cấp độ xã hội, các lĩnh vực hoạt động xã hội càng đa dạng, phức tạp thì NCT và sự đòi hỏi được đáp ứng ở mức độ cao hơn. Khi NCT phát triển thì sẽ tác động trở lại tới sự phát triển các hoạt động, góp phần phát triển xã hội.
Trong hoạt động TT-TV, NCT là trung tâm trong quá trình khai thác, sử dụng thông tin của NDT. Vì vậy, có thể coi NCT là nguồn gốc tạo ra hoạt động thông tin [24, Tr. Trong thực tiễn hoạt động thông tin có một số thuật ngữ gần gũi với khái niệm NCT, tuy nhiên chúng biểu thị NCT ở những cấp độ và sắc thái khác nhau như: sở thích tin, yêu cầu tin. Sở thích tin là NCT được biểu thị dưới sắc thái tình cảm (hứng thú với một loại thông tin nào đó).
Sở thích tin có vai trò quan trọng trong quá trình tiếp nhận và sử dụng thông tin của NDT. Sở thích tin định hướng quá trình tìm kiếm và là chất xúc tác nâng cao hiệu quả lĩnh hội thông tin cho mỗi chủ thể. Yêu cầu tin là biểu hiện cụ thể của NCT dưới dạng một loại thông tin nhất định. Người có NCT thường hướng tới thỏa mãn nhu cầu bằng hàng loạt các yêu cầu cụ thể.
Tuy nhiên, 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com yêu cầu tin đôi khi cũng chỉ phản ánh một yêu cầu công việc nhất thời mà chủ thể phải thực hiện trong thời gian ngắn [19, Tr. Đặc điểm của nhu cầu tin NCT với tư cách là một loại nhu cầu tinh thần của con người, vừa có những đặc điểm của nhu cầu nói chung vừa có những nét riêng biệt. * Tính xã hội của nhu cầu tin NCT nảy sinh trước hết do yêu cầu tìm tòi định hướng trong quá trình thực hiện các hoạt động sống của con người. Điều kiện xã hội do đó không chỉ ảnh hưởng đến nội dung thông tin con người hướng tới mà còn tác động đến cả phương thức tìm kiếm thông tin của họ.
NCT là đòi hỏi khách quan của con người, nhưng khi được con người nhận thức đã trở thành trạng thái chủ quan, thành thái độ của con người, có xu hướng điều chỉnh hành vi, hoạt động của họ. NCT nếu được thoả mãn thúc đẩy con người hoạt động sáng tạo và phát triển sản xuất xã hội. Mặt khác, sự phát triển sản xuất làm cho NCT được thoả mãn, phát triển. Sự tiêu thụ sẽ “tái sản xuất” ra NCT, sẽ làm biến đổi những NCT cũ và hình thành những NCT mới.
* Tính bền vững của nhu cầu tin NCT cũng như bất kỳ nhu cầu nào của con người khi được hình thành sẽ trở nên bền vững một cách tương đối. Tính bền vững của NCT thể hiện việc NCT xuất hiện theo chu kỳ nhất định. Khi mới xuất hiện nhu cầu thường có cường độ thấp, chưa được chủ thể nhận thức. Nhu cầu ngày càng phát triển gay gắt hơn tác động đến nhận thức của con người, đòi hỏi phải được thoả mãn.
Khi được thoả mãn nhu cần tạm thời lắng dịu, nhưng không mất đi mà sẽ tái xuất hiện sau một khoảng thời gian nhất định. * Tính cơ động của nhu cầu tin 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Mặc dù có tính bền vững nhưng NCT không tồn tại vĩnh viễn cũng như nó không tự nhiên sinh ra. NCT của con người có thể phát triển hoặc thoái hoá đi tuỳ theo phương tiện và cách thức thoả mãn nó. Các phương tiện thoả mãn NCT thường cơ động và biến đổi không ngừng dưới tác động của các điều kiện xã hội.
Một NCT cũng có thể được thoả mãn bằng những phương tiện khác nhau. Mỗi phương tiện thoả mãn NCT tạo nên một sắc thái riêng trong trạng thái thoả mãn nhu cầu đó. Vì vậy, các phương tiện và phương thức thoả mãn nhu cầu khác nhau cũng dẫn tới sự biến đổi dần của nhu cầu đó. Khi NCT được thoả mãn đầy đủ, tính nhạy cảm của chủ thể tăng lên, NCT sẽ tái xuất hiện trở lại dưới dạng đòi hỏi cao hơn cả về nội dung và phương thức thoả mãn.
Ngược lại, nếu NCT không được thoả mãn liên tục trong một thời gian kéo dài, nó sẽ thoái hoá dần và dẫn đến triệt tiêu sau một khoảng thời gian nhất định. Những yếu tố ảnh hưởng tới nhu cầu tin của người dùng tin 1. Yếu tố chủ quan Đặc điểm cá nhân Nhu cầu là một bộ phận cấu thành xu hướng – một thuộc tính quan trọng của nhân cách con người. Trong mỗi người luôn tồn tại một hệ thống các nhu cầu có quan hệ tương hỗ với nhau, định hướng cho hệ thống hoạt động của họ trong những thời điểm nhất định, đồng thời lại bị chi phối bởi chính những thuộc tính tâm lý khác của họ.
NCT nảy sinh trong quá trình hoạt động của con người, cũng nằm trong hệ thống nhu cầu đó và chịu sự ảnh hưởng của nhân cách mỗi người. Những đặc điểm riêng trong nhân cách mỗi con người cũng tạo nên phong cách hành vi đặc trưng trong quá trình tìm kiếm, truy cập thông tin, tạo 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nên tập quán sử dụng thông tin riêng biệt của mỗi người hay từng nhóm NDT khác nhau. Sở thích cá nhân là khuynh hướng thích thú riêng biệt do tác động của yếu tố tâm lý và tình cảm. Sở thích cá nhân của mỗi người là khác nhau và họ bị sự vật thu hút, hấp dẫn bằng nhiều cách khác nhau.
Điều này tạo ra nhiều màu sắc trong tính cách mỗi con người. Chính vì vậy, sở thích cá nhân có ảnh hưởng rất lớn tới NCT. NDT có sở thích, có thói quen khai thác thông tin ổn định sẽ có được thuận lợi khi tìm kiếm thông tin, tìm kiếm tài liệu trong TV cũng như quá trình đọc tài liệu. Do đó tiết kiệm được thời gian và đạt hiệu quả cao trong quá trình thỏa mãn NCT của chính họ.
Trình độ văn hóa Trình độ văn hóa có ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống tinh thần của con người. NCT với tư cách là bộ phận trong hệ thống nhu cầu tinh thần cũng bị chi phối bởi trình độ văn hóa của NDT. NDT có trình độ văn hóa cao, hiểu biết rộng thường có NCT sâu trong các lĩnh vực, rộng hơn về mặt xã hội bởi có sự hỗ trợ của tư duy khoa học và hệ thống tri thức làm nền tảng cho sự tiếp nhận và giải mã thông tin. Nhu cầu thẩm mỹ của họ cũng cao hơn bởi thị hiếu thẩm mỹ của cao hơn, lành mạnh hơn do có yếu tố tri thức hỗ trợ.
Họ cũng là những người có khả năng tiếp cận tới các phương tiện tìm kiếm và hỗ trợ thông tin hiện đại. NDT có trình độ văn hóa chưa cao so với mặt bằng chung của xã hội thường có NCT hướng đến các biến cố của đời sống, của môi trường sống nhằm đạt tới một cuộc sống bình an, hạnh phúc. Họ cũng hướng tới các phương tiện tìm kiếm thông tin phổ cập đó là phương tiện thông tin đại chúng. 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong việc tìm kiếm thông tin của NDT, trình độ văn hóa cũng có tác động quan trọng.
Nó được coi là một trong những nhân tố đã ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển NCT của họ. Bởi vì, tiếp cận thông tin là một hình thức học tập, một hoạt động lao động sáng tạo, một hình thức lao động trí óc. Đặc điểm của hình thức này là công cụ lao động ở ngay trong người lao động. Người lao động phải có một số “vốn” ban đầu và tri thức trong sách báo, internet… phải có mối quan hệ nhất định với “vốn” ban đầu ấy thì họ mới có thể tiếp thu tốt được.