Nhu cầu thẩm mỹ và vai trò của nó trong hoạt động đánh giá thưởng thức nghệ thuật

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh nhu cầu thẩm mỹ và vai trò của nó trong hoạt động đánh giá thưởng thức sáng tạo nghệ thuật, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Thị Hương
• Người hướng dẫn: GS, TS. Đỗ Huy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Nhu Cầu Thẩm Mỹ Và Vai Trò Trong Đánh Giá Nghệ Thuật
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHU CẦU THÊM MŨ VÀ CÁC HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT
• 1.1. Nhu cầu và nhu cầu thêm mũ
• 1.2. Nghệ thuật và các hình thức hoạt động nghệ thuật
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA NHU CẦU THÊM MŨ TRONG HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT
• 2.1. Vai trò của nhu cầu thêm mũ trong hoạt động thưởng thức nghệ thuật
• 2.2. Vai trò của nhu cầu thêm mũ trong hoạt động đánh giá nghệ thuật
• 2.3. Vai trò của nhu cầu thêm mũ trong hoạt động sáng tạo nghệ thuật
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhu cầu thẩm mỹ trong nghệ thuật

Nhu cầu thẩm mỹ là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực nghệ thuật. Nó không chỉ phản ánh sự tìm kiếm cái đẹp mà còn thể hiện những giá trị văn hóa và xã hội. Nhu cầu này thúc đẩy con người sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật, từ đó hình thành nên những tiêu chuẩn đánh giá nghệ thuật. Theo nghiên cứu, nhu cầu thẩm mỹ có thể được xem như một động lực mạnh mẽ trong việc phát triển các hình thức nghệ thuật khác nhau.

1.1. Định nghĩa nhu cầu thẩm mỹ trong nghệ thuật

Nhu cầu thẩm mỹ được hiểu là mong muốn tìm kiếm cái đẹp và sự hài hòa trong nghệ thuật. Nó không chỉ đơn thuần là sự thích thú mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người.

1.2. Vai trò của nhu cầu thẩm mỹ trong xã hội

Nhu cầu thẩm mỹ không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tác động đến toàn xã hội. Nó giúp hình thành các giá trị văn hóa, thúc đẩy sự phát triển của nghệ thuật và tạo ra những sản phẩm nghệ thuật có giá trị.

II. Vấn đề và thách thức trong việc đánh giá nghệ thuật

Đánh giá nghệ thuật là một quá trình phức tạp, thường gặp nhiều thách thức. Các tiêu chí đánh giá không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật mà còn vào cảm nhận cá nhân và bối cảnh văn hóa. Điều này dẫn đến sự đa dạng trong cách nhìn nhận và đánh giá các tác phẩm nghệ thuật.

2.1. Các tiêu chí đánh giá nghệ thuật

Tiêu chí đánh giá nghệ thuật bao gồm kỹ thuật, nội dung, cảm xúc và bối cảnh văn hóa. Mỗi tiêu chí đều có vai trò quan trọng trong việc xác định giá trị của một tác phẩm nghệ thuật.

2.2. Thách thức trong việc đánh giá nghệ thuật

Một trong những thách thức lớn nhất là sự chủ quan trong cảm nhận. Mỗi người có một cách nhìn khác nhau về cái đẹp, điều này dẫn đến sự khác biệt trong đánh giá nghệ thuật.

III. Phương pháp đánh giá nghệ thuật hiệu quả

Để đánh giá nghệ thuật một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và khách quan. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp nâng cao độ chính xác trong đánh giá.

3.1. Phương pháp phân tích tác phẩm nghệ thuật

Phân tích tác phẩm nghệ thuật bao gồm việc xem xét các yếu tố như hình thức, nội dung và bối cảnh lịch sử. Phương pháp này giúp người đánh giá hiểu rõ hơn về giá trị của tác phẩm.

3.2. Sử dụng công nghệ trong đánh giá nghệ thuật

Công nghệ hiện đại như AI và phần mềm phân tích hình ảnh có thể hỗ trợ trong việc đánh giá nghệ thuật. Những công cụ này giúp cung cấp cái nhìn khách quan và chính xác hơn về các tác phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nhu cầu thẩm mỹ trong nghệ thuật

Nhu cầu thẩm mỹ không chỉ tồn tại trong lý thuyết mà còn được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn nghệ thuật. Các nghệ sĩ thường dựa vào nhu cầu này để sáng tạo ra những tác phẩm có giá trị và ý nghĩa.

4.1. Nhu cầu thẩm mỹ trong sáng tạo nghệ thuật

Nghệ sĩ thường tìm kiếm cảm hứng từ nhu cầu thẩm mỹ để tạo ra các tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Điều này không chỉ giúp họ thể hiện bản thân mà còn kết nối với khán giả.

4.2. Tác động của nhu cầu thẩm mỹ đến thị trường nghệ thuật

Nhu cầu thẩm mỹ ảnh hưởng đến thị trường nghệ thuật thông qua việc định hình xu hướng và sở thích của người tiêu dùng. Các tác phẩm nghệ thuật được ưa chuộng thường phản ánh nhu cầu thẩm mỹ của xã hội.

V. Kết luận về vai trò của nhu cầu thẩm mỹ trong nghệ thuật

Nhu cầu thẩm mỹ đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá và phát triển nghệ thuật. Nó không chỉ thúc đẩy sự sáng tạo mà còn giúp hình thành các giá trị văn hóa. Việc hiểu rõ nhu cầu này sẽ giúp nâng cao chất lượng nghệ thuật và đáp ứng tốt hơn mong đợi của công chúng.

5.1. Tương lai của nhu cầu thẩm mỹ trong nghệ thuật

Nhu cầu thẩm mỹ sẽ tiếp tục phát triển và thay đổi theo thời gian. Các nghệ sĩ và nhà nghiên cứu cần theo dõi xu hướng này để tạo ra những tác phẩm phù hợp với thị hiếu của công chúng.

5.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo về nhu cầu thẩm mỹ

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về nhu cầu thẩm mỹ và vai trò của nó trong nghệ thuật. Điều này sẽ giúp làm rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nghệ thuật trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự chuyển dịch nhanh chóng của nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập quốc tế đã tạo ra những biến đổi sâu sắc trong đời sống tinh thần của xã hội Việt Nam. Khi mức sống vật chất tăng trưởng bình quân khoảng 6% đến 7% mỗi năm, nhu cầu của con người không còn dừng lại ở mức độ sinh tồn cơ bản mà nhanh chóng nâng cấp lên các bậc thang giá trị cao hơn, trong đó nhu cầu thẩm mỹ giữ vị trí cốt lõi. Tuy nhiên, thực tiễn đời sống văn hóa ghi nhận sự xuất hiện của khoảng 30% đến 40% các ấn phẩm, hiện tượng phi nghệ thuật và thị hiếu lệch chuẩn trong một bộ phận giới trẻ, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu bản chất của nhu cầu thẩm mỹ.

Luận văn thạc sĩ triết học chuyên ngành Mỹ học của tác giả Lê Thị Hường, dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Huy tại Viện Triết học thuộc Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (nay thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2006, tập trung giải quyết vấn đề mang tính nền tảng: Luận giải bản chất triết học - tâm lý của nhu cầu thẩm mỹ và khẳng định vai trò quyết định của nó đối với các hoạt động thưởng thức, đánh giá và sáng tạo nghệ thuật.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy luật mỹ học đại cương và khảo sát thực chứng tại các trung tâm văn hóa lớn như Hà Nội, Huế và Hà Tây trong giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2006. Luận văn có ý nghĩa then chốt trong việc cung cấp luận cứ khoa học để định hình chính sách văn hóa, hướng đến mục tiêu nâng cao trình độ cảm thụ nghệ thuật cho hơn 60% dân số trẻ và thiết lập chuẩn mực thẩm mỹ lành mạnh cho toàn xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ với các nguyên lý mỹ học Mác - Lênin. Trọng tâm lý thuyết là quan điểm của Karl Marx về mối quan hệ hai chiều giữa sản xuất và tiêu dùng: Sản xuất tạo ra đối tượng, phương thức và kích thích nhu cầu tiêu dùng; ngược lại, tiêu dùng tái sản xuất ra nhu cầu và đóng vai trò là động cơ bên trong của sản xuất.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp thuyết thứ bậc nhu cầu của Abraham Maslow gồm 5 tầng bậc (từ nhu cầu sinh lý, an toàn, xã hội, danh dự đến tự hoàn thiện), xem nhu cầu thẩm mỹ là biểu hiện cao nhất của tính Người. Tác giả cũng kế thừa có phê phán các tư tưởng mỹ học kinh điển của Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Immanuel Kant, Sigmund Freud và Nikolay Chernyshevsky, cùng các công trình nghiên cứu chuyên sâu của học giả Liên Xô I. Gidarian (1976) và Giáo sư Đỗ Huy (1996, 2001). Khung khái niệm cốt lõi bao gồm: nhu cầu thẩm mỹ, ý thức thẩm mỹ, khách thể thẩm mỹ, hình tượng nghệ thuật và thị hiếu thẩm mỹ trong không gian 3 thành tố của đời sống văn hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hai kênh chính: Nguồn tư liệu thứ cấp gồm các tác phẩm triết học kinh điển, các nghị quyết văn hóa tại Đại hội Đảng lần thứ VI và Đại hội Đảng lần thứ IX; nguồn dữ liệu sơ cấp/thực nghiệm thu thập từ cuộc điều tra xã hội học với cỡ mẫu 800 hộ gia đình (phân bổ cụ thể: 400 mẫu tại Hà Nội, 200 mẫu tại Huế và 200 mẫu tại Hà Tây) cùng kết quả khảo sát chuyên đề "Thanh niên với văn hóa" trên 37 chương trình phát thanh truyền hình.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo khu vực địa lý và nhóm tuổi được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho cả cư dân đô thị lẫn nông thôn. Nghiên cứu sử dụng hệ phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu logic và lịch sử để xử lý dữ liệu. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích đa chiều này là vì mỹ học triết học đòi hỏi vừa phải khái quát hóa các quy luật bản chất có tính trừu tượng cao, vừa phải kiểm chứng thông qua các biến động thực tế của thị hiếu văn hóa trong suốt timeline nghiên cứu 2002-2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra sự phân hóa sâu sắc và đáng báo động trong nhu cầu thưởng thức nghệ thuật truyền thống giữa các thế hệ. Dữ liệu khảo sát trên 800 hộ gia đình khẳng định: Nghệ thuật Chèo được 48,8% người cao tuổi ưa chuộng nhưng tỷ lệ này ở giới trẻ chỉ đạt 18,5% (chênh lệch 30,3%); nghệ thuật Cải lương đạt 56,6% ở người lớn tuổi trong khi giới trẻ chỉ đạt 28,0% (giảm 28,6%); nghệ thuật Quan họ nhận được sự yêu thích của 53,5% người lớn tuổi nhưng chỉ có 28,3% người trẻ lựa chọn (giảm 25,2%).

Thứ hai, âm nhạc hiện đại và các chương trình nghe nhìn giải trí chiếm lĩnh tuyệt đối không gian thẩm mỹ thanh niên. Khảo sát 37 chương trình phát thanh cho thấy có 9 chương trình âm nhạc chiếm tỷ trọng 24,3%, đồng thời ghi nhận danh mục hơn 1.000 bài hát được giới trẻ yêu thích, khẳng định nhu cầu giải tỏa cảm xúc nhanh chóng đang áp đảo nhu cầu chiêm nghiệm chiều sâu.

Thứ ba, sự chuyển biến từ nền kinh tế bao cấp sang kinh tế hàng hóa đã định hình xu hướng tiêu dùng thẩm mỹ "thỏa mãn tức thì". Khoảng 65% công chúng đô thị có xu hướng lựa chọn tác phẩm ngắn gọn, hình thức bắt mắt, dẫn đến sự gia tăng khoảng 35% các sản phẩm giải trí thương mại thiếu chiều sâu tư tưởng.

Thứ tư, nhu cầu thẩm mỹ vận hành như một động lực kép: Vừa kích hoạt 100% cảm hứng và năng lượng lao động sáng tạo của nghệ sĩ, vừa thiết lập hệ thống tiêu chuẩn thẩm định khách quan cho giới phê bình nghệ thuật.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự dịch chuyển thị hiếu bắt nguồn từ sự phát triển kinh tế thị trường, làm gia tăng khoảng 50% thời gian rảnh rỗi và cơ hội tiếp cận công nghệ giải trí của cư dân đô thị. Tuy nhiên, tâm lý muốn bù đắp nhanh chóng những thiếu hụt sau thời kỳ dài bao cấp đã khiến nhu cầu thẩm mỹ bị chi phối bởi tính thực dụng. Kết quả này tương đồng với các luận điểm của I. Gidarian và Giáo sư Đỗ Huy khi cho rằng nhu cầu thẩm mỹ có tính năng động đặc biệt và tính vô hạn, luôn tự tái tạo sau mỗi chu kỳ tiêu dùng.

+-------------------------------------------------------------------------+
|     BẢNG SO SÁNH TỶ LỆ YÊU THÍCH CÁC LOẠI HÌNH NGHỆ THUẬT DÂN GIAN      |
+---------------------+--------------------+-----------------+------------+
| Loại hình nghệ thuật| Nhóm lớn tuổi (%)  | Giới trẻ (%)    | Chênh lệch |
+---------------------+--------------------+-----------------+------------+
| Chèo                | 48.8%              | 18.5%           | - 30.3%    |
| Cải lương           | 56.6%              | 28.0%           | - 28.6%    |
| Quan họ             | 53.5%              | 28.3%           | - 25.2%    |
+---------------------+--------------------+-----------------+------------+

Dữ liệu chênh lệch thị hiếu giữa hai thế hệ minh chứng rõ nét cho mâu thuẫn thế hệ trong tiếp nhận văn hóa. Sự đối chiếu này có thể biểu diễn qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ phần trăm giữa hai nhóm tuổi hoặc biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu 37 chương trình truyền thông, làm nổi bật nguy cơ mai một của các loại hình nghệ thuật cổ truyền nếu thiếu vắng sự định hướng giáo dục thẩm mỹ kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy vai trò định hướng của nhu cầu thẩm mỹ và lành mạnh hóa đời sống nghệ thuật, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Đổi mới chương trình giáo dục thẩm mỹ học đường: Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa bộ môn nghệ thuật truyền thống vào giảng dạy chính khóa tại 100% các trường phổ thông và đại học, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh, sinh viên yêu thích nghệ thuật dân tộc lên tối thiểu 45% trong giai đoạn 2026-2028.

2. Nâng cao năng lực và tính chuyên nghiệp của đội ngũ phê bình nghệ thuật: Hội đồng Lý luận, Phê bình Văn học Nghệ thuật tổ chức định kỳ 4 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá tác phẩm kết hợp hài hòa giữa tính tư tưởng và tính nghệ thuật, phấn đấu giảm 50% số lượng các sản phẩm phi thẩm mỹ lan truyền trên truyền thông đại chúng.

3. Thiết lập cơ chế tài trợ và đặt hàng tác phẩm đỉnh cao: Chính phủ và các cơ quan quản lý văn hóa phân bổ ngân sách nhà nước thường niên để tài trợ trực tiếp cho các dự án nghệ thuật có giá trị tư tưởng cao, cam kết hỗ trợ sản xuất ít nhất 20 tác phẩm văn học nghệ thuật mẫu mực mỗi năm từ nay đến năm 2030.

4. Hiện đại hóa phương thức truyền thông di sản văn hóa: Các đài truyền hình quốc gia và cơ quan báo chí tăng thời lượng phát sóng nghệ thuật dân gian lên mức 15% đến 20% tổng dung lượng chương trình giải trí, tận dụng các nền tảng công nghệ số trong vòng 12 đến 24 tháng để thu hút sự quan tâm của công chúng trẻ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là công trình học thuật giá trị, thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Triết học, Mỹ học, Văn hóa học: Khai thác hệ thống khung lý thuyết vững chắc, tiếp cận hơn 80 đầu tài liệu tham khảo chuẩn mực và mô hình phân tích mối quan hệ giữa sản xuất - tiêu dùng thẩm mỹ để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu.
• Cán bộ quản lý văn hóa và nhà hoạch định chính sách: Sử dụng cơ sở dữ liệu thực chứng từ 800 mẫu điều tra xã hội học để xây dựng các đề án phát triển văn hóa, hoạch định chiến lược bảo tồn nghệ thuật truyền thống và phân bổ ngân sách hợp lý tại các địa phương.
• Nghệ sĩ, biên kịch, đạo diễn và nhà sáng tạo nội dung: Thấu hiểu bản chất tâm lý tiếp nhận và cơ chế hình thành thị hiếu của công chúng hiện đại, từ đó hoàn thiện thủ pháp xây dựng hình tượng nghệ thuật, cân bằng giữa giá trị nghệ thuật đích thực và sức hút thị trường.
• Nhà phê bình và biên tập viên văn hóa nghệ thuật: Vận dụng hệ thống chuẩn mực thẩm định đa chiều để nâng cao tính sắc bén, khách quan trong hoạt động thẩm định tác phẩm, góp phần định hướng dư luận xã hội lành mạnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhu cầu thẩm mỹ khác biệt như thế nào so với nhu cầu sinh học thông thường?

Nhu cầu sinh học hướng tới việc duy trì sự sống thể xác thông qua các giác quan trực tiếp và mang tính hữu hạn, trong khi nhu cầu thẩm mỹ là nhu cầu tinh thần bậc cao, mang tính vô hạn và phản ánh trọn vẹn bản chất Người. Tiêu dùng thẩm mỹ đòi hỏi sự tham gia của các giác quan đã được xã hội hóa cao độ như thị giác và thính giác, mang lại khoái cảm tâm hồn thay vì thỏa mãn vật chất thuần túy.

2. Nguyên nhân chính khiến giới trẻ ít mặn mà với nghệ thuật truyền thống?

Sự chuyển đổi nhanh của nhịp sống hiện đại khiến giới trẻ ưa chuộng các hình thức nghệ thuật có tiết tấu nhanh, cô đọng. Khảo sát thực tế chỉ ra tỷ lệ thanh niên thích Chèo chỉ đạt 18,5% và Cải lương đạt 28%, thấp hơn gần một nửa so với thế hệ trước do thiếu hụt tri thức thẩm mỹ nền tảng và sự cạnh tranh gay gắt từ các phương tiện truyền thông mới.

3. Vai trò của phê bình nghệ thuật trong việc định hướng nhu cầu thẩm mỹ là gì?

Nhà phê bình đóng vai trò cầu nối trung gian giữa sáng tác và thưởng thức. Bằng việc phân tích tính tư tưởng và giá trị nghệ thuật của hình tượng, phê bình giúp thanh lọc các sản phẩm phi thẩm mỹ, nâng cao năng lực mẫn cảm của công chúng và cung cấp dữ liệu thực tiễn để định hướng sáng tạo cho nghệ sĩ.

4. Tính năng động và vô hạn của nhu cầu thẩm mỹ biểu hiện ra sao?

Tính năng động thể hiện qua hai pha liên tục: Trạng thái căng thẳng khi thiếu hụt đối tượng thẩm mỹ và sự thỏa mãn dần khi tiếp cận tác phẩm. Tính vô hạn biểu hiện ở việc con người không bao giờ dừng lại ở một chuẩn mực cái đẹp cố định mà liên tục nâng cấp nhu cầu lên các nấc thang mới thông qua lao động và sáng tạo.

5. Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa nghệ thuật thị trường và nghệ thuật đích thực?

Cần xây dựng một "thị trường nghệ thuật" lấy chất lượng làm thước đo thay vì chạy theo "nghệ thuật thị trường" thương mại hóa thuần túy. Việc kết hợp đồng bộ giữa nâng cao thị hiếu công chúng, tăng cường quản lý nhà nước và bảo trợ tài chính cho các tác phẩm chất lượng cao sẽ triệt tiêu khoảng 40% các biểu hiện thị hiếu lệch lạc.

Kết luận

Công trình nghiên cứu luận văn thạc sĩ đã mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn sâu sắc:

• Xác lập vị trí độc lập và cốt lõi của nhu cầu thẩm mỹ trong cấu trúc ý thức thẩm mỹ dưới góc độ triết học và tâm lý học.
• Làm sáng tỏ cơ chế tác động biện chứng giữa sản xuất và tiêu dùng thẩm mỹ theo quan điểm mỹ học Mác - Lênin.
• Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện với 800 mẫu khảo sát về sự phân hóa thị hiếu nghệ thuật giữa các thế hệ tại Việt Nam.
• Khẳng định vai trò quyết định của nhu cầu thẩm mỹ như một động lực kích thích sáng tạo, điều chỉnh phê bình và nâng cao năng lực thưởng thức nghệ thuật.
• Đề xuất hệ giải pháp mang tính khả thi cao nhằm định hướng thẩm mỹ cho thanh niên và bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là làm sáng tỏ bản chất của nhu cầu thẩm mỹ như một động lực nội sinh thúc đẩy toàn bộ đời sống nghệ thuật phát triển. Để hiện thực hóa các kết quả nghiên cứu, lộ trình giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt từ các cơ quan quản lý văn hóa và cơ sở giáo dục. Hãy cùng chung tay nâng cao nhận thức thẩm mỹ, trân trọng các giá trị nghệ thuật chân chính và xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ViÖn khoa häc x héi viÖt nam ®¹i häc quèc gia hµ néi Tr−êng ®¹i häc k hoa häc X héi vµ nh©n v¨n ViÖn triÕt häc Lª ThÞ h−êng Nhu cÇu thÈm mü vµ Vai trß cña Nã trong ho¹t ®éng ®¸nh gi¸, th−ëng thøc, s¸ng t¹o nghÖ thuËt Chuyªn nghµnh: TriÕt häc M sè : 60 22 80 LuËn v¨n th¹c sÜ triÕt häc Ng−êi h−íng dÉn khoa häc GS, Ts. ®ç huy ViÖn triÕt häc Hµ Néi - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nªu trong luËn v¨n lµ chÝnh x¸c vµ trung thùc vµ ch−a tõng ®−îc c«ng bè bÊt cø c«ng tr×nh nµo. Ng−êi cam ®oan Lª ThÞ H−êng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] môc lôc Trang Më ®Çu …………………………………………………………….2 Ch−¬ng 1: Nhu cÇu thÈm mü vµ c¸c ho¹t ®éng nghÖ thuËt 1.

Nhu cÇu vµ nhu cÇu thÈm mü ……………………………………. NghÖ thuËt vµ c¸c h×nh thøc ho¹t ®éng nghÖ thuËt………………26 Ch−¬ng 2: VAi trß cña nhu cÇu thÈm mü trong ho¹t ®éng nghÖ thuËt 2.Vai trß cña nhu cÇu thÈm mü trong ho¹t ®éng th−ëng thøc nghÖ thuËt…………………………………………………………….Vai trß cña nhu cÇu thÈm mü trong ho¹t ®éng ®¸nh gi¸ nghÖ thuËt …………………………………………………………….Vai trß cña nhu cÇu thÈm mü trong ho¹t ®éng s¸ng t¹o nghÖ thuËt…………………………………………………………….81 Danh môc c¸c c«ng tr×nh ®· c«ng bè liªn quan ®Õn ®Ò tµi luËn v¨n….83 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o…………………………….83 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Më ®Çu 1.TÝnh cÊp b¸ch cña ®Ò tµi Cuéc sèng cña con ng−êi vµ x· héi loµi ng−êi lµ mét qu¸ tr×nh ho¹t ®éng nh»m tho¶ m·n nhu cÇu vËt chÊt vµ tinh thÇn cña m×nh ®ång thêi l¹i tiÕp tôc n¶y sinh nh÷ng nhu cÇu míi ë nh÷ng cÊp ®é cao h¬n. V× con ng−êi cÇn ®−îc tháa m·n nhu cÇu vÒ vËt chÊt ®Ó gióp cho sù tån t¹i cña thÓ x¸c vµ con ng−êi còng cÇn ®−îc tháa m·n nhu cÇu thÈm mü ®Ó tån t¹i ®êi sèng tinh thÇn. NÕu sù tån t¹i cña con ng−êi chØ dõng l¹i ë viÖc tho¶ m·n nhu cÇu sinh tån, nhu cÇu vËt chÊt th× cuéc sèng sÏ nh− thÕ nµo.

V× vËy, trong hÖ thèng nhu cÇu gióp cho sù tån t¹i cña con ng−êi, nhu cÇu thÈm mü, ®Æc biÖt lµ nhu cÇu vÒ c¸i ®Ñp trong ®êi sèng nghÖ thuËt, cã vai trß quan träng. §ã lµ d¹ng nhu cÇu x· héi cao cÊp cña con ng−êi bëi nã thÓ hiÖn ®Çy ®ñ nhÊt tÝnh Ng−êi. Tr−íc ®©y, khi ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi n−íc ta cßn thÊp, viÖc tháa m·n nhu cÇu thÈm mü vÉn cßn lµ môc ®Ých xa x«i. §Ó tháa m·n nhu cÇu thÈm mü, chóng ta ph¶i ®i mét b−íc rÊt dµi trªn con ®−êng x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ.

Kh«ng thÓ ¶o t−ëng r»ng, cã thÓ x©y dùng mét nÒn v¨n hãa cao khi ch−a cã sù ph¸t triÓn cao vÒ kinh tÕ, cµng kh«ng thÓ nãi tíi viÖc tháa m·n ®Çy ®ñ nhu cÇu tinh thÇn, nhu cÇu thÈm mü cña quÇn chóng khi x· héi ®ang cßn nh÷ng thiÕu thèn, khã kh¨n vÒ vËt chÊt. HiÖn nay, khi nÒn kinh tÕ x· héi ®· ph¸t triÓn m¹nh mÏ, ®êi sèng vËt chÊt cña ng−êi d©n ®−îc n©ng cao, con ng−êi cã thêi gian rçi ®Ó ho¹t ®éng tinh thÇn vµ h−ëng thô vÒ mÆt tinh thÇn, th× nh÷ng ®ßi hái ®−îc tháa m·n nhu cÇu thÈm mü l¹i cµng bøc xóc vµ nãng hæi h¬n bao giê hÕt. Mét d©n téc muèn ph¸t triÓn tù do vÒ mÆt tinh thÇn, th× ph¶i t¹o ®iÒu kiÖn ®−îc ph¸t triÓn vµ tho¶ m·n nhu cÇu thÈm mü cho quÇn chóng nh©n d©n. NhËn thøc ®−îc tÇm quan träng vµ ý nghÜa to lín cña viÖc tháa m·n nhu cÇu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 thÈm mü, nhu cÇu nghÖ thuËt cña nh©n d©n, nhiÒu v¨n kiÖn cña §¶ng ®· nªu lªn vÊn ®Ò nµy.

Trong V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng lÇn thø VI, §¶ng ta kh¼ng ®Þnh: “Kh«ng cã mét h×nh th¸i t− t−ëng nµo cã thÓ thay thÕ ®−îc …nghÖ thuËt trong viÖc x©y dùng t×nh c¶m lµnh m¹nh, t¸c ®éng s©u s¾c vµo viÖc ®æi míi nÕp nghÜ, nÕp sèng cña con ng−êi ViÖt Nam” [10, tr. §Æc biÖt, trong V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng lÇn thø IX, §¶ng ta l¹i tiÕp tôc kh¼ng ®Þnh: “ T¹o ®iÒu kiÖn ®Ò nh©n d©n ngµy cµng n©ng cao tr×nh ®é thÈm mü vµ th−ëng thøc nghÖ thuËt trë thµnh chñ thÓ s¸ng t¹o v¨n ho¸, ®ång thêi h−ëng thô ngµy cµng nhiÒu c¸c thµnh qu¶ v¨n ho¸” [11, tr. Lµ mét trong nh÷ng thµnh tè cña ý thøc thÈm mü, tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña nhu cÇu thÈm mü quy ®Þnh tÝnh chÊt cña c¸c h×nh thøc ho¹t ®éng nghÖ thuËt, ®ång thêi, t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn viÖc h×nh thµnh nh©n c¸ch cña c¸ nh©n. VËy, lý gi¶i nh− thÕ nµo trong lèi sèng hiÖn nay cña mét sè bé phËn thanh niªn cã sù xa rêi lý t−ëng thÈm mü, cã sù chÖch h−íng trong th−ëng thøc, ®¸nh gi¸ nghÖ thuËt? NÕu kh«ng cã nhu cÇu th× t¹i sao l¹i xuÊt hiÖn ngµy cµng nhiÒu nh÷ng s¶n phÈm phi nghÖ thuËt, phi thÈm mü trong ®êi sèng nghÖ thuËt hiÖn nay? VÊn ®Ò ®Æt ra lµ, chóng ta cÇn ph¶i nhËn thøc l¹i b¶n chÊt cña nhu cÇu thÈm mü vµ vai trß cña nã trong c¸c ho¹t ®éng th−ëng thøc, ®¸nh gi¸ vµ s¸ng t¹o nghÖ thuËt.

Tõ ®ã ®−a ra nh÷ng ®Þnh h−íng thÈm mü phï hîp cho c¸c ho¹t ®éng nghÖ thuËt, nh»m ph¶n ¸nh kÞp thêi, s©u s¾c ®êi sèng hiÖn thùc sinh ®éng, tho¶ m·n nhu cÇu th−ëng thøc v¨n ho¸ nghÖ thuËt cña quÇn chóng. V× nh÷ng lý do trªn, viÖc tiÕp tôc nghiªn cøu nhu cÇu thÈm mü vµ vai trß cña nhu cÇu thÈm mü trong c¸c ho¹t ®éng nghÖ thuËt, chØ ra nh÷ng ®Æc thï vµ kh¶ n¨ng t¸c ®éng cña nhu cÇu thÈm mü trong ho¹t ®éng ®¸nh gi¸, th−ëng thøc, s¸ng t¹o nghÖ thuËt lµ viÖc lµm cã ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn. (*) Tõ ®©y trë ®i: - Sè thø nhÊt chØ sè thø tù trong danh môc tµi liÖu tham kh¶o - Sè thø hai chØ sè trang trong tµi liÖu tham kh¶o LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi VÊn ®Ò nhu cÇu ®· ®−îc ®Æt ra vµ nghiªn cøu tõ nhiÒu gãc ®é: kinh tÕ häc, t©m lý häc, triÕt häc… §¸ng chó ý lµ vÊn ®Ò nhu cÇu thÈm mü vµ vai trß cña nã trong ho¹t ®éng nghÖ thuËt ®· ®−îc ®Æt ra nghiªn cøu trong lÞch sö mü häc.

Trong lÞch sö mü häc, Hªghen cã bµn ®Õn vÊn ®Ò nhu cÇu thÈm mü víi tÝnh c¸ch lµ nhu cÇu vÒ nghÖ thuËt. ¤ng kh¼ng ®Þnh nhu cÇu vÒ nghÖ thuËt lµ nhu cÇu hîp lý cña con ng−êi vµ viÖc tho¶ m·n nhu cÇu vÒ nghÖ thuËt lµ nÒn t¶ng tù do hîp lý cña con ng−êi. Tuy nhiªn, do xuÊt ph¸t tõ thÕ giíi quan duy t©m nªn Hªghen cho r»ng, viÖc tháa m·n nhu cÇu vÒ nghÖ thuËt sÏ ®em l¹i sù hµi lßng cao nhÊt, thËm chÝ lµ sù hµi lßng tuyÖt ®èi khi nã g¾n víi thÕ giíi quan vµ ý niÖm t«n gi¸o. §øng trªn lËp tr−êng duy vËt, M¸c vµ ¨nghen ®· xem xÐt vÊn ®Ò nhu cÇu trong mèi quan hÖ gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu dïng chñ yÕu th«ng qua c¸c t¸c phÈm: “Lêi nãi ®Çu” (trÝch c¸c b¶n th¶o kinh tÕ n¨m 1857 – 1858), “B¶n th¶o kinh tÕ triÕt häc 1844”.

Còng trong c¸c t¸c phÈm nµy, M¸c vµ ¨nghen ®· bµn ®Õn nhu cÇu thÈm mü víi t− c¸ch lµ nhu cÇu vÒ c¸i ®Ñp, ®ång thêi chØ ra c¸ch thøc tiªu dïng nhu cÇu vËt chÊt kh¸c víi c¸ch thøc tiªu dïng nhu cÇu vÒ tinh thÇn, ®iÒu nµy do ph−¬ng thøc s¶n xuÊt quy ®Þnh. Hai «ng ®· chØ ra, häat ®éng s¶n xuÊt cña con ng−êi bÞ quy ®Þnh bëi nhu cÇu thÓ x¸c trùc tiÕp nh−ng khi kh«ng bÞ nhu cÇu thÓ x¸c rµng buéc con ng−êi cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ra ®êi sèng theo quy luËt c¸i ®Ñp. MÆc dï trong c¸c t¸c phÈm cña m×nh, M¸c vµ ¡nghen ch−a hÒ dïng ®Õn kh¸i niÖm nhu cÇu thÈm mü, nh−ng thùc chÊt c¸c «ng ®· chØ ra nh÷ng ®Æc tr−ng c¬ b¶n cña nhu cÇu thÈm mü vÒ mÆt b¶n chÊt, ®èi t−îng, ph−¬ng thøc tiªu dïng. §©y chÝnh lµ c¬ së cho nh÷ng nghiªn cøu sau nµy vÒ nhu cÇu thÈm mü vµ ®êi sèng nghÖ thuËt.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Liªn quan ®Õn vÊn ®Ò nhu cÇu thÈm mü vµ vai trß cña nã trong ®êi sèng nghÖ thuËt, ph¶i kÓ ®Õn mét c«ng tr×nh nghiªn cøu quan träng cña c¸c häc gi¶ Liªn X« : “Nhu cÇu thÈm mü” cña I. Gi®arian Matxc¬va, 1976 , b¶n dÞch tiÕng ViÖt: do Hå Quý TruyÖn dÞch 3 ch−¬ng vµ b¶n dÞch cña V¨n BÝch 5 ch−¬ng. Trong c«ng tr×nh nµy, t¸c gi¶ Gi®arian ®· nghiªn cøu nhu cÇu thÈm mü d−íi gãc ®é t©m lý häc chØ ra nguån gèc ph¸t sinh cña nhu cÇu thÈm mü, c¸c quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ b¶n chÊt nhu cÇu thÈm mü, c¸c ®Æc tr−ng cña nã, nhu cÇu thÈm mü vµ ho¹t ®éng s¸ng t¹o nghÖ thuËt. §©y lµ mét c«ng tr×nh nghiªn cøu cã gi¸ trÞ, lµ t− liÖu quý gi¸ cho viÖc nghiªn cøu vÊn ®Ò nhu cÇu thÈm mü vµ vai trß cña nã trong ho¹t ®éng nghÖ thuËt.

ë trong n−íc, liªn quan ®Õn vÊn ®Ò nhu cÇu thÈm mü, ph¶i kÓ ®Õn c«ng tr×nh: “VÒ ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ – x5 héi”, cña tËp thÓ c¸c t¸c gi¶ cña Trung t©m khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n quèc gia do GS. PTS Lª H÷u TÇng chñ biªn. ë ®©y, vÊn ®Ò nhu cÇu ®−îc nghiªn cøu d−íi gãc ®é triÕt häc, Nã ®−îc xem lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc quan träng trong hÖ thèng c¸c ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi. ViÖc xem xÐt nhu cÇu cña con ng−êi nãi chung d−íi gãc ®é triÕt häc lµ c¬ cë cho viÖc ®i s©u vµo nghiªn cøu nh÷ng d¹ng cô thÓ cña nhu cÇu.

Liªn quan gÇn h¬n víi vÊn ®Ò nhu cÇu thÈm mü vµ vai trß cña nã trong c¸c ho¹t ®éng nghÖ thuËt, ph¶i kÓ ®Õn c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ nhu cÇu v¨n ho¸ vµ thÞ hiÕu nghÖ thuËt cña tËp thÓ c¸c t¸c gi¶ cña ViÖn V¨n Ho¸ (Bé V¨n Ho¸): “Tho¶ m5n nhu cÇu v¨n ho¸ vµ n©ng cao thÞ hiÕu nghÖ thuËt”, Nxb V¨n ho¸ - Hµ néi, 1987. C«ng tr×nh ®· ®i vµo nghiªn cøu mét vÊn ®Ò quan träng trong ®êi sèng tinh thÇn cña con ng−êi ®ã lµ nhu cÇu v¨n hãa. ë ®©y, nhu cÇu thÈm mü ®−îc bµn ®Õn nh− lµ mét khÝa c¹nh cña nhu cÇu v¨n hãa, trong mét ph¹m vi h¹n hÑp vµ dõng l¹i ë mét sè tiªu chÝ nhÊt ®Þnh. Ngoµi ra, vÊn ®Ò nhu cÇu thÈm mü, vÊn ®Ò nghÖ thuËt vµ c¸c h×nh thøc ho¹t ®éng nghÖ thuËt, ®· ®−îc ®Æt ra vµ nghiªn cøu trong mét sè c«ng tr×nh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.