Nhu cầu sử dụng không gian xanh công cộng phục vụ vui chơi giải trí của người dân tại chung cư tái định cư ở thành phố hồ chí minh

Nhu cầu sử dụng không gian xanh công cộng cho vui chơi giải trí tại chung cư tái định cư ở TP Hồ Chí Minh đang gia tăng, ảnh hưởng đến chất lượng sống.

• Tác giả: Võ Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: TS Phan Thị Hồng Xuân
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Nhu Cầu Sử Dụng Không Gian Xanh Công Cộng Tại Chung Cư Tái Định Cư Ở TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm tiếp cận nghiên cứu
• 1.2. Các lý thuyết và cơ sở lý luận
• 1.3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.4. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 1.5. Không gian xanh công cộng ở các chung cư tái định cư TP. Các trường hợp nghiên cứu điển hình
• 1.6. Đặc điểm cộng đồng cư dân sống ở các chung cư tái định cư
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHU CẦU VUI CHƠI GIẢI TRÍ Ở KHÔNG GIAN XANH CÔNG CỘNG VÀ SỰ ĐÁP ỨNG CỦA KHÔNG GIAN XANH CÔNG CỘNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN TẠI CHUNG CƯ TÁI ĐỊNH CƯ
• 2.1. Nhu cầu và những yếu tố tác động đến nhu cầu sử dụng không gian xanh công cộng để vui chơi giải trí
• 2.2. Nhu cầu sử dụng không gian xanh công cộng để vui chơi giải trí
• 2.3. Những yếu tố tác động đến nhu cầu vui chơi giải trí ở không gian xanh công cộng của người dân
• 2.4. Thực trạng không gian xanh công cộng tại các chung cư tái định cư
• 2.5. Thực trạng cấu trúc không gian xanh công cộng ngoài chung cư
• 2.6. Thực trạng cấu trúc không gian xanh công cộng trong chung cư
• 2.7. Nguyên nhân dẫn đến các hạn chế của không gian xanh công cộng trong chung cư nghiên cứu điển hình
• 2.8. Hoạt động và những yếu tố tác động đến hoạt động vui chơi giải trí tại không gian xanh công cộng
• 2.9. Hoạt động vui chơi giải trí tại không gian xanh công cộng
• 2.10. Những yếu tố tác động hoạt động vui chơi giải trí ở không gian xanh công cộng của người dân
• 2.11. Đánh giá về khả năng đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí của các không gian xanh công cộng ở chung cư tái định cư
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐÁP ỨNG NHU CẦU SỬ DỤNG KHÔNG GIAN XANH CỦA NGƯỜI DÂN TẠI CÁC CHUNG CƯ TÁI ĐỊNH CƯ
• 3.1. Xu hướng nhu cầu vui chơi giải trí ở không gian xanh công cộng của người dân sống tại chung cư tái định cư
• 3.2. Nhu cầu vui chơi giải trí và sử dụng không gian xanh công cộng từ góc độ chính sách
• 3.3. Các nhóm giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng không gian xanh công cộng đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí của người dân sống tại các chung cư tái định cư
• 3.4. Giải pháp chung trong việc tổ chức không gian xanh công cộng tại các chung cư tái định cư
• 3.5. Khuyến nghị đến các bên liên quan nhằm nâng cao chất lượng không gian xanh công cộng
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhu Cầu Không Gian Xanh Chung Cư Tái Định Cư

Bài toán về không gian xanh tại các chung cư tái định cư ở TP.HCM đang ngày càng trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, việc đảm bảo chất lượng sống cho cư dân, đặc biệt là những người dân thuộc diện tái định cư, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt đến các tiện ích không gian xanh chung cư. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích nhu cầu thực tế của cư dân đối với không gian xanh công cộng phục vụ vui chơi giải trí, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao môi trường sống tại các khu tái định cư. Việc đáp ứng nhu cầu cư dân về mảng xanh chung cư tp hcm không chỉ cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần, mà còn góp phần tăng cường tính cộng đồng và gắn kết cộng đồng trong khu dân cư.

1.1. Vai trò của không gian xanh đối với chất lượng sống chung cư

Không gian xanh đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng không khí, giảm thiểu ô nhiễm tiếng ồn và tạo cảnh quan thẩm mỹ cho chung cư. Chúng cũng là nơi để cư dân thư giãn, tập thể dục và giao lưu với nhau, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc tiếp xúc với cây xanh chung cư tái định cư có thể giúp giảm căng thẳng, lo âu và cải thiện trí nhớ. Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM, diện tích mảng xanh đô thị trên đầu người vẫn chưa đạt tiêu chuẩn, đặc biệt là tại các khu tái định cư.

1.2. Thực trạng thiếu hụt không gian xanh tại chung cư tái định cư tp hcm

Nhiều chung cư tái định cư hiện nay đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt diện tích không gian xanh. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống chung cư và khả năng tiếp cận tiện ích không gian xanh chung cư của cư dân. Bên cạnh đó, chất lượng cảnh quan chung cư cũng chưa được đầu tư đúng mức, gây ảnh hưởng đến trải nghiệm sống của cư dân. Nghiên cứu của Phan Huy Xu (2005) chỉ ra rằng các chung cư tái định cư thường thiếu công viên và không gian công cộng, hoặc các không gian này bị sử dụng sai mục đích.

II. Thách Thức Vấn Đề Về Không Gian Xanh Chung Cư Tái Định Cư

Việc xây dựng và duy trì không gian xanh chung cư tái định cư không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Có nhiều thách thức đặt ra, từ vấn đề quy hoạch đô thị đến nguồn lực tài chính và sự tham gia của cộng đồng. Tình trạng ô nhiễm không khí và khí hậu đô thị khắc nghiệt cũng là những yếu tố cần được xem xét. Bên cạnh đó, việc quản lý không gian xanh hiệu quả cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm ban quản lý chung cư, chính quyền địa phương và cư dân. Nghiên cứu này đi sâu vào phân tích những thách thức này, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm cải thiện tình hình.

2.1. Yếu tố quy hoạch đô thị ảnh hưởng đến diện tích không gian xanh

Quy hoạch đô thị đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tiêu chuẩn không gian xanh cho các khu dân cư. Tuy nhiên, nhiều dự án tái định cư hiện nay vẫn chưa được quy hoạch một cách bài bản, dẫn đến tình trạng thiếu hụt diện tích không gian xanh và các tiện ích công cộng. Việc thiếu tầm nhìn dài hạn và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

2.2. Hạn chế về nguồn lực tài chính và quản lý không gian xanh

Việc xây dựng và duy trì không gian xanh đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể. Tuy nhiên, nhiều chung cư tái định cư gặp khó khăn trong việc huy động nguồn vốn để đầu tư vào cây xanh chung cư tái định cư và các tiện ích vui chơi giải trí. Bên cạnh đó, công tác quản lý không gian xanh cũng chưa được thực hiện một cách hiệu quả, dẫn đến tình trạng xuống cấp và lãng phí.

2.3. Tác động của khí hậu đô thị và ô nhiễm không khí tới không gian xanh

Tình trạng ô nhiễm không khí và khí hậu đô thị khắc nghiệt đang gây ảnh hưởng tiêu cực đến không gian xanh tại các chung cư. Cây cối bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm, chất lượng không khí giảm sút, và các hoạt động cộng đồng chung cư ngoài trời bị hạn chế. Do đó, việc lựa chọn các loại cây xanh phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương và áp dụng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm là vô cùng quan trọng.

III. Cách Nghiên Cứu Nhu Cầu Đánh Giá Không Gian Xanh Chung Cư

Để hiểu rõ nhu cầu sử dụng không gian xanh của cư dân, nghiên cứu này sử dụng kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng. Khảo sát được thực hiện với cư dân tại các chung cư tái định cư, phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và chuyên gia. Các tiêu chí đánh giá không gian xanh chung cư bao gồm tính tiếp cận, tiện nghi, an toàn và thẩm mỹ. Dữ liệu thu thập được phân tích để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ hài lòng cư dân và đề xuất giải pháp cải thiện.

3.1. Phương pháp khảo sát nhu cầu cư dân về tiện ích không gian xanh chung cư

Khảo sát được thiết kế để thu thập thông tin về tần suất sử dụng, loại hình hoạt động yêu thích, mong muốn cải thiện thiết kế không gian xanh chung cư, và đánh giá về các tiện ích không gian xanh chung cư hiện có. Mẫu khảo sát được chọn ngẫu nhiên để đảm bảo tính đại diện cho cộng đồng cư dân.

3.2. Tiêu chí đánh giá chất lượng không gian xanh và cảnh quan chung cư

Các tiêu chí đánh giá bao gồm: (1) Tính tiếp cận: khoảng cách từ căn hộ đến không gian xanh, khả năng tiếp cận cho người khuyết tật; (2) Tiện nghi: sự đa dạng của tiện ích không gian xanh chung cư, chất lượng bảo trì; (3) An toàn: ánh sáng, camera giám sát, bảo vệ; (4) Thẩm mỹ: thiết kế không gian xanh chung cư, sự đa dạng của cây xanh chung cư tái định cư, vệ sinh.

3.3. Phân tích dữ liệu và xác định yếu tố ảnh hưởng mức độ hài lòng cư dân

Dữ liệu thu thập được phân tích bằng phần mềm thống kê. Các yếu tố nhân khẩu học (tuổi, giới tính, thu nhập) được kiểm tra để xem có ảnh hưởng đến nhu cầu cư dân và mức độ hài lòng cư dân hay không. Kết quả phân tích được sử dụng để đề xuất các giải pháp cải thiện không gian xanh chung cư.

IV. Bí Quyết Thiết Kế Không Gian Xanh Chung Cư Đáp Ứng Nhu Cầu Cư Dân

Thiết kế không gian xanh chung cư cần dựa trên nhu cầu thực tế của cư dân. Cần tạo ra không gian đa chức năng, phù hợp với nhiều lứa tuổi và sở thích. Việc lựa chọn cây xanh chung cư tái định cư phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương cũng rất quan trọng. Ngoài ra, cần chú trọng đến cải tạo không gian xanh chung cư hiện có để tối ưu hóa công năng và thẩm mỹ.

4.1. Thiết kế không gian vui chơi trẻ em chung cư an toàn và sáng tạo

Khu vui chơi trẻ em cần được thiết kế với các thiết bị an toàn, màu sắc tươi sáng, và kích thích trí tưởng tượng của trẻ. Cần có các khu vực dành cho các độ tuổi khác nhau, và đảm bảo có bóng mát để tránh nắng nóng.

4.2. Tạo không gian thư giãn chung cư cho người lớn tuổi và gia đình

Không gian thư giãn cần yên tĩnh, có ghế ngồi thoải mái, và cảnh quan chung cư đẹp mắt. Có thể bố trí thêm các khu vực tập thể dục nhẹ nhàng cho người lớn tuổi, và các khu vực BBQ cho gia đình.

4.3. Ứng dụng vườn trên mái chung cư và ban công xanh chung cư

Vườn trên mái chung cư và ban công xanh chung cư là giải pháp hiệu quả để tăng diện tích mảng xanh chung cư tp hcm. Cần lựa chọn các loại cây trồng phù hợp với điều kiện ánh sáng và gió, và có hệ thống tưới tiêu tự động.

V. Giải Pháp Quản Lý Duy Trì Không Gian Xanh Công Cộng Chung Cư

Quản lý và duy trì không gian xanh công cộng hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng sống lâu dài cho cư dân. Cần có quy trình bảo trì định kỳ, bao gồm cắt tỉa cây xanh, vệ sinh môi trường, và sửa chữa các thiết bị hư hỏng. Sự tham gia của cư dân vào công tác quản lý không gian xanh cũng rất quan trọng.

5.1. Xây dựng quy trình bảo trì cây xanh chung cư tái định cư định kỳ

Quy trình bảo trì cần được xây dựng chi tiết, bao gồm tần suất thực hiện, phương pháp thực hiện, và trách nhiệm của từng bên liên quan. Cần có ngân sách riêng cho công tác bảo trì, và đảm bảo nguồn nhân lực có chuyên môn.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng dân cư vào quản lý không gian xanh

Tổ chức các buổi họp cư dân để lấy ý kiến về thiết kế không gian xanh chung cư và quy trình bảo trì. Thành lập các tổ tự quản không gian xanh chung cư để cư dân cùng tham gia vào công tác quản lý và duy trì.

5.3. Áp dụng công nghệ vào quản lý không gian xanh thông minh

Sử dụng hệ thống cảm biến để theo dõi độ ẩm của đất, tự động tưới tiêu khi cần thiết. Sử dụng drone để kiểm tra tình trạng cây xanh chung cư tái định cư từ trên cao. Sử dụng ứng dụng di động để cư dân báo cáo các vấn đề liên quan đến không gian xanh.

VI. Kết Luận Triển Vọng Không Gian Xanh Chung Cư Tái Định Cư Bền Vững

Nghiên cứu này đã chỉ ra tầm quan trọng của không gian xanh chung cư tái định cư đối với chất lượng sống của cư dân. Các giải pháp thiết kế, quản lý và duy trì không gian xanh hiệu quả cần được triển khai đồng bộ để đáp ứng nhu cầu cư dân và tạo ra môi trường sống xanh, sạch, đẹp. Trong tương lai, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng để xây dựng các khu dân cư xanh, bền vững.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và các khuyến nghị chính sách

Nghiên cứu chỉ ra rằng cư dân có nhu cầu cao về không gian xanh chung cư. Các khuyến nghị chính sách bao gồm tăng cường quy hoạch đô thị để đảm bảo tiêu chuẩn không gian xanh, ưu tiên nguồn lực tài chính cho cải tạo không gian xanh chung cư, và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng dân cư.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động xã hội của không gian xanh

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào tác động xã hội của không gian xanh đối với tính cộng đồng, gắn kết cộng đồng, và sức khỏe tinh thần của cư dân. Cần có các nghiên cứu dài hạn để đánh giá hiệu quả của các giải pháp cải tạo không gian xanh chung cư.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Dân tộc học (mã số: 9310310) với đề tài "Nhu cầu sử dụng không gian xanh công cộng phục vụ vui chơi giải trí của người dân tại chung cư tái định cư ở Thành phố Hồ Chí Minh" do nghiên cứu sinh Võ Thanh Tuyền thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2023, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phan Thị Hồng Xuân và TS. Phạm Thanh Duy.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong quá trình đô thị hóa và chỉnh trang đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), kiến trúc cao tầng phát triển tất yếu nhằm tiết kiệm quỹ đất cho mảng xanh và hạ tầng. Đề án phát triển nhà ở giai đoạn 2021–2030 và kế hoạch giai đoạn 2021–2025 của UBND TP.HCM xác định nhà ở chung cư và nhà ở xã hội tiếp tục phát triển mạnh nhằm hỗ trợ các nhóm dân cư có thu nhập trung bình và thấp. Tuy nhiên, các báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM cho thấy tỷ lệ diện tích cây xanh trên đầu người chưa đạt quy chuẩn, chất lượng mảng xanh công cộng không đồng đều. Thực trạng các chung cư tái định cư thường đối mặt với sự thiếu thốn tiện nghi, thiếu kinh phí duy tu, không gian công cộng bị thu hẹp diện tích hoặc sử dụng sai mục đích. Phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận nhà ở tái định cư ở góc độ bồi thường, di dời hoặc đánh giá mảng xanh đô thị nói chung, để lại khoảng trống nghiên cứu về nhu cầu vui chơi giải trí gắn với cấu trúc không gian xanh công cộng (KGXCC) cụ thể của cộng đồng cư dân yếu thế tại nơi ở mới.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích thực trạng, dự báo xu hướng về nhu cầu sử dụng KGXCC phục vụ vui chơi giải trí và đề xuất khuyến nghị nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng KGXCC phục vụ vui chơi giải trí của người dân đang sống tại các chung cư tái định cư ở TP.HCM.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xây dựng hệ thống cơ sở lý luận, thao tác hóa các khái niệm, phân tích quan điểm tiếp cận và lý thuyết áp dụng, hình thành câu hỏi, giả thuyết và khung phân tích.
  2. Diễn giải thông tin địa bàn nghiên cứu: đặc điểm chung về KGXCC tại các chung cư tái định cư TP.HCM, thông tin 4 chung cư nghiên cứu điển hình và đặc điểm nhân khẩu xã hội của cư dân.
  3. Làm rõ nhu cầu sử dụng KGXCC cụ thể tại chung cư để vui chơi giải trí.
  4. Phân tích tương quan giữa nhu cầu vui chơi giải trí ở KGXCC với các yếu tố chủ quan và khách quan theo khung phân tích, rút ra kết luận về các yếu tố tác động.
  5. Phân tích các đặc điểm cơ bản của KGXCC ngoài chung cư trong phạm vi đi bộ phù hợp.
  6. Phân tích các đặc điểm KGXCC tại các chung cư nghiên cứu về tính tiếp cận và kết nối, tính an toàn và an ninh, tính tiện nghi, tính thẩm mỹ; nêu nguyên nhân hạn chế và mức độ đáp ứng nhu cầu hiện nay.
  7. Diễn giải thực trạng hoạt động sử dụng KGXCC cụ thể để vui chơi giải trí.
  8. Phân tích tương quan giữa hoạt động vui chơi giải trí ở KGXCC với các yếu tố chủ quan và khách quan; kết luận các yếu tố tác động đến hành động sử dụng.
  9. Rút ra đặc điểm nhu cầu sử dụng KGXCC làm cơ sở đề xuất giải pháp; xây dựng các khuyến nghị trong hoạch định chính sách, quy hoạch, xây dựng và vận hành.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Nhu cầu sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí của người dân đang sống tại các chung cư tái định cư ở TP.HCM như thế nào?
2. KGXCC trong và ngoài chung cư tái định cư đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí của người dân ra sao?
3. Trong bối cảnh đô thị hiện đại có rất nhiều hình thức để vui chơi giải trí ngoài hình thức giải trí ở KGXCC, yếu tố nào có thể tác động người dân tại các chung cư tái định cư sử dụng KGXCC để giải trí?
4. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả đáp ứng nhu cầu sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí của người dân đang sống tại các chung cư tái định cư ở TP.HCM?

Giả thuyết nghiên cứu

• Giả thuyết 1: Nhu cầu sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí của người dân gồm các nhóm hoạt động đi/chạy, đứng, ngồi và vận động khác với đa dạng các hoạt động theo sở thích; nhằm rèn luyện thể chất, thư giãn tinh thần và giao tiếp; hình thành bởi sự tác động của điều kiện chủ quan (nhân khẩu xã hội, mạng lưới xã hội, thời gian rảnh, ý thức về lợi ích) và khách quan (thói quen giải trí của người sống chung, chất lượng KGXCC, tiện nghi giải trí khác).
• Giả thuyết 2: Khả năng thỏa mãn nhu cầu sử dụng KGXCC phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng KGXCC tại các chung cư (tính liên kết, an toàn, tiện nghi và thẩm mỹ).
• Giả thuyết 3: Khi có nhu cầu, cư dân cân nhắc chọn lựa giữa giải trí tại KGXCC hoặc các loại hình khác tùy thuộc vào các yếu tố chủ quan và khách quan tại thời điểm ra quyết định sao cho đạt lợi ích cao nhất; thói quen thực hành lâu dài của người sống chung tác động đến sự lựa chọn này.
• Giả thuyết 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả đáp ứng nhu cầu cần dựa trên ý kiến cộng đồng kết hợp áp dụng nguyên tắc thiết kế KGXCC phù hợp các nhóm hoạt động cơ bản (đi/chạy, đứng/dừng chân, ngồi, vận động tự do khác); có sự can thiệp từ quản lý đô thị vĩ mô và sự tham gia phối hợp của các bên liên quan.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Nhu cầu sử dụng KGXCC và sự đáp ứng nhu cầu sử dụng KGXCC phục vụ vui chơi giải trí của người dân đang sống tại các chung cư tái định cư.
• Khách thể nghiên cứu: Người dân đang sống tại các chung cư tái định cư (thuộc nhóm thu nhập trung bình và thấp) cùng hệ thống KGXCC trong và ngoài chung cư.
• Phạm vi không gian: TP.HCM, thực hiện khảo sát tổng quan trên 11 chung cư tái định cư xây dựng từ năm 2008 (thời điểm áp dụng Quy chuẩn Xây dựng Việt Nam mới) và khảo sát chuyên sâu tại 4 chung cư điển hình đại diện cho khu vực đô thị cũ hiện hữu và đô thị mới.
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ bộ từ năm 2019 đến năm 2022; quan sát tổng quan từ tháng 02 đến tháng 04/2019; quan sát chi tiết liên tục từ tháng 05/2019 đến tháng 12/2021; điều tra bảng hỏi tiến hành năm 2021.
• Phạm vi nội dung: Chỉ nghiên cứu các hoạt động vui chơi giải trí mang lại lợi ích sức khỏe thể chất và tinh thần được pháp luật cho phép; tập trung vào cộng đồng dân cư sinh sống thực tế trong chung cư tái định cư, không phân biệt hộ gốc hay hộ mua lại.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước được điểm lại

1. Nghiên cứu về chung cư tái định cư và cư dân đô thị: Phan Huy Xu (2005) chỉ ra chung cư tái định cư tại TP.HCM thiếu thốn tiện nghi, thiếu kinh phí duy tu, không gian công cộng bị thu hẹp và cư dân phần lớn có thu nhập trung bình, thấp. Lưu Trọng Hải (2006) khẳng định kiến trúc cao tầng là xu thế tất yếu của đô thị lớn nhằm giải phóng mặt đất cho hạ tầng và cây xanh.
2. Nghiên cứu về không gian công cộng và KGXCC:
   • Tài liệu quốc tế: Matthew Carmona, Tim Heath, Taner Oc và Steve Tiesdell (2003) xác định không gian công cộng là môi trường tự do cho mọi người tiếp cận. Stéphane Tonnelat (2010) khu biệt không gian mở ngoài trời với không gian sở hữu riêng tư. Hongzan Jiao, Chengcong Li, Yang Yu và Zhenghong Peng (2020) phân loại các công viên chức năng. Wolch, Jason và Newell (2014) cùng Shah Md. Atiqul Haq (2011) và B. Peter mở rộng KGXCC gồm các không gian tự nhiên có chức năng điều hòa vi khí hậu. Jan Gehl (2009, 2019) nghiên cứu mối quan hệ giữa cấu trúc không gian vật chất và hành vi con người trong đô thị.
   • Tài liệu trong nước: Đoàn Khánh Huyền (2017) và Nguyễn Thị Hạnh (2017) định nghĩa không gian xanh đô thị. Khương Văn Mười và Nguyễn Thanh Hà (2006), Kim Quảng Quân (2010), Nguyễn Đức Thiềm (2010), Phạm Hùng Cường cùng các cộng sự (2010) thiết lập các nguyên tắc quy hoạch đơn vị ở và hạ tầng cảnh quan ngoài trời.
3. Nghiên cứu về nhu cầu và hoạt động vui chơi giải trí: Đinh Thị Vân Chi (2001a, 2001b, 2003) xây dựng cơ cấu nhu cầu giải trí, phân chia giai đoạn truyền thống (trước 1986) và hiện đại (từ 1987 trở đi), đồng thời phân loại giải trí theo chu kỳ cấp ngày, cấp tuần, cấp năm. Trần Văn Bính và Phạm Duy Đức (2004) định nghĩa nhu cầu giải trí là sự phục hồi thể chất và cân bằng tinh thần. Đồng Thị Hồng Nhạn (2011) xác định các nhóm yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến nhu cầu giải trí tại TP.HCM. Lê Thị Hương Xuân (2012) phân tích các phương thức thỏa mãn nhu cầu. Phan Khanh, Hoàng Vinh, Nguyễn Quang Quýnh (1983) phân tích chức năng giải trí theo độ tuổi và tương tác xã hội. Debra Efroymson, Trần Thị Kiều Thanh Hà và Phạm Thu Hà (2010) khẳng định vai trò của không gian ngoài trời đối với sức khỏe tinh thần và sự phát triển của các nhóm lứa tuổi.

Khoảng trống luận án giải quyết

Luận án kết hợp liên ngành giữa Dân tộc học/Nhân học đô thị với Đô thị học và Tâm lý học. Công trình giải quyết khoảng trống về việc thiếu dữ liệu thực nghiệm liên kết giữa các đặc trưng nhân khẩu - xã hội của cư dân chung cư tái định cư với mức độ đáp ứng của cấu trúc KGXCC vi mô tại địa bàn TP.HCM.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm

• Lý thuyết nhu cầu của Abraham Maslow (1943): Tháp nhu cầu 5 bậc (thể lý, an toàn, xã hội, tự trọng, tự thực hiện). Luận án vận dụng luận điểm về "mức độ hài lòng tương đối" và tính đa dạng của nhu cầu theo nhận thức, môi trường sống; kết hợp quan điểm của Lê Khanh (2003) và triết học Mác – Lênin về ý thức và nhận thức để giải thích nhu cầu là động lực có ý thức thúc đẩy hành động.
• Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber (1947): Giải thích sự lựa chọn hành động giải trí của cư dân dựa trên nhận thức chủ quan, mục đích cá nhân và sự cân nhắc các nguồn lực sẵn có.
• Quan điểm về cấu trúc không gian và hành vi của Jan Gehl (2009, 2019): Phân loại 3 nhóm hoạt động ngoài trời (thiết yếu, tự chọn, xã hội). Hoạt động vui chơi giải trí thuộc nhóm tự chọn và xã hội, chịu sự chi phối chặt chẽ từ chất lượng không gian vật lý.
• Mô hình quản lý phát triển đô thị: Định hướng sự phối hợp giữa hệ thống chính trị, cơ quan quản lý nhà nước, ban quản trị và cộng đồng cư dân.
• Khung phân tích: Đặt nhu cầu và hoạt động sử dụng KGXCC dưới sự tác động của hai nhóm biến số:
  • Nhóm yếu tố khách quan: Thói quen giải trí của người sống chung, chất lượng KGXCC tại khu ở, sự đáp ứng của các tiện nghi giải trí khác của xã hội, chuẩn mực xã hội (bổ sung trong bối cảnh dịch Covid-19).
  • Nhóm yếu tố chủ quan: Độ tuổi, giới tính, học vấn, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân, mức sống, mạng lưới xã hội, thời gian rảnh, ý thức về lợi ích của giải trí tại KGXCC.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:

                            KHUNG PHÂN TÍCH LUẬN ÁN

1. Phương pháp định lượng (Điều tra bảng hỏi):

   • Cỡ mẫu: Áp dụng công thức Krejcie & Morgan trên tổng số 7.680 cư dân của 4 chung cư nghiên cứu; cỡ mẫu tính toán lý thuyết tối thiểu là 366 người. Tác giả chọn quy mô mẫu chính thức là 400 người, chia đều 100 người cho mỗi chung cư.
   • Kỹ thuật chọn mẫu: Chọn mẫu xác suất ngẫu nhiên phân tầng kết hợp quota. Tiến hành bốc thăm 1 tòa nhà tại mỗi chung cư, tính toán số tầng cần thiết, bốc thăm ngẫu nhiên các tầng (có bốc dư 2 tầng dự phòng) và phát phiếu đến từng căn hộ.
   • Xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 20.0 để thống kê mô tả, kiểm định Chi-square và hệ số Cramer’s V; thực hiện mã hóa lại biến (recode) đối với các nhóm có tần số nhỏ hơn 5.

2. Phương pháp định tính:

   • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật và báo cáo chuyên ngành.
   • Phương pháp quan sát:
     • Quan sát tổng quan: Khảo sát hiện trạng mảng xanh và đường nội bộ tại 11 chung cư tái định cư (thực hiện từ tháng 02 đến tháng 04/2019).
     • Quan sát chi tiết: Khảo sát cấu trúc KGXCC trong và ngoài tại 4 địa bàn nghiên cứu điển hình từ tháng 05/2019 đến tháng 12/2021 theo 4 tiêu chuẩn chất lượng.
   • Phương pháp phỏng vấn sâu (19 cuộc): 4 đại diện Ban quản lý chung cư, 1 chuyên gia tâm lý học, 2 chuyên gia kiến trúc quy hoạch và mỹ thuật đô thị, 4 cư dân tại 4 chung cư, 5 cán bộ thuộc Sở Xây dựng TP.HCM, Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP.HCM và Phòng Quản lý đô thị.
   • Phương pháp phỏng vấn nhóm tập trung (4 cuộc): Mỗi chung cư tổ chức 1 cuộc với 9–11 thành viên gồm đại diện Ban quản lý/Ban quản trị và các nhóm cư dân đa dạng về lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp và mức sống.

Bảng tổng hợp địa bàn nghiên cứu điển hình

Địa bàn nghiên cứu	Vị trí phân vùng đô thị	Đặc điểm KGXCC tại thời điểm khảo sát chọn mẫu
Chung cư Nguyễn Trãi (Quận 1)	Đô thị cũ hiện hữu	Không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí
Chung cư Tân Mỹ (Quận 7)	Đô thị mới	Không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí (sân chung bị chiếm dụng buôn bán, đỗ xe năm 2019)
Chung cư Phạm Viết Chánh (Quận Bình Thạnh)	Đô thị cũ hiện hữu	Có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí
Chung cư Vĩnh Lộc B (Huyện Bình Chánh)	Đô thị mới	Có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí (khuôn viên và sân thể thao rộng)

Bảng nguyên tắc thiết kế đảm bảo chất lượng KGXCC (theo Bảng 1.1 của luận án)

Tiêu chuẩn	Nguyên tắc thiết kế cụ thể
Tính tiếp cận và kết nối	- Khoảng cách đi bộ từ căn hộ đến KGXCC dưới 500m (theo Jan Gehl, 2019). - Phù hợp nhiều phương thức di chuyển (đi bộ, xe đạp, xe lăn, có tấm lát dẫn hướng cho người khiếm thị). - Mặt đường bằng phẳng, thông thoáng, không trơn trượt.
Tính an toàn và an ninh	- Tách biệt khu vực vui chơi của người dân khỏi luồng xe cơ giới. - Có hệ thống chiếu sáng ban đêm đầy đủ; có thiết bị an ninh hoặc bảo vệ phòng chống trộm cướp, bạo lực. - Môi trường sạch sẽ, không bị ô nhiễm rác thải và tiếng ồn.
Tính tiện nghi	- Đi: Đường bằng phẳng, khô ráo, chiếu sáng tốt, cảnh quan ngang tầm mắt thú vị. - Đứng: Chỗ đứng yên tĩnh, có đường biên/điểm tựa sau lưng, tầm quan sát dưới 100m không bị che khuất. - Ngồi: Chỗ ngồi có đường biên sau lưng, sạch sẽ, hình thức ghế ngồi đa dạng. - Vận động khác: Có khoảng sân trống tự do và thiết bị thể thao phù hợp cho các nhóm tuổi.
Tính thẩm mỹ	- Bố cục hài hòa giữa khối màu xanh (cây bóng mát, bồn hoa) và khối màu xám (vật thể kiến trúc).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan địa bàn nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm nhu cầu, nhu cầu vui chơi giải trí, không gian công cộng, KGXCC và chung cư tái định cư. Luận án xác lập cách hiểu về chung cư tái định cư là toàn vẹn không gian trong ranh giới lô đất theo quy hoạch được phê duyệt dành cho đối tượng tái định cư, bao gồm khối nhà và các không gian ngoài trời dùng chung (đường nội bộ, công viên, sân thể thao). Tác giả phân tích các quy chuẩn pháp lý: Luật Xây dựng 2014, Luật Nhà ở 2014, Nghị định số 99/2015/NĐ-CP và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng (yêu cầu tỷ lệ đất tối thiểu dành cho cây xanh trong lô đất chung cư là 20%).

Chương này trình bày chi tiết kết quả khảo sát sơ bộ 11 chung cư xây dựng từ sau năm 2008 và làm rõ căn cứ lựa chọn 4 địa bàn nghiên cứu điển hình. Đặc điểm cộng đồng cư dân tại các chung cư tái định cư được phác họa với nét đặc thù: thu nhập trung bình và thấp, trình độ học vấn đa dạng, quỹ thời gian rảnh tập trung vào sáng sớm hoặc chiều tối. Luận án làm rõ sự khác biệt giữa khu vực nội thành cũ (mật độ nén cao, diện tích đất cây xanh hạn chế nhưng hạ tầng kỹ thuật đô thị xung quanh hoàn thiện) và khu vực ngoại thành mới (quỹ đất dành cho mảng xanh và sân bãi lớn nhưng hạ tầng dịch vụ và khả năng liên kết giao thông còn hạn chế).

Chương 2: Nhu cầu vui chơi giải trí ở không gian xanh công cộng và sự đáp ứng của không gian xanh công cộng đối với người dân tại chung cư tái định cư

Chương 2 trình bày dữ liệu định lượng (SPSS 20.0) và dữ liệu định tính về nhu cầu cũng như hành vi thực tế của 400 người dân:

• Đặc điểm nhu cầu: Đa số người dân có nhu cầu sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí. Nhu cầu tập trung vào 4 nhóm hoạt động cơ bản: đi/chạy bộ, đứng/dừng chân ngắm cảnh, ngồi thư giãn/trò chuyện, và các vận động thể chất tự do khác (tập thể dục với máy tập ngoài trời, đánh cầu lông). Mục đích chính là rèn luyện thể chất, thư giãn tinh thần và duy trì tương tác xã hội. Khung thời gian mong muốn sử dụng tập trung vào sáng sớm (5h00 - 7h00) và chiều tối (17h00 - 20h00) trong ngày, cũng như các ngày cuối tuần.
• Các yếu tố tác động đến nhu cầu: Kết quả kiểm định Chi-square và Cramer’s V khẳng định nhu cầu chịu sự chi phối đáng kể của các yếu tố chủ quan (độ tuổi, giới tính, tình trạng hôn nhân, thời gian rảnh, mức sống) và yếu tố khách quan (chất lượng hạ tầng KGXCC tại chỗ, thói quen giải trí của người sống chung trong gia đình).
• Thực trạng cấu trúc và sự đáp ứng của KGXCC:
  • KGXCC ngoài chung cư: Phần lớn công viên công cộng đô thị nằm ngoài bán kính đi bộ tối ưu (trên 500m), việc tiếp cận đòi hỏi sử dụng phương tiện xe máy hoặc phải băng qua các trục giao thông lớn có mật độ xe cao, gây rào cản an toàn cho người già và trẻ em.
  • KGXCC trong chung cư: Tồn tại sự phân hóa rõ nét. Tại chung cư Phạm Viết Chánh và Vĩnh Lộc B, khuôn viên có cây xanh bóng mát, sân chơi thể thao và dụng cụ tập thể dục, mức độ đáp ứng nhu cầu giải trí của người dân đạt tỷ lệ cao hơn. Ngược lại, tại chung cư Nguyễn Trãi, diện tích sân chung gần như không có mảng xanh; tại chung cư Tân Mỹ (thời điểm 2019), sân chung bị chiếm dụng làm bãi giữ xe máy, xe tải và kinh doanh buôn bán, gây cản trở hoạt động đi bộ và tập thể dục.
  • Nguyên nhân hạn chế: Thiếu kinh phí quản lý và bảo trì định kỳ; sự buông lỏng trật tự khuôn viên của ban quản trị/ban quản lý; ý thức giữ gìn vệ sinh chung của một bộ phận cư dân chưa cao; thiếu hụt cơ chế phối hợp giữa chính quyền phường/xã với ban quản lý tòa nhà.

Chương 3: Nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu sử dụng không gian xanh của người dân tại các chung cư tái định cư

Chương 3 dự báo xu hướng nhu cầu vui chơi giải trí ngoài trời ngày càng tăng cao, đặc biệt sau các tác động tâm lý từ đại dịch Covid-19 khi người dân có xu hướng tìm kiếm các không gian mở an toàn để giải tỏa căng thẳng. Luận án phân tích các căn cứ pháp lý và chính sách của TP.HCM về phát triển mảng xanh đô thị đến năm 2025 và 2030. Từ đó, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp:

• Giải pháp chung về tổ chức vi không gian: Cải tạo cấu trúc vật thể dựa trên 4 nhóm hoạt động cơ bản của con người:
  1. Hoạt động đi/chạy bộ: Phân định rõ vỉa hè, lát gạch chống trơn trượt, dọn dẹp các chướng ngại vật lấn chiếm, trồng bổ sung cây bóng mát dọc lối đi.
  2. Hoạt động đứng/dừng chân: Thiết lập các điểm dừng chân có tầm nhìn thoáng, bố trí hàng rào cây xanh tạo đường biên che chắn phía sau lưng.
  3. Hoạt động ngồi: Lắp đặt ghế đá, băng ghế công cộng ở các vị trí có bóng râm, tránh xa tiếng ồn và khí thải của khu vực đỗ xe.
  4. Hoạt động vận động khác: Quy hoạch khoảng sân trống đa năng, bổ sung các cụm thiết bị thể thao ngoài trời đơn giản, phù hợp cho người cao tuổi và trẻ em.
• Khuyến nghị chính sách và cơ chế phối hợp:
  • Đối với UBND TP.HCM, Sở Xây dựng và Sở Quy hoạch – Kiến trúc: Siết chặt quy trình thẩm định, nghiệm thu công trình hạ tầng xã hội và mảng xanh trước khi bàn giao đưa dân vào ở; có chính sách phân bổ ngân sách hỗ trợ bảo trì hạ tầng công cộng cho các chung cư tái định cư.
  • Đối với UBND cấp quận/huyện và phường/xã: Tăng cường kiểm tra, giải tỏa tình trạng lấn chiếm lòng lề đường, sân chung làm nơi kinh doanh hoặc bãi giữ xe trái phép.
  • Đối với Ban quản lý/Ban quản trị và cộng đồng cư dân: Thiết lập quy chế sử dụng sân chung, huy động nguồn lực xã hội hóa từ chính cư dân để bảo dưỡng cây xanh và thiết bị thể thao, xây dựng các tổ nhóm tự quản nhằm phát huy vai trò cộng đồng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về lý luận

Luận án hoàn thiện khung lý thuyết tiếp cận liên ngành (Dân tộc học, Đô thị học, Tâm lý học) trong nghiên cứu hành vi và nhu cầu vui chơi giải trí của cư dân đô thị. Đề tài vận dụng lý thuyết nhu cầu của Maslow kết hợp với lý thuyết hành động xã hội của Max Weber và lý thuyết thiết kế đô thị vị nhân sinh của Jan Gehl để chứng minh rằng nhu cầu sử dụng KGXCC là đòi hỏi khách quan, mang tính tương đối và gắn liền với nhận thức về lợi ích của chủ thể. Luận án thiết lập mối quan hệ biện chứng giữa cấu trúc vi không gian vật chất tại khu ở với sự hình thành thói quen vận động và giao tiếp cộng đồng của nhóm dân cư tái định cư.

Đóng góp mới về thực tiễn

• Luận án cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện về thực trạng cấu trúc và mức độ đáp ứng của KGXCC tại 4 chung cư tái định cư điển hình đại diện cho hai phân vùng đô thị (cũ và mới) tại TP.HCM.
• Công trình làm rõ các yếu tố khách quan và chủ quan chi phối sự lựa chọn hoạt động giải trí ngoài trời của nhóm dân cư có thu nhập trung bình và thấp trong bối cảnh chịu sự cạnh tranh của các tiện ích giải trí thương mại trong nhà.
• Đề xuất bảng nguyên tắc thiết kế và bộ giải pháp tổ chức vi không gian theo 4 nhóm hoạt động (đi, đứng, ngồi, vận động khác), đóng góp trực tiếp cho công tác chỉnh trang đô thị, cải tạo chung cư cũ và quản lý quy hoạch nhà ở tái định cư của chính quyền TP.HCM.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Chấn chỉnh và lập lại trật tự sử dụng sân chung tại các chung cư, kiên quyết chấm dứt tình trạng biến diện tích sinh hoạt chung thành bãi đỗ xe thương mại hoặc điểm buôn bán tự phát.
• Lắp đặt bổ sung trang thiết bị thể dục ngoài trời, bố trí ghế ngồi công cộng có tựa lưng và che chắn bóng mát để khuyến khích hoạt động giao tiếp xã hội.
• Xây dựng cơ chế tài chính đặc thù hỗ trợ kinh phí duy tu mảng xanh và hạ tầng sân bãi tại các khu tái định cư nơi cư dân không đủ khả năng đóng góp phí dịch vụ quản lý cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi địa bàn tập trung vào 4 trường hợp nghiên cứu điển hình trong tổng số 11 chung cư tái định cư xây dựng sau năm 2008, chưa bao quát toàn bộ các khu nhà ở tái định cư phân tán trên toàn địa bàn TP.HCM.
• Do tiếp cận đối tượng dưới góc độ cộng đồng dân cư đang sinh sống thực tế tại các khu chung cư có hạ tầng kém, luận án không phân tách chuyên sâu sự khác biệt trong nhu cầu giữa nhóm hộ tái định cư nguyên bản (nhận nhà bồi thường) và nhóm dân cư mới mua lại căn hộ thương mại trên thị trường thứ cấp.
• Quá trình điều tra thực địa giai đoạn 2019–2021 chịu tác động gián đoạn bởi các biện pháp giãn cách xã hội phòng chống dịch Covid-19.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các khu nhà ở xã hội độc lập, nhà ở công nhân và các khu tái định cư dạng nhà liên kế thấp tầng.
• Nghiên cứu so sánh theo chiều dọc thời gian về sự thay đổi hành vi sử dụng không gian công cộng của thị dân trong giai đoạn bình thường mới sau đại dịch.
• Phân tích sâu hơn tác động của mức độ gắn kết cộng đồng và vốn xã hội đến khả năng tự quản lý, bảo dưỡng KGXCC tại các khu dân cư nén.

---

Giá trị tham khảo

Nhóm đối tượng thụ hưởng

• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch – Kiến trúc, UBND các cấp tại TP.HCM): Cung cấp luận cứ khoa học thực tế để điều chỉnh các chỉ tiêu quy hoạch mảng xanh, tiêu chuẩn thiết kế nhà chung cư tái định cư và quy định quản lý sử dụng không gian sở hữu chung.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên: Làm tài liệu tham khảo chuyên khảo cho các ngành Dân tộc học, Nhân học đô thị, Đô thị học, Xã hội học đô thị, Quản lý đô thị và Kiến trúc cảnh quan về phương pháp tiếp cận nghiên cứu không gian kết hợp định tính và định lượng.
• Ban quản trị, Ban quản lý các tòa nhà chung cư: Tham khảo các nguyên tắc tổ chức không gian vi mô (đi, đứng, ngồi, vận động) để bố trí cơ sở vật chất, dụng cụ thể dục thể thao và ghế nghỉ hợp lý trong phạm vi nguồn kinh phí hạn chế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án lựa chọn 4 chung cư nghiên cứu điển hình dựa trên những tiêu chí phân loại cụ thể nào?

Bốn chung cư được chọn từ danh sách 11 chung cư xây từ năm 2008 thông qua phương pháp chia nhóm và bốc thăm theo hai tiêu chí đối lập:

• Chất lượng KGXCC: Nhóm có KGXCC phù hợp (có cây xanh, sân trống an toàn, có máy tập thể dục) và nhóm không có KGXCC phù hợp (thiếu cây, sân bãi bị lấn chiếm hoặc thiếu trang thiết bị).
• Vị trí phân vùng đô thị: Khu vực đô thị cũ hiện hữu (chịu tính chất nén cao) và khu vực đô thị mới (quỹ đất rộng hơn). Kết quả chọn được: CC Nguyễn Trãi (Q.1, cũ - không phù hợp), CC Tân Mỹ (Q.7, mới - không phù hợp), CC Phạm Viết Chánh (Q.Bình Thạnh, cũ - phù hợp), CC Vĩnh Lộc B (H.Bình Chánh, mới - phù hợp).

2. Quy mô mẫu điều tra bảng hỏi là bao nhiêu và được xác định theo công thức nào?

Cỡ mẫu điều tra bảng hỏi gồm 400 người (chia đều 100 người cho mỗi chung cư). Quy mô này được tính toán dựa trên công thức tính cỡ mẫu của Krejcie và Morgan (1970) với tổng thể là 7.680 cư dân do Ban quản lý 4 chung cư cung cấp, cho ra cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 366 người. Tác giả chọn quy mô 400 để thuận tiện cho việc đối sánh thống kê đồng đều giữa các địa bàn.

3. Phương pháp định tính trong luận án được triển khai với số lượng mẫu như thế nào?

Phương pháp định tính gồm:

• Quan sát tổng quan tại 11 chung cư (tháng 02 đến 04/2019) và quan sát chi tiết tại 4 chung cư (tháng 05/2019 đến 12/2021).
• 19 cuộc phỏng vấn sâu: 4 đại diện ban quản lý chung cư, 1 chuyên gia tâm lý học, 2 chuyên gia kiến trúc quy hoạch và mỹ thuật đô thị, 4 cư dân tại 4 chung cư, 5 cán bộ cơ quan quản lý đô thị (Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch – Kiến trúc, Phòng Quản lý đô thị).
• 4 cuộc phỏng vấn nhóm tập trung tại 4 chung cư, mỗi cuộc gồm 9 đến 11 người tham gia đại diện cho ban quản lý/ban quản trị và các nhóm cư dân đa dạng.

4. Những nguyên nhân cơ bản nào dẫn đến sự hạn chế chất lượng KGXCC tại các chung cư tái định cư khảo sát?

Nguyên nhân gồm: sự thiếu hụt kinh phí quản lý và bảo trì cơ sở vật chất do đặc thù mức thu phí dịch vụ thấp; tình trạng lấn chiếm diện tích sân chung làm bãi trông giữ phương tiện xe máy, ô tô hoặc buôn bán hàng quán tự phát; sự thiếu quyết liệt và thiếu cơ chế phối hợp trong công tác giám sát trật tự giữa Ban quản lý, Ban quản trị và chính quyền địa phương phường/xã; cùng với việc thiếu đầu tư đồng bộ ban đầu các trang thiết bị tiện ích ngoài trời như ghế ngồi và máy tập thể dục.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Võ Thanh Tuyền là công trình nghiên cứu chuyên sâu thuộc chuyên ngành Dân tộc học, phân tích nhu cầu sử dụng KGXCC phục vụ vui chơi giải trí của cư dân chung cư tái định cư tại TP.HCM qua lăng kính nhân học đô thị. Bằng việc kết hợp hệ thống lý thuyết nhu cầu, hành động xã hội và các nguyên tắc thiết kế đô thị vị nhân sinh với phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (khảo sát bảng hỏi 400 mẫu xử lý qua SPSS cùng 19 cuộc phỏng vấn sâu và 4 cuộc thảo luận nhóm), luận án làm rõ mối tương quan giữa đặc trưng nhân khẩu xã hội, chất lượng cấu trúc không gian và hành vi giải trí thực tế của người dân. Các kết quả nghiên cứu và nhóm giải pháp tổ chức vi không gian theo 4 nhóm hoạt động cơ bản cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch, quản lý nhà ở tái định cư và phát triển mảng xanh đô thị bền vững tại TP.HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, căn cứ theo giả thuyết đã xây dựng, NCS sơ đồ hóa, xây dựng khung phân tích như sau: Thói quen giải trí ở KGXCCcủa các thành viên sống chung Nhu cầu Khách quan giải trí Chất lượng KGXCC tại khu ở Sự đáp ứng của xã hội về các tiện nghi giải trí khác Chuẩn mực xã hội Độ tuổi Giới Nhu cầu Các sử dụng đặc Nghề nghiệp KGXCC trưng để giải trí Học vấn nhân khẩu Tình trạng hôn nhân – xã Chủ quan hội Mức sống Hoạt động vui chơi giải trí ở Mạng lưới xã hội KGXCC Thời gian rảnh Ý thức về lợi ích của giải trí tại KGXCC Sơ đồ 1: Khung phân tích Từ thuật ngữ “vui chơi giải trí” đã phân tích, có thể thấy các hoạt động vui chơi giải trí của người dân hàm chứa nhiều nhu cầu cơ bản của con người theo tháp nhu cầu của Maslow. Do vậy, vui chơi giải trí có thể được xem là nhu cầu khách quan của người dân. Cùng với bối cảnh TP. HCM, báo cáo về tình hình kinh tế – xã hội của thành phố cho thấy 8 người dân cơ bản được đảm bảo nhu cầu về sinh tồn.

Vì vậy, NCS giả định cư dân tại TP.HCM đa số có nhu cầu vui chơi giải trí. Trong nội dung phân tích về nhu cầu giải trí tại mục 1.1, có nhiều hình thức để thỏa mãn nhu cầu giải trí, trong đó hình thức vui chơi giải trí ở KGXCC. Luận án tìm hiểu thực trạng nhu cầu sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí, hay nói cách khác là nhu cầu vui chơi giải trí ở KGXCC. Luận án cũng đi sâu phân tích yếu tố có thể tác động đến nhu cầu sử dụng các KGXCC để vui chơi giải trí của cư dân, cũng nhằm tìm ra một số đặc điểm cơ bản của nhu cầu sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí của người dân.

Từ kết quả tổng hợp, phân tích các khái niệm, áp dụng các quan điểm, lý thuyết đã có, NCS đề xuất các yếu tố để nghiên cứu sự tác động đến nhu cầu sử dụng KGXCC để giải trí gồm các biến thuộc nhóm yếu tố khách quan và chủ quan. Cụ thể: - Nhóm yếu tố khách quan: thói quen vui chơi giải trí ở KGXCC của thành viên sống chung, chất lượng KGXCC tại khu ở, sự đáp ứng của xã hội về các tiện nghi vui chơi giải trí khác. - Nhóm yếu tố chủ quan: độ tuổi, giới, thời gian rảnh, tình trạng nghề nghiệp, mức sống, trình độ học vấn, mạng lưới xã hội, tình trạng hôn nhân, ý thức về lợi ích của vui chơi giải trí tại KGXCC. Việc nghiên cứu yếu tố tác động nhằm giúp NCS có cơ sở đề ra giải pháp phù hợp, giúp khuyến khích người dân hình thành nhu cầu sử dụng KGXCC vui chơi giải trí, vốn được xem là hoạt động giải trí mang nhiều lợi ích về sức khỏe thể chất, tinh thần và gắn kết cộng đồng.

Luận án cũng nghiên cứu thực trạng chất lượng KGXCC đã đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí của người dân ra sao. NCS kế thừa quan điểm về mối quan hệ giữa cấu trúc không gian và hành động của con người. Từ đây, NCS cho rằng yếu tố “chất lượng KGXCC tại khu ở” thuộc nhóm yếu tố khách quan sẽ có thể tác động đến mức độ thỏa mãn nhu cầu này của người dân. Do đó, cải tạo chất lượng KGXCC cũng là giải pháp phù hợp.

Kết quả phân tích lý thuyết nhu cầu đã cho thấy, trong thực tế, con người chưa hẳn sẽ hành động theo nhu cầu. Bởi ngoài nhu cầu là động lực để có các hành động có chủ đích, hành động của con người còn được quyết định bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan khác nhau. Trong môi trường đô thị hiện đại, con người có rất nhiều hoạt động vui chơi giải trí khác nhau, trong đó có hoạt động vui chơi giải trí ở KGXCC. Vậy 9 quyết định lựa chọn hình thức vui chơi giải trí có sử dụng KGXCC phụ thuộc vào các yếu tố nào? NCS kế thừa quan điểm chính của Max Weber về các kiểu hành động, quan điểm Jan Gehl về mối liên hệ giữa cấu trúc không gian vật lý với hành vi con người để giải thích cho sự khác nhau trong việc lựa chọn các hình thức vui chơi giải trí.

Do sự liên quan mật thiết giữa nhu cầu và hành động có chủ đích, vì vậy, NCS xem xét yếu tố tác động đến hoạt động sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí như các biến của các yếu tố tác động đến nhu cầu (gồm các nhóm yếu tố khách quan và chủ quan), có bổ sung thêm yếu tố “chuẩn mực xã hội” vào nhóm yếu tố khách quan để nghiên cứu một khía cạnh nhỏ trong hoạt động vui chơi giải trí ở KGXCC tại thời điểm dịch Covid-19 diễn ra, cũng nhằm tìm ra một số đặc điểm cơ bản của nhu cầu hoạt động sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí của người dân. Việc nghiên cứu thực trạng hoạt động vui chơi giải trí ở KGXCC (là biểu hiện của nhu cầu) nhằm giúp NCS có cơ sở để đề ra giải pháp phù hợp, giúp khuyến khích người dân sử dụng KGXCC vui chơi giải trí. Như vậy, từ cơ sở lý luận ban đầu, qua điều tra bảng hỏi năm 2021, phỏng vấn và quan sát từ năm 2019 đến 2022 nhằm thu thập các thông tin định lượng và định tính, qua quá trình phân tích và kiểm chứng kết luận, NCS kỳ vọng rằng, kết quả nghiên cứu của đề tài mang lại giá trị khoa học cao đối với vấn đề nghiên cứu cụ thể. Từ đó, có những khuyến nghị nhằm đáp ứng mong muốn thiết thực của cộng đồng cư dân, góp phần khuyến khích hoạt động vui chơi giải trí tích cực, góp phần đảm bảo nhu cầu thụ hưởng các lợi ích từ KGXCC cho mọi tầng lớp cư dân.

Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính: 7. Các phương pháp nghiên cứu định lượng: Phương pháp điều tra bảng hỏi: thu thập các dữ liệu sơ cấp, nhằm thu thập thông tin với số lượng mẫu lớn, giúp tiết kiệm thời gian và nhân lực mà vẫn đảm bảo thông tin định lượng và định tính mong muốn. Cùng với kiểm định thống kê, phân tích dữ liệu đủ độ tin cậy, các thông tin thu thập được sẽ có ý nghĩa khoa học cao. Để chọn mẫu đại diện của các chung cư tái định cư tại TP.

HCM, NCS sử dụng hình thức chọn mẫu xác suất, theo phương pháp ngẫu nhiên phần tầng kết hợp với quota như sau: 10 Trong 11 chung cư đã quan sát tổng quan (Bảng 1.1, Phụ lục 1), NCS chọn nghiên cứu 4 chung cư điển hình bằng hình thức chia nhóm và bốc thăm (được mô tả chi tiết tại Phụ lục 6 của luận án). Các chung cư được chia thành 4 nhóm theo các tiêu chí sau: + Chất lượng KGXCC:  Nhóm chung cư có KGXCC thích hợp để vui chơi giải trí, xét trên các yếu tố đảm bảo chất lượng KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí cơ bản, theo nhận định tương đối ban đầu, không gian khảo sát cần đảm bảo các tiêu chí như: có cây xanh che bóng mát, có không gian trống để người dân vui chơi, có khu vực vui chơi được tách biệt với đường xe chạy, hệ thống đường liên kết từ chung cư đến KGXCC tốt, có một số cơ sở vật chất để vui chơi (tối thiểu phải có dụng cụ tập thể dục).  Nhóm chung cư không có KGXCC thích hợp để vui chơi giải trí. Cũng dựa trên các yếu tố đảm bảo chất lượng KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí cơ bản, các không gian đối lặp như: không có hoặc rất ít cây xanh, không có không gian trống phù hợp để người dân vui chơi tự do, hoặc khu vực vui chơi đang sử dụng cho mục đích khác, không có cơ sở vật chất cơ bản để vui chơi giải trí (dụng cụ tập thể dục).

+ Vị trí: Trong 2 nhóm trên, mỗi nhóm được chia thành:  Nhóm chung cư ở khu vực đô thị cũ hiện hữu  Nhóm chung cư ở khu vực đô thị mới. 3 Kết quả đã chọn được 4 chung cư với tính chất đại diện phù hợp như sau: - Chung cư Nguyễn Trãi (Quận 1), đại diện chung cư không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, ở khu vực đô thị cũ hiện hữu. - Chung cư Tân Mỹ (Quận 7), đại diện chung cư không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, ở khu vực đô thị mới4. - Chung cư Phạm Viết Chánh (Quận Bình Thạnh), đại diện chung cư có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, ở khu vực đô thị cũ hiện hữu.

- Chung cư Vĩnh Lộc B (Huyện Bình Chánh), đại diện chung cư có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, ở khu vực đô thị mới. 3 Khu đô thị hiện hữu và đô thị mới được chia theo quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị chung TP.HCM 4 Tại thời điểm khảo sát đầu năm 2019, sân chung của chung cư Tân Mỹ được dùng làm nơi đỗ xe, đường cho xe di chuyển và buôn bán, bồn trồng cây giữa sân mới được trồng một số cây nhỏ, không có dụng cụ tập thể dục. Do vậy, NCS chọn chung cư này thuộc nhóm không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí. Năm 2021, không gian này đã được UBND Phường lập lại trật tự, do vậy chung cư có nhiều không gian trống để vui chơi hơn, cây xanh cũng lớn và tạo bóng mát.

11 Với 2 tiêu chí KGXCC đối lặp nhau: chung cư có KGXCC và không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, nhằm giúp NCS nghiên cứu sâu hơn về yếu tố “chất lượng KGXCC để vui chơi giải trí” có tác động đến nhu cầu và hành động sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí hay không. Lựa chọn 2 vị trí đối lặp nhau: khu vực đô thị cũ hiện hữu và khu vực đô thị mới, do khu vực đô thị cũ hiện hữu và khu vực đô thị mới có những quy chế quản lý quy hoạch không gian riêng, có những đặc điểm cơ bản khác nhau trong quy hoạch như: việc phân bổ chỉ tiêu đất xây dựng đô thị, đất cây xanh, đất dành cho công trình công cộng theo đầu người (UBND TP. Hồ Chí Minh, 2014a, 2014b). Theo đó, khu vực nội thành có tính chất nén trong xây dựng rất cao, tỷ lệ đất dành cho cây xanh, công trình công cộng ít hơn khu vực ngoại thành.

Thực trạng kết quả quan sát 11 chung cư cũng cho thấy rõ, khu chung cư tái định cư ngoại thành có KGXCC rộng nhất trong các chung cư, trái ngược với khu nội thành cũ.