Chương 1, căn cứ theo giả thuyết đã xây dựng, NCS sơ đồ hóa, xây dựng khung phân tích như sau: Thói quen giải trí ở KGXCCcủa các thành viên sống chung Nhu cầu Khách quan giải trí Chất lượng KGXCC tại khu ở Sự đáp ứng của xã hội về các tiện nghi giải trí khác Chuẩn mực xã hội Độ tuổi Giới Nhu cầu Các sử dụng đặc Nghề nghiệp KGXCC trưng để giải trí Học vấn nhân khẩu Tình trạng hôn nhân – xã Chủ quan hội Mức sống Hoạt động vui chơi giải trí ở Mạng lưới xã hội KGXCC Thời gian rảnh Ý thức về lợi ích của giải trí tại KGXCC Sơ đồ 1: Khung phân tích Từ thuật ngữ “vui chơi giải trí” đã phân tích, có thể thấy các hoạt động vui chơi giải trí của người dân hàm chứa nhiều nhu cầu cơ bản của con người theo tháp nhu cầu của Maslow. Do vậy, vui chơi giải trí có thể được xem là nhu cầu khách quan của người dân. Cùng với bối cảnh TP. HCM, báo cáo về tình hình kinh tế – xã hội của thành phố cho thấy 8 người dân cơ bản được đảm bảo nhu cầu về sinh tồn.
Vì vậy, NCS giả định cư dân tại TP.HCM đa số có nhu cầu vui chơi giải trí. Trong nội dung phân tích về nhu cầu giải trí tại mục 1.1, có nhiều hình thức để thỏa mãn nhu cầu giải trí, trong đó hình thức vui chơi giải trí ở KGXCC. Luận án tìm hiểu thực trạng nhu cầu sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí, hay nói cách khác là nhu cầu vui chơi giải trí ở KGXCC. Luận án cũng đi sâu phân tích yếu tố có thể tác động đến nhu cầu sử dụng các KGXCC để vui chơi giải trí của cư dân, cũng nhằm tìm ra một số đặc điểm cơ bản của nhu cầu sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí của người dân.
Từ kết quả tổng hợp, phân tích các khái niệm, áp dụng các quan điểm, lý thuyết đã có, NCS đề xuất các yếu tố để nghiên cứu sự tác động đến nhu cầu sử dụng KGXCC để giải trí gồm các biến thuộc nhóm yếu tố khách quan và chủ quan. Cụ thể: - Nhóm yếu tố khách quan: thói quen vui chơi giải trí ở KGXCC của thành viên sống chung, chất lượng KGXCC tại khu ở, sự đáp ứng của xã hội về các tiện nghi vui chơi giải trí khác. - Nhóm yếu tố chủ quan: độ tuổi, giới, thời gian rảnh, tình trạng nghề nghiệp, mức sống, trình độ học vấn, mạng lưới xã hội, tình trạng hôn nhân, ý thức về lợi ích của vui chơi giải trí tại KGXCC. Việc nghiên cứu yếu tố tác động nhằm giúp NCS có cơ sở đề ra giải pháp phù hợp, giúp khuyến khích người dân hình thành nhu cầu sử dụng KGXCC vui chơi giải trí, vốn được xem là hoạt động giải trí mang nhiều lợi ích về sức khỏe thể chất, tinh thần và gắn kết cộng đồng.
Luận án cũng nghiên cứu thực trạng chất lượng KGXCC đã đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí của người dân ra sao. NCS kế thừa quan điểm về mối quan hệ giữa cấu trúc không gian và hành động của con người. Từ đây, NCS cho rằng yếu tố “chất lượng KGXCC tại khu ở” thuộc nhóm yếu tố khách quan sẽ có thể tác động đến mức độ thỏa mãn nhu cầu này của người dân. Do đó, cải tạo chất lượng KGXCC cũng là giải pháp phù hợp.
Kết quả phân tích lý thuyết nhu cầu đã cho thấy, trong thực tế, con người chưa hẳn sẽ hành động theo nhu cầu. Bởi ngoài nhu cầu là động lực để có các hành động có chủ đích, hành động của con người còn được quyết định bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan khác nhau. Trong môi trường đô thị hiện đại, con người có rất nhiều hoạt động vui chơi giải trí khác nhau, trong đó có hoạt động vui chơi giải trí ở KGXCC. Vậy 9 quyết định lựa chọn hình thức vui chơi giải trí có sử dụng KGXCC phụ thuộc vào các yếu tố nào? NCS kế thừa quan điểm chính của Max Weber về các kiểu hành động, quan điểm Jan Gehl về mối liên hệ giữa cấu trúc không gian vật lý với hành vi con người để giải thích cho sự khác nhau trong việc lựa chọn các hình thức vui chơi giải trí.
Do sự liên quan mật thiết giữa nhu cầu và hành động có chủ đích, vì vậy, NCS xem xét yếu tố tác động đến hoạt động sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí như các biến của các yếu tố tác động đến nhu cầu (gồm các nhóm yếu tố khách quan và chủ quan), có bổ sung thêm yếu tố “chuẩn mực xã hội” vào nhóm yếu tố khách quan để nghiên cứu một khía cạnh nhỏ trong hoạt động vui chơi giải trí ở KGXCC tại thời điểm dịch Covid-19 diễn ra, cũng nhằm tìm ra một số đặc điểm cơ bản của nhu cầu hoạt động sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí của người dân. Việc nghiên cứu thực trạng hoạt động vui chơi giải trí ở KGXCC (là biểu hiện của nhu cầu) nhằm giúp NCS có cơ sở để đề ra giải pháp phù hợp, giúp khuyến khích người dân sử dụng KGXCC vui chơi giải trí. Như vậy, từ cơ sở lý luận ban đầu, qua điều tra bảng hỏi năm 2021, phỏng vấn và quan sát từ năm 2019 đến 2022 nhằm thu thập các thông tin định lượng và định tính, qua quá trình phân tích và kiểm chứng kết luận, NCS kỳ vọng rằng, kết quả nghiên cứu của đề tài mang lại giá trị khoa học cao đối với vấn đề nghiên cứu cụ thể. Từ đó, có những khuyến nghị nhằm đáp ứng mong muốn thiết thực của cộng đồng cư dân, góp phần khuyến khích hoạt động vui chơi giải trí tích cực, góp phần đảm bảo nhu cầu thụ hưởng các lợi ích từ KGXCC cho mọi tầng lớp cư dân.
Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính: 7. Các phương pháp nghiên cứu định lượng: Phương pháp điều tra bảng hỏi: thu thập các dữ liệu sơ cấp, nhằm thu thập thông tin với số lượng mẫu lớn, giúp tiết kiệm thời gian và nhân lực mà vẫn đảm bảo thông tin định lượng và định tính mong muốn. Cùng với kiểm định thống kê, phân tích dữ liệu đủ độ tin cậy, các thông tin thu thập được sẽ có ý nghĩa khoa học cao. Để chọn mẫu đại diện của các chung cư tái định cư tại TP.
HCM, NCS sử dụng hình thức chọn mẫu xác suất, theo phương pháp ngẫu nhiên phần tầng kết hợp với quota như sau: 10 Trong 11 chung cư đã quan sát tổng quan (Bảng 1.1, Phụ lục 1), NCS chọn nghiên cứu 4 chung cư điển hình bằng hình thức chia nhóm và bốc thăm (được mô tả chi tiết tại Phụ lục 6 của luận án). Các chung cư được chia thành 4 nhóm theo các tiêu chí sau: + Chất lượng KGXCC: Nhóm chung cư có KGXCC thích hợp để vui chơi giải trí, xét trên các yếu tố đảm bảo chất lượng KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí cơ bản, theo nhận định tương đối ban đầu, không gian khảo sát cần đảm bảo các tiêu chí như: có cây xanh che bóng mát, có không gian trống để người dân vui chơi, có khu vực vui chơi được tách biệt với đường xe chạy, hệ thống đường liên kết từ chung cư đến KGXCC tốt, có một số cơ sở vật chất để vui chơi (tối thiểu phải có dụng cụ tập thể dục). Nhóm chung cư không có KGXCC thích hợp để vui chơi giải trí. Cũng dựa trên các yếu tố đảm bảo chất lượng KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí cơ bản, các không gian đối lặp như: không có hoặc rất ít cây xanh, không có không gian trống phù hợp để người dân vui chơi tự do, hoặc khu vực vui chơi đang sử dụng cho mục đích khác, không có cơ sở vật chất cơ bản để vui chơi giải trí (dụng cụ tập thể dục).
+ Vị trí: Trong 2 nhóm trên, mỗi nhóm được chia thành: Nhóm chung cư ở khu vực đô thị cũ hiện hữu Nhóm chung cư ở khu vực đô thị mới. 3 Kết quả đã chọn được 4 chung cư với tính chất đại diện phù hợp như sau: - Chung cư Nguyễn Trãi (Quận 1), đại diện chung cư không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, ở khu vực đô thị cũ hiện hữu. - Chung cư Tân Mỹ (Quận 7), đại diện chung cư không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, ở khu vực đô thị mới4. - Chung cư Phạm Viết Chánh (Quận Bình Thạnh), đại diện chung cư có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, ở khu vực đô thị cũ hiện hữu.
- Chung cư Vĩnh Lộc B (Huyện Bình Chánh), đại diện chung cư có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, ở khu vực đô thị mới. 3 Khu đô thị hiện hữu và đô thị mới được chia theo quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị chung TP.HCM 4 Tại thời điểm khảo sát đầu năm 2019, sân chung của chung cư Tân Mỹ được dùng làm nơi đỗ xe, đường cho xe di chuyển và buôn bán, bồn trồng cây giữa sân mới được trồng một số cây nhỏ, không có dụng cụ tập thể dục. Do vậy, NCS chọn chung cư này thuộc nhóm không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí. Năm 2021, không gian này đã được UBND Phường lập lại trật tự, do vậy chung cư có nhiều không gian trống để vui chơi hơn, cây xanh cũng lớn và tạo bóng mát.
11 Với 2 tiêu chí KGXCC đối lặp nhau: chung cư có KGXCC và không có KGXCC phù hợp để vui chơi giải trí, nhằm giúp NCS nghiên cứu sâu hơn về yếu tố “chất lượng KGXCC để vui chơi giải trí” có tác động đến nhu cầu và hành động sử dụng KGXCC để vui chơi giải trí hay không. Lựa chọn 2 vị trí đối lặp nhau: khu vực đô thị cũ hiện hữu và khu vực đô thị mới, do khu vực đô thị cũ hiện hữu và khu vực đô thị mới có những quy chế quản lý quy hoạch không gian riêng, có những đặc điểm cơ bản khác nhau trong quy hoạch như: việc phân bổ chỉ tiêu đất xây dựng đô thị, đất cây xanh, đất dành cho công trình công cộng theo đầu người (UBND TP. Hồ Chí Minh, 2014a, 2014b). Theo đó, khu vực nội thành có tính chất nén trong xây dựng rất cao, tỷ lệ đất dành cho cây xanh, công trình công cộng ít hơn khu vực ngoại thành.
Thực trạng kết quả quan sát 11 chung cư cũng cho thấy rõ, khu chung cư tái định cư ngoại thành có KGXCC rộng nhất trong các chung cư, trái ngược với khu nội thành cũ.