Chương 1: Những vấn đề chung về nhu cầu đọc và bạn đọc tại Thƣ viện Nhà Thiếu nhi thành phố Hồ Chí Minh Chương 2: Thực trạng nhu cầu đọc của thiếu nhi tại Thƣ viện Nhà Thiếu nhi thành phố Hồ Chí Minh Chương 3: Các giải pháp thỏa mãn và phát triển nhu cầu đọc tại Thƣ viện Nhà Thiếu nhi thành phố Hồ Chí Minh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHU CẦU ĐỌC VÀ BẠN ĐỌC TẠI THƢ VIỆN NHÀ THIẾU NHI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1.1 Nhu cầu đọc trong hoạt động thƣ viện 1.1 Khái niệm nhu cầu đọc * Nhu cầu Nhu cầu là một thuật ngữ gắn với cơ thể sống, nó biểu hiện trạng thái thiếu hụt do mất cân bằng của chính cá thể với hiện trạng thực tế của cá thể. Do đó, nhu cầu chính là một hiện tượng tâm lý trong cấu trúc tâm lý chung của con người; là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển. Nhu cầu là đỏi hỏi khách quan của con người với một đối tượng nhất định trong những điều kiện cụ thể nhằm đảm bảo duy trì sự sống và sự phát triển của con người. * Nhu cầu đọc Nhu cầu đọc là nhu cầu tinh thần của con người, là thái độ nhận thức hoặc cảm thụ của người đọc (cá nhân, nhóm xã hội) đối với việc đọc như đối với hoạt động cần thiết của cuộc sống mà nhờ đó các nhu cầu giao tiếp, nhận thức, thẩm mỹ được thỏa mãn.
Nhu cầu đọc là nhu cầu cần được nâng cao sự hiểu biết bằng phương tiện tài liệu. Đó là nhu cầu nhận biết thế giới khách quan một cách gián tiếp, tổng hợp và toàn diện. Về mặt xã hội, nhu cầu đọc là loại nhu cầu tinh thần của con người, được hình thành và phát triển trong quá trình con người sống, hoạt động xã hội, nằm trong ý thức, tư tưởng của người đọc. Vì vậy nhu cầu đọc mang tính xã hội và tính lịch sử cụ thể.32] Tựu chung lại, nhu cầu đọc là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng khách quan của chủ thể đối với việc tiếp nhận và sử dụng tài liệu nhằm duy trì và 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phát triển.
Nói cách khác, nhu cầu đọc là nhu cầu bậc cao của con người, bởi nó cộng hưởng 2 yếu tố: khả năng biết đọc và nhu cầu hiểu biết, nắm bắt thông tin. Nhu cầu đọc là nguồn gốc dẫn đến mọi hoạt động trong thư viện. Hoạt động thư viện không thể tồn tại và phát triển nếu như không có nhu cầu đọc. * Tính chất của nhu cầu đọc Nhu cầu đọc luôn gắn liền với đối tượng đọc là tài liệu.
Khi chưa có tài liệu, nhu cầu chưa thể tồn tại theo đúng nghĩa của nó, lúc ấy ở cá nhân chỉ là trạng thái thiếu thốn mong muốn một cách mơ hồ về nội dung kiến thức. Khi bắt gặp tài liệu có chứa đựng nội dung kiến thức, có khả năng thỏa mãn trạng thái thiếu thốn của cơ thể thì nhu cầu đọc tài liệu mới thực sự xuất hiện. Nhu cầu càng được xác định cụ thể, ý nghĩa của nhu cầu đọc đối với đời sống của cá nhân và xã hội càng được nhận thức sâu sắc thì nhu cầu đọc càng nhanh chóng nảy sinh, củng cố và phát triển. Nhu cầu đọc cũng như các nhu cầu khác của con người, nó có tính xã hội sâu sắc, tính bền vững và tính cơ động.
Nhu cầu đọc ở những người sống trong điều kiện xã hội khác nhau thì khác nhau. Nhu cầu đọc xuất hiện đòi hỏi con người tìm kiếm các phương thức thỏa mãn nhu cầu. Rõ ràng nhu cầu đọc vừa là nguyên nhân thúc đẩy động cơ đọc, vừa là yếu tố thể hiện điều kiện sống, điều kiện lịch sử xã hội mà chủ thể của nhu cầu đại diện. Nhu cầu đọc của con người là vô tận, nó biến đổi theo quy luật và tương đối ổn định.
Tính ổn định của nhu cầu đọc được thể hiện ở tần số xuất hiện một cách thường xuyên và liên tục. Khi nhu cầu đọc phát triển ở mức độ cao thì nó trở nên ổn định và bền vững. Nghĩa là, trong quá trình hoạt động vươn tới sự thỏa mãn nhu cầu đọc, dù có gặp khó khăn, trở ngại thì nhu cầu đọc cũng không mất đi mà trái lại, trong chừng mực nào đó, nó lại thôi thúc con người hoạt động tích cực hơn. Tính ổn định của nhu cầu đọc chỉ có được khi 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com con người ý thức rõ về nội dung đọc cũng như phương thức thỏa mãn nhu cầu đọc.
Tuy nhiên, sự thỏa mãn nhu cầu đọc mang tính cơ động, tạm thời. Sau khi thỏa mãn được mục tiêu thì nhu cầu mới của con người lại được xác lập và nó tác động đến hành vi một lần nữa. Mong muốn tìm kiếm những trải nghiệm được thỏa mãn nhu cầu về kiến thức đã thôi thúc con người hành động để thỏa mãn những nguyện vọng của chính mình. Nhu cầu đọc không phải tự nhiên sinh ra mà được hình thành trong quá trình sống, hoạt động của con người và luôn biến đổi dưới tác động của các yếu tố xã hội.
Nếu biết cách tác động một cách khéo léo, chúng ta có thể biến đổi nhu cầu theo một hướng nhất định, tức là định hướng nhu cầu đọc.2 Các yếu tố ảnh hƣởng đến nhu cầu đọc * Yếu tố khách quan - Môi trường tự nhiên – xã hội Trong hoạt động sống, để tồn tại và phát triển con người phải luôn tìm hiểu thế giới tự nhiên, sống hòa hợp với môi trường tự nhiên. Chính vì vậy, dù là ai, ở bất cứ nơi đâu, con người đều có nhu cầu đọc, tìm hiểu về thế giới tự nhiên, đất nước, con người nơi mình sinh sống để không đi ngược lại chiều hướng phát triển của tự nhiên và xã hội. Con người sống trong môi trường xã hội như thế nào thì sẽ xuất hiện những mong muốn, nhu cầu tương thích phù hợp với xã hội ấy. Nhu cầu của con người chỉ xuất hiện khi họ tham gia các hoạt động xã hội/ hoạt động của môi trường sống.
Gia đình, nhà trường là môi trường xã hội có tác động lớn đến việc giáo dục con người, đặc biệt là giáo dục lứa tuổi thiếu nhi. Như một tờ giấy trắng, lứa tuổi thiếu nhi luôn cần sự quan tâm, chỉ dẫn của gia đình, nhà trường. Bằng truyền thống văn hóa gia đình, tinh thần học tập trong nhà trường sẽ tác động đến hứng thú, nhu cầu đọc của các em. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy môi trường tự nhiên – xã hội, trong đó ảnh hưởng của gia đình và không gian học tập trong nhà trường là các nhân tố quan trọng tác động đến nhu cầu đọc của lứa tuổi thiếu nhi, là yếu tố quyết định sự phát triển của mỗi cá nhân.
- Nghề nghiệp Mỗi giai đoạn sống của con người đều có một hoạt động chủ đạo nhất định. Hoạt động chủ đạo ở mỗi giai đoạn có ảnh hưởng và chi phối nhu cầu hoạt động sống của con người, đặc biệt là hoạt động đọc, lĩnh hội thông tin, tri thức. Nghề nghiệp là giai đoạn mỗi người đều phải trải qua, nó chiếm 2/3 thời gian sống của con người. Nghề nghiệp buộc con người phải tìm tòi, học hỏi, phải đấu tranh, trăn trở và suy nghĩ để tìm ra con đường phát triển trong sự nghiệp của mình.
Quá trình này diễn ra một cách lâu dài đã để lại những dấu ấn trong tư tưởng, tình cảm của mỗi cá nhân, vì vậy mà ảnh hưởng đến nhu cầu, hứng thú đọc của họ. Khi niềm say mê, nhiệt tâm với nghề nghiệp càng cao thì dấu ấn về nhu cầu đọc càng thể hiện rõ nét. Mỗi người đều trải qua nhiều hoạt động chủ đạo khác nhau từ khi sinh ra đến khi trưởng thành. Ở giai đoạn lứa tuổi thiếu nhi, học tập được xem là hoạt động chủ đạo.
Đây là giai đoạn với nhiều ước mơ, hoài bão gắn liền với nhu cầu tìm hiểu, khám phá cái mới, muốn thể hiện vị trí, chỗ đứng, khả năng của bản thân. Việc tham gia các lĩnh vực hoạt động chuyên sâu mang tính chất định hướng nghề nghiệp thể hiện thông qua sinh hoạt các lớp năng khiếu như: ca, múa, họa, thể thao, …hoặc các câu lạc bộ đội nhóm (câu lạc bộ nghiên cứu thiên nhiên, câu lạc bộ khoa học vui, câu lạc bộ kính thiên văn, câu lạc bộ chỉ huy đội, câu lạc bộ phóng viên nhí…) trong các nhà thiếu nhi, trung tâm văn hóa….có ý nghĩa rất lớn đối với các em. Vì vậy việc nỗ lực, phấn đấu 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không ngừng để tích lũy kiến thức cũng như kỹ năng, năng khiếu, sở trường đã trở thành nhân tố và động lực tác động đến nhu cầu về tài liệu của các em. Thông qua hoạt động đọc, sợi dây liên kết giữa các em với thế giới về nghề nghiệp được hình thành, tạo điều kiện phát huy năng lực, năng khiếu, sở trường, từ đó giúp các em định hướng nghề nghiệp trong tương lai.
- Giới tính Giới tính là thuộc tính biểu hiện trong tâm lý của con người trên cơ sở sự kết hợp của các yếu tố về di truyền học. Giới tính khác nhau thì nhu cầu, đòi hỏi của con người cũng khác nhau. Nam giới có tính cách mạnh mẽ, tự tin thích khám phá thường tìm tòi, tư duy những cái mới. Nữ giới dịu dàng, tình cảm thường bằng lòng và chấp nhận cách tư duy đã tồn tại.
Các đặc điểm khác nhau về giới tính này có ảnh hưởng đến hứng thú, nhu cầu đọc được thể hiện qua nội dung, hình thức cũng như cách thức thỏa mãn nhu cầu đọc. Giới tính thể hiện qua tính cách càng mạnh mẽ, rõ ràng bao nhiêu thì đặc điểm nhu cầu, hứng thú về tài liệu sẽ càng rõ ràng bấy nhiêu và ngược lại. Lứa tuổi thiếu nhi với những biến đổi trong cấu trúc tâm lý từ thấp đến cao. Càng về sau, khả năng nhận thức, phân biệt giới tính càng rõ ràng.
Ở lứa tuổi cấp 1, các em bắt đầu có sự phân biệt giới tính, nhất là những em học sinh cuối cấp 1 và phân biệt rõ ràng ở lứa tuổi học sinh cấp 2. Các em xuất hiện những nhu cầu tìm hiểu giới tính của nhau và đó cũng chính là quá trình đọc để hiểu đối phương đã bắt đầu được hình thành ở các em thiếu nhi.