Các nhân tố tác động đến sự minh bạch trong việc công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán tp hcm hose 2019

Bài viết phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự minh bạch trong công bố thông tin của doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE năm 2019.

• Tác giả: Lê Dương Hoàng
• Người hướng dẫn: Th.S. Nguyễn Văn Nhật
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Minh Bạch Thông Tin Doanh Nghiệp Niêm Yết Trên Sàn HOSE
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CÁC NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CBTT VÀ MINH BẠCH TRONG CBTT
• 1.2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU ĐÃ THỰC HIỆN Ở NƯỚC NGOÀI VỀ CBTT VÀ MINH BẠCH CBTT
• 1.3. CÁC NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CBTT VÀ TÍNH MINH BẠCH TRONG CBTT
• 1.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU ĐÃ THỰC HIỆN TRONG NƯỚC VỀ CBTT VÀ MINH BẠCH CBTT
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA MINH BẠCH TRONG CÔNG BỐ THÔNG TIN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ CBTT VÀ SỰ MINH BẠCH TRONG CBTT
• 2.2. Khái niệm và quy định chung về CBTT
• 2.3. Các nguyên tắc CBTT của các công ty niêm yết
• 2.4. Khái niệm về sự minh bạch trong CBTT và tầm quan trọng của minh bạch CBTT
• 2.5. Tiêu chuẩn đánh giá và đo lường mức độ minh bạch trong CBTT
• 2.6. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ MINH BẠCH TRONG VIỆC CBTT CỦA CÁC CTNY
• 2.7. MỘT SỐ LÝ THUYẾT NỀN
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. Giới thiệu thang đo
• 3.3. THIẾT LẬP MÔ HÌNH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH MINH BẠCH TRONG VIỆC CBTT CỦA CÁC CTNY
• 3.4. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.5. Định nghĩa các biến và các giả thuyết trong mô hình
• 3.6. NGHIÊN CỨU KIỂM ĐỊNH THÔNG QUA PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG
• 3.7. Xác định phương pháp đo lường và tính toán các yếu tố ảnh hưởng tính minh bạch CBTT của các CTNY
• 3.8. Thiết kế chương trình nghiên cứu
• 3.9. Mô hình hồi quy
• 3.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.2. MỘT SỐ BÀN LUẬN VÀ HÀM Ý TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.3. Bàn luận về kết quả nghiên cứu
• 4.4. Một số hàm ý từ kết quả nghiên cứu
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP
• 5.1. KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP
• 5.2. Đối với các CTNY
• 5.3. Đối với cơ quan quản lý nhà nước
• 5.4. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Minh Bạch Thông Tin Doanh Nghiệp HOSE 55 ký tự

Công bố thông tin (CBTT) minh bạch là chủ đề được quan tâm bởi các nhà nghiên cứu tài chính và nhà đầu tư. Hoạt động CBTT của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng bởi yếu tố bên ngoài và bên trong. Các yếu tố bên trong ảnh hưởng đến CBTT bao gồm quản trị doanh nghiệp, cơ cấu sở hữu và đặc điểm của doanh nghiệp. Nghiên cứu này tập trung vào nhóm yếu tố bên trong ảnh hưởng đến mức độ CBTT. Việc minh bạch thông tin doanh nghiệp mang lại nhiều lợi ích, từ giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư đến giúp doanh nghiệp huy động vốn dễ dàng hơn. Nghiên cứu của Christian Leuz (2009) chỉ ra chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp giảm khi tăng cường CBTT. Minh bạch còn giúp cơ quan quản lý giám sát thị trường hiệu quả hơn. Việc thiếu minh bạch trong CBTT thường xuất phát từ nguyên nhân chủ quan, khi doanh nghiệp có xu hướng chọn lọc thông tin tích cực để công bố. Bài viết này góp phần làm rõ nguyên nhân ảnh hưởng đến sự minh bạch trong CBTT, đồng thời tìm kiếm giải pháp nâng cao tính minh bạch.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Công Bố Thông Tin Doanh Nghiệp

Việc công bố thông tin minh bạch đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư. Thông qua thông tin được công bố, nhà đầu tư có thể nắm bắt được tình hình hoạt động, nhân sự và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này giúp họ đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn, dựa trên chất lượng thông tin công bố và hạn chế rủi ro tiềm ẩn. Đây là quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư, góp phần tạo ra một thị trường chứng khoán minh bạch và hiệu quả.

1.2. Minh Bạch Thông Tin Lợi Thế Cạnh Tranh Cho Doanh Nghiệp Niêm Yết

Đối với các doanh nghiệp, việc minh bạch hóa thông tin không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là lợi thế cạnh tranh. Khi thông tin được công bố một cách rõ ràng và chính xác, doanh nghiệp có thể giảm chi phí sử dụng vốn và tăng hiệu quả hoạt động. Việc này thu hút được sự quan tâm của các nhà đầu tư, giúp doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn và phát triển bền vững. Độ tin cậy của thông tin cũng tăng cao, tạo dựng niềm tin với thị trường.

II. Thách Thức Thiếu Minh Bạch Thông Tin Tại HOSE 59 ký tự

Câu hỏi đặt ra là "Tại sao lại có sự thiếu minh bạch trong CBTT của doanh nghiệp?". Về cơ bản, việc thiếu minh bạch chủ yếu xuất phát từ các nguyên nhân chủ quan. Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn nhất định. Nhà điều hành có khuynh hướng chọn thông tin tốt để công bố và hạn chế thông tin tiêu cực. Điều này làm cho nhà đầu tư bên ngoài đánh giá sai về doanh nghiệp, dẫn đến rủi ro cao hơn khi đầu tư. Rủi ro thông tin là một vấn đề nghiêm trọng. Mục đích của nghiên cứu này là làm rõ hơn những nguyên nhân ảnh hưởng đến sự minh bạch trong CBTT, đồng thời tìm kiếm giải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch của các doanh nghiệp niêm yết HOSE.

2.1. Nguyên Nhân Chủ Quan Dẫn Đến Thiếu Minh Bạch Thông Tin Doanh Nghiệp

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến thiếu minh bạch là sự thiên vị của ban điều hành doanh nghiệp. Họ thường có xu hướng che giấu thông tin tiêu cực để bảo vệ hình ảnh của công ty, hoặc để tránh những phản ứng tiêu cực từ thị trường. Tuy nhiên, việc này có thể gây hiểu lầm cho các nhà đầu tư và dẫn đến những quyết định sai lầm. Tính kịp thời của thông tin cũng là một yếu tố quan trọng.

2.2. Ảnh Hưởng Của Thiếu Minh Bạch Thông Tin Đến Thị Trường Chứng Khoán

Sự thiếu minh bạch trong CBTT có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho thị trường chứng khoán. Nó làm giảm niềm tin của nhà đầu tư, gây ra sự biến động giá cổ phiếu không đáng có, và thậm chí có thể dẫn đến khủng hoảng tài chính. Do đó, việc nâng cao tính minh bạch trong CBTT là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của thị trường.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Yếu Tố Ảnh Hưởng Minh Bạch 58 ký tự

Nghiên cứu này bao gồm hai bước chính: nghiên cứu tổng thể và nghiên cứu kiểm định. Nghiên cứu tổng thể sử dụng phương pháp định tính để khám phá, điều chỉnh và bổ sung các biến quan sát dùng để đo lường các nhân tố và tiêu chí sử dụng trong nghiên cứu. Nghiên cứu kiểm định được thực hiện bằng phương pháp định lượng. Mục đích là kiểm định lại mô hình đo lường, mô hình lý thuyết và các giả thuyết trong mô hình. Kết quả của nghiên cứu được thực hiện bằng phần mềm thống kê SPSS với các công cụ: Kiểm định KMO và Barlett’s, kiểm định Eigenvalues; kiểm định tương quan; phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Minh Bạch Thông Tin

Trên cơ sở các nghiên cứu trước đây của Lê Thị Mỹ Hạnh (2015), Cheung và các cộng sự (2005), nghiên cứu này chọn ra 7 nhân tố để tiến hành kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố này với tính minh bạch của báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên sàn HOSE. Các yếu tố này bao gồm quy mô công ty, đòn bẩy tài chính, kết quả tài chính, hiệu quả sử dụng tài sản, công ty kiểm toán, quy mô hội đồng quản trị, và tỷ lệ sở hữu nhà nước.

3.2. Phân Tích Tác Động Của Các Yếu Tố Đến Minh Bạch Thông Tin

Việc sử dụng các công cụ thống kê như phân tích hồi quy giúp xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến tính minh bạch trong CBTT. Điều này cho phép các nhà quản lý và nhà đầu tư hiểu rõ hơn về các yếu tố quan trọng nhất cần được quan tâm để cải thiện tính minh bạch và đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt. Ảnh hưởng của yếu tố X đến minh bạch thông tin được định lượng hóa.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Yếu Tố Tác Động Minh Bạch HOSE 56 ký tự

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra được các yếu tố tác động đến sự minh bạch trong việc công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE là: (1) Quy mô công ty; (2) Công ty kiểm toán; (3) Tỷ lệ sở hữu nhà nước; (4) Kết quả tài chính và (5) Đòn bẩy tài chính. Các yếu tố này được xác định thông qua phân tích thống kê và kiểm định giả thuyết. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về vai trò của các yếu tố này trong việc thúc đẩy hoặc cản trở tính minh bạch.

4.1. Quy Mô Công Ty và Mức Độ Minh Bạch Thông Tin Doanh Nghiệp

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô công ty có ảnh hưởng đáng kể đến mức độ minh bạch. Các công ty lớn hơn thường có xu hướng công bố thông tin minh bạch hơn do áp lực từ các nhà đầu tư và yêu cầu pháp lý cao hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các công ty nhỏ không thể đạt được mức độ minh bạch cao.

4.2. Vai Trò Của Kiểm Toán Độc Lập Trong Minh Bạch Thông Tin

Công ty kiểm toán đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và trung thực của thông tin tài chính. Việc sử dụng các công ty kiểm toán uy tín, đặc biệt là các công ty kiểm toán thuộc Big Four, có thể giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào thông tin được công bố. Kiểm toán độc lập là yếu tố then chốt.

V. Giải Pháp Nâng Cao Minh Bạch Thông Tin Niêm Yết 54 ký tự

Để nâng cao tính minh bạch trong CBTT của các doanh nghiệp niêm yết, cần có sự phối hợp giữa các doanh nghiệp, cơ quan quản lý và nhà đầu tư. Doanh nghiệp cần chủ động công bố thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời. Cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Nhà đầu tư cần nâng cao kiến thức và kỹ năng phân tích thông tin để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt. Nghiên cứu này đề xuất các giải pháp cụ thể cho từng đối tượng.

5.1. Giải Pháp Cho Doanh Nghiệp Niêm Yết Để Cải Thiện Minh Bạch

Các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả để đảm bảo tính chính xác của thông tin tài chính. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo cho đội ngũ nhân viên về tầm quan trọng của việc CBTT minh bạch và các quy định pháp luật liên quan. Quản trị doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc cải thiện minh bạch.

5.2. Vai Trò Của Cơ Quan Quản Lý Trong Việc Thúc Đẩy Minh Bạch Thông Tin

Cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động CBTT của các doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với các trường hợp vi phạm để răn đe và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh. Luật pháp và quy định cần được thực thi nghiêm túc.

VI. Kết Luận Tương Lai Minh Bạch Thông Tin Doanh Nghiệp 58 ký tự

Nghiên cứu này đã xác định được các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự minh bạch trong CBTT của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE. Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách và giải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch của thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng có những hạn chế nhất định, và cần có những nghiên cứu tiếp theo để khám phá thêm các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch. Tương lai của minh bạch thông tin doanh nghiệp phụ thuộc vào nỗ lực của tất cả các bên liên quan.

6.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Minh Bạch

Nghiên cứu này tập trung vào các yếu tố bên trong doanh nghiệp, và chưa xem xét đầy đủ các yếu tố bên ngoài như môi trường kinh tế, chính trị, và xã hội. Do đó, các nghiên cứu tiếp theo nên xem xét thêm các yếu tố này để có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề minh bạch thông tin doanh nghiệp. Môi trường kinh tế có ảnh hưởng lớn đến quyết định công bố thông tin.

6.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Về Minh Bạch Thông Tin

Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng các công cụ đánh giá và xếp hạng mức độ minh bạch của các doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp nhà đầu tư có thêm thông tin để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt hơn, và tạo động lực cho các doanh nghiệp cải thiện tính minh bạch của mình. Nhà đầu tư sẽ hưởng lợi từ việc này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Công bố thông tin (CBTT) minh bạch là một trong những chủ đề trọng tâm nhận được sự quan tâm sâu sắc từ các nhà nghiên cứu tài chính doanh nghiệp và giới đầu tư trên thị trường chứng khoán (TTCK). Hoạt động CBTT của doanh nghiệp chịu tác động đồng thời từ các yếu tố bên ngoài và các yếu tố bên trong. Trong đó, các yếu tố bên trong bao gồm hệ thống quản trị công ty, cấu trúc sở hữu và các đặc điểm nội tại của doanh nghiệp. Tác giả giới hạn phạm vi nghiên cứu vào nhóm yếu tố nội tại có khả năng chi phối mức độ và tính minh bạch trong CBTT.

Thực tiễn thị trường cho thấy sự minh bạch trong CBTT mang lại bốn lợi ích cốt lõi:

• Thứ nhất, giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư thông qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực về tình hình tài chính, bộ máy nhân sự và kết quả sản xuất kinh doanh, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp và hỗ trợ định giá đúng giá trị doanh nghiệp.
• Thứ hai, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp; theo nghiên cứu của Christian Leuz (2009), việc tăng cường CBTT giúp hạ thấp chi phí sử dụng vốn và nâng cao uy tín trên thị trường.
• Thứ ba, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác thanh tra, giám sát, kịp thời nhận diện và ngăn chặn các hành vi gian lận hoặc thao túng thị trường.
• Thứ tư, giảm thiểu các tác động tiêu cực đến nền kinh tế quốc gia, hạn chế nguy cơ bất ổn tài chính có nguồn gốc từ tình trạng thông tin sai lệch hoặc bóp méo dữ liệu kế toán.

Hiện tượng thiếu minh bạch thông tin trong thực tế chủ yếu bắt nguồn từ nguyên nhân chủ quan của ban điều hành: xu hướng ưu tiên công bố các thông tin tích cực và che giấu thông tin tiêu cực nhằm bảo vệ hình ảnh doanh nghiệp trong ngắn hạn, từ đó làm gia tăng rủi ro cho các nhà đầu tư bên ngoài. Nhằm làm rõ các nguyên nhân chi phối và tìm kiếm giải pháp cải thiện thực trạng này, tác giả thực hiện đề tài nghiên cứu cho các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE).

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát được xác định gồm ba nội dung:

• (i) Nghiên cứu các nhân tố tác động đến sự minh bạch trong việc công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE.
• (ii) Đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến tính minh bạch của việc công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE.
• (iii) Đề xuất, kiến nghị một số giải pháp để cải thiện tính minh bạch trong việc công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE.

Để đạt được mục tiêu chung, tác giả triển khai ba mục tiêu cụ thể tương ứng với ba câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng về minh bạch CBTT của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam trong thời gian qua diễn ra như thế nào?
2. Nhân tố nào ảnh hưởng đến tính minh bạch trong CBTT của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam, mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố ra sao và mối tương quan giữa chúng như thế nào?
3. Các giải pháp nào nhằm nâng cao chất lượng việc CBTT của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là sự minh bạch trong việc CBTT của các công ty niêm yết. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào các công ty phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE có quy mô vốn hóa thị trường từ 1.000 tỷ VNĐ trở lên tính đến hết năm 2018 (bao gồm cả các doanh nghiệp có vốn góp hoặc sở hữu của Nhà nước). Phạm vi thời gian thực hiện nghiên cứu đề tài diễn ra từ tháng 3/2019 đến tháng 6/2019 dựa trên dữ liệu báo cáo tài chính năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng dựa trên hệ thống văn bản pháp lý hiện hành, các nguyên tắc quốc tế và bốn lý thuyết nền tảng trong quản trị tài chính:

• Văn bản pháp lý cơ sở: Thông tư số 155/2015/TT-BTC ngày 06/10/2015 của Bộ Tài chính hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, quy định rõ nguyên tắc công bố đầy đủ, chính xác, kịp thời, bảo đảm sự tiếp cận công bằng của công chúng đầu tư và trách nhiệm giải trình của tổ chức niêm yết.
• Chuẩn mực kế toán: Các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng thông tin tài chính theo Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) và Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Tài chính Hoa Kỳ (FASB), tập trung vào các đặc tính: có thể so sánh, kiểm chứng được, kịp thời và dễ hiểu.
• Các lý thuyết nền tảng:
  • Lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory - Akerlof, 1970; Spence, 1973): Giải thích việc các doanh nghiệp có kết quả tài chính lành mạnh chủ động công bố thông tin minh bạch nhằm gửi tín hiệu tích cực ra thị trường.
  • Lý thuyết nhu cầu vốn (Capital Need Theory - Choi, 1973): Chỉ ra rằng việc công bố thông tin tự nguyện và minh bạch giúp doanh nghiệp thu hút nhà đầu tư bên ngoài và giảm chi phí sử dụng vốn.
  • Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Theory): Phân tích xung đột lợi ích giữa cổ đông (người chủ) và ban điều hành (người đại diện), trong đó sự minh bạch là công cụ kiểm soát chi phí đại diện.
  • Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Asymmetric Information Theory): Xuất hiện từ thập niên 1970, giải thích sự chênh lệch thông tin giữa các bên tham gia thị trường và tác động của nó đến việc hình thành giá cả cổ phiếu.

Thang đo mức độ minh bạch CBTT trong nghiên cứu được tham chiếu từ các bộ tiêu chí quốc tế như S&P (Standard & Poor's, 2001), GTI (Singapore, 2009), IDTRS (Đài Loan, 2003), CIFAR và bộ nguyên tắc quản trị công ty của OECD (2004) gồm 6 thành phần: nội dung CBTT, tiêu chuẩn chất lượng cao về công bố thông tin tài chính, chất lượng kiểm toán độc lập, trách nhiệm của kiểm toán độc lập, sự thuận tiện khi tiếp cận thông tin, và quản trị công ty.

Phương pháp nghiên cứu thực hiện qua hai giai đoạn:

1. Nghiên cứu tổng thể (định tính): Tổng hợp tài liệu, kế thừa mô hình của Robert Bushman và cộng sự (2001), Archambault (2003), Cheung và cộng sự (2005), Lê Thị Mỹ Hạnh (2015) để xác định, điều chỉnh và hoàn thiện các biến đo lường phù hợp với đặc thù TTCK Việt Nam.
2. Nghiên cứu kiểm định (định lượng): Thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán năm 2018 của 110 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE (vốn hóa trên 1.000 tỷ VNĐ, trong đó có 38 doanh nghiệp có vốn nhà nước). Xử lý dữ liệu bằng phần mềm SPSS với các công cụ: thống kê mô tả, kiểm định tương quan Pearson, kiểm định KMO và Bartlett's Test, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy tuyến tính bội.

STT	Tên biến	Ký hiệu	Cách tính toán / Đo lường	Nguồn tham khảo
1	Quy mô công ty	SIZE	Xác định qua tổng tài sản, doanh thu và giá trị vốn hóa thị trường	Robert Bushman và cộng sự (2001), Archambault (2003)
2	Đòn bẩy tài chính	DEBT	Tổng nợ phải trả / Tổng tài sản	Cheung và cộng sự (2005), Ahmed và Courtis (1999)
3	Kết quả tài chính	LN	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu (ROE)	Lang và Lundholm (1993), Michael Spence (1973)
4	Hiệu quả sử dụng tài sản	ASSET	Vòng quay của tổng tài sản (Doanh thu / Tổng tài sản)	Cheung và cộng sự (2005)
5	Công ty kiểm toán	AUDIT	Biến phân loại: Nhóm Big Four và nhóm công ty không thuộc Big Four (dựa trên doanh thu xếp hạng năm 2018)	Archambault (2003), Ahmed và Courtis (1999)
6	Quy mô Hội đồng quản trị	BSIZE	Số lượng thành viên HĐQT; gán giá trị 1 nếu có từ 7 thành viên trở lên, gán giá trị 0 nếu dưới 7 thành viên	Cheung và cộng sự (2005)
7	Tỷ lệ sở hữu nhà nước	OWNER	Tỷ lệ vốn góp của Nhà nước trên tổng vốn điều lệ của công ty	Lê Tấn Phước (2017)

Nội dung chính theo từng chương

Phần mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tái cấu trúc và hoàn thiện TTCK Việt Nam. Xác lập hệ thống 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu tương ứng, đối tượng và phạm vi nghiên cứu (110 công ty phi tài chính vốn hóa trên 1.000 tỷ VNĐ trên HOSE đến năm 2018). Giới thiệu sơ bộ quy trình nghiên cứu hai bước (định tính và định lượng), ý nghĩa khoa học của việc bổ sung biến tỷ lệ sở hữu nhà nước, cùng cấu trúc 5 chương của khóa luận.

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương này lược khảo có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến CBTT và mức độ minh bạch:

• Các nghiên cứu quốc tế: Điểm qua nghiên cứu của Carolyn Streuly (1994) và Dimitropoulos cùng cộng sự (2007) về tác động của thông tin BCTC lên giá cổ phiếu; Meek và cộng sự (1995) về CBTT tự nguyện; Zarzeski (1996) về văn hóa và sức mạnh thị trường; Almazan và cộng sự (2002) về cơ cấu vốn; Assaf và Efraim (2004) về dòng vốn FDI; Bartley và cộng sự (2007) về phí kiểm toán và rủi ro gian lận BCTC. Đánh giá chung chỉ ra xu hướng nghiên cứu chuyển dần từ phạm vi vĩ mô sang cấp độ doanh nghiệp và sử dụng phương pháp định lượng làm chủ đạo.
• Các nghiên cứu tại Việt Nam: Phân tích các công trình của Phạm Thị Hằng Nga (2012), Lê Việt Giang (2014), Dương Minh Châu (2011), Nguyễn Thị Hà (2006), Nguyễn Phúc Sinh (2008), Tạ Thanh Bình (2011), Lê Trường Vinh và Hoàng Trọng (2008), Lâm Thị Hồng Hoa, Nguyễn Thúy Anh (2012), Nguyễn Đình Hùng (2010), Lê Thị Mỹ Hạnh (2015). Đánh giá chung cho thấy các nghiên cứu trong nước còn nặng tính mô tả, cỡ mẫu hẹp hoặc chỉ tiếp cận dưới góc độ cảm nhận chủ quan của nhà đầu tư, chưa đi sâu phân tích tương quan đa biến ở quy mô doanh nghiệp lớn.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tầm quan trọng của minh bạch trong công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết

Chương 2 thiết lập nền tảng lý luận toàn diện cho đề tài:

• Khái niệm và nguyên tắc CBTT: Định nghĩa CBTT theo các tổ chức tài chính và góc độ tác giả; quy định pháp lý theo Thông tư số 155/2015/TT-BTC; 5 nguyên tắc cốt lõi: thông tin đầy đủ và chính xác; kịp thời và liên tục; lập theo chuẩn mực kế toán; công bằng giữa các đối tượng tiếp nhận; trách nhiệm giải trình của đơn vị công bố.
• Khái niệm và tầm quan trọng của minh bạch CBTT: Phân biệt giữa CBTT thuần túy và minh bạch thông tin; trích dẫn quan điểm của Bushman và cộng sự (2001, 2003), World Bank (1999), Vaccaro và Madsen (2009); phân tích tầm quan trọng dưới góc độ nhà đầu tư, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và nền kinh tế vĩ mô (dẫn chứng cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 - 2008).
• Tiêu chuẩn đánh giá và đo lường: Các tiêu chí của IASB và FASB; tổng hợp 4 bộ chỉ số đo lường thực tế (S&P, GTI, IDTRS, CIFAR).
• Các mô hình thực nghiệm tiền nhiệm: Mô hình của Robert Bushman và cộng sự (2001), Jeffrey và Marie E. Archambault (2003), Cheung và cộng sự (2005).
• Luận giải 4 lý thuyết nền: Lý thuyết tín hiệu, lý thuyết nhu cầu vốn, lý thuyết chi phí đại diện và lý thuyết bất cân xứng thông tin.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Tác giả thiết kế chi tiết quy trình nghiên cứu 3 bước (nghiên cứu tài liệu/xây dựng thang đo, nghiên cứu tổng thể định tính, nghiên cứu kiểm định định lượng). Trình bày thang đo 6 thành phần theo hướng dẫn quản trị của OECD (2004). Mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm biến phụ thuộc (TRANS - mức độ minh bạch CBTT) và 7 biến độc lập (SIZE, DEBT, LN, ASSET, AUDIT, BSIZE, OWNER). Thiết lập 7 giả thuyết nghiên cứu từ H1 đến H7. Xây dựng phương pháp chọn mẫu thuận tiện từ 372 doanh nghiệp trên sàn HOSE tính đến hết năm 2018, lọc ra 110 doanh nghiệp phi tài chính có vốn hóa trên 1.000 tỷ VNĐ (gồm 38 công ty có vốn sở hữu nhà nước). Quy định chi tiết phương pháp đo lường, mã hóa dữ liệu từng biến số và thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính đa biến.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 thể hiện kết quả kiểm định mô hình định lượng qua phần mềm SPSS:

• Kiểm định độ thích hợp của mô hình và dữ liệu thông qua chỉ số KMO và kiểm định kiểm tra tương quan tổng thể Bartlett's Test of Sphericity.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA), xác định các mức giá trị Eigenvalues và tổng phương sai trích nhằm đánh giá mức độ hội tụ của các biến.
• Kiểm định ma trận tương quan Pearson giữa biến phụ thuộc và các biến độc lập nhằm kiểm tra sơ bộ mối liên hệ tuyến tính và nguy cơ đa cộng tuyến.
• Phân tích hồi quy bội (trình bày chi tiết qua bảng tóm tắt mô hình Model Summary và bảng hệ số hồi quy Coefficients), xác định mức độ giải thích của mô hình ($R^2$ hiệu chỉnh) và giá trị ý nghĩa thống kê ($p\text{-value}$) của từng biến độc lập.
• Thảo luận kết quả hồi quy và nêu các hàm ý tài chính đối với các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị giải pháp

Tổng hợp các phát hiện từ mô hình phân tích định lượng. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các hệ thống giải pháp cụ thể:

• Nhóm giải pháp dành riêng cho các doanh nghiệp niêm yết: Tối ưu hóa cấu trúc tài chính, nâng cao hiệu quả sinh lời, duy trì hợp tác với các đơn vị kiểm toán uy tín, chuẩn hóa hệ thống báo cáo quản trị nội bộ.
• Nhóm giải pháp dành cho cơ quan quản lý nhà nước: Hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng mức xử phạt vi phạm nghĩa vụ CBTT, tăng cường giám sát việc tuân thủ Thông tư số 155/2015/TT-BTC.
• Trình bày các hạn chế nội tại của đề tài nghiên cứu về quy mô mẫu, dữ liệu cắt ngang và đề xuất hướng mở rộng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu định lượng trên mẫu 110 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE (vốn hóa trên 1.000 tỷ VNĐ năm 2018) đã kiểm định mô hình hồi quy đa biến và xác định được 5 nhân tố có tác động thực sự đến sự minh bạch trong việc CBTT:

1. Quy mô công ty (SIZE): Tác động thuận chiều, các công ty có quy mô vốn hóa và tài sản lớn chịu sự giám sát chặt chẽ từ thị trường nên có mức độ minh bạch thông tin cao hơn.
2. Công ty kiểm toán (AUDIT): Tác động thuận chiều, việc lựa chọn kiểm toán bởi nhóm công ty Big Four làm gia tăng đáng kể độ tin cậy và tính minh bạch của báo cáo tài chính.
3. Tỷ lệ sở hữu nhà nước (OWNER): Tác động thuận chiều, doanh nghiệp có vốn nhà nước chịu sự kiểm soát kép từ các cơ quan chủ quản và thị trường, thúc đẩy việc tuân thủ nghĩa vụ CBTT.
4. Kết quả tài chính (LN - đại diện bởi ROE): Tác động thuận chiều, doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh tốt chủ động công bố thông tin nhằm phát tín hiệu lành mạnh tới công chúng đầu tư.
5. Đòn bẩy tài chính (DEBT): Tác động thuận chiều, các doanh nghiệp sử dụng tỷ lệ nợ vay cao phải đáp ứng yêu cầu giám sát khắt khe từ các chủ nợ và tổ chức tín dụng.

Hai biến số không thể hiện tác động rõ ràng hoặc bị loại trong quá trình phân tích mô hình hồi quy là Hiệu quả sử dụng tài sản (ASSET) và Quy mô Hội đồng quản trị (BSIZE).

Về giải pháp và kiến nghị, tác giả đề xuất hai nhóm nội dung:

• Đối với công ty niêm yết: Cần nâng cao nhận thức của ban điều hành về trách nhiệm giải trình; chủ động công bố thông tin cả về mặt tích cực lẫn tiêu cực; ưu tiên sử dụng dịch vụ kiểm toán từ các đơn vị uy tín; thiết lập cổng thông tin điện tử chuyên nghiệp hỗ trợ nhà đầu tư tiếp cận bình đẳng.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (UBCKNN, các Sở Giao dịch Chứng khoán): Siết chặt kỷ cương thực thi Thông tư 155/2015/TT-BTC; nâng cao chế tài xử phạt hành chính đối với các hành vi chậm trễ, che giấu hoặc xuyên tạc thông tin; xây dựng hệ thống dữ liệu báo cáo tập trung, công khai hóa các trường hợp vi phạm.

Đóng góp khoa học của đề tài: Khóa luận đã bổ sung nhân tố "Tỷ lệ sở hữu nhà nước" (OWNER) vào mô hình thực nghiệm nghiên cứu sự minh bạch CBTT tại TTCK Việt Nam. Đây là điểm mới so với các nghiên cứu trước đây vốn chủ yếu tập trung vào các chỉ số tài chính thuần túy. Kết quả nghiên cứu đã chứng minh bằng thực nghiệm định lượng vai trò của cơ cấu sở hữu nhà nước đối với tính minh bạch ở cấp độ công ty tại thị trường Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra một số hạn chế trong phạm vi thực hiện:

• Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện; cỡ mẫu dừng lại ở 110 doanh nghiệp phi tài chính có quy mô vốn hóa trên 1.000 tỷ VNĐ niêm yết trên sàn HOSE, chưa bao quát toàn bộ 372 doanh nghiệp niêm yết tại thời điểm nghiên cứu.
• Nghiên cứu loại bỏ các doanh nghiệp thuộc ngành Tài chính - Ngân hàng (do đặc thù lập báo cáo tài chính riêng biệt), do đó kết quả chưa mang tính đại diện cho toàn bộ các ngành nghề trên sàn giao dịch.
• Dữ liệu thu thập là dữ liệu cắt ngang tại một thời điểm (kết thúc năm tài chính 2018), chưa theo dõi sự biến thiên của tính minh bạch CBTT theo chuỗi thời gian nhiều năm liên tiếp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả gợi mở:

• Mở rộng phạm vi mẫu khảo sát sang sàn HNX và thị trường UPCOM, bao gồm cả các doanh nghiệp có quy mô vốn hóa vừa và nhỏ để tăng tính khái quát hóa.
• Ứng dụng mô hình dữ liệu bảng (Panel Data) theo dõi biến động qua nhiều năm liên tục nhằm đánh giá xu hướng thay đổi tính minh bạch trước và sau khi có các văn bản pháp luật mới.
• Bổ sung thêm các biến quản trị chuyên sâu như tính độc lập của HĐQT, cơ cấu Ban kiểm soát, hoặc sở hữu nước ngoài vào mô hình phân tích.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và các nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán, Kiểm toán và Quản trị kinh doanh khi thực hiện các đề tài về công bố thông tin, quản trị công ty và thị trường chứng khoán.

Nội dung có giá trị tham khảo cao nhất bao gồm:

• Khung lý thuyết tổng hợp có hệ thống về 4 lý thuyết nền tảng (lý thuyết tín hiệu, lý thuyết nhu cầu vốn, lý thuyết chi phí đại diện, lý thuyết bất cân xứng thông tin) gắn liền với nghĩa vụ công bố thông tin.
• Bảng tổng hợp các biến nghiên cứu, công thức tính toán và nguồn tài liệu tham khảo quốc tế (Bảng 1).
• Quy trình triển khai phân tích định lượng trên phần mềm SPSS, từ kiểm định độ tin cậy, phân tích nhân tố khám phá EFA đến hồi quy tuyến tính đa biến đối với dữ liệu báo cáo tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài khảo sát dữ liệu của bao nhiêu doanh nghiệp và dựa trên tiêu chí nào?

Nghiên cứu khảo sát báo cáo tài chính của 110 công ty phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE đến hết năm 2018. Tiêu chí chọn mẫu là các doanh nghiệp có giá trị vốn hóa thị trường từ 1.000 tỷ VNĐ trở lên, loại trừ các tổ chức thuộc lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng. Trong mẫu 110 công ty có 38 doanh nghiệp có vốn góp hoặc sở hữu của Nhà nước.

2. Những nhân tố nào thực sự tác động đến tính minh bạch CBTT trong kết quả hồi quy của khóa luận?

Kết quả phân tích hồi quy thực nghiệm xác định có 5 nhân tố tác động có ý nghĩa thống kê đến sự minh bạch CBTT của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE, bao gồm: (1) Quy mô công ty (SIZE); (2) Đơn vị kiểm toán (AUDIT); (3) Tỷ lệ sở hữu nhà nước (OWNER); (4) Kết quả tài chính (LN - ROE); (5) Đòn bẩy tài chính (DEBT). Hai nhân tố Hiệu quả sử dụng tài sản (ASSET) và Quy mô Hội đồng quản trị (BSIZE) không thể hiện tác động trong mô hình.

3. Biến số mới mà tác giả bổ sung vào mô hình nghiên cứu so với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam là gì?

Tác giả đã bổ sung biến "Tỷ lệ sở hữu nhà nước" (OWNER), được tính bằng tỷ lệ vốn góp của Nhà nước trên tổng vốn điều lệ của công ty, nhằm đánh giá tác động của cơ cấu vốn nhà nước đến tính minh bạch CBTT tại các doanh nghiệp niêm yết.

4. Quy mô Hội đồng quản trị (BSIZE) được mã hóa và đo lường như thế nào trong đề tài?

Theo mô hình tham chiếu từ Cheung và cộng sự (2005), biến quy mô HĐQT (BSIZE) được đo lường dưới dạng biến giả: nhận giá trị 1 nếu số lượng thành viên HĐQT từ 7 người trở lên, và nhận giá trị 0 nếu số lượng thành viên dưới 7 người.

5. Văn bản quy phạm pháp luật nào được tác giả sử dụng làm căn cứ pháp lý chính về nghĩa vụ công bố thông tin?

Căn cứ pháp lý chủ yếu về quy định công bố thông tin trên thị trường chứng khoán được sử dụng trong khóa luận là Thông tư số 155/2015/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 06 tháng 10 năm 2015.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Dương Hoàng đã hoàn thành việc xây dựng khung lý thuyết và phân tích thực nghiệm các nhân tố tác động đến sự minh bạch trong công bố thông tin của 110 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE năm 2018. Kết quả nghiên cứu chỉ ra 5 yếu tố có tác động thực sự gồm quy mô công ty, công ty kiểm toán, tỷ lệ sở hữu nhà nước, kết quả tài chính và đòn bẩy tài chính. Trên cơ sở kết quả định lượng thu được, tác giả đã đề xuất các giải pháp khả thi cho các công ty niêm yết và cơ quan quản lý thị trường nhằm nâng cao tính minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chƣơng 1: Giới thiệu tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Chƣơng này sẽ giới thiệu về các nghiên cứu liên quan trƣớc đây của ở trong nƣớc và trên thế giới. Từ đó đánh giá chung về kết quả đạt đƣợc của các nghiên cứu đó và định hƣớng nghiên cứu cho khóa luận. Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết về công bố thông tin và tầm quan trọng của minh bạch trong công bố thông tin của các doanh nghiệp niêm yết.

Trang 7/70 Chƣơng này, khóa luận sẽ làm rõ các vấn đề chung về công bố thông tin và minh bạch trong công bố thông tin, đồng thời xây dựng khung lý thuyết và xác định các nhân tố tác động đến sự minh bạch trong việc CBTT. Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Ở chƣơng này tác giả sẽ nói rõ về các phƣơng pháp để nghiên cứu và tiến hành xây dựng quy trình nghiên cứu cũng nhƣ thiết lập mô hình nghiên cứu để tiến hành nghiên cứu sâu. Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Sau khi hoàn thành chƣơng 3, tác giả sẽ trình bày kết quả của nghiên cứu, đồng thời diễn giải và thảo luận về kết quả nghiên cứu của khóa luận. Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị giải pháp Đây là chƣơng cuối cùng của nghiên cứu, ở chƣơng này tác sẽ đƣa ra những kết luận chung sau khi đã trình bày kết quả nghiên cứu.

Từ đó tiến hành kiến nghị giải pháp cho nghiên cứu và hoàn thiện đề tài. Trang 8/70 CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CÁC NGHIÊN CỨU NƢỚC NGOÀI CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CBTT VÀ MINH BẠCH TRONG CBTT:  Về các nghiên cứu trên thế giới trước đây có liên quan đến việc CBTT và ảnh hưởng của nó đến quyết định đầu tư trên TTCK: Tiến hành lƣợc khảo công trình nghiên cứu liên quan đến CBTT trƣớc đây: Carolyn Streuly (1994) với nghiên cứu thể hiện CBTT và ảnh hƣởng của nó đến quyết định đầu tƣ trên TTCK. Bên cạnh đó, các nghiên cứu liên quan đến quan hệ giữa thông tin trên BCTC và các chỉ số tài chính lên giá cổ phiếu của các CTNY nhƣ nghiên cứu của Dimitropoulos và cộng sự (2007) về mối quan hệ giữa thông tin trên BCTC lên giá cổ phiếu đƣợc tác giả nghiên cứu ở TTCK Hy Lạp.

 Về các nghiên liên quan đến mức độ minh bạch và các nhân tố ảnh hưởng đến tính minh bạch trong CBTT: Nghiên cứu xuyên quốc gia của Meek & cộng sự (1995) về các nhân tố ảnh hƣởng đến việc CBTT tự nguyện hay Zarzeski (1996) cho rằng mức độ CBTT phụ thuộc vào văn hóa và sức mạnh của thị trƣờng. Năm 2002, tác giả Almazan và cộng sự đã nghiên cứu mối quan hệ giữa minh bạch thông tin với cơ cấu vốn của doanh nghiệp. Assaf & Efraim (2004) đã phân tích mối quan hệ giữa minh bạch thông tin và sự phát triển của đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài. Nhóm tác giả Bartley và cộng sự (2007) đƣa ra giả thuyết là phí kiểm toán càng cao thì rủi ro gian lận BCTC càng lớn và kết quả nghiên cứu thực nghiệm cũng chứng tỏ giả thuyết này của tác giả là đúng.

ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU ĐÃ THỰC HIỆN Ở NƢỚC NGOÀI VỀ CBTT VÀ MINH BẠCH CBTT: Nhìn chung, các nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy đƣợc cái nhìn tổng quan về vai trò cũng nhƣ sự ảnh hƣởng của việc CBTT lên TTCK ở từng nƣớc sở tại và dƣới đây là một vài đánh giá mang tính khách quan về các nghiên cứu trên thế giới: (1) So với các nghiên cứu sơ khai thì các nghiên cứu về sau đã xem xét các nhân tố ảnh hƣởng đến tính minh bạch và mức độ CBTT của doanh nghiệp với cách nhìn có tính hệ thống và toàn diện hơn. (2) Nếu các nghiên cứu trƣớc thƣờng xem xét tính minh bạch ở cấp độ quốc gia, mang tính vĩ mô thì ở các nghiên cứu sau ngày càng tập trung nhiều ở góc độ công ty. (3) Phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng là phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng chủ yếu trong các nghiên cứu đã thực hiện. CÁC NGHIÊN CỨU TRONG NƢỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CBTT VÀ TÍNH MINH BẠCH TRONG CBTT: Tại Việt Nam có các nghiên cứu liên quan đến tính minh bạch trong CBTT của doanh nghiệp.

Năm 2012, liên quan đến các bài viết về tầm quan trọng của minh bạch thông tin có kết quả nghiên cứu của tác giả Phạm Thị Hằng Nga. Tác giả Lê Việt Giang (2014), đã chỉ ra các nguyên tắc công khai và minh bạch trên TTCK Việt Nam. Trong năm 2011, nhằm xem xét vai trò của thông tin kế toán trong đầu tƣ chứng khoán có nghiên cứu trong luận án Tiến sĩ của Dƣơng Minh Châu, thực nghiệm ở TTCK Anh Quốc. Nguyễn Thị Hà (2006) đã phân tích nguyên tắc “công khai và minh bạch” theo yêu cầu của OECD.

Nguyễn Phúc Sinh (2008), nghiên cứu đề cập đến vai trò của thông tin tài chính, tính hữu ích của báo cáo tài chính về “Nâng cao tính hữu ích trong báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam hiện nay”, tác giả đề cập đến vai trò của báo cáo Trang 10/70 tài chính cũng nhƣ tính hữu ích của nó trong hoạt động của doanh nghiệp. Tác giả dựa trên nền tảng lý thuyết và thực tiễn kế toán của quốc tế và Việt Nam đề phân tích, đánh giá thực trạng cung cấp thông tin hữu ích của báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm chuẩn hóa báo cáo tài chính và nâng cao tính hữu ích của báo cáo tài chính. Một nghiên cứu khác của Tạ Thanh Bình (2011) về “Hoàn thiện hệ thống công bố thông tin của công ty đại chúng trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam”. Đề tài này đã cho thấy các thông tin phải công bố của các công ty niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán và đƣa ra giải pháp hoàn thiện hệ thống công bố thông tin của các CTNY.

Nhóm tác giá Lê Trƣờng Vinh và Hoàng Trọng (2008) có nghiên cứu về “Các yếu tố ảnh hƣởng đến mức độ minh bạch thông tin của doanh nghiệp niêm yết theo cảm nhân của nhà đầu tƣ” đã xây dựng mô hình sử dụng 5 biến nguyên nhân ảnh hƣởng đến tính minh bạch thông tin gồm: Quy mô, lợi nhuận, nợ phải trả, tài sản cố định, vòng quay tổng tài sản để kiểm định các nhân tố ảnh hƣởng đến ính minh bạch thông tin và kết luận rằng chỉ có biến kết quả tài chính đại diện là chỉ tiêu lợi nhuận ảnh hƣởng đến tính minh bạch thông tin. Tuy nhiên, quá trình tiếp cận để đƣa ra mô hình của tác giả vẫn chƣa đƣợc toàn diễn và cỡ mấu khảo sát chƣa đủ rộng. Tác giả Lâm Thị Hồng Hoa với bài viết “Minh bạch thông tin – Yêu cầu thực tiển và mức độ đáp ứng” đã đƣa ra 7 nguyên nhân chính dẫn đến sự thiếu minh bạch về thông tin nhƣ việc “tốt đẹp khoe ra, xấu xa thì đậy lại”, quan niệm giữ bí mật trong kinh doanh bị lạm dụng, năng lực quản trị còn yếu kém, tâm lý ngại thay đổi, xây dựng các chính sách mang tầm vĩ và vi mô đã tạo điều kiện cho việc che dấu hoặc làm sai lệch thông tin, chƣa có hệ thống chỉ tiêu để ngƣời sử dụng thông tin kiểm chứng thông tin đó đã minh bạch hay chƣa và cuối cùng là hoạt động kiểm toán chƣa thực sự góp phần làm cho thông tin đƣợc minh bạch. Trên cơ sở phân tích các nguyên nhân dẫn đến sự thiếu minh bạch tác giả đã đề ra một số kiến nghị.

Trang 11/70 Nguyễn Thúy Anh (2012) nghiên cứu với đề tài “Minh bạch hóa thông tin trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam đáp ứng yêu cầu hội nhập Quốc tế” cũng đã đề cập đến sự minh bạch thông tin trên thị trƣờng chứng khoán. Tuy nhiên, nghiên cứu này chủ yếu sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính để lý giải và minh chứng cho các kết luận của mình cũng nhƣ sử dụng một vài trƣờng hợp điển hình để phân tích sự yếu kém trong mức độ minh bạch thông tin, nhƣ vậy là chƣa toàn diện và đầy đủ để tạo nên tính thuyết phục cho nghiên cứu. Nghiên cứu về hệ thống kiểm soát sự minh bạch thông tin của Nguyễn Đình Hùng (2010) đề cập đến “Hệ thống kiểm soát sự minh bạch thông tin tài chính công bố của các công ty niêm yết tại Việt Nam”. Tác giả đã xác định mối quan hệ và cơ chế hoạt động của hệ thống kiểm soát sự minh bạch thông tin tài chính bao gồm 6 thành phần: Hệ thống chuẩn mực kế toán, quy đinh liên quan đến công bố báo cáo tài chính, kiểm soát nội bộ, ban giám đốc, ban kiểm soát và kiểm toán độc lập.

Tuy nhiên thì tác giả chỉ mới dừng lại ở việc thống kê mô tả của các biến đại diện mà chƣa thể hiện mối quan hệ giữa các nhân tố trong nghiên cứu và chƣa xác định đƣợc mức độ ảnh hƣởng của các biến đó đến sự minh bạch thông tin. Các nghiên cứu về minh bạch công bố thông tin có nghiên cứu của tác giả Lê Thị Mỹ Hạnh (2015) cho thấy các nhân tố phản ánh đặc điểm tài chính nhƣ: đòn bẩy tài chính, lợi nhuận, công ty kiểm toán có ảnh hƣởng đến tính minh bạch thông tin tài chính của các công ty niêm yết. Đối với nhân tố liên quan đến đặc điểm quản trị thì biến cơ cấu HĐQT (đƣợc đo bằng tỷ lệ các giám đốc điều hành không tham gia vào HĐQT) có ảnh hƣởng đến mức độ minh bạch thông tin tài chính của các công ty niêm yết. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU ĐÃ THỰC HIỆN TRONG NƢỚC VỀ CBTT VÀ MINH BẠCH CBTT: Mặc dù TTCK Việt Nam ra đời trễ hơn so với các TTCK khác trong và ngoài khu vực nhƣng nhìn chung, những nghiên cứu tại TTCK Việt Nam vẫn cung cấp cho nhà đầu tƣ cũng nhƣ ngƣời đọc có đƣợc cái nhìn tổng quan về tính ứng dụng Trang 12/70 trong quá trình đầu tƣ và kiểm soát rủi ro.

Và dƣới đây là một vài đánh giá về các nghiên cứu liên quan trong nƣớc: (1) Các nghiên cứu đã đƣa ra đƣợc bức tranh tổng quát về tình hình CBTT và TTTC của các CTNY. (2) Đƣa ra đƣợc các đánh giá về mức độ và tính minh bạch trong CBTT và TTTC hiện nay của các CTNY. (3) Đề ra một số giải pháp cho sự phát triển trong hệ thống CBTT của các CTNY. Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu đều còn tồn tại một số hạn chế nhƣ: (1) Các nghiên cứu còn chƣa đi sâu vào minh bạch thông tin mà chủ yếu nghiên cứu về thông tin một cách riêng lẻ.

(2) Cỡ mẫu của hầu hết nghiên cứu chƣa rộng và chƣa đầy đủ.