CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Chương này trình bày các nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã được thực hiện trên thế giới và Việt Nam. Từ đó, tác giả đưa ra những nhận xét và xác định hướng nghiên cứu của đề tài. Các nghiên cứu trên thế giới Cho đến nay, đã có nhiều học giả nghiên cứu về thuê ngoài dịch vụ kế toán.
Các nghiên cứu này được thực hiện ở nhiều quốc gia như Úc, Bỉ, Hà Lan, Na Uy, Iran, Malaysia, Pakistan. Qua lược khảo các nghiên cứu, có thể tổng hợp thành ba hướng nghiên cứu như sau: Hướng nghiên cứu sử dụng lý thuyết chi phí giao dịch (TCE) và quan điểm nguồn lực công ty (RBV): Hướng thứ nhất, các dòng nghiên cứu sử dụng lý thuyết chi phí giao dịch (TCE) để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thuê ngoài dịch vụ kế toán như của Yahya Kamyabi and Susela Devi (2011), Yahya Kamyabi and Susela Devi (2011b), Ajmal Hafeez and Otto Andersen (2014). Hướng thứ hai, là dòng nghiên cứu sử dụng cơ sở lý thuyết dựa trên quan điểm nguồn lực công ty (RBV) như của Yahya Kamyabi and Susela Devi (2011b), Ajmal Hafeez and Otto Andersen (2014). Nội dung của các nghiên cứu này sẽ được tóm lược cụ thể như sau: Các nghiên cứu của Yahya Kamyabi and Susela Devi Năm 2011, Yahya Kamyabi and Susela Devi đã thực hiện đề tài “Outsourcing of Accounting Functions In The Context of SMEs In Emerging Economies: Transaction Cost Economics Perspective”.
Hai tác giả đã dựa trên lý thuyết chi phí giao dịch (TCE) để đưa ra mô hình nghiên cứu đề xuất bao gồm các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán bao gồm: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Tính chất đặc thù của công ty (Asset specificity) - Tính bất định từ môi trường kinh doanh (Environmental uncertainty) - Tính bất định của hành vi kế toán (Behavioral uncertainty) - Sự thường xuyên của các công việc kế toán (Frequency) - Sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài (Trust in accountant) Bài nghiên cứu được thực hiện thông qua khảo sát 658 DN sản xuất nhỏ và vừa ở Iran và xử lý dữ liệu thu thập được bằng phương pháp phân tích hồi quy tuyến tính đa biến. Kết quả của nghiên cứu cho thấy chỉ có 3 nhân tố tác động đến quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán của DNNVV ở Iran: tính chất đặc thù của công ty, sự thường xuyên của các công việc kế toán và sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài. Trong đó, nhân tố tính chất đặc thù của công ty và sự thường xuyên của các công việc kế toán ảnh hưởng ngược chiều quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán. Nhân tố sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài tác động cùng chiều đến quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán.
Riêng hai nhân tố tính bất định từ môi trường kinh doanh và tính bất định của hành vi kế toán không ảnh hưởng đến quyết định thuê ngoài kế toán. Kết quả nghiên cứu của Yahya Kamyabi and Susela Devi (2011) được mô tả ở hình 1. Tính chất đặc thù của công ty Quyết định thuê Sự thường xuyên của các công việc kế toán ngoài dịch vụ kế toán Sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài Hình 1.1 – Kết quả nghiên cứu của Yahya Kamyabi and Susela Devi (2011) (Nguồn: Tác giả tự tổng hợp) Cũng với dữ liệu 658 DN sản xuất nhỏ và vừa ở Iran, Yahya Kamyabi and Susela Devi (2011b) đã thực hiện nghiên cứu “An Empirical Investigation of Accounting LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Outsourcing in Iranian SMEs: Transaction Cost Economics and Resource-Based Views”. Dựa trên hai lý thuyết nền chi phí giao dịch (TCE) và quan điểm nguồn lực DN, hai tác giả đã đề xuất bốn nhân tố ảnh hưởng đến quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán: - Tính chất đặc thù của công ty (Asset specificity) - Sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài (Trust of the SME owner/manager in an external accountant) - Áp lực cạnh tranh (Competitive pressure) - Chiến lược công ty (Corporate strategy) Bằng phương pháp phân tích hồi quy tuyến tính đa biến, các tác giả đã đưa ra kết quả được mô tả ở hình 1.
Tính chất đặc thù của công ty Sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài Quyết định thuê ngoài dịch vụ kế Áp lực cạnh tranh toán Chiến lược công ty Hình 1.2 – Kết quả nghiên cứu của Yahya Kamyabi and Susela Devi (2011b) (Nguồn: Tác giả tự tổng hợp) Nghiên cứu của Ajmal Hafeez and Otto Andersen (2014) Bài nghiên cứu được thực hiện với tiêu đề “Factors Influencing Accounting Outsourcing Practices among SMEs in Pakistan Context: Transaction Cost Economics (TCE) and Resource-Based Views (RBV) Prospective. Dựa trên lý thuyết chi phí giao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 dịch (TCE) và quan điểm nguồn lực DN (RBV), các tác giả đã đề xuất những nhân tố ảnh hưởng đến quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán của DNNVV tại Pakistan như sau: - Sự thường xuyên của các công việc kế toán (Frequency) - Tính chất đặc thù của công ty (Asset specificity) - Nguy cơ chủ nghĩa cơ hội của bên cho thuê (Opportunism) - Sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài (Trust in Professional Accountant) - Mức độ cạnh tranh (Degree of Competition) Qua khảo sát 302 DNNVV ở Pakistan năm 2014 và phương pháp phân tích hồi quy tuyến tính đa biến, các tác giả đã xác định năm nhân tố kể trên đều ảnh hưởng đến quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán. Tính tương quan cùng chiều hay ngược chiều của từng nhân tố được thể hiện ở hình 1. Sự thường xuyên của các công việc kế toán Tính chất đặc thù của công ty Quyết định thuê Nguy cơ chủ nghĩa cơ hội của bên cho thuê ngoài dịch vụ kế toán Sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài Mức độ cạnh tranh Hình 1.3 – Kết quả nghiên cứu của Ajmal Hafeez and Otto Andersen (2014) (Nguồn: Tác giả tự tổng hợp) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Hướng nghiên cứu sử dụng kết hợp các lý thuyết Ngoài ra, một số nghiên cứu sử dụng kết hợp các lý thuyết để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thuê ngoài dịch vụ kế toán.
Có thể kể đến Magiswary Dorasamy et al. (2010 ) sử dụng lý thuyết RBV và lý thuyết của Domberger (1998) về lợi ích kinh tế nhận được khi thuê bên thứ ba. Một số nghiên cứu khác sử dụng thêm lý thuyết mối quan hệ (Relationship Theory) như của Ajmal Hafeez (2013). Nội dung của các nghiên cứu sẽ được tóm lược cụ thể như sau: Nghiên cứu của Magiswary Dorasamy và cộng sự (2010) Magiswary Dorasamy và cộng sự đã dựa trên quan điểm nguồn lực DN (RBV) và lý thuyết của Domberger (1998) để đưa ra các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định thuê ngoài các dịch vụ kế toán ở Malaysia: - Giá phí (Cost Factor) - Tài nguyên (The Resource Factor) - Năng lực (Competencies Factor) - Rủi ro thuê ngoài (The Risk of Outsourcing Factor) - Hiệu quả quản lý (The Operations Management Factor) - Qui mô công ty (Firm Size) - Loại hình ngành (Types of Industry) Dữ liệu cho bài nghiên cứu là 164 DNNVV ở Malaysia năm 2010.
Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là thống kê mô tả, kiểm tra độ tin cậy, phân tích tương quan và hồi quy. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng yếu tố rủi ro thuê ngoài và sự quản lý hiệu quả ảnh hưởng lớn quyết định quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán. Trong khi đó, các yếu tố giá phí, tài nguyên, năng lực, qui mô công ty, loại hình ngành ảnh hưởng không nhiều đến quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Nghiên cứu của Ajmal Hafeez (2013) Ajmal Hafeez nghiên cứu về vấn đề các yếu tố ảnh hưởng đến thuê ngoài các dịch vụ kế toán và ảnh hưởng của thuê ngoài đến hiệu quả công ty.
Nghiên cứu được thực hiện thông qua phương pháp phân tích hồi quy và tương quan với dữ liệu là 302 DNNVV ở Pakistan vào năm 2013. Kết quả của nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thuê ngoài các dịch vụ kế toán ở Pakistan được mô tả ở hình 1. Sự thường xuyên của các công việc thường lệ Tính chất đặc thù của công ty Tính bất định từ môi trường kinh doanh Tính bất định của hành vi kế toán Nguy cơ chủ nghĩa cơ hội của bên cho thuê Quyết định thuê ngoài Sự tin tưởng vào đội ngũ kế toán bên ngoài dịch vụ kế toán Năng lực kế toán Sự cạnh tranh Hình 1.4 – Kết quả nghiên cứu của Ajmal Hafeez (2013) (Nguồn: Tác giả tự tổng hợp) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Ngoài ra, Ajmal Hafeez cũng cho rằng các yếu tố kinh nghiệm (Experience), thời gian hoạt động của công ty (Firm Age) cũng ảnh hưởng đến mức độ thuê ngoài của DNNVV tại Pakistan. Các nghiên cứu tại Việt Nam Tại Việt Nam, đã có một số đề tài nghiên cứu về lĩnh vực thuê ngoài nói chung và thuê ngoài dịch vụ kế toán nói riêng, cụ thể như sau: Các nghiên cứu của Đinh Công Thành và Lê Tấn Nghiêm (2016) Dựa trên lý thuyết chi phí giao dịch TCE, lý thuyết năng lực cốt lõi và phỏng vấn trực tiếp các DN, hai tác giả Đinh Công Thành và Lê Tấn Nghiêm (2016) đã có bài nghiên cứu “Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sử dụng dịch vụ thuê ngoài của các doanh nghiệp tại Tp.
Bài nghiên cứu được thực hiện thông qua điều tra 101 DN có sử dụng dịch vụ thuê ngoài ở địa bàn Tp. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và phương pháp phân tích định lượng thông qua: Kiểm định Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá, phân tích nhân tố khẳng định, phân tích hồi quy. Kết quả của nghiên cứu cho thấy, nhân tố mối quan hệ giữa bên đi thuê và bên cho thuê, lợi ích kinh tế đạt được khi thuê ngoài và rủi ro trong thuê ngoài đặc biệt tác động mạnh đến mức độ thuê ngoài. Ngoài ra, một điểm mới của nghiên cứu này là nhân tố quy mô và thời gian hoạt động có tác động đến mức độ sử dụng dịch vụ bảo trì máy móc, thiết bị của các DN.
Ngoài ra, Đinh Công Thành và Lê Tấn Nghiêm (2016) cũng đã sử dụng mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để phân tích sự tác động của lợi ích - rủi ro khi thuê ngoài dịch vụ đến thái độ sử dụng dịch vụ và mức độ thuê ngoài của DN. Dữ liệu điều tra là 101 DN sử dụng dịch thuê ngoài ở Tp. Kết quả nghiên cứu cho thấy yếu tố lợi ích của thuê ngoài tác động mạnh đến thái độ thuê ngoài hơn là rủi ro mà DN gặp phải.