CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Tính độc lập kiểm toán viên vấn đề đã được nghiên cứu rất nghiều công trình khoa học trong và ngoài nước quan tâm. Để có một cái nhìn toàn cảnh về nghiên cứu có liên quan, luận văn đã lựa chọn giới thiệu một số công trình nghiên cứu có tính tiêu biểu liên quan đến đề tài này. Qua đó xác định khe hổng nghiên cứu và đưa ra các định hướng nghiên cứu của luận văn. Các nghiên cứu công bố ở nước ngoài Qua quá trình tra cứu và tham khảo nhiều tài liệu khác nhau đối với các mảng vấn đề liên quan đến luận văn mà tác giả dự định nghiên cứu.
Tác giả nhận thấy đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan các yếu tố đặc tính kiểm toán, chất lượng kiểm toán; cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến độc lập kiểm toán viên, tại nhiều quốc gia trên thế giới đã được các tác giả khác nhau thực hiện trong thời gian vừa qua. Tác giả xin nêu ra một số các công trình tiêu biểu như sau: Nghiên cứu của DeAngelo, L.E(1981), “Auditor indepence, low ballling and disclosure regulation”. Bài nghiên cứu cho rằng, mức độ tối ưu đối với tính độc lập kiểm toán viên dưới mức hoàn hảo. Trong thực tế, phần giảm phí kiểm toán ban đầu (low balling) đối với khách hàng cụ thể sẽ thu hẹp tính độc lập.
Thứ hai, các công ty kiểm toán cạnh tranh nhằm đạt được quyền kiểm toán sẽ nỗ lực để giảm phí kiểm toán, điều này làm suy yếu tính độc lập của kiểm toán viên bởi nó là lợi ích kinh tế trong tương lai khách hàng. Trái ngược nhận định, nghiên cứu này cho thấy rằng phần giảm phí kiểm toán ban đầu là một phản ứng cạnh tranh với kỳ vọng vào lợi ích từ hợp đồng kiểm toán mang lại trong tương lai, và bản thân việc này làm giảm đi tính độc lập của kiểm toán viên. Việc các nhà làm luật cố gắng hạn chế giảm phí kiểm toán ban đầu được dự đoán là ảnh hưởng đến tính độc lập. Nghiên cứu của Beattie và cộng sự (1999) “Perceptions of auditor independence: UK eviedence”.
Bài nghiên cứu cho rằng thực tế và nhận thức tính độc lập kiểm toán viên là nền tảng, đem lại tin tưởng cho công chúng về một báo cáo tài chính minh bạch hơn. Sau khi một ban tiêu chuẩn độc lập được thành lập LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Hoa Kỳ 1997 thì các nhà Liên minh Châu Âu (EU) đang cố gắng thiết lập nguyên tắc độc lâp để đáp ứng những thay đổi cạnh tranh và pháp lý. Các nhà làm chính sách lúc này làm việc liên tục để đánh giá yếu tố nguy cơ và và phát triển nguyên tắc độc lập thích hợp. Bài nghiên cứu được tác giả tìm hiểu, cải cách quy định kiểm toán của Vương quốc Anh.
Các yếu tố ảnh hưởng làm giảm tính độc lập kiểm toán viên chủ yếu liên quan đến sự phụ thuộc kinh tế và cung cấp các dịch vụ phi kiểm toán; bên cạnh đó nghiên cứu cho rằng có các yếu tố nâng cao tính độc lập kiểm toán viên như: sự tồn tại của ủy ban kiểm toán, rủi ro đối với ngành kiểm toán, Nghiên cứu của Barkess & Urquart (2002), “The effect of client fee dependence on audit independence”. Bài nghiên cứu này đo lường mức ảnh hưởng phí kiểm toán đến tính độc lập kiểm toán viên. Cuộc khảo sát được thực hiện qua 25 công ty kiểm toán lớn nhất với doanh thu từ phí kiểm toán. Qua đây muốn nhận định rằng liệu có sự ảnh hưởng đáng kể của phí kiểm tóan đến ý kiến kiểm toán viên.
Tất cả tình huống được dự đoán mô hình dự báo ý kiến kiểm toán viên. Bài nghiên cứu đã nhận định rằng đối với 25 công ty kiểm toán hàng đầu, hầu hết mức độ phụ thuộc phí từ bất kỳ khách hàng là dưới mức đề nghị trong chuẩn mực kiểm toán. Và kết luận rằng không thể xác định bất kỳ trường hợp phụ thuộc nào vào phí kiểm toán làm suy yếu sự độc lập của kiểm toán viên. Dựa trên quan điểm chất lượng kiểm toán của DeAnglo (1981), Wooten đã thực hiện xem xét và tổng quan các nghiên cứu trước để đưa ra cá nhân tố tác động đến chất lượng kiểm toán.
Theo Wooten (2003) “Research About Audit Quality” xuất phát từ 2 khía cạnh có liên quan đến phát hiện sai sót và báo cáo sai sót. Tác giả cho rằng yếu tố liên quan đến sai sót ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán bao gồm: tính độc lập, dịch vụ phi kiểm toán, giá phí kiểm toán, nhiệm kỳ kiểm toán viên. Qua bài nghiên cứu tác giả muốn nhận định có nhiều yếu tố khác nhau có mối quan hệ tác động rất mật thiết tính độc lập kiểm toán viên đến chất lượng kiểm toán. Nghiên cứu khác của Alleyne et al, (2006) “Perceptions of auditor independence in Barbados”.
Nghiên cứu điều tra nhận thức tính độc lập kiểm toán viên và người sử dụng BCTC tại Barbados. Một cuộc khảo sát được tiến hành bao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 gồm 66 kiểm toán viên và 148 người khác. Bài nghiên cứu cho rằng có sự phụ thuộc kiểm toán viên về cung cấp dịch vụ cho khách hàng, dịch vụ phi kiểm toán, nhiệm kỳ dài KTV, kích thước và sự gần gũi của xã hội Barbadian đã được tìm thấy ảnh hưởng tiêu cực đến tính độc lập; luân chuyển của đối tác kiểm toán, rủi ro đối với kiểm toán viên dẫn đến cuộc kiểm toán kém chất lượng. Bài nghiên cứu này để phục vụ cho tạo lập các chính sách và quy định liên quan đến kiểm toán về mối đe dọa tiềm năng đến kiểm toán viên độc lập.
Tuy nhiên, bài nghiên cứu được thực hiện có cỡ mẫu nhỏ và thị trường mới nổi, ở nước đang phát triển. Nghiên cứu Nur Barifh Abu Bakar (2009) “Auditor Independence :Maylaysia Accountants’ Perceptions”. Độc lập là lý do chính của sự tồn tại nghề kiểm toán. Độc lập là thuộc tính chính phải được duy trì bởi kiểm toán viên trong mọi tình huống.
Nghiên cứu này đã khám phá các yếu tố quyết định đến tính độc lập kiểm toán viên qua cảm nhận kế toán Maylaysia. Bài nghiên cứu cho rằng các yếu tố ảnh hưởng độc lập kiểm toán viên như: (1) mức độ cạnh tranh cao của các công ty kiểm toán, (2) quy mô công ty kiểm toán nhỏ; (3) công ty kiểm toán cho khách hàng trong một thời gian dài, (3) công ty kiểm toán cung cấp dịch vụ phi kiểm toán (5) sự không tồn tại ủy ban kiểm toán, (6) dịch vụ tư vấn quản trị (MAS). Sáu yếu tố trên được xem là là có nguy cơ cao ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên. Đóng góp chính của bài nghiên cứu này là cung cấp bằng chứng tính độc lập từ quan điểm kế toán Maylaysia.
Nghiên cứu Baotham (2009) “Audit Indepence, Quality and Creibility. Effect on Reputation and Sustainable Success of CPAs in Thailand” đã nghiên cứu những tác động đến tính độc lập, chất lượng và độ tin cậy dựa trên danh tiếng và thành công bền vững của các kiểm toán viên công chứng (CPAs) ở Thái Lan. Mức độ đạo đức và tác nhân bên ngoài tác động đến tính độc lập kiểm toán viên. Kết quả cho thấy rằng tính độc lập kiểm toán có mối quan hệ đồng biến với chất lượng và uy tín của kiểm toán viên, và một cuộc kiểm toán có chất lượng sẽ có sự liên kết tích cực với độ tin cậy thông tin được kiểm toán.
Theo đó chất lượng và uy tín kiểm toán có ảnh hưởng đáng kể đến danh tiếng và sự thành công của công ty LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 kiểm toán. Bài nghiên cứu khác của Uchenna N Akpom & Young O Dimkpah ,(2012): “Determinants of auditor independence: A comparison of the perceptions of auditors and non-auditors in Lagos, Nigeria”. Mục đích của bài viết này để điều tra tính khách quan; độc lập kiểm toán viên trong quá trình thực hiện chức năng kiểm toán của mình. Nhận thức về tác động của việc cung cấp các dịch vụ phi kiểm toán, công ty kiểm toán và quy mô công ty khách khách, quy định kiểm toán viên, quan hệ khách hàng, nhiệm kỳ kiểm toán viên; tính cạnh tranh trên thị trường trong bối cảnh Nigeria.
Bài nghiên cứu được thực nhgiệm thông qua 97 kiểm toán viên và 127 các chuyên gia kiểm toán. Có 22 biến quan sát cho 7 biến nghiên cứu. Kết quả bài nghiên cứu cho thấy có sự đồng thuận các yếu tố ảnh hưởng đến đến độc lập kiểm toán viên; tuy nhiên có sự khác biệt trong mức độ mà chúng ảnh hưởng đến tính độc lập kiểm toán. Bài nghiên cứu Adeyemi & Olowookere (2012) “Non- audit services and Auditor Independence- Investorors’ Perspective in Nigeria”.
Mục đích của nghiên cứu này là xác định các mối đe dọa đến sự độc lập kiểm toán viên và để kiểm tra mối quan hệ giữa các dịch vụ phi kiểm toán và sự độc lập kiểm toán viên. Các kiểm định phi tham số được sử dụng trong nghiên cứu này bao gồm thử nghiệm Krusbal- Whitney U thử nghiệm được lấy mẫu từ năm lĩnh vực: ngân hàng, nhà máy bia, hóa chất sơn và sức khỏe. Kết quả cho thấy việc cung cấp các dịch vụ phi kiểm toán ảnh hưởng đáng kể nhận thức kiểm toán viên độc lập, có mối tương quan cao giữa các kiểm toán viên và nhà sử dụng dịch vụ phi kiểm toán tại Nigeria. Kết quả nghiên cứu nhận định rằng dịch vụ phi kiểm toán là hữu ích đối với khách hàng, nhưng thực tế họ cần phải được thực hiện bởi công ty khác hơn là một công ty kiểm toán.
Độc lập được cho là bao gồm cả thực tế và mọi hoàn cảnh. Nghiên cứu Novie Susanti Suseno, 2013. “An empirical analysis of auditor independence and audit fees on audit quality”. Bài nghiên cứu này nhằm điều tra sự ảnh hưởng của tính độc lập và giá phí kiểm toán đến chất lượng cuộc kiểm toán.
Mẫu của cuộc nghiên cứu 73 công ty kế toán là thành viên diễn đàn Capital Market LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Acccoutants tại Indonesia. Kết quả của cuộc nghiên cứu này miêu tả tính chất độc lập kiểm toán viên và giá phí kiểm toán có ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán. Chất lượng cuộc kiểm toán được chia thành 7 tiêu chuẩn: kỹ năng, kinh nghiệm, giá trị đạo đức, định kiến, độ tin cậy của các phương pháp kiểm toán, sự hữu hiệu của công cụ được sử dụng và sự hỗ trợ kỹ thuật. Thêm vào đó, tính độc lập được chia làm 2 chỉ số: Sự trung thực và khách quan.
Giá phí kiểm toán được chia 3 chỉ số: độ lớn của doanh nghiệp được kiểm toán, sự phức tạp và rủi ro.