CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các nghiên cứu về sự hài lòng đối với dịch vụ công trực tuyến 1. Dịch vụ công trực tuyến và sự hài lòng đối với dịch vụ công trực tuyến Sự tiến bộ to lớn“của công nghệ thông tin và truyền thông và sự triển khai của nó trong khu vực công đã đóng một vai trò quan trọng trong”nỗ lực của chính phủ nhằm thực hiện cải cách khu vực công (Yong và Koon, 2003). Một số học giả cho rằng“việc sử dụng công nghệ thông tin trong”lĩnh vực công là cuộc cách mạng thứ hai trong quản lý công khai.
Công nghệ thông tin và truyền thông tìm cách biến đổi không chỉ cách thức phân phối dịch vụ công mà còn“làm thay đổi mối quan hệ cơ bản giữa chính phủ và công dân”(Saxena, 2005). Tuy nhiên, có những người khác coi“dịch vụ công trực tuyến như là một tiểu nhóm và thúc đẩy cải cách khu vực công (Yong và Koon, 2003). Vì mục tiêu của dịch vụ công trực tuyến là nâng cao hiệu quả và hiệu quả của khu vực công trong các dịch vụ công cộng (Criado và cộng sự, 2002). Nói một cách khác, việc áp dụng dịch vụ công trực tuyến trong khu vực công là chủ yếu”liên quan đến việc mở rộng và làm sâu sắc thêm các cải cách.
Theo Howard (2001), dịch vụ công trực tuyến là một sự tiến hóa tự nhiên của phương pháp phân phối dịch vụ như là một phản ứng với những thay đổi trong nền kinh tế và xã hội rộng lớn hơn. Giống như bất kỳ khái niệm quản lý và thực hành nào khác trong hành chính công, khái niệm về dịch vụ công trực tuyến có gốc rễ trong việc áp dụng“thương mại điện tử và thương mại điện tử”của khu vực tư nhân (Moon, 2002). Do đó, sự chuyển dịch sang dịch vụ công trực tuyến được đặc trưng bởi việc chuyển giao“các dịch vụ công của trung tâm chính phủ sang hệ thống công dân chủ động và đáp ứng chủ động hơn (Karunasena và Deng, 2012), nơi thông tin và dịch vụ của chính phủ được cung cấp trực tuyến thông qua việc sử dụng công”nghệ. Hơn nữa, West (2004) lập luận rằng, không giống như hệ thống“cung cấp dịch vụ thông thường, dịch vụ công trực tuyến là không phân cấp, phi tuyến và có sẵn 24 giờ một ngày, bảy ngày một tuần, cho phép công dân có được thông tin và dịch vụ thuận tiện cho thời gian và địa điểm của họ.
Do đó, dịch vụ công trực tuyến được xem là cách hứa hẹn để cải thiện việc cung cấp dịch vụ”công cộng (West, 2004) và được coi là một công cụ phát triển cho người dân. Ngày nay, tổng chi tiêu cho“công nghệ thông tin trên toàn thế giới ước tính khoảng”3,6 nghìn tỷ đô la (Katre và cộng sự, 2010). Hơn nữa, thế giới đã chứng kiến sự cải thiện“trong chỉ số dịch vụ công trực tuyến trong những năm qua, do đó phản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 ánh sự tiến bộ trong việc cung cấp các dịch vụ công trực tuyến ở các quốc gia khác nhau (UN, 2012). Tuy nhiên, bất chấp sự tiến bộ trong chỉ số dịch vụ công trực tuyến toàn cầu, vẫn còn sự mất cân bằng trong phân chia kỹ thuật số và tiến độ trong việc thực hiện các sáng kiến dịch vụ công”trực tuyến giữa các nước phát triển và đang phát triển (UN, 2012).
Ví dụ, khảo sát dịch vụ công trực tuyến LHQ năm 2012 cho thấy rằng tất cả 20 quốc gia đứng đầu trong bảng xếp hạng dịch vụ công trực tuyến là các nước có thu nhập cao, Hàn Quốc dẫn đầu xếp hạng theo sau là Hà Lan, Vương quốc Anh và Đan Mạch (UN, 2012). Hơn nữa, việc thực hiện các sáng kiến của“dịch vụ công”trực tuyến ở các nước đang phát triển được đặc trưng bởi tỷ lệ thất bại cao hơn. Sự mất cân bằng trong sáng kiến“dịch vụ công”trực tuyến ở các nước đang phát triển có liên quan đến các rào cản về cơ sở hạ tầng, thể chế, tài chính và quy định (UN, 2012). Tuy nhiên, do Chính phủ các nước nhìn thấy“những lợi ích tiềm năng của việc áp dụng dịch vụ”công trực tuyến, các nước đang phát triển đang nỗ lực phối hợp để bắt đầu dịch vụ công trực tuyến và kết quả là ngày nay, tất cả 193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc đã đưa ra sáng kiến“dịch vụ công trực tuyến và đang trong các giai đoạn cung cấp”dịch vụ trực tuyến (UN, 2012).
Vì vậy, làm cho dịch vụ công trực tuyến trở thành hiện tượng toàn cầu. Mặc dù“dịch vụ công trực tuyến đã trở thành một từ thông”dụng chính và là chương trình chính sách quan trọng được hầu hết các chính phủ trên khắp thế giới theo đuổi, bản thân khái niệm vẫn còn mơ hồ không có định nghĩa tiêu chuẩn duy nhất để đại diện cho ý nghĩa của nó. Yildiz (2007) cho rằng dịch vụ công trực tuyến là một khái niệm được hiểu theo nhiều cách khác nhau, do đó tạo ra nhiều ý nghĩa tùy thuộc vào loại công nghệ được sử dụng, trọng tâm, mục đích mà nó dự định đạt được khi triển khai và lợi ích mong đợi. UN-ASPA (2002) định nghĩa“dịch vụ công trực tuyến là việc sử dụng internet để cung cấp thông tin và dịch vụ của Chính phủ cho công dân.
Định nghĩa này giới hạn phạm vi của dịch vụ công trực tuyến đối với việc cung cấp thông tin và dịch vụ của chính phủ đối với hệ thống”internet, dựa trên web và bỏ qua cách tiếp cận đa kênh đối với việc phân phối dịch vụ điện tử của chính phủ. Mặt khác, OECD (2001) định nghĩa dịch vụ công trực tuyến“là việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông đặc biệt là internet như một công cụ để đạt được hiệu quả quả tốt hơn.”Trọng tâm của định nghĩa này là“để đạt được hiệu quả trong việc cải thiện của chính phủ để cung cấp các dịch vụ của mình thông qua sử dụng công”nghệ thông tin. Tương tự như vậy, định nghĩa dịch vụ công trực tuyến của Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh hơn vào việc thúc đẩy“mối quan hệ và tương tác giữa chính phủ, công dân, doanh nghiệp, trong chính phủ thông qua việc sử dụng công nghệ thông tin để đạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 được hiệu quả, minh bạch, chính phủ đáp ứng tốt hơn cho việc cung cấp các dịch vụ của chính phủ”(www. Để phù hợp với“sự phổ biến của dịch vụ công trực tuyến tại các nước đang phát triển, các nhà nghiên cứu đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về dịch vụ công trực tuyến, tuy nhiên các định nghĩa này”khác nhau theo trọng tâm dịch vụ công trực tuyến khác nhau và thường tập trung vào công nghệ, kinh doanh, quy trình, công dân, chính phủ hoặc quan điểm chức năng (Al-Shafi, 2007).
Al-Shafi cũng chỉ ra rằng giống như kinh doanh điện tử, dịch vụ công trực tuyến hứa hẹn cung cấp một số lợi ích cho công dân, doanh nghiệp và chính phủ. Những lợi ích quan trọng nhất của“dịch vụ công trực tuyến theo như các nghiên cứu trước đó là: cung cấp dịch vụ điện tử và tích hợp công cộng”thông qua một điểm truy cập duy nhất vào các dịch vụ công cộng 24 giờ một ngày, 7 ngày một tuần; bắc cầu phân chia kỹ thuật số nơi mọi công dân trong xã hội sẽ được cung cấp cùng loại thông tin và dịch vụ từ chính phủ; xây dựng lại mối quan hệ khách hàng bằng cách cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng và cá nhân hóa cho công dân; bồi dưỡng phát triển kinh tế và giúp các doanh nghiệp địa phương mở rộng ra toàn cầu; giảm cơ hội tham nhũng trong chính phủ; và tạo ra một hình thức tham gia nhiều hơn của chính phủ bằng cách khuyến khích tranh luận trực tuyến, bỏ phiếu và trao đổi thông tin. Cùng quan điểm nói trên, trong nghiên cứu của mình Saha và cộng sự (2012) cũng cho rằng dịch vụ công trực tuyến là quá trình theo đó thông tin và dịch vụ được cung cấp thông qua môi trường trực tuyến cho khách hàng của mình, bao gồm công dân, doanh nghiệp và quản lý công chúng như nhau. Các giao dịch chính phủ điện tử là sử dụng công nghệ internet thông qua giao diện dựa trên web, cho phép mọi người có quyền truy cập vào tài nguyên và dịch vụ mọi lúc, mọi nơi.
Bên cạnh đó, mục đích của các trang web dịch vụ công trực tuyến là công cụ cung cấp quản lý hiệu quả thông tin của chính phủ cho mọi công dân, cung cấp dịch vụ tốt hơn cho cộng đồng và trao quyền cho mọi người thông qua tiếp cận thông tin và tham gia vào việc ra quyết định công khai. Nghiên cứu cũng thừa nhận quan điểm rằng các trang web thành công sẽ cho phép công chúng tìm kiếm thông tin yêu cầu một cách nhanh chóng và dễ dàng tìm kiếm. Do đó, chức năng tìm kiếm, chức năng và điều hướng trở nên quan trọng đối với việc thực hiện các trách nhiệm đó. “Liên Hợp Quốc và Ngân hàng Thế giới mô tả dịch vụ công trực tuyến (E-gov) là việc sử dụng Internet và trang web để cung cấp thông tin và dịch vụ của chính phủ cho công dân”và các bên liên quan khác trong một quốc gia (InfoDev, 2004).“Dịch vụ công trực tuyến cho phép các dịch vụ của chính”phủ trở nên hiệu quả hơn và dễ tiếp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 cận hơn với công dân (Fountain, 2001; Moon, 2002; West, 2004).
Dữ liệu thực nghiệm từ các cơ quan quốc tế, tổ chức tư vấn và“nghiên cứu khoa học”cho thấy dịch vụ công trực tuyến đã trở thành hiện tượng toàn cầu với gần như tất cả các chính phủ trên thế giới áp dụng nó để thúc đẩy sự tham gia và trao quyền công dân (West, 2004; Karunasena và cộng sự, 2011). Mặc dù“dịch vụ công trực tuyến”đã phổ biến trên toàn thế giới, tuy nhiên các nghiên cứu đã được thực hiện liên quan đến“dịch vụ công trực tuyến và các báo cáo của các cơ quan”quốc tế đã chỉ ra rằng các nền kinh tế chuyển đổi và các“nước đang phát triển trên toàn thế giới”tụt hậu so với các nước tiên tiến liên quan đến việc triển khai và sử dụng các cơ sở dữ liệu điện tử của Chính phủ. Nói cách khác, các“quốc gia có nền kinh tế phát triển”hơn thường ứng dụng hoặc chấp nhận các sáng kiến và kế hoạch về dịch vụ công trực tuyến tiên tiến hơn (West, 2004; Azad và cộng sự, 2010).