CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Hiện tại trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu về dịch vụ kế toán được thực hiện trong các khoảng thời gian khác nhau từ nhiều quốc gia khác nhau. Điều này cho thấy không riêng tại Việt Nam mà còn nhiều nước trên thế giới đang gặp phải những vấn đề khi cung cấp và sử dụng dịch vụ kế toán. Có nhiều quan điểm khác nhau từ phía các tác giả xoay quanh vấn đề sử dụng dịch vụ kế toán trong thời gian qua.
Tác giả xin nêu ra một số công trình tiêu biểu như sau: Công trình nghiên cứu của nhóm tác giả Ruta Sneidere, Inga Bumane, Jelena Lascenko (2013), “Accounting outsourcing services in Latvia: problems and possible solutions – Tạm dịch: Dịch vụ kế toán thuê ngoài ở LATVIA: Thực trạng và giải pháp”. Các tác giả thực hiện nghiên cứu về sự phát triển của dịch vụ kế toán ở Latvia trong bối cảnh lịch sử, thực hiện phân tích thị trường dịch vụ kế toán, nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kế toán và phát triển các giải pháp khả thi cho việc cải thiện chất lượng của các dịch vụ này. Mục đích của nghiên cứu là nghiên cứu khả năng phát triển của các dịch vụ kế toán và phát hiện ra các vấn đề tồn tại để đưa ra các khuyến nghị và giải pháp khả thi cho việc nâng cao chất lượng dịch vụ kế toán ở Latvia. Để đạt được mục tiêu đề ra, nhóm tác giả nghiên cứu sự phát triển của dịch vụ kế toán tại Latvia trong bối cảnh lịch sử, thực hiện phân tích thị trường dịch vụ kế toán, thực hiện nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kế toán và phát triển giải pháp nâng cao chất lượng của các dịch vụ này.
Nguồn gốc của dịch vụ kế toán ở Latvia nên liên quan đến E. Lauris, Giáo sư từ Thụy Sĩ, người thành lập văn phòng kế toán đầu tiên vào năm 1901, nhưng vào cuối năm 1930 các văn phòng đã lan rộng khắp Châu Âu. Phòng kế toán thực hiện kế toán cho các công ty nông nghiệp và thủ công. Tại Latvia, văn phòng đầu tiên của loại hình này bắt đầu hoạt động vào năm 1923, và trong năm hoạt động đầu tiên, nó đã cung cấp dịch vụ cho 71 công ty nông nghiệp, con số của họ thay đổi trong những năm tiếp theo với xu hướng tăng.
Nghiên cứu cũng đưa ra các lý do phổ biến cho quyết định thuê ngoài ở Latvia là: (1) Giảm và kiểm soát chi phí hoạt động; (2) Tập trung nguồn lực chính cải thiện công ty; (3) 13 Được tiếp cận với các nguồn lực đẳng cấp thế giới; (4) Sử dụng tài nguyên nội bộ cho các mục đích khác; (5) Không phải tốn thời gian để quản lý một chức năng hoặc nằm ngoài tầm kiểm soát; (6) Không đủ nguồn lực nội bộ; (7) Chia sẻ rủi ro với một công ty đối tác. Nghiên cứu cũng sử dụng kết quả từ các nghiên cứu trước để đưa ra các yếu tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển của dịch vụ kế toán thuê ngoài. Tác giả dẫn nghiên cứu của Kronbergs (2011) đưa ra các tiêu chí chính khi chọn nhà cung cấp dịch vụ thuê ngoài là chất lượng dịch vụ, giá cả phù hợp, năng lực, khả năng tối ưu hóa chi phí, danh tiếng, và điều quan trọng là nhà cung cấp dịch vụ có được đảm bảo với bảo hiểm của bên thứ ba chống lại những tổn thất có thể xảy ra. Việc sử dụng rộng rãi hơn các dịch vụ kế toán ở Latvia đã bị cản trở bởi các chủ trang trại phải thực hiện rất nhiều công việc kế toán, vấn đề thứ hai liên quan đến sự cạnh tranh - Cục Thống kê Quốc gia được cung cấp dịch vụ kế toán miễn phí.
Kết quả nghiên cứu cho thấy những vấn đề tồn tại trong thị trường dịch vụ kế toán là do hai nguyên nhân chính. Một là việc không có quy chế, tiêu chí cho việc hành nghề dịch vụ kế toán, hai là việc môi trường cạnh tranh không lành mạnh do cơ chế quản lý của cơ quan nhà nước. Đối với nghiên cứu của Ajmal Hafeez & Otto Andersen (2014) “Factors Influencing Accounting Outsourcing Practices among SMEs in Pakistan Context: Transaction Cost Economics (TCE) and Resource-Based Views (RBV) Prospective – Tạm dịch: Các yếu tố ảnh hưởng đến thực tiễn thuê ngoài kế toán của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Pakistan: Triền vọng về chi phí giao dịch (TCE) và quan điểm dựa trên nguồn lực (RBV)”. Nghiên cứu này được thực hiện để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ ở Pakistan về thuê ngoài dịch vụ kế toán, so sánh và đưa ra ưu khuyết về chi phí giao dịch (TCE) và dựa trên nguồn lực chế độ xem (RBV), từ đó đưa ra quyết định nên thuê ngoài hay sử dụng nguồn lực nội tại.
Nghiên cứu thực hiện khảo sát lấy mẫu thuận tiện trên 302 doanh nghiệp vừa và nhỏ tại chín thành phố ở Pakistan, đồng thời nghiên cứu còn sử dụng phương pháp phỏng vấn chuyên gia là chủ sở hữu, quản lý, giám đốc tài chính. Kết quả phân tích hồi quy bội nghiên cứu cho 14 thấy tần suất thực hiện công việc kế toán, tính đặc thù của của công ty, chủ nghĩa cơ hội, sự tin tưởng vào kế toán và mức độ cạnh tranh có ảnh hưởng đáng kể đến việc thuê ngoài kế toán. Ngoài ra mối quan hệ giữa năm biến kiểm soát như giới tính, giáo dục điều hành, kinh nghiệm, quy mô công ty, tuổi công ty và cường độ thuê ngoài trong phương trình hồi quy tuyến tính vẫn có ý nghĩa thống kê. Tuy nhiên sau khi kiểm định kết quả của nghiên cứu cho thấy các biến kiểm soát (giới tính, giáo dục, kinh nghiệm, quy mô doanh nghiệp và tuổi công ty) không liên quan đến quyết định thuê ngoài dịch vụ kế toán.
Nghiên cứu đề xuất các doanh nghiệp vừa và nhỏ với hạn chế về nguồn lực nên chuyển các phương thức kế toán nội bộ truyền thống của họ sang phương thức thuê kế toán chuyên nghiệp bên ngoài. Một nghiên cứu khác có liên quan đến vấn đề thuê ngoài dịch vụ kế toán ở quốc gia Kenya của nhóm tác giả Gideon M. Mwangi, Agness Mutiso, Daniel Mungai (2018) “Assessing the Influence of Accounting Outsourcing on Financial Performance of Small and Medium Enterprises in Thika Subcounty, Kenya – Tạm dịch: Đánh giá ảnh hưởng của việc thuê ngoài kế toán đối với hiệu quả tài chính của SMEs tại quận Thika, Kenya”. Nghiên cứu này nhằm đánh giá ảnh hưởng của thuê ngoài kế toán đối với hoạt động tài chính của SMEs.
Nghiên cứu có cỡ mẫu quan sát là 368 doanh nghiệp vừa và nhỏ ở khu vực Thika và kết luận rằng thuê ngoài kế toán có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động tài chính của SMEs. Nghiên cứu khuyến nghị rằng các nhà quản lý và chủ sở hữu của SMEs nên tìm kiếm dịch vụ từ các dịch vụ kế toán vì điều này có thể làm tăng chất lượng của hồ sơ tài chính và có thể cải thiện hoạt động tài chính của SMEs của họ. Nghiên cứu đưa ra giả thuyết thuê ngoài dịch vụ kế toán không ảnh hưởng đến hoạt động tài chính của các SMEs ở Thika. Các chỉ số cụ thể của dịch vụ kế toán trong nghiên cứu là trình độ chuyên môn, quy mô của công ty, tuổi của công ty, và danh tiếng công ty, chỉ số hoạt động tài chính bao gồm khả năng sinh lời.
Kết quả nghiên cứu kết luận rằng sử dụng dịch vụ kế toán thuê ngoài có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tài chính của SMEs, cụ thể các nhân tố ảnh hưởng lớn là trình độ chuyên môn của kế toán viên và danh tiếng của công ty cung cấp dịch vụ còn yếu tố quy mô công ty không có ý nghĩa khi thực hiện kiểm định. 15 Thêm vào đó kết quả nghiên cứu của Adele Oosthuizen, Jurie van Vuuren, Melodi Botha (2020) “Compliance or management: The benefits that small business owners gain from frequently sourcing accounting services – Tạm dịch: Tuân thủ hoặc quản lý: Những lợi ích mà các chủ doanh nghiệp nhỏ thu được từ việc thuê ngoài các dịch vụ kế toán”. Mục đích của nghiên cứu này là để xác định lợi ích mà các chủ doanh nghiệp nhỏ thu được từ việc họ sử dụng các loại dịch vụ kế toán khác nhau từ nhà cung cấp bên ngoài. Số lượng mẫu thu thập là 422 mẫu từ các chủ doanh nghiệp nhỏ tại Nam Phi với quy mô công ty không quá 200 nhân viên.
Nghiên cứu đưa ra các giả thuyết về mối liên hệ giữa tần suất sử dụng dịch vụ kế toán với các lợi ích đạt được. Kết quả cho thấy cho thấy các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường xuyên sử dụng các dịch vụ kế toán thông thường hơn từ các cá nhân hành nghề kế toán và nhận thấy mối quan hệ này không chỉ mang lại lợi ích tuân thủ đáng kể mà còn mang lại lợi ích quản lý cho các chủ doanh nghiệp nhỏ. Nghiên cứu cũng cho rằng các doanh ngiệp nhỏ nên sử dụng dịch vụ kế toán từ các công ty dịch vụ kế toán nhỏ, những người hành nghề kế toán nhằm tối ưu kỹ năng, tài chính và nâng cao lợi thế cạnh tranh. Một điều thú vị là vào năm 2019 một nghiên cứu có kết quả mâu thuẫn với các nghiên cứu khác về vấn đề nên hay không nên sử dụng dịch vụ kế toán thuê ngoài thực hiện ở Croatia được đề cập là nghiên cứu của Tác giả Andrijana Rogosic (2019) “Accounting outsourcing issues – Tạm dịch: Vấn đề thuê ngoài Kế toán”.
Nghiên cứu cho ràng rằng phần lớn các công ty siêu nhỏ thuê ngoài kế toán và điều này có liên quan đến cung cấp thông tin quan trọng trong hoạt động kế toán do đó dẫn đến thiếu nhu cầu về thông tin kế toán trong hoạt động kinh doanh hàng ngày. Một dẫn chứng về mặt tiêu cực của việc thuê ngoài dịch vụ kế toán được Andrijana Rogosic đề cập trong nghiên cứu là nghiên cứu của Bagienska (2016). Nghiên cứu này chỉ ra nhược điểm của thuê ngoài kế toán là: thiếu khả năng tiếp cận sổ sách kế toán, thiếu thông tin về tình hình tài chính của công ty từ nhà cung cấp dịch vụ kế toán, thiếu các phân tích tài chính về tính thanh khoản, khả năng sinh lời và đo lường chi phí giữa các dịch vụ được cung cấp. Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp nghiên cứu thực nghiệm dựa trên khảo sát.
Dữ liệu Sau khi được thu 16 thập được tác giả phân tích và xử lý bằng SPSS 17.0 và thực hiện kiểm định Mann- Whitney để xác định tính hợp lệ của các giả thuyết đã được đưa ra.