Các nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược tại doanh nghiệp Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Nhân tố ảnh hưởng đến kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược tại doanh nghiệp Việt Nam, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên

• Tác giả: Trần Thị Phương Lan
• Người hướng dẫn: TS. Hà Xuân Thạch
• Trường học: Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Vận Dụng Kỹ Thuật Kế Toán Quản Trị Chiến Lược Và Thành Quả Hoạt Động Tại Các Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ / DANH MỤC HÌNH
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• ABSTRACT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Sự cấp thiết của nghiên cứu
• 2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Một số đóng góp mới của luận án
• 6. Kết cấu luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 1.1.1. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.1.1.1. Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.1.1.2. Các nhân tố bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.1.2. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.1.2.1. Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.1.2.2. Các nhân tố bên trong DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.1.3. Các nghiên cứu về tác động của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 1.2. Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam về nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 1.2.1. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.2.1.1. Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.2.1.2. Các nhân tố bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.2.2. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.2.2.1. Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.2.2.2. Các nhân tố bên trong tác động đến thành quả hoạt động
• 1.2.3. Các nghiên cứu về tác động của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 1.3. Nhận xét, xác định khoảng trống và hướng nghiên cứu của luận án
• 1.3.1. Nhận xét các công trình nghiên cứu trước
• 1.3.1.1. Đối với các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.3.1.2. Đối với các công trình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3.2. Xác định khoảng trống nghiên cứu
• 1.3.2.1. Về mô hình nghiên cứu
• 1.3.2.2. Về nhân tố nghiên cứu
• 1.3.2.2.1. Tác động của các nhân tố bên ngoài, nhân tố bên trong đến thành quả hoạt động
• 1.3.2.2.2. Tác động của KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 1.3.2.3. Về phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3. Hướng nghiên cứu của luận án
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan về KTQTCL
• 2.1.1. Khái quát về quản trị chiến lược
• 2.1.2. Sự hình thành và phát triển của KTQTCL
• 2.1.3. Định nghĩa về KTQTCL
• 2.1.4. Nội dung của KTQTCL và các kỹ thuật KTQTCL
• 2.1.4.1. Nội dung của KTQTCL
• 2.1.4.2. Các kỹ thuật của KTQTCL
• 2.1.5. Vai trò của KTQTCL trong quá trình quản trị chiến lược
• 2.1.6. Thành quả hoạt động và MQH với KTQTCL
• 2.2. Lý thuyết bất định
• 2.2.1. Nội dung lý thuyết
• 2.2.2. Vận dụng lý thuyết bất định vào luận án
• 2.3. Lý thuyết đại diện
• 2.3.1. Nội dung lý thuyết
• 2.3.2. Vận dụng lý thuyết đại diện vào luận án
• 2.4. Nhận diện các nhân tố bên ngoài và các nhân tố bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 2.5. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu
• 2.5.1. Các giả thuyết về tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài DN đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 2.5.1.1. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài DN đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 2.5.1.2. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài DN đến thành quả hoạt động
• 2.5.2. Các giả thuyết về tác động trực tiếp của các nhân tố bên trong DN đến vận dụng KTQTCL và thành quả hoạt động
• 2.5.2.1. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên trong DN – vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 2.5.2.2. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên trong DN đến thành quả hoạt động
• 2.5.3. Tác động trực tiếp và tác động trung gian của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 2.5.3.1. Tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 2.5.3.2. Tác động gián tiếp của các nhân tố đến thành quả hoạt động thông qua vai trò trung gian của vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 2.6. Mô hình nghiên cứu dự kiến
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Khung nghiên cứu của luận án
• 3.1.2. Quy trình nghiên cứu của luận án
• 3.1.3. Vận dụng mô hình PLS-SEM
• 3.1.4. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.1.5. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.2. Thiết kế nghiên cứu định tính
• 3.2.1. Thiết kế thang đo các khái niệm nghiên cứu (thang đo nháp 1)
• 3.2.2. Phỏng vấn chuyên gia
• 3.2.3. Khảo sát thử nghiệm
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu định lượng
• 3.3.1. Thiết kế nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.3.2. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu định tính
• 4.1.1. Kết quả phỏng vấn chuyên gia
• 4.1.2. Kết quả khảo sát thử nghiệm
• 4.1.3. Xác định mô hình đo lường (sơ bộ)
• 4.1.3.1. Các nhân tố độc lập
• 4.1.3.2. Biến phụ thuộc “Vận dụng kỹ thuật KTQTCL”
• 4.1.3.3. Biến phụ thuộc “Thành quả hoạt động”
• 4.2. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 4.2.1. Mẫu nghiên cứu và thời gian khảo sát
• 4.2.2. Thống kê mô tả ở giai đoạn định lượng sơ bộ
• 4.2.3. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 4.2.3.1. Đánh giá mô hình đo lường kết quả (các biến OD, CT, CCTC, CLKD, DHTT, CNTT, TQ)
• 4.2.3.2. Đánh giá mô hình đo lường nguyên nhân: các biến CTSH, KTQTCL
• 4.3. Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức
• 4.3.1. Mẫu nghiên cứu và thời gian khảo sát
• 4.3.2. Thống kê mô tả ở giai đoạn nghiên cứu định lượng chính thức
• 4.3.2.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.3.2.2. Mức độ vận dụng kỹ thuật KTQTCL tại các DN
• 4.3.2.3. Quan điểm cá nhân về việc áp dụng KTQTCL tại các DN Việt Nam
• 4.3.2.4. Kết quả khảo sát về các nhân tố tác động và thành quả hoạt động
• 4.3.3. Kết quả đánh giá mô hình đo lường chính thức
• 4.3.3.1. Đánh giá mô hình đo lường kết quả (các biến OD, CT, CCTC, CLKD, DHTT, CNTT, TQ)
• 4.3.3.2. Đánh giá mô hình đo lường biến nguyên nhân: các biến CTSH, KTQTCL
• 4.3.4. Kết quả đánh giá mô hình cấu trúc
• 4.3.4.1. Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.3.4.2. Đánh giá mức ý nghĩa và sự liên quan của các MQH trong mô hình
• 4.3.4.3. Đánh giá mức độ R2
• 4.4. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Mức độ vận dụng KTQTCL tại các DN Việt Nam
• 4.4.2. Về kết quả kiểm định giả thuyết
• 4.4.2.1. Tác động của các nhân tố bên ngoài (CT, OD)
• 4.4.2.2. Tác động của các nhân tố bên trong DN (CTSH, CLKD, DHTT, CCTC, CNTT)
• 4.4.2.3. Tác động của việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Kết luận của nghiên cứu
• 5.1.1. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài, bên trong DN đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 5.1.2. Tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 5.1.3. Tác động trung gian của việc vận dụng KTQTCL trong MQH giữa các nhân tố bên ngoài, bên trong DN và thành quả hoạt động
• 5.2. Hàm ý quản trị
• 5.2.1. Các đề xuất góp ý liên quan đến các nhân tố bên ngoài, bên trong DN nhằm nâng cao mức độ vận dụng KTQTCL, và thành quả hoạt động
• 5.2.1.1. Thích nghi với các nhân tố bên ngoài (Mức độ cạnh tranh, mức độ ổn định của môi trường)
• 5.2.1.2. Chủ động điều chỉnh các nhân tố bên trong DN (cấu trúc sở hữu, CLKD, định hướng thị trường, cơ cấu tổ chức, CNTT)
• 5.2.2. Các đề xuất khác nhằm góp phần nâng cao mức độ vận dụng KTQTCL tại các DN
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.3.1. Hạn chế của đề tài
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1: CÁC BẢNG TỔNG HỢP NGHIÊN CỨU
• Bảng tổng hợp các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQT/KTQTCL và thành quả hoạt động
• Bảng tổng hợp các nghiên cứu về MQH giữa KTQT/KTQTCL và thành quả hoạt động
• Bảng tổng hợp mức độ vận dụng các kỹ thuật KTQTCL tại các nước đang phát triển (gồm cả Việt Nam)
• PHỤ LỤC 2: CÁC KỸ THUẬT KTQTCL DỰ KIẾN NGHIÊN CỨU (ĐỊNH NGHĨA - ĐẶC ĐIỂM)
• Bản câu hỏi khảo sát nháp 1
• Danh sách các chuyên gia (nghiên cứu định tính)
• PHỤ LỤC 3: NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
• Bản câu hỏi phỏng vấn chuyên gia
• Kết quả phỏng vấn chuyên gia
• Bảng điều chỉnh thang đo theo ý kiến chuyên gia
• PHỤ LỤC 4: NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG
• Bản câu hỏi khảo sát nháp 2
• Bảng tổng hợp thang đo các biến trong mô hình đo lường
• Quy đổi thang đo biến quan sát hiệu quả tài chính
• Kết quả xử lý bằng Smart PLS 3 đánh giá mô hình đo lường giai đoạn định lượng sơ bộ
• Bản câu hỏi khảo sát chính thức
• Kết quả xử lý bằng Smart PLS 3 - Đánh giá mô hình đo lường giai đoạn định lượng chính thức
• Kết quả xử lý bằng Smart PLS 3 - Đánh giá mô hình cấu trúc giai đoạn định lượng chính thức
• Danh sách các DN khảo sát chính thức

Tóm tắt

I. Nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược

Các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định mức độ áp dụng kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược (KTQTCL) tại các doanh nghiệp Việt Nam. Một trong những yếu tố chính là mức độ cạnh tranh của môi trường. Khi môi trường kinh doanh trở nên cạnh tranh hơn, các doanh nghiệp buộc phải cải thiện quy trình quản lý và áp dụng các kỹ thuật kế toán hiệu quả hơn để duy trì lợi thế cạnh tranh. Theo nghiên cứu, các doanh nghiệp có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của môi trường sẽ có khả năng áp dụng KTQTCL tốt hơn. Ngoài ra, mức độ không ổn định của môi trường cũng ảnh hưởng đến quyết định sử dụng kỹ thuật kế toán. Doanh nghiệp cần có các chiến lược linh hoạt để đối phó với những biến động không lường trước, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc nhận diện và phân tích các nhân tố bên ngoài này giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan hơn về môi trường hoạt động và từ đó đưa ra các quyết định quản lý phù hợp.

II. Nhân tố bên trong ảnh hưởng đến kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược

Các nhân tố bên trong doanh nghiệp cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến việc áp dụng KTQTCL. Một trong những yếu tố quan trọng là cấu trúc sở hữu của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có cấu trúc sở hữu rõ ràng và minh bạch thường có khả năng áp dụng các kỹ thuật kế toán hiệu quả hơn. Định hướng thị trường cũng là một yếu tố quyết định, khi doanh nghiệp có chiến lược rõ ràng về thị trường mục tiêu sẽ dễ dàng hơn trong việc áp dụng kỹ thuật kế toán phù hợp. Hơn nữa, cơ cấu tổ chức và công nghệ thông tin (CNTT) cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ quy trình kế toán. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ để cải thiện quy trình và nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc phân tích các nhân tố bên trong giúp doanh nghiệp nhận diện được điểm mạnh và điểm yếu của mình, từ đó có thể tối ưu hóa việc áp dụng KTQTCL.

III. Tác động của kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược đến thành quả hoạt động

Việc áp dụng kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược có tác động tích cực đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy rằng, các doanh nghiệp áp dụng KTQTCL một cách hiệu quả thường đạt được hiệu quả kinh doanh cao hơn. Điều này được thể hiện qua việc giảm thiểu chi phí và lợi nhuận tăng lên. Hơn nữa, việc sử dụng KTQTCL giúp doanh nghiệp có cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình tài chính, từ đó đưa ra các quyết định quản lý chính xác hơn. Các doanh nghiệp cũng có thể cải thiện khả năng quản lý tài chính và quản lý rủi ro thông qua việc áp dụng các kỹ thuật này. Tóm lại, việc áp dụng KTQTCL không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra giá trị bền vững trong dài hạn.

IV. Đề xuất và hàm ý quản trị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu, có thể đưa ra một số đề xuất nhằm nâng cao mức độ áp dụng kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược tại các doanh nghiệp Việt Nam. Đầu tiên, doanh nghiệp cần chủ động thích nghi với các nhân tố bên ngoài như mức độ cạnh tranh và không ổn định của môi trường. Việc này có thể thực hiện thông qua việc thường xuyên đánh giá và điều chỉnh chiến lược kinh doanh. Thứ hai, doanh nghiệp cần chú trọng đến việc cải thiện cấu trúc sở hữu và cơ cấu tổ chức để tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng KTQTCL. Cuối cùng, việc đầu tư vào công nghệ thông tin cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả của kỹ thuật kế toán. Những đề xuất này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ: "Các nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược và thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam" do nghiên cứu sinh Trần Thị Phương Lan thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (năm 2023), thuộc chuyên ngành Kế toán (Mã số: 9340301), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hà Xuân Thạch và TS. Đoàn Ngọc Phi Anh.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra áp lực cạnh tranh gay gắt cho các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hạn chế về vốn, công nghệ và nguồn nhân lực có tay nghề. Kế toán quản trị chiến lược (KTQTCL - Strategic Management Accounting) đóng vai trò là hệ thống thông tin cung cấp dữ liệu tài chính, phi tài chính, dài hạn và hướng ngoại, hỗ trợ các nhà quản trị hoạch định, kiểm soát và ra quyết định chiến lược nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh và nâng cao thành quả hoạt động.

Mặc dù KTQTCL đã được nghiên cứu rộng rãi trên thế giới và bước đầu được tiếp cận tại Việt Nam, các công trình trước đây còn tồn tại những khoảng trống:

• Các kết quả thực nghiệm quốc tế và trong nước chưa có sự thống nhất về số lượng nhân tố tác động, thang đo và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố.
• Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước (như Đoàn Ngọc Phi Anh, 2012; Trinh, 2019; Bùi Thị Trúc Quy, 2020; Lê Thị Mỹ Nương, 2020) chủ yếu thực hiện mô hình hai cấp gián tiếp (tác động của nhân tố đến KTQTCL, và từ KTQTCL đến thành quả hoạt động), chưa có nghiên cứu nào tích hợp đồng thời mối quan hệ tác động trực tiếp và gián tiếp của các nhân tố bên trong, bên ngoài đến thành quả hoạt động trên cùng một mô hình.
• Phạm vi khảo sát tại Việt Nam trước đây chủ yếu tập trung trong ngành sản xuất hoặc khảo sát quy mô hẹp, chưa bao quát đa dạng lĩnh vực kinh doanh để đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp phi tài chính quy mô vừa và lớn.
• Một số nhân tố quan trọng như cấu trúc sở hữu (CTSH) và định hướng thị trường (DHTT) chưa được kiểm định đầy đủ trong mối liên hệ với KTQTCL tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu sự ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài, các nhân tố bên trong doanh nghiệp đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL thông qua đó ảnh hưởng đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời nghiên cứu ảnh hưởng trực tiếp của các nhân tố đó đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các nhân tố bên ngoài, các nhân tố bên trong doanh nghiệp tác động trực tiếp đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam.
  2. Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài, các nhân tố bên trong doanh nghiệp tác động trực tiếp đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam.
  3. Xác định mức độ tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam.
  4. Xác định mức độ tác động gián tiếp của các nhân tố bên ngoài, các nhân tố bên trong doanh nghiệp đến thành quả hoạt động thông qua trung gian vận dụng kỹ thuật KTQTCL tại các doanh nghiệp Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

• Câu hỏi 1: Các nhân tố bên ngoài và các nhân tố bên trong doanh nghiệp nào tác động trực tiếp đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL, đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam?
• Câu hỏi 2: Mức độ tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài và các nhân tố bên trong doanh nghiệp đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL, đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi 3: Mức độ tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi 4: Mức độ tác động gián tiếp của các nhân tố bên ngoài và các nhân tố bên trong doanh nghiệp đến thành quả hoạt động thông qua trung gian vận dụng kỹ thuật KTQTCL tại các doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Kế toán hành vi – các nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp.
• Đối tượng khảo sát: Những người làm công tác kế toán tài chính / kế toán quản trị, hoặc các nhà quản lý cấp cao, nhà quản lý cấp trung tại các doanh nghiệp Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp phi tài chính có quy mô vừa và lớn tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian:
  • Nghiên cứu định tính: Thực hiện từ 01/9/2020 đến 30/01/2021.
  • Nghiên cứu định lượng sơ bộ: Thực hiện từ 22/02/2021 đến 20/4/2021.
  • Nghiên cứu định lượng chính thức: Thu thập dữ liệu từ 20/5/2021 đến 20/7/2021.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Luận án đã tổng hợp hệ thống nghiên cứu quốc tế và trong nước xoay quanh ba trục quan hệ chính:

Nhóm quan hệ nghiên cứu	Công trình quốc tế tiêu biểu	Công trình tại Việt Nam tiêu biểu
Nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến KTQTCL	Guilding (1999); Guilding & McManus (2002); Cadez & Guilding (2008); Cinquini & Tenucci (2007, 2010); McManus (2013); Ojra (2014); Pavlatos (2015); Turner et al. (2017); Cescon et al. (2019); Quon (2020).	Đoàn Ngọc Phi Anh (2012); Phạm Ngọc Toàn & Lê Thị Mỹ Nương (2018a); Trinh (2019); Thái Anh Tuấn (2019); Bùi Thị Trúc Quy (2020); Lê Thị Mỹ Nương (2020); Lê Mộng Huyền et al. (2020); Trần Thị Kim Phượng & Trần Thị Mỹ Hạnh (2021); Nguyen La Soa et al. (2022).
Nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến thành quả	Gordon & Narayanan (1984); Narver & Slater (1990); Abernethy & Bouwens (2005); Teeratansirikool et al. (2013); Al-Mawali (2015).	Bùi Huy Hải Bích & Võ Thị Thanh Nhàn (2007); Đoàn Ngọc Phi Anh (2012, 2016); Phạm Ngọc Toàn & Lê Thị Mỹ Nương (2018b); Lê Mộng Huyền et al. (2020, 2022).
Tác động của KTQTCL đến thành quả hoạt động	Roslender (1995); Hoque & James (2000); Cadez & Guilding (2008); AlMaryani & Sadik (2012); Dmitrović-Šaponja & Suljović (2017).	Đoàn Ngọc Phi Anh (2012, 2016); Nguyễn Phong Nguyên & Trần Thị Trinh (2018); Trinh (2019); Bùi Thị Trúc Quy (2020); Lê Thị Mỹ Nương (2020); Từ Thanh Hoài et al. (2022).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Khoảng trống về mô hình: Thiết lập mô hình phân tích cấu trúc tích hợp xem xét cùng lúc cả tác động trực tiếp và tác động gián tiếp (thông qua biến trung gian là vận dụng kỹ thuật KTQTCL) của các nhân tố bên trong và bên ngoài đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam.
2. Khoảng trống về nhân tố: Bổ sung nhân tố Cấu trúc sở hữu (CTSH) và kiểm định nhân tố Định hướng thị trường (DHTT) – những biến số chưa được khai thác toàn diện trong các mô hình KTQTCL tại Việt Nam. Đồng thời mở rộng các khía cạnh đo lường của Chiến lược kinh doanh (CLKD), Cơ cấu tổ chức (CCTC) và Công nghệ thông tin (CNTT).
3. Khoảng trống về phạm vi và phương pháp: Khảo sát các doanh nghiệp phi tài chính đa ngành quy mô vừa và lớn (không giới hạn riêng ngành sản xuất); áp dụng phương pháp bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM) xử lý đồng thời mô hình biến kết quả (reflective) và biến nguyên nhân (formative).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nền tảng

• Lý thuyết bất định (Contingency Theory): Dựa trên luận điểm của Otley (1980), Gordon & Narayanan (1984), không có một hệ thống kế toán quản trị nào phù hợp cho mọi tổ chức trong mọi hoàn cảnh. Thiết kế và mức độ vận dụng kỹ thuật KTQTCL phụ thuộc vào các biến ngữ cảnh bên ngoài (môi trường cạnh tranh, tính không chắc chắn của môi trường) và các biến ngữ cảnh bên trong (chiến lược, cơ cấu tổ chức, công nghệ).
• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Kế thừa quan điểm của Lambert (2001), Panda & Leepsa (2017) về sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền quản lý, tạo ra bất đối xứng thông tin và xung đột lợi ích. KTQTCL đóng vai trò là công cụ kiểm soát, cung cấp thông tin lượng hóa dài hạn nhằm giảm thiểu chi phí đại diện và đánh giá thành quả hoạt động.
• Khái niệm KTQTCL và quản trị chiến lược: Tiếp cận theo khung quản trị chiến lược của David (2011) và quan điểm của Roslender (1995), Cadez & Guilding (2008), phân loại kỹ thuật KTQTCL thành các nhóm: kế toán chi phí chiến lược, kế toán lập kế hoạch - kiểm soát và đánh giá thành quả, kế toán khách hàng, kế toán đối thủ cạnh tranh, định giá chiến lược.

Khung biến số nghiên cứu

• Nhân tố bên ngoài (02 biến):
  1. Mức độ cạnh tranh của môi trường (ký hiệu: CT) – đo lường dạng kết quả (Reflective).
  2. Mức độ không ổn định của môi trường / Tính không chắc chắn của môi trường (ký hiệu: OD / PEU) – đo lường dạng kết quả (Reflective).
• Nhân tố bên trong (05 biến):
  1. Cấu trúc sở hữu (ký hiệu: CTSH) – đo lường dạng nguyên nhân (Formative).
  2. Chiến lược kinh doanh (ký hiệu: CLKD) – đo lường dạng kết quả (Reflective).
  3. Định hướng thị trường (ký hiệu: DHTT) – đo lường dạng kết quả (Reflective).
  4. Cơ cấu tổ chức (ký hiệu: CCTC) – đo lường dạng kết quả (Reflective).
  5. Công nghệ thông tin (ký hiệu: CNTT) – đo lường dạng kết quả (Reflective).
• Biến phụ thuộc / trung gian:
  • Vận dụng kỹ thuật KTQTCL (ký hiệu: KTQTCL) – đo lường dạng nguyên nhân (Formative).
• Biến phụ thuộc:
  • Thành quả hoạt động (ký hiệu: TQ) – đo lường dạng kết quả (Reflective), gồm 2 khía cạnh: Hiệu quả tài chính và Hiệu quả phi tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp tuần tự:

Nghiên cứu định tính (Phỏng vấn sâu & khảo sát thử nghiệm)
Nghiên cứu định lượng sơ bộ (Hiệu chỉnh thang đo)
Nghiên cứu định lượng chính thức (PLS-SEM trên SmartPLS 3, N = 262)

1. Giai đoạn định tính: Phỏng vấn sâu các chuyên gia (lãnh đạo doanh nghiệp, giám đốc tài chính, kế toán trưởng, giảng viên chuyên ngành) và khảo sát thử nghiệm để hoàn thiện bảng câu hỏi (từ bản nháp 1 sang bản nháp 2), điều chỉnh thang đo phù hợp với bối cảnh thực tế tại Việt Nam.
2. Giai đoạn định lượng sơ bộ: Thực hiện đánh giá sơ bộ độ tin cậy thang đo và kiểm tra mô hình đo lường ban đầu.
3. Giai đoạn định lượng chính thức: Khảo sát diện rộng thông qua bảng hỏi cấu trúc sử dụng thang đo Likert. Sử dụng phần mềm SmartPLS 3 để đánh giá mô hình đo lường kết quả (độ tin cậy nhất quán nội tại, độ giá trị hội tụ, độ giá trị phân biệt), mô hình đo lường nguyên nhân (kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến qua hệ số VIF, ý nghĩa thống kê của trọng số ngoài - outer weights) và phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính PLS-SEM (hệ số đường dẫn $\beta$, giá trị $R^2$, kiểm định giả thuyết trực tiếp và gián tiếp qua kỹ thuật Bootstrap).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu trước

Chương này hệ thống hóa các tài liệu học thuật trong nước và quốc tế theo 3 nhóm quan hệ: nhân tố tác động đến KTQTCL; nhân tố tác động đến thành quả hoạt động; và KTQTCL tác động đến thành quả hoạt động. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu quốc tế chủ yếu thực hiện tại các nước phát triển (Úc, Ý, Canada, New Zealand, Slovenia, Hy Lạp), còn tại các quốc gia đang phát triển và Việt Nam thì số lượng công trình còn khiêm tốn. Chương 1 kết luận bằng việc xác định các khoảng trống học thuật về cấu trúc mô hình (thiếu mô hình tích hợp trực tiếp - gián tiếp), sự thiếu vắng của biến cấu trúc sở hữu, hạn chế trong việc phân tích đơn ngành sản xuất và định hình hướng nghiên cứu của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 trình bày khung lý thuyết nền tảng gồm Lý thuyết bất định và Lý thuyết đại diện, làm rõ khái niệm KTQTCL và mối quan hệ giữa KTQTCL với quản trị chiến lược theo David (2011). Trên cơ sở đó, tác giả nhận diện 02 nhóm nhân tố (02 nhân tố bên ngoài và 05 nhân tố bên trong) và xây dựng hệ thống các giả thuyết nghiên cứu:

• Tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài đến KTQTCL và thành quả hoạt động ($H_{1a1}, H_{1a2}, H_{1b1}, H_{1b2}$).
• Tác động trực tiếp của các nhân tố bên trong đến KTQTCL và thành quả hoạt động ($H_{2a1} \div H_{2a5}, H_{2b1} \div H_{2b5}$).
• Tác động trực tiếp của KTQTCL đến thành quả hoạt động ($H_{3a}$) và các tác động gián tiếp của các nhân tố đến thành quả hoạt động thông qua vai trò trung gian của KTQTCL. Chương này kết thúc bằng việc thiết lập mô hình nghiên cứu đề xuất.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu hỗn hợp. Phần nghiên cứu định tính mô tả kết quả phỏng vấn sâu chuyên gia nhằm hiệu chỉnh các biến quan sát cho các thang đo (CT, OD/PEU, CTSH, CCTC, DHTT, CNTT, KTQTCL, TQ). Phần nghiên cứu định lượng xác định cỡ mẫu cần thiết thông qua phần mềm G*Power, quy trình gửi và thu thập bảng câu hỏi khảo sát, kỹ thuật quy đổi thang đo hiệu quả tài chính và các tiêu chuẩn kiểm định mô hình đo lường dạng kết quả (Reflective) và dạng nguyên nhân (Formative) trên phần mềm SmartPLS 3.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 4 công bố toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu thập từ 262 doanh nghiệp phi tài chính quy mô vừa và lớn tại Việt Nam.

• Thống kê mô tả mẫu: Phân tích đặc điểm mẫu khảo sát theo vùng lãnh thổ, vị trí chức danh người trả lời (kế toán trưởng, giám đốc tài chính, nhà quản lý), thâm niên công tác, lĩnh vực hoạt động kinh doanh chính và quy mô tổng doanh thu năm 2020.
• Đánh giá mô hình đo lường: Kiểm định mô hình đo lường kết quả (OD, CT, CCTC, CLKD, DHTT, CNTT, TQ) đạt độ tin cậy và giá trị phân biệt; kiểm định mô hình đo lường nguyên nhân (CTSH, KTQTCL) xác nhận trọng số ngoài có ý nghĩa thống kê và không vi phạm đa cộng tuyến.
• Đánh giá mô hình cấu trúc: Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến, mức ý nghĩa của các hệ số đường dẫn, hệ số xác định $R^2$ của các biến phụ thuộc.
• Bàn luận kết quả:
  • 02 nhân tố bên ngoài (Mức độ cạnh tranh - CT, Mức độ không ổn định của môi trường - OD) có tác động tích cực, thuận chiều đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động.
  • 05 nhân tố bên trong (Cấu trúc sở hữu - CTSH, Chiến lược kinh doanh - CLKD, Định hướng thị trường - DHTT, Cơ cấu tổ chức - CCTC, Công nghệ thông tin - CNTT) tác động tích cực, thuận chiều đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động.
  • Việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL tác động trực tiếp cùng chiều đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp.
  • Việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL đóng vai trò trung gian truyền dẫn tác động tích cực của các nhân tố bên trong và bên ngoài làm gia tăng thành quả hoạt động doanh nghiệp.

Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính từ mô hình thực nghiệm; đưa ra hệ thống khuyến nghị và giải pháp quản trị gồm: (1) Nhóm giải pháp thích nghi với môi trường bên ngoài (cạnh tranh, biến động thị trường); (2) Nhóm giải pháp chủ động điều chỉnh các nhân tố bên trong (hoàn thiện cấu trúc sở hữu, gắn kết chiến lược kinh doanh, thúc đẩy định hướng thị trường, tối ưu cơ cấu tổ chức phân quyền, đầu tư hạ tầng CNTT); (3) Các giải pháp thúc đẩy đào tạo, áp dụng các kỹ thuật KTQTCL. Chương này cũng trình bày các hạn chế của đề tài và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Bổ sung mô hình nghiên cứu toàn diện: Xây dựng và kiểm định thành công mô hình cấu trúc tích hợp cả mối quan hệ tác động trực tiếp và tác động gián tiếp của các nhân tố bên ngoài và bên trong đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động (gồm tài chính và phi tài chính) trong bối cảnh các doanh nghiệp tại Việt Nam.
2. Khám phá và kiểm định các nhân tố mới: Đưa nhân tố Cấu trúc sở hữu (CTSH) và Định hướng thị trường (DHTT) vào mô hình thực nghiệm KTQTCL, làm rõ cơ chế tác động của các nhân tố này đến mức độ vận dụng KTQTCL và thành quả doanh nghiệp.
3. Hoàn thiện hệ thống thang đo: Kế thừa, điều chỉnh và bổ sung hệ thống thang đo đo lường các kỹ thuật KTQTCL, các biến ngữ cảnh và thành quả hoạt động phù hợp với đặc thù thể chế kinh tế và môi trường kinh doanh tại Việt Nam, kết hợp xử lý chuẩn xác mô hình đo lường dạng nguyên nhân và dạng kết quả.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Bằng chứng thực nghiệm đa ngành: Cung cấp dữ liệu thực chứng từ 262 doanh nghiệp phi tài chính quy mô vừa và lớn tại Việt Nam, khẳng định tác động thuận chiều của 7 nhân tố (CT, OD, CTSH, CLKD, DHTT, CCTC, CNTT) đến KTQTCL và thành quả hoạt động.
2. Khẳng định vai trò nâng cao thành quả của KTQTCL: Chứng minh việc vận dụng các kỹ thuật KTQTCL trực tiếp nâng cao thành quả hoạt động (tài chính và phi tài chính), đồng thời đóng vai trò làm cầu nối trung gian chuyển hóa các nguồn lực nội bộ và khả năng thích ứng môi trường thành kết quả kinh doanh vượt trội.
3. Hàm ý chính sách quản trị cụ thể: Đề xuất căn cứ thực tiễn giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận thức rõ lợi ích của KTQTCL, từ đó chủ động đầu tư nguồn lực, cơ cấu lại tổ chức, ứng dụng công nghệ thông tin và lựa chọn chiến lược phù hợp để triển khai hiệu quả KTQTCL.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi đối tượng khảo sát: Nghiên cứu chỉ tập trung vào các doanh nghiệp phi tài chính có quy mô vừa và lớn, chưa khảo sát nhóm doanh nghiệp thuộc khối tài chính (ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán) và các doanh nghiệp quy mô nhỏ và siêu nhỏ.
• Tính chất dữ liệu: Dữ liệu khảo sát được thu thập theo phương pháp cắt ngang tại một thời điểm (từ tháng 5/2021 đến tháng 7/2021), chưa phản ánh được sự biến động và tác động tích lũy dài hạn của việc vận dụng KTQTCL qua nhiều năm.
• Biến số nghiên cứu: Mô hình mới chỉ tập trung vào 07 nhân tố chính; còn một số nhân tố tiềm năng khác (như trình độ chi tiết của nhân viên kế toán, văn hóa đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số chuyên sâu) chưa được đưa vào kiểm định đồng thời.

Hướng nghiên cứu trong tương lai

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang khối doanh nghiệp ngành tài chính, các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa (SMEs).
• Thực hiện các nghiên cứu theo chuỗi thời gian (nghiên cứu dọc - longitudinal study) để theo dõi và đánh giá tác động dài hạn của các kỹ thuật KTQTCL đối với thành quả hoạt động.
• Mở rộng mô hình bằng việc bổ sung các biến số ngữ cảnh mới như năng lực chuyển đổi số, vốn trí tuệ, hoặc các khía cạnh văn hóa tổ chức chuyên biệt.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Cung cấp khung tài liệu tổng quan hệ thống về kế toán quản trị chiến lược; tham khảo phương pháp luận kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng; quy trình phân tích mô hình PLS-SEM với sự kết hợp giữa biến nguyên nhân (Formative) và biến kết quả (Reflective) qua phần mềm SmartPLS 3.
• Đối với nhà quản trị doanh nghiệp (CEO, CFO, Kế toán trưởng): Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế và triển khai các kỹ thuật KTQTCL phù hợp với điều kiện cơ cấu tổ chức, chiến lược kinh doanh, định hướng thị trường và hạ tầng công nghệ thông tin tại đơn vị.
• Đối với các cơ quan quản lý và hiệp hội nghề nghiệp: Là cơ sở định hướng xây dựng chuẩn mực, ban hành hướng dẫn thực hành kế toán quản trị và đổi mới chương trình đào tạo kế toán quản trị theo hướng tiếp cận chiến lược hiện đại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định có bao nhiêu nhân tố tác động đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động?

Luận án xác định được 07 nhân tố, gồm:

• 02 nhân tố bên ngoài doanh nghiệp: (1) Mức độ cạnh tranh của môi trường (CT), (2) Mức độ không ổn định của môi trường (OD / PEU).
• 05 nhân tố bên trong doanh nghiệp: (1) Cấu trúc sở hữu (CTSH), (2) Chiến lược kinh doanh (CLKD), (3) Định hướng thị trường (DHTT), (4) Cơ cấu tổ chức (CCTC), (5) Công nghệ thông tin (CNTT).

2. Kỹ thuật phân tích dữ liệu định lượng chính thức được sử dụng trong luận án là gì?

Luận án sử dụng mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM) được xử lý qua phần mềm SmartPLS 3. Phương pháp này phù hợp để phân tích mô hình cấu trúc phức tạp gồm nhiều biến độc lập, biến phụ thuộc, biến trung gian và xử lý đồng thời mô hình đo lường dạng kết quả (Reflective) lẫn dạng nguyên nhân (Formative).

3. Biến "Cấu trúc sở hữu" và "Vận dụng kỹ thuật KTQTCL" được xử lý theo mô hình đo lường nào?

Trong mô hình phân tích PLS-SEM của luận án, biến Cấu trúc sở hữu (CTSH) và biến Vận dụng kỹ thuật KTQTCL (KTQTCL) được xác định và kiểm định dưới dạng biến nguyên nhân (Formative construct), được đánh giá qua độ đa cộng tuyến (hệ số VIF) và ý nghĩa thống kê của trọng số ngoài (outer weights).

4. Quy mô và đặc điểm mẫu khảo sát định lượng chính thức của luận án là bao nhiêu?

Mẫu khảo sát chính thức của luận án bao gồm 262 doanh nghiệp phi tài chính có quy mô vừa và lớn tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp và trực tuyến từ các kế toán trưởng, giám đốc tài chính và các nhà quản lý cấp cao, cấp trung trong giai đoạn từ ngày 20/5/2021 đến ngày 20/7/2021.

5. Kết quả kiểm định vai trò trung gian của việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL cho thấy điều gì?

Kết quả kiểm định chỉ ra rằng việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL đóng vai trò là biến trung gian có ý nghĩa thống kê, truyền dẫn tác động tích cực của các nhân tố bên ngoài (cạnh tranh, không ổn định môi trường) và các nhân tố bên trong (cấu trúc sở hữu, chiến lược kinh doanh, định hướng thị trường, cơ cấu tổ chức, công nghệ thông tin) đến việc nâng cao thành quả hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thị Phương Lan đã giải quyết các mục tiêu nghiên cứu thông qua việc xây dựng và kiểm định mô hình tích hợp về các nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam. Sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp và kỹ thuật phân tích PLS-SEM trên mẫu 262 doanh nghiệp phi tài chính vừa và lớn, công trình đã chứng minh thực nghiệm ảnh hưởng thuận chiều trực tiếp và gián tiếp của 07 nhân tố bên trong và bên ngoài đối với thành quả hoạt động. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo có giá trị đối với công tác giảng dạy, nghiên cứu học thuật và thực tiễn quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và tại Việt Nam liên quan đến ba nội dung là: (1) Các nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL; (2) Các nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến thành quả hoạt động; (3) Tác động của việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động. Qua đó, tác giả rút ra nhận xét về các nghiên cứu trước, tìm khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động 1. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL 1.

Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL Theo Gordon và Narayanan (1984), môi trường kinh doanh bên ngoài DN là một biến ngữ cảnh, đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực KT/KTQT dựa trên lý thuyết bất định. Khía cạnh được tập trung xem xét rộng rãi nhất của môi trường bên ngoài DN là sự không chắc chắn (sự khó đoán trước được về môi trường bên ngoài). Trong kế toán, sự không chắc chắn có liên quan đến tính hữu ích của thông tin phạm vi rộng và nó được thể hiện qua tính cạnh tranh, sự khó dự đoán trước của mô trường bên ngoài cùng các yếu tố thay đổi (Gordon & Narayanan, 1984. Qua khảo cứu các nghiên cứu trước, khi xem xét tác động giữa các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài với vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả cho thấy, nhân tố được đề cập nhiều nhất là mức độ cạnh tranh và cảm nhận về tính không chắc chắn của môi trường (PEU) (Phụ lục 1.

[1] Mức độ cạnh tranh và vận dụng kỹ thuật KTQTCL Cạnh tranh là điều tất yếu trong nền kinh tế thị trường. Cường độ cạnh tranh là mức độ ảnh hưởng bên ngoài đe dọa sự thành công của các tổ chức (Mia và Clarke, 1999). Khi hoạt động trong thị trường cạnh tranh các DN phải luôn phải theo dõi sự thay đổi, những bất ổn của môi trường để đưa ra những quyết sách phù hợp, vì thế mà một hệ thống kiểm soát và các kỹ thuật KTQT phức tạp hơn là rất cần thiết ( Libby và Waterhouse, 1996; Anderson và Lanen, 1999). Khi mức độ cạnh tranh cao, để giảm thiểu các mối đe dọa từ phía bên ngoài và tăng lợi thế cạnh tranh, các DN cần tập trung vào khách hàng; phân tích hiệu quả hoạt động của khách hàng theo cách phù hợp nhằm hiểu rõ khách hàng và tạo ra giá trị tăng thêm cho khách hàng (Kohli và Jaworski 1990); ngoài ra Cescon và cộng sự (2019) nhận thấy ngoài việc tập trung vào khách hàng, các DN cần phải còn phải xét đến ảnh hưởng của nhà cung cấp, đối thủ cạnh tranh, sản phẩm thay thế trên thị trường, đây cũng là yếu tố quan luan an 7 trọng để tạo lợi thế cạnh tranh.

Do đó, khi môi trường cạnh tranh của DN trở nên khốc liệt, cần phải có một hệ thống kiểm soát và các kỹ thuật KTQTCL để giúp cho việc cải thiện quá trình ra quyết định quản lý của DN. Trong các nghiên cứu thực nghiệm, mức độ cạnh tranh đã được đo lường khác nhau và kết quả tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL cũng có sự không thống nhất, cụ thể: Guilding và McManus (2002) đã điều tra ảnh hưởng của mức độ cạnh tranh và định hướng thị trường đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL (nhóm kế toán khách hàng) tại 124 DNSX niêm yết Úc.