Luận văn thạc sĩ nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở việt nam luận án tiến sĩ

Luận văn thạc sĩ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Đặng Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Giang Tân
• Trường học: Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Kiểm Toán Hoạt Động Công Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.1. Các nghiên cứu trước liên quan đến sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình này
• 1.2. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.2.1. Nghiên cứu khảo sát trình độ phát triển kiểm toán hoạt động tại một số quốc gia trên thế giới
• 1.2.2. Nghiên cứu về các nhân tố thúc đẩy việc hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động
• 1.2.3. Nghiên cứu liên quan đến nhân tố gây trở ngại đối với quá trình phát triển kiểm toán hoạt động
• 1.2.4. Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới việc lựa chọn chiến lược phát triển kiểm toán hoạt động của các SAI
• 1.3. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Kết quả đạt được và những vấn đề tiếp tục nghiên cứu
• 1.4.1. Kết quả đạt được
• 1.4.2. Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. LÝ THUYẾT VỀ KIỂM TOÁN HOẠT ĐỘNG TRONG LĨNH VỰC CÔNG
• 2.1. Lịch sử ra đời kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công
• 2.2. Định nghĩa và các khái niệm căn bản liên quan đến kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công
• 2.2.1. Định nghĩa về kiểm toán hoạt động
• 2.2.2. Các khái niệm căn bản liên quan kiểm toán hoạt động
• 2.3. Vai trò kiểm toán hoạt động
• 2.4. Lý thuyết nền tảng giải thích sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công
• 2.4.1. Lý thuyết quản trị công mới (NPM)
• 2.4.2. Lý thuyết ủy nhiệm và khái niệm trách nhiệm giải trình trong lĩnh vực công
• 2.4.3. Lý thuyết lựa chọn hợp lý áp dụng trong lĩnh vực công
• 2.4.4. Lý thuyết cung - cầu
• 2.5. Mô hình khái niệm sử dụng trong luận án và thiết kế khung phân tích cho nghiên cứu
• 2.5.1. Mô hình khái niệm sử dụng trong luận án
• 2.5.2. Thiết kế khung phân tích cho nghiên cứu
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu
• 3.1.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2. Nguồn dữ liệu và phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.1.2.1. Nguồn dữ liệu
• 3.1.2.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.1.3. Quy trình và phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.1.3.1. Quy trình và phương pháp phân tích dữ liệu định tính
• 3.1.3.2. Quy trình và phương pháp phân tích dữ liệu định lượng
• 4. PHÂN TÍCH VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả phân tích, khảo sát trong bước nghiên cứu định tính
• 4.1.1. Kết quả phân tích tài liệu, báo cáo kiểm toán
• 4.1.1.1. Kết quả phân tích tài liệu
• 4.1.1.2. Kết quả phân tích báo cáo kiểm toán
• 4.1.2. Kết quả khảo sát tình huống kiểm toán
• 4.1.2.1. Tình huống 1 - Kiểm toán dự án đường Quốc lộ
• 4.1.2.2. Tình huống 2 - Kiểm toán Chuyên đề đất
• 4.1.3. Kết quả khảo sát phỏng vấn sâu chuyên gia
• 4.1.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu định tính
• 4.1.4.1. Nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành kiểm toán hoạt động giai đoạn 2006-2013
• 4.1.4.1.1. Vai trò của nhà tài trợ
• 4.1.4.1.2. Vai trò của Tổng kiểm toán
• 4.1.4.1.3. Thay đổi Luật và các quy định
• 4.1.4.1.4. Vai trò của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp
• 4.1.4.1.5. Thay đổi chính sách kinh tế vĩ mô
• 4.1.4.1.6. Yếu kém trong quản lý và áp lực từ công chúng
• 4.1.4.2. Xu hướng và trình độ phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công của KTNN
• 4.1.4.2.1. Về xu hướng phát triển
• 4.1.4.2.2. Về trình độ phát triển
• 4.1.4.3. Nguyên nhân và thách thức trong việc triển khai kiểm toán hoạt động
• 4.1.4.3.1. Hạn chế trong cải cách quản trị công
• 4.1.4.3.2. Hạn chế trong việc thực hiện loại hình kiểm toán truyền thống
• 4.1.4.3.3. Thiếu hiểu biết về kiểm toán hoạt động
• 4.1.4.3.4. Trách nhiệm giải trình
• 4.1.4.3.5. Khả năng của Kiểm toán Nhà nước (KTNN)
• 4.1.4.3.6. Đặc điểm của đối tượng được kiểm toán
• 4.1.4.3.7. Quan điểm phát triển kiểm toán hoạt động
• 4.1.4.4. Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động
• 4.2. Kết quả khảo sát và thảo luận các phát hiện trong nghiên cứu định lượng
• 4.2.1. Kết quả phân tích thống kê
• 4.2.2. Mô tả thông tin về đối tượng thu thập dữ liệu
• 4.2.3. Đo lường các nhân tố tác động
• 4.2.4. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 4.2.5. Phân tích hồi quy
• 4.2.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu về các nhân tố tác động
• 4.2.6.1. Kiểm định các giả thuyết của mô hình hồi quy
• 4.2.6.2. Đánh giá kết quả khảo sát về mức độ tác động của các nhân tố
• 5. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành (xuất hiện) kiểm toán hoạt động
• 5.2. Trình độ phát triển kiểm toán hoạt động của KTNN
• 5.3. Nguyên nhân và thách thức trong việc phát triển kiểm toán hoạt động
• 5.4. Nhân tố tác động tới việc phát triển kiểm toán hoạt động
• 5.5. Mô hình phát triển kiểm toán hoạt động của KTNN
• 5.6. Đề xuất quan điểm và định hướng phát triển kiểm toán hoạt động
• 5.6.1. Quan điểm phát triển kiểm toán hoạt động
• 5.6.2. Định hướng phát triển kiểm toán hoạt động
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhân tố ảnh hưởng đến kiểm toán hoạt động công ở Việt Nam

Kiểm toán hoạt động công ở Việt Nam đã trở thành một lĩnh vực quan trọng trong quản lý nhà nước. Nghiên cứu này nhằm khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công. Các yếu tố này bao gồm bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội, cũng như các quy định pháp lý liên quan. Việc hiểu rõ các nhân tố này sẽ giúp cải thiện hiệu quả của kiểm toán hoạt động, từ đó nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

1.1. Lịch sử hình thành kiểm toán hoạt động công tại Việt Nam

Kiểm toán hoạt động công tại Việt Nam bắt đầu từ những năm 2000, với sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế. Sự phát triển này phản ánh nhu cầu ngày càng cao về minh bạch tài chính và trách nhiệm giải trình trong quản lý nhà nước. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, việc áp dụng kiểm toán hoạt động giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

1.2. Các quy định pháp lý liên quan đến kiểm toán hoạt động

Luật Kiểm toán Nhà nước năm 2005 đã chính thức công nhận kiểm toán hoạt động. Điều này tạo điều kiện cho việc triển khai các cuộc kiểm toán nhằm đánh giá tính hiệu quả và hiệu lực của các chương trình, dự án công. Các quy định này cũng giúp xác định rõ vai trò và trách nhiệm của các cơ quan kiểm toán trong việc thực hiện kiểm toán hoạt động.

II. Thách thức trong việc phát triển kiểm toán hoạt động công ở Việt Nam

Mặc dù kiểm toán hoạt động đã được công nhận, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc triển khai. Các thách thức này bao gồm sự thiếu hụt về nguồn lực, kỹ năng của kiểm toán viên, và sự chưa đồng bộ trong các quy định pháp lý. Những yếu tố này cản trở sự phát triển bền vững của kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và kỹ năng

Nhiều cơ quan kiểm toán gặp khó khăn trong việc tuyển dụng và đào tạo nhân lực có kỹ năng phù hợp. Điều này dẫn đến việc không thể thực hiện các cuộc kiểm toán hoạt động một cách hiệu quả. Các nghiên cứu cho thấy, việc nâng cao kỹ năng cho kiểm toán viên là cần thiết để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công việc.

2.2. Sự chưa đồng bộ trong quy định pháp lý

Các quy định pháp lý hiện hành chưa hoàn toàn đồng bộ và rõ ràng, gây khó khăn cho việc thực hiện kiểm toán hoạt động. Sự thiếu hụt trong các hướng dẫn cụ thể cũng làm giảm hiệu quả của các cuộc kiểm toán. Cần có sự cải cách trong hệ thống pháp lý để hỗ trợ tốt hơn cho kiểm toán hoạt động.

III. Phương pháp cải cách kiểm toán hoạt động công hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả của kiểm toán hoạt động, cần áp dụng các phương pháp cải cách phù hợp. Các phương pháp này bao gồm việc cải thiện quy trình kiểm toán, nâng cao năng lực cho kiểm toán viên, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Những cải cách này sẽ giúp kiểm toán hoạt động phát triển bền vững hơn.

3.1. Cải tiến quy trình kiểm toán

Cần thiết phải cải tiến quy trình kiểm toán để đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong kiểm toán sẽ giúp tăng cường khả năng phân tích và đánh giá các dữ liệu tài chính. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc sử dụng công nghệ có thể giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho các cuộc kiểm toán.

3.2. Nâng cao năng lực cho kiểm toán viên

Đào tạo và phát triển kỹ năng cho kiểm toán viên là một yếu tố quan trọng. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kiểm toán hoạt động, giúp kiểm toán viên nắm vững các phương pháp và kỹ thuật mới. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng các cuộc kiểm toán và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của xã hội.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kiểm toán hoạt động công

Kiểm toán hoạt động đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực công, từ giáo dục đến y tế. Các ứng dụng thực tiễn này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Những kết quả từ các cuộc kiểm toán đã góp phần cải thiện chất lượng dịch vụ công.

4.1. Kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực giáo dục

Trong lĩnh vực giáo dục, kiểm toán hoạt động đã giúp đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách cho các chương trình giáo dục. Các cuộc kiểm toán đã chỉ ra những điểm yếu trong quản lý tài chính, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện. Kết quả này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn đảm bảo tính minh bạch trong sử dụng ngân sách.

4.2. Kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực y tế

Kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực y tế đã giúp phát hiện các vấn đề trong quản lý và sử dụng nguồn lực. Các cuộc kiểm toán đã chỉ ra những lãng phí trong chi tiêu y tế, từ đó đề xuất các biện pháp cải cách. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm ngân sách mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cho người dân.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của kiểm toán hoạt động công

Kiểm toán hoạt động công ở Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc nhận diện và giải quyết các nhân tố ảnh hưởng sẽ giúp kiểm toán hoạt động phát triển bền vững hơn trong tương lai. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và các tổ chức liên quan để nâng cao hiệu quả của kiểm toán hoạt động.

5.1. Định hướng phát triển kiểm toán hoạt động

Định hướng phát triển kiểm toán hoạt động cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cho các cơ quan kiểm toán, cải cách quy trình kiểm toán, và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan. Điều này sẽ giúp kiểm toán hoạt động đáp ứng tốt hơn yêu cầu của xã hội và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

5.2. Tương lai của kiểm toán hoạt động công ở Việt Nam

Tương lai của kiểm toán hoạt động công ở Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi trong môi trường kinh tế, chính trị và xã hội. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ và đào tạo nhân lực để đảm bảo kiểm toán hoạt động phát triển bền vững và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Đặng Anh Tuấn, chuyên ngành Kế toán (mã số: 62.01), được bảo vệ tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh năm 2015 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Thị Giang Tân. Đề tài nghiên cứu: "Nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở Việt Nam".

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả trình bày rằng kiểm toán hoạt động đã hình thành tại một số quốc gia thuộc Khối Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD) từ cuối thập niên 1960 và phát triển nhanh vào đầu thập niên 1990 gắn liền với các cuộc cải cách quản trị công. Đến tháng 7 năm 2009, thế giới ghi nhận gần 400 công trình học thuật về lĩnh vực này. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các nền kinh tế phát triển thuộc OECD – nơi có bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội khác biệt so với Việt Nam. Hầu hết các công trình quốc tế chỉ dừng lại ở phân tích định tính nhằm giải thích vai trò của các nhân tố, chưa xây dựng được mô hình kinh tế lượng đo lường thực nghiệm mức độ tác động của từng nhân tố đến việc phát triển kiểm toán hoạt động.

Tại Việt Nam, kiểm toán hoạt động được ghi nhận về mặt pháp lý trong Luật Kiểm toán Nhà nước năm 2005. Năm 2007, với sự tài trợ kỹ thuật từ tổ chức GTZ, Kiểm toán Nhà nước (KTNN) đã tổ chức thí điểm kiểm toán hoạt động với 15 chủ đề nhưng sau đó phải tạm dừng; cùng năm, Tổng Kiểm toán Nhà nước ban hành Công văn số 22/KTNN-TH ngày 12/01/2007 lần đầu tiên bổ sung mục tiêu đánh giá tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực (3E) vào các cuộc kiểm toán thường niên. Dù Kế hoạch chiến lược giai đoạn 2013-2017 tiếp tục định hướng phát triển loại hình này, tiến trình triển khai thực tế của KTNN vẫn bị gián đoạn và diễn ra chậm chạp, đồng thời thiếu vắng các nghiên cứu học thuật giải thích nguyên nhân và thực trạng nói trên.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án gồm mục tiêu chung và ba mục tiêu cụ thể:

• Mục tiêu chung: Khám phá các nhân tố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến việc hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở Việt Nam.
• Các mục tiêu cụ thể:
  1. Tìm hiểu lịch sử ra đời và phát triển kiểm toán hoạt động của một số quốc gia trên thế giới và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình này.
  2. Xác định trình độ phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở Việt Nam.
  3. Xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố chính đến việc hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động trong KTNN.

Luận án thiết lập 5 câu hỏi nghiên cứu đánh số từ Q1 đến Q5:

• Q1: Tại sao một số Cơ quan Kiểm toán tối cao (SAI) trên thế giới chuyển đổi chức năng từ kiểm toán tuân thủ, kiểm toán báo cáo tài chính (kiểm toán truyền thống) sang kiểm toán hoạt động?
• Q2: Nhân tố nào ảnh hưởng đến sự xuất hiện kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở Việt Nam?
• Q3: Mức độ phát triển kiểm toán hoạt động của Kiểm toán Nhà nước trong lĩnh vực công hiện nay ở Việt Nam đang ở giai đoạn nào so với thế giới?
• Q4: Những nhân tố nào cản trở sự phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở Việt Nam?
• Q5: Nhân tố nào tác động đến việc phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở Việt Nam của KTNN.
• Phạm vi nghiên cứu: Kiểm toán hoạt động của KTNN trong lĩnh vực công tại Việt Nam; không khảo sát kiểm toán hoạt động tại doanh nghiệp hay các tổ chức ngoài khu vực công. Dữ liệu thu thập phục vụ phân tích tập trung vào giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2013 và các văn bản quy định pháp lý cập nhật đến năm 2014.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả hệ thống hóa các công trình nghiên cứu quốc tế và trong nước thành các dòng nghiên cứu chuyên biệt:

Dòng nghiên cứu khảo sát trình độ phát triển và chuyển đổi mô hình kiểm toán: Các học giả tiêu biểu gồm Guthrie & Parker (1999), Leeuw (1996), Barzelay & cộng sự (1996), Roth (1996), Shand & Anand (1996), Trodden (1996), Pollitt & cộng sự (1997, 1999), Suzuky (2004), Lonsdale & cộng sự (2011). Dòng nghiên cứu này phân chia lịch sử kiểm toán hoạt động thế giới qua bốn giai đoạn: sơ khai (trước năm 1970), hình thành (1970–1995), phát triển (1996–2007) và hiện đại (từ năm 2007 trở đi). Suzuky (2004) thiết lập thang phân loại 10 giai đoạn chuyển đổi từ kiểm toán tính hợp pháp sang kiểm toán giá trị và phân tích chính sách.

Dòng nghiên cứu về nhân tố thúc đẩy gắn với cải cách quản trị công mới (NPM): Các tác giả Glynn (1985), Holmes (1992), Power (1994, 2003), Leeuw (1996), Barzelay (1997), Radcliffe (1998), Jacobs (1998), Guthrie & Parker (1999), Gendron & cộng sự (2001), Pollitt & cộng sự (1997, 1999, 2003), Pallot (2003) chứng minh rằng việc chuyển dịch từ mô hình quản trị công quan liêu kiểm soát đầu vào sang quản trị công mới hướng tới kết quả đầu ra đã thúc đẩy các SAI mở rộng thẩm quyền sang kiểm toán hoạt động. Power (2003) nhấn mạnh chính hạn chế của kiểm toán truyền thống đã tạo ra động lực chuyển đổi này.

Dòng nghiên cứu về bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội: Nath & cộng sự (2005, 2011) tổng kết 8 nhân tố thuộc môi trường bên ngoài chi phối sự hình thành kiểm toán hoạt động. Hamburger (1989), Funnell (1998, 2003), English & Guthrie (2000), Mulgan (2001), Pallot (2003), Barton (2006), Adams (1986), Dahanayake & Jacobs (2008) phân tích sự can thiệp của chính phủ, quốc hội, các ủy ban kế toán công và áp lực truyền thông lên tính độc lập cũng như phạm vi đánh giá 3E của các cơ quan kiểm toán quốc gia như ANAO (Úc), NZAO (New Zealand), GAO (Mỹ), NAO (Anh).

Dòng nghiên cứu về rào cản và thách thức tại các quốc gia đang phát triển: Ferdousi (2012) tại Bangladesh chỉ ra sự thiếu hụt kiểm toán viên có năng lực và nhận thức hạn chế của đối tượng được kiểm toán. Hui Fan (2012) khảo sát các nhà quản lý tại 28 tỉnh, thành phố ở Trung Quốc, phát hiện mối quan hệ nghịch lý: khu vực kinh tế kém phát triển và pháp lý yếu kém có nhu cầu kiểm toán hoạt động cao hơn nhưng khả năng cung ứng dịch vụ lại thấp hơn. Albert & cộng sự (2009) phân loại bốn nhóm rào cản ở các nước đang phát triển gồm tổ chức, chuyên môn, chính trị và trao đổi thông tin; đồng thời nhấn mạnh tình trạng dù có thẩm quyền pháp lý nhưng SAI không thể triển khai kiểm toán hoạt động do thiếu hụt ngân sách và nhân lực. Put & Turksema (2011), Shand & Anand (1996), Morin (2004), Knaap (2011) phân tích sự xung đột giữa mục tiêu trách nhiệm giải trình và mục tiêu cải tiến hoạt động.

Các nghiên cứu tại Việt Nam: Tác giả điểm lại các đề tài khoa học của Vương Đình Huệ (2003) về kiểm toán hoạt động dự án đầu tư công, Đinh Trọng Hanh (2003) về đơn vị sự nghiệp có thu, Lê Quang Bính & cộng sự (2013) về kiểm toán hoạt động trong doanh nghiệp nhà nước, cùng giáo trình kiểm toán hoạt động của Vũ Hữu Đức (2010). Các công trình này thuần túy mang tính chất ứng dụng quy trình kỹ thuật, chưa phân tích các nhân tố nền tảng chi phối việc mở rộng chức năng của KTNN.

Hướng nghiên cứu chính	Tác giả tiêu biểu trong văn bản	Khoảng trống học thuật được luận án xác định
Trình độ phát triển và lịch sử kiểm toán hoạt động	Pollitt & cộng sự (1999), Suzuky (2004), Lonsdale & cộng sự (2011)	Chưa có công trình xác định cụ thể vị trí và trình độ phát triển của KTNN Việt Nam so với thang bậc thế giới.
Mối quan hệ giữa cải cách quản trị công và kiểm toán	Power (1994, 2003), Leeuw (1996), Guthrie & Parker (1999)	Chưa đánh giá sự tương thích của mô hình quản trị công mới khi áp dụng vào thể chế kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam.
Các nhân tố chính trị, kinh tế, xã hội	Nath & cộng sự (2005, 2011), Funnell (1998), English & Guthrie (2000)	Chưa làm rõ mối liên hệ tương hỗ, trực tiếp hoặc gián tiếp giữa các biến số vĩ mô với quá trình mở rộng chức năng của SAI.
Rào cản tại các quốc gia đang phát triển	Albert & cộng sự (2009), Ferdousi (2012), Hui Fan (2012)	Các nghiên cứu trước chủ yếu dùng phương pháp định tính, chưa có mô hình hồi quy lượng hóa mức độ tác động của các rào cản.
Kiểm toán hoạt động tại Việt Nam	Vương Đình Huệ (2003), Đinh Trọng Hanh (2003), Lê Quang Bính & cộng sự (2013)	Thiếu vắng nghiên cứu học thuật giải thích nguyên nhân gián đoạn và đo lường các nhân tố thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển của KTNN.

Luận án định vị khoảng trống cần giải quyết: (1) Khám phá mối liên hệ cấu trúc giữa các nhóm nhân tố nội tại và môi trường bên ngoài; (2) Sử dụng mô hình định lượng để đo lường mức độ tác động của từng nhân tố; (3) Kiểm định sự phù hợp của lý thuyết kiểm toán hoạt động phương Tây trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nền tảng

Luận án vận dụng bốn lý thuyết kinh tế và quản trị để giải thích hiện tượng nghiên cứu:

1. Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM): Giải thích sự chuyển dịch từ kiểm soát việc tuân thủ quy chế sang đo lường hiệu quả đầu ra và tác động xã hội của các chương trình công.
2. Lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory) và khái niệm trách nhiệm giải trình: Trong lĩnh vực công, người dân và cơ quan dân cử ủy nhiệm quyền quản lý nguồn lực công cho chính phủ; kiểm toán hoạt động đóng vai trò cơ chế giám sát độc lập nhằm giảm thiểu bất đối xứng thông tin và bảo đảm trách nhiệm giải trình.
3. Lý thuyết Lựa chọn hợp lý (Rational Choice Theory): Giải thích hành vi và động cơ của các chủ thể chính trị, nhà quản lý công và lãnh đạo SAI trong việc ban hành chính sách và lựa chọn chủ đề kiểm toán.
4. Lý thuyết Cung - Cầu (Supply - Demand Theory): Xem xét kiểm toán hoạt động như một loại dịch vụ công, trong đó "cầu" xuất phát từ Quốc hội, công chúng và đơn vị quản lý, còn "cung" phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, nguồn lực tài chính và khuôn khổ pháp lý của KTNN.

Mô hình khái niệm của luận án được xây dựng dựa trên mô hình kiểm toán hoạt động của Pollitt & cộng sự (1999) kết hợp khung phân tích mô hình đầu vào - đầu ra (Input - Output) để đánh giá quy trình quản lý và vận hành kiểm toán.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods) theo trình tự hai bước:

Bước 1: Nghiên cứu định tính

• Mục đích: Khám phá các nhân tố ảnh hưởng, đánh giá lịch sử phát triển và xác định các biến số đưa vào mô hình định lượng.
• Kỹ thuật thu thập:
  • Phân tích tài liệu và báo cáo kiểm toán của KTNN trong giai đoạn 2005–2013 (Luật KTNN 2005, Công văn 22/KTNN-TH, các báo cáo tổng kết năm).
  • Nghiên cứu trường hợp điển hình qua 2 tình huống kiểm toán: Tình huống 1 - Kiểm toán dự án đường Quốc lộ; Tình huống 2 - Kiểm toán Chuyên đề đất.
  • Phỏng vấn sâu các chuyên gia, nhà quản lý và kiểm toán viên có kinh nghiệm của KTNN.
• Kết quả bước định tính: Xác định được 33 nhân tố ảnh hưởng cụ thể làm cơ sở thiết kế bảng hỏi.

Bước 2: Nghiên cứu định lượng

• Mục đích: Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sự phát triển kiểm toán hoạt động.
• Quy trình: Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát theo thang đo Likert; tiến hành khảo sát thử nghiệm để hiệu chỉnh từ ngữ; thu thập dữ liệu chính thức từ mẫu khảo sát gồm kiểm toán viên và cán bộ quản lý của KTNN.
• Kỹ thuật xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê để đánh giá độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha), phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy bội nhằm kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ nhân quả.

Tiêu chí	Nghiên cứu định tính	Nghiên cứu định lượng
Mục tiêu chính	Khám phá nhân tố, làm rõ bối cảnh và tiến trình lịch sử	Đo lường mức độ tác động và kiểm định giả thuyết mô hình
Nguồn dữ liệu	Báo cáo kiểm toán KTNN (2005-2013), hồ sơ 2 tình huống kiểm toán, biên bản phỏng vấn sâu	Phiếu khảo sát lấy ý kiến kiểm toán viên và nhà quản lý KTNN
Công cụ xử lý	Phân tích nội dung văn bản, phân tích so sánh đối chiếu	Thống kê mô tả, phân tích nhân tố khám phá (EFA), hồi quy bội
Kết quả đầu ra	Danh mục 33 nhân tố ảnh hưởng và mô tả trình độ phát triển	Xác định 4 nhóm nhân tố chính và hệ số tác động tương đối

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu trước

Chương này điểm luận chi tiết các nghiên cứu trong và ngoài nước về kiểm toán hoạt động. Tác giả trình bày bảng phân loại 10 giai đoạn chuyển đổi mô hình kiểm toán theo Suzuky (2004), từ việc kiểm toán tính hợp pháp ban đầu sang kiểm toán tính kinh tế, hiệu quả hoạt động, tính hữu hiệu của chính sách, và cuối cùng là kiểm toán giá trị thực tế. Chương 1 làm rõ các nhân tố thúc đẩy và cản trở kiểm toán hoạt động tại các nước OECD cũng như các quốc gia đang phát triển, phân tích 8 nhóm nhân tố môi trường của Nath (2005, 2011) và 7 nhóm rào cản thực thi. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu tại Việt Nam trước năm 2015 chưa giải quyết được bài toán lý luận về nguyên nhân khiến kiểm toán hoạt động chậm phát triển, qua đó xác lập ba khoảng trống nghiên cứu chính của luận án.

Chương 2: Lý thuyết về kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công

Chương 2 trình bày nguồn gốc lịch sử của loại hình kiểm toán này, bắt đầu từ các đợt kiểm toán mở rộng của GAO (Hoa Kỳ) từ thập niên 1940 và sự ra đời của các đạo luật chuyên ngành: Đạo luật Kiểm toán Đức năm 1969, Đạo luật Tái cấu trúc lập pháp Hoa Kỳ năm 1970, Đạo luật Kiểm toán Canada năm 1977, Đạo luật Kiểm toán Úc năm 1979 và Đạo luật Kiểm toán Quốc gia Anh năm 1983. Tác giả phân tích hai định nghĩa phổ biến: định nghĩa học thuật của Pollitt & cộng sự (1999) và định nghĩa chính thức của INTOSAI (năm 1986 tại INCOSAI và Hướng dẫn thực hành năm 2004). Chương này trình bày chi tiết bốn lý thuyết nền tảng (Quản trị công mới, Lý thuyết ủy nhiệm, Lý thuyết lựa chọn hợp lý, Lý thuyết cung - cầu) và thiết lập mô hình khái niệm cùng khung phân tích đầu vào - đầu ra làm cơ sở đánh giá thực nghiệm cho luận án.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Tác giả mô tả chi tiết phương pháp luận hỗn hợp. Trong phần định tính, chương này trình bày quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo kiểm toán giai đoạn 2005–2013 và các văn bản quy phạm pháp luật, quy trình nghiên cứu 2 tình huống (dự án đường Quốc lộ và Chuyên đề đất), cùng kỹ thuật phỏng vấn sâu chuyên gia. Trong phần định lượng, chương 3 thiết kế các thang đo gồm: nhóm thang đo nhân tố môi trường kinh tế, chính trị và xã hội; nhóm thang đo nhân tố khả năng của KTNN; nhóm thang đo nhân tố đặc điểm hoạt động; và thang đo mức độ phát triển kiểm toán hoạt động. Tác giả trình bày phương pháp chọn mẫu, quy trình khảo sát thử nghiệm, phương pháp đánh giá giá trị thang đo qua phân tích nhân tố khám phá (EFA) và quy trình thiết lập mô hình hồi quy bội.

Chương 4: Phân tích và thảo luận kết quả nghiên cứu

Chương này trình bày toàn bộ kết quả phân tích định tính và định lượng:

• Kết quả định tính: Phân tích văn bản và báo cáo kiểm toán giai đoạn 2006–2013 cho thấy việc hình thành kiểm toán hoạt động tại Việt Nam chịu tác động từ sáu nhân tố bối cảnh: sự hỗ trợ kỹ thuật của nhà tài trợ quốc tế (GTZ), vai trò chỉ đạo của Tổng Kiểm toán Nhà nước, sự sửa đổi Luật KTNN và các văn bản dưới luật, yêu cầu giám sát từ Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp, những biến động của chính sách kinh tế vĩ mô, cùng các yếu kém trong quản lý đầu tư công gây áp lực từ công chúng. Phân tích 2 tình huống kiểm toán dự án đường Quốc lộ và Chuyên đề đất chỉ ra rằng các phát hiện kiểm toán chủ yếu vẫn dừng ở việc chỉ ra sai sót hồ sơ chứng từ, chưa đánh giá sâu tính kinh tế và hiệu quả nguồn lực. Từ kết quả phỏng vấn sâu, tác giả xác định được 33 nhân tố ảnh hưởng cụ thể và đánh giá trình độ kiểm toán hoạt động của KTNN Việt Nam giai đoạn này mới ở mức độ sơ khai.
• Kết quả định lượng: Dữ liệu khảo sát sau khi phân tích độ tin cậy và EFA đã rút trích thành 4 nhóm nhân tố chính tác động đến sự phát triển kiểm toán hoạt động:
  1. Nhân tố chính trị (sự ủng hộ của Quốc hội, Chính phủ, khuôn khổ pháp lý).
  2. Nhân tố khả năng của KTNN (quy trình, phương pháp kiểm toán, nguồn lực tài chính và tổ chức bộ máy).
  3. Nhân tố kỹ năng của Kiểm toán viên (trình độ chuyên môn, khả năng phân tích kinh tế, kỹ năng lập báo cáo và đạo đức nghề nghiệp).
  4. Nhân tố kinh tế (chi phí thực hiện cuộc kiểm toán, nguồn lực kinh tế phân bổ cho KTNN). Kết quả kiểm định mô hình hồi quy cho thấy ba nhóm nhân tố đầu (chính trị, khả năng của KTNN, kỹ năng kiểm toán viên) có tác động thúc đẩy mang tính tích cực. Ngược lại, nhân tố kinh tế mang hệ số hồi quy âm, đóng vai trò lực cản đối với tiến trình mở rộng loại hình kiểm toán này. Đặc biệt, phân tích định lượng xác nhận rằng các nhân tố nội tại (năng lực tổ chức của KTNN và kỹ năng của kiểm toán viên) có mức độ tác động trực tiếp và mạnh mẽ hơn so với các nhân tố thể chế bên ngoài.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương cuối cùng tổng kết các kết quả nghiên cứu thực nghiệm và đề xuất mô hình phát triển kiểm toán hoạt động của KTNN Việt Nam. Tác giả đưa ra hệ thống kiến nghị chính sách theo 5 nhóm nội dung:

1. Tăng cường sự hỗ trợ từ môi trường chính trị và hoàn thiện cơ sở pháp lý (Luật KTNN sửa đổi).
2. Tăng cường năng lực triển khai của KTNN (xây dựng cẩm nang kiểm toán, tiêu chuẩn đánh giá 3E).
3. Đào tạo nâng cao kỹ năng và phương pháp luận cho đội ngũ kiểm toán viên nhà nước.
4. Điều tiết và giải quyết mối quan hệ cung - cầu dịch vụ kiểm toán hoạt động.
5. Xây dựng chiến lược phát triển kiểm toán hoạt động dài hạn với lộ trình và bước đi thận trọng. Chương này cũng chỉ rõ những hạn chế của đề tài và đề xuất các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

• Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm hệ thống hóa 33 nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công tại một quốc gia đang phát triển có nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam.
• Luận án đã mô hình hóa và lượng hóa được 4 nhóm nhân tố tác động đến việc triển khai kiểm toán hoạt động độc lập của KTNN gồm: (1) Nhân tố chính trị; (2) Nhân tố khả năng của KTNN; (3) Nhân tố kỹ năng của kiểm toán viên; (4) Nhân tố kinh tế. Trong đó, ba nhóm nhân tố đầu đóng vai trò thúc đẩy, còn nhân tố kinh tế đóng vai trò lực cản.
• Luận án rút ra phát hiện: Khả năng và tốc độ phát triển kiểm toán hoạt động trong giai đoạn khảo sát phụ thuộc chủ yếu vào các nhân tố nội tại bên trong cơ quan kiểm toán (khả năng của KTNN và kỹ năng kiểm toán viên) nhiều hơn là các nhân tố thể chế bên ngoài (chính trị và kinh tế).
• Bổ sung luận cứ thực nghiệm cho lý thuyết cung - cầu kiểm toán: Ở các quốc gia đang phát triển, mức độ minh bạch thấp và hệ thống luật pháp chưa đồng bộ tạo ra nhu cầu (cầu) kiểm toán hoạt động rất lớn, nhưng loại hình này vẫn chậm phát triển do năng lực đáp ứng (cung) của cơ quan kiểm toán tối cao còn nhiều hạn chế.

Đóng góp về phương diện thực tiễn và ứng dụng

• Luận án chỉ rõ thực trạng trình độ kiểm toán hoạt động của KTNN Việt Nam giai đoạn 2005–2013 đang ở giai đoạn sơ khai, việc đánh giá 3E phần lớn còn lồng ghép trong các cuộc kiểm toán tài chính và kiểm toán tuân thủ truyền thống.
• Làm rõ các thách thức thực tế mà kiểm toán viên gặp phải thông qua phân tích 2 tình huống kiểm toán dự án đường Quốc lộ và Chuyên đề đất.
• Cung cấp cơ sở khoa học để ban lãnh đạo KTNN xây dựng Kế hoạch chiến lược phát triển kiểm toán hoạt động phù hợp với năng lực tổ chức, tránh tình trạng mở rộng mục tiêu kiểm toán khi chưa chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về nhân lực và chuẩn mực kỹ thuật.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu được tác giả nêu trong văn bản:

• Về phạm vi nghiên cứu: Luận án chỉ tập trung vào hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước trong khu vực công, không nghiên cứu kiểm toán hoạt động tại khối doanh nghiệp, tổ chức tài chính hoặc các đơn vị ngoài công lập.
• Về nguồn dữ liệu: Dữ liệu phân tích báo cáo kiểm toán chỉ giới hạn trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2013. Mẫu khảo sát định lượng tập trung thu thập ý kiến từ phía chủ thể kiểm toán (lãnh đạo và kiểm toán viên KTNN), chưa mở rộng khảo sát đối tượng thụ hưởng như các đại biểu Quốc hội hay đơn vị được kiểm toán.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Khảo sát sự phát triển của kiểm toán hoạt động sau khi Luật Kiểm toán Nhà nước sửa đổi năm 2015 có hiệu lực thi hành.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang đánh giá nhận thức và phản hồi từ phía các đơn vị chịu sự kiểm toán công để có cái nhìn hai chiều về trách nhiệm giải trình.
• Thực hiện các nghiên cứu so sánh đối chiếu giữa KTNN Việt Nam và các cơ quan kiểm toán tối cao khác trong khu vực Đông Nam Á (ASEANSAI).

---

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng sau:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán, Quản trị công: Tham khảo khung lý thuyết kết hợp (NPM, ủy nhiệm, lựa chọn hợp lý, cung - cầu) tại Chương 2 và quy trình thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa EFA và hồi quy bội tại Chương 3.
• Lãnh đạo và kiểm toán viên thuộc Kiểm toán Nhà nước: Tham khảo danh mục 33 nhân tố ảnh hưởng và kết quả kiểm định 4 nhóm nhân tố tại Chương 4 để nhận diện các nút thắt trong công tác kiểm toán; áp dụng các định hướng chiến lược nêu tại Chương 5 để xây dựng cẩm nang hướng dẫn kiểm toán 3E.
• Các nhà hoạch định chính sách, đại biểu Quốc hội và cán bộ quản lý tài chính công: Tham khảo các phân tích về cơ chế trách nhiệm giải trình và mối quan hệ giữa cơ quan lập pháp với cơ quan kiểm toán tối cao nhằm hoàn thiện khung pháp lý giám sát ngân sách nhà nước.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định kiểm toán hoạt động tại KTNN Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu đang ở trình độ phát triển nào?
Dựa trên thang phân loại các giai đoạn chuyển đổi mô hình kiểm toán quốc tế, luận án xác định kiểm toán hoạt động tại KTNN Việt Nam giai đoạn 2005–2013 đang ở giai đoạn sơ khai. Các nội dung đánh giá tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực (3E) chủ yếu được lồng ghép trong các cuộc kiểm toán tài chính hoặc kiểm toán tuân thủ truyền thống, chưa thể tổ chức thực hiện thường xuyên thành các cuộc kiểm toán hoạt động hoàn toàn độc lập.

2. Bốn nhóm nhân tố tác động đến sự phát triển kiểm toán hoạt động được lượng hóa trong mô hình hồi quy là những nhóm nào?
Bốn nhóm nhân tố gồm: (1) Nhóm nhân tố chính trị; (2) Nhóm nhân tố khả năng của KTNN; (3) Nhóm nhân tố kỹ năng của kiểm toán viên; (4) Nhóm nhân tố kinh tế. Kết quả kiểm định cho thấy ba nhóm đầu tác động thúc đẩy sự phát triển, trong khi nhóm nhân tố kinh tế (hạn chế về chi phí, nguồn lực tài chính) đóng vai trò lực cản.

3. Nghịch lý cung - cầu trong kiểm toán hoạt động ở các nước đang phát triển được luận án làm rõ như thế nào?
Luận án chỉ ra rằng tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, nhu cầu (cầu) đối với kiểm toán hoạt động rất cao do áp lực từ công chúng về lãng phí, thất thoát nguồn lực công và yêu cầu nâng cao trách nhiệm giải trình. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng (cung) của cơ quan kiểm toán lại rất thấp do thiếu hụt kiểm toán viên có kỹ năng phân tích chuyên sâu, thiếu chuẩn mực hướng dẫn và nguồn lực tài chính hạn chế, dẫn đến việc loại hình này chậm phát triển.

4. Hai tình huống kiểm toán thực tế được tác giả phân tích trong nghiên cứu định tính là gì?
Tác giả đã tiến hành phân tích sâu hai tình huống kiểm toán thực tế gồm: (1) Tình huống 1 - Kiểm toán dự án đường Quốc lộ; (2) Tình huống 2 - Kiểm toán Chuyên đề đất. Kết quả phân tích hai tình huống này cho thấy các phát hiện kiểm toán của KTNN vẫn chủ yếu tập trung vào việc đối chiếu tính hợp lệ của chứng từ, xác nhận giá trị quyết toán hơn là đánh giá toàn diện tính kinh tế và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.

5. Nhóm nhân tố nào có ảnh hưởng quyết định nhất đến tốc độ phát triển kiểm toán hoạt động của KTNN?
Kết quả nghiên cứu định lượng và định tính của luận án chứng minh rằng các nhân tố nội tại (bao gồm khả năng tổ chức của KTNN và kỹ năng nghiệp vụ của kiểm toán viên) có ảnh hưởng mạnh mẽ và trực tiếp nhất đến khả năng triển khai kiểm toán hoạt động, vượt trội hơn tác động từ các nhân tố môi trường bên ngoài như chính trị hay điều kiện kinh tế chung.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đặng Anh Tuấn đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc nhận diện và đo lường các nhân tố tác động đến sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động trong lĩnh vực công ở Việt Nam. Bằng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa phân tích tài liệu, nghiên cứu tình huống và mô hình hồi quy lượng hóa, công trình đã xác lập được bốn nhóm nhân tố chi phối chính gồm chính trị, khả năng của KTNN, kỹ năng của kiểm toán viên và điều kiện kinh tế. Luận án khẳng định vai trò then chốt của các năng lực nội tại trong bộ máy kiểm toán đối với tiến trình chuyển dịch từ kiểm toán truyền thống sang kiểm toán hoạt động, đồng thời cung cấp hệ thống giải pháp định hướng chính sách có giá trị thực tiễn đối với Kiểm toán Nhà nước Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. Thích hợp Kiểm trình 2. Hữu hiệu Giai toán 3. Mức độ đoạn 5 kinh tế Dịch vụ được cung cấp, quy trình Kiểm toán hiệu Hoạt động đáp ứng hoạt động, quy trình tối ưu hóa quả (năng suất) (quátrình) nguồn lực 4.

Tính kinh theo nghĩa rộng Chuyển giao, khối lượng dịch vụ, tế (khả năng Kiểm kiểm soát) Đầu ra chất lượng dịch vụ cung cấp, sản toán Giai Kiểm phẩm đầu ra 5. Tính có hiệu đoạn 6 toán quả Hiệu quả chương trình, thể so sánh tổng Hiệu quả chính sách hợp Kiểm 6. Rõ ràng toán (có thể hiểu Kiểm tính được) Kiểm toán hữu Hữu hiệu của chương trình hoặc Giai toán hướng Hữu hiệu 7. Tính hiệu chính sách, chi phí hữu hiệu đoạn 7 hoạt tới mục theo tương thích động tiêu nghĩa 8.

Có thể đạt hẹp được Kiểm Kết quả Chi phí lợi ích, chi phí kết quả, đạt được chất lượng dịch vụ 9. Tính toàn Kiểm toán toán kết quả diện Giai hữu Tác động Tác động ngắn hạn, dài hạn đoạn 8 tác 10. Tính lựa hiệu Kiểm động Trách nhiệm Giải thích, công bố thông tin chọn theo toán nghĩa hoạt Kiểm 11. Tính rộng động toán chính xác (đánh Đánh giá quá lựa Đề xuất phương án thay thế để Giai giá kết trình lựa chọn 12.

Tính chọn lựa chọn đoạn 9 quả ra quyết định đáng tin cậy phương chương án 13.Tính đơn trình) - Sự phù hợp chương trình, cơ sở nhất Giá trị chương Kiểm ban hành chính sách; trình, cơ sở 14. Kịp thời Giai toán - Đánh giá và báo cáo tác động ban hành chính 15. Đầy đủ đoạn 10 giá trị trong việc thực hiện các chính sách sách của chính phủ (*) Nguồn: Suzuky.Y (2004) và (*) có bổ sung đến 2011. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7  Giai đoạn hiện đại (từ 2007 đến nay): Trong giai đoạn này, đã xảy ra hai cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu xuất phát từ cuộc khủng hoảng tài chính ở Hoa Kỳ năm 2008 và nợ công tại các quốc gia thuộc khối sử dụng đồng tiền chung Châu Âu từ năm 2011.

Một số SAI đã bắt đầu lựa chọn chiến lược phát triển kiểm toán hoạt động một cách thận trọng, tập trung vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả và hữu hiệu của hoạt động. So với giai đoạn trước, mục tiêu kiểm toán không có nhiều thay đổi, nhưng phạm vi và chủ đề kiểm toán đã trải rộng trên khắp các lĩnh vực quan trọng, phức tạp, cấp bách chẳng hạn: y tế, giáo dục, quốc phòng, giao thông, môi trường, hợp tác công tư…. Bên cạnh đó, một số SAI cũng đã bắt đầu xem xét, đánh giá cách thức chính phủ giải quyết các vấn đề kinh tế vĩ mô chẳng hạn Văn phòng Kiểm toán Hà Lan đã phát hành báo cáo kiểm toán về phản ứng và tác động chính sách do Bộ Tài chính ban hành đề đối phó với khủng hoảng kinh tế. NAO của Anh thực hiện kiểm toán việc quốc hữu hóa các ngân hàng… Mặc dù, các SAI vẫn tiếp tục xây dựng, hoàn thiện các chuẩn mực thực hành và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau tuy nhiên, vẫn còn nhiều khác biệt trong phương pháp tiếp cận kiểm toán trong giai đoạn này: Mỗi SAI có các bước phát triển và thứ tự ưu tiên khác nhau, chẳng hạn tại Anh, kiểm toán hoạt động tập trung ưu tiên các vấn đề quản lý, đánh giá chính sách chỉ xếp thứ hai, nhưng Hà Lan ngược lại.

Trong giai đoạn này xuất hiện nhiều các nghiên cứu liên quan tới kiểm toán hoạt động hơn, điển hình là các nghiên cứu được tập hợp trong cuốn tài liệu “kiểm toán hoạt động: đóng góp trách nhiệm giải trình trong xã hội dân sự” của Lonsdale & cộng sự (2011), trong đó có đề cập đến số lượng các bài báo, sách và tạp chí về kiểm toán hoạt động trong giai đoạn từ năm 1979 tới năm 2008 là 257 và cập nhật đến tháng 7 năm 2009 là 399 bài báo nghiên cứu11. Cũng giống như ở các giai đoạn trước, vẫn chưa có một nền tảng lý luận thống nhất liên quan tới lĩnh vực kiểm toán hoạt động dù triển vọng phát triển kiểm toán hoạt động là khá rộng. Tổng hợp các nghiên cứu về kiểm toán hoạt động trong cuốn tài liệu của Lonsdale & cộng sự (2011) chỉ ra các bằng chứng làm sáng tỏ bản chất của kiểm 11 http://soc.be/io/egpa/eval/2009_madrid/Bibliography%20on%20performance%20auditing.pdf TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 toán hoạt động, tác động, đóng góp của loại hình này và các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng kiểm toán hoạt động, kinh nghiệm phát triển kiểm toán hoạt động ở một số quốc gia. Phát hiện trong cuốn tài liệu này cho thấy, một số SAI sau khi trải qua giai đoạn phát triển (mở rộng phạm vi, lĩnh vực kiểm toán và tăng cường số lượng các cuộc kiểm toán) đã tập trung vào thực hiện lựa chọn chiến lược kiểm toán thận trọng và được thực hiện một cách nghiêm ngặt hơn.

Vì vậy, có thể nói, đây là giai đoạn phát triển tiếp theo trong lịch sử kiểm toán hoạt động nhằm xác định vị trí, vai trò của mình. Kết quả khảo sát quá trình phát triển kiểm toán hoạt động tại một số quốc gia cho thấy, việc các SAI chuyển đổi chức năng sang kiểm toán hoạt động theo từng giai đoạn phát triển cụ thể. Một số SAI đi đầu trong việc phát triển kiểm toán hoạt động đã lựa chọn chiến lược phát triển thận trọng hơn nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động kiểm toán, trong đó, tập trung nhiều trong việc sử dụng chính những báo cáo kết quả do đơn vị được kiểm toán cung cấp hơn là tự mình đo lường và đánh giá. Điều này chính là bằng chứng cho thấy các quốc gia này đang tập trung theo đuổi mục tiêu trách nhiệm giải trình nhiều hơn mục tiêu cải tiến hiệu quả hoạt động (Mỹ, Anh, Úc).

Nghiên cứu về các nhân tố thúc đẩy việc hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động Mặc dù kiểm toán hoạt động đã hình thành và phát triển trên 40 năm (bắt đầu từ những năm 1970), tuy nhiên, không có nhiều các nghiên cứu học thuật liên quan tới chủ đề này trong giai đoạn đầu. Các nghiên cứu học thuật về kiểm toán hoạt động chỉ được tiến hành sau khi loại hình kiểm toán này đã được triển khai trong các SAI ở một số quốc gia phát triển nhằm mục đích hoàn thiện lý thuyết về kiểm toán hoạt động, chẳng hạn như ở Anh (McCrae & Vada 1997; Flesher & Zarzeski 2002); ở Hoa Kỳ (Yamamoto & Watanabe 1989; Yamamoto & Watanabe 1989; McCrae & Vada 1997; Gendron & cộng sự 2000; Flesher & Zarzeski 2002, theo Nath 2005); ở Úc (Funnel 1994; Guthrie & Parker 1999; Flesher & Zarzeski 2002); ở Canada (Yamamoto & Watanabe 1989; Radcliffe 1998). Chỉ có một số ít nghiên cứu tại các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 quốc gia đang phát triển chẳng hạn như Trung Quốc (Hui Fan 2012); Bangladesh (Ferdousi 2012), ở Malaysia (Daud 2007), tại Iran (Alireza Khalili & cộng sự 2012) hoặc nghiên cứu của Albert & cộng sự (2009). Các nghiên cứu này cũng đã khảo sát những thách thức mà các SAI tại các nước đang phát triển phải đối mặt khi mở rộng chức năng sang kiểm toán hoạt động.

Mục tiêu chính của các nghiên cứu này nhằm tìm hiểu và giải thích (i) mối liên hệ giữa cải cách quản trị công với sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động; (ii) bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội có ảnh hưởng đến loại hình kiểm toán này như thế nào; (iii) những thay đổi trên phương diện kỹ thuật kiểm toán trong tiến trình phát triển của các SAI (iv) khả năng và triển vọng phát triển của các SAI có ảnh hưởng thế nào tới sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động. Tổng kết các phát hiện từ kết quả nghiên cứu trên chỉ ra được những nhân tố sau ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động: (i) Đối với mục tiêu thứ nhất, chính cải cách quản trị công và hạn chế trong việc thực hiện chức năng kiểm toán truyền thống đã thúc đẩy các SAI chuyển đổi chức năng sang kiểm toán hoạt động. Phát hiện trong các nghiên cứu chỉ ra rằng, những thay đổi căn bản trong lĩnh vực quản trị công từ những năm 1970 nhằm chuyển từ mô hình quản trị công truyền thống (tập trung kiểm soát đầu vào) sang mô hình quản trị công hiện đại hay còn gọi là mô hình quản trị công mới (NPM) đã tác động thúc đẩy việc mở rộng chức năng sang kiểm toán hoạt động (Glynn 1985; Holmes 1992; Power 1994, 2003; Leeuw 1996; Barzelay 1997; Radcliffe 1998; Jacobs 1998; Guthrie & Parker 1999; Gendron & cộng sự 2001; Pollitt & cộng sự 1997, 1999, 2003; Pallot 2003…). Theo Holmes (1992, 480) cải cách quản trị công nhấn mạnh tới kết quả đạt được và tăng cường trách nhiệm giải trình đã thúc đẩy phát triển kiểm toán hoạt động.

Tương tự, Barzelay (1997, 235) nhận định rằng mô hình NPM đã từng ứng dụng một cách hợp lý trong chức năng của các SAI bao gồm cả kiểm toán hoạt động. Jacobs (1998, 343) và (Guthrie & Parker 1999, 302), cải cách quản trị công được tiến hành rộng khắp và trở thành xu hướng mới cuối thế kỷ 20 đã dẫn tới những thay đổi trong vai trò kế toán và chức năng kiểm toán hoạt động ra đời cùng với xu hướng này thông qua việc tập trung vào kết quả đầu ra trong lĩnh vực công. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 Ủng hộ những nhận định trên, một số khác cho rằng, có mối tương quan giữa cải cách quản trị công với sự hình thành và phát triển kiểm toán hoạt động, nghĩa là kiểm toán hoạt động cũng thúc đẩy cải cách quản trị công bởi ba lý do (i) kiểm toán hoạt động và NPM có cùng chung mục tiêu cần đạt được chẳng hạn, tính kinh tế, hiệu quả và hữu hiệu (ii) khả năng công bố kết quả mong đợi trên cả phương diện tích cực hoặc ngược lại và (iii) công khai những khác biệt trong việc áp dụng mô hình NPM thông qua hoạt động kiểm toán (Leeuw 1996). Ông cũng đã kết luận trong bài báo của mình là không có mâu thuẫn cố hữu nào giữa tăng cường trách nhiệm giải trình và cải tiến hiệu quả hoạt động mà chỉ có mâu thuẫn giữa việc áp dụng mô hình NPM và chức năng kiểm toán hoạt động do những hạn chế trong phương pháp luận kiểm toán (Leeuw 1996, 94).

Tuy nhiên, bài tham luận của ông chưa chỉ ra được bằng chứng thực nghiệm để kiểm định mối tương quan trong lập luận của mình. Tương tự, Power (1994) nhận định rằng cải cách quản trị công theo mô hình NPM đã dẫn đến sự bùng nổ loại hình kiểm toán hoạt động ở hai thập kỷ cuối của thế kỷ 20.