CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Cơ sở lý luận về nhận thức: 1. Khái niệm nhận thức: Theo quan điểm triết học Mác-Lenin: “Nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực tự giác và sáng tạo thế giới khách quan vào bộ óc con người trên cơ sở thực tiễn, nhằm sáng tạo ra những tri thức về thế giới khách quan”.(1) Theo “Từ điển Bách khoa Việt Nam”, nhận thức là quá trình biện chứng của sự phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con người, nhờ đó con người tư duy và không ngừng tiến đến gần khách thể. Các giai đoạn của nhận thức: Theo quan điểm của phép tư duy biện chứng, hoạt động nhận thức của con người đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn.
Con đường nhận thức đó được thực hiện qua các giai đoạn từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, từ cụ thể đến trừu tượng, từ hình thức bên ngoài đến bản chất bên trong. Nhận thức cảm tính: Nhận thức cảm tính (hay còn gọi là trực quan sinh động) là giai đoạn đầu tiên của quá trình nhận thức. Đó là giai đoạn nhận thức mà con người, trong hoạt động thực tiễn, sử dụng các giác quan để tiến hành phản ánh các sự vật khách quan, mang tính cụ thể, với những biểu hiện phong phú của nó trong mối quan hệ với sự quan sát của con người. Trong giai đoạn này nhận thức cảm tính được biểu hiện qua ba hình thức sau: Cảm giác: là hình thức nhận thức cảm tính phản ánh các thuộc tính riêng lẻ của các sự vật, hiện tượng khi chúng tác động trực tiếp vào các giác quan của con người.
Cảm giác là nguồn gốc của mọi sự hiểu biết, là kết quả của sự chuyển hoá những năng lượng kích thích từ bên ngoài thành yếu tố ý thức. Lenin viết: “Cảm giác là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan”. Nếu dừng lại ở cảm giác thì con người mới hiểu được thuộc tính cụ thể, riêng lẻ của sự vật. Điều đó chưa đủ; bởi vì, muốn hiểu biết (1) Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, trang 107 (2) http://dictionary.aspx?param=1EB1aWQ9MjIxNjcmZ3JvdXBpZD0ma2luZD 0ma2V5d29yZD1uaCVlMSViYSVhZG4rdGglZTElYmIlYTlj&page=1 10 bản chất của sự vật phải nắm được một cách tương đối trọn vẹn sự vật.
Vì vậy nhận thức phải vươn lên hình thức nhận thức cao hơn. Tri giác: hình thức nhận thức cảm tính phản ánh tương đối toàn vẹn sự vật khi sự vật đó đang tác động trực tiếp vào các giác quan con người. Tri giác là sự tổng hợp các cảm giác. So với cảm giác thì tri giác là hình thức nhận thức đầy đủ hơn, phong phú hơn.
Trong tri giác chứa đựng cả những thuộc tính đặc trưng và không đặc trưng có tính trực quan của sự vật. Trong khi đó, nhận thức đòi hỏi phải phân biệt được đâu là thuộc tính đặc trưng, đâu là thuộc tính không đặc trưng và phải nhận thức sự vật ngay cả khi nó không còn trực tiếp tác động lên cơ quan cảm giác con người. Do vậy nhận thức phải vươn lên hình thức nhận thức cao hơn. Biểu tượng: là hình thức nhận thức cảm tính phản ánh tương đối hoàn chỉnh sự vật do sự hình dung lại, nhớ lại sự vật khi sự vật không còn tác động trực tiếp vào các giác quan.
Trong biểu tượng vừa chứa đựng yếu tố trực tiếp vừa chứa đựng yếu tố gián tiếp. Bởi vì, nó được hình thành nhờ có sự phối hợp, bổ sung lẫn nhau của các giác quan và đã có sự tham gia của yếu tố phân tích, tổng hợp. Cho nên biểu tượng phản ánh được những thuộc tính đặc trưng nổi trội của các sự vật. Nhận thức lý tính: Nhận thức lý tính (hay còn gọi là tư duy trừu tượng) là giai đoạn cao hơn của quá trình nhận thức.
Đó là sự phản ánh gián tiếp trừu tượng, khái quát những thuộc tính, những đặc điểm bản chất của sự vật khách quan. Nhận thức lý tính được thực hiện thông qua ba hình thức cơ bản là: khái niệm, phán đoán, và suy luận. Khái niệm: là hình thức cơ bản của tư duy trừu tượng, phản ánh những đặc tính bản chất của sự vật. Sự hình thành khái niệm là kết quả của sự khái quát, tổng hợp biện chứng các đặc điểm, thuộc tính của sự vật hay lớp sự vật.
Nó là cơ sở hình thành nên những phán đoán trong quá trình con người tư duy về sự vật khách quan. Phán đoán: là hình thức cơ bản của nhận thức lý tính, được hình thành thông qua việc liên kết các khái niệm với nhau theo phương thức khẳng định hay phủ định một đặc điểm hay một thuộc tính nào đó của đối tượng nhận thức. Suy luận: là hình thức tư duy trừu tượng liên kết các phán đoán lại với nhau để rút ra một phán đoán có tính chất kết luận tìm ra tri thức mới về sự vật. Điều kiện để có bất cứ một suy lý nào cũng phải là trên cơ sở những tri thức đã có dưới hình thức là 11 những phán đoán, đồng thời theo quy tắc lôgích của các loại hình suy luận, đó là suy luận quy nạp (đi từ cái riêng tới cái chung), và suy luận diễn dịch (đi từ cái chung tới cái riêng).
Định nghĩa thói quen: Lối, cách sống hay hành động do lặp lại lâu ngày trở thành nếp rất khó thay đổi.(3) Có thể nói, thói quen là khuôn mẫu nhất quán, đôi khi vô thức, thể hiện tính cách của chúng ta một cách thường xuyên, hàng ngày và quyết định tính hiệu quả hay không hiệu quả trong mọi hoạt động, tạo nên sức mạnh bên trong của chúng ta. Nếu chúng ta có thói quen tốt và duy trì thói quen đó trong cuộc sống, thì sẽ mang lại nhiều hiệu quả hơn và thành công hơn trong mỗi con người. Ngược lại, nếu chúng ta có thói quen xấu mà không nhận thức được, hiểu được đó là xấu, thì nó sẽ rất nguy hại cho bản thân và cộng đồng. Tổng quan về hộ gia đình: 1.
Tổng quan về hộ gia đình trong cả nước: Theo báo cáo thống kê từ điều tra hộ dân cư năm 2010 gồm có những tiêu chí để đánh giá tổng quan về hộ gia đình như sau: nhân khẩu, chi tiêu, thiết bị sử dụng lâu bền, tỉ lệ hộ nghèo…. Nhân khẩu: Theo báo cáo thống kê tỉ lệ nhân khẩu bình quân của cả nước, khu vực thành thị, khu vực nông thôn được thể hiện như sau: Bình quân nhân khẩu cả nước là 3,89 người/hộ. Bình quân nhân khẩu ở thành thị 3,82 người /hộ Bình quân nhân khẩu ở nông thôn 3,92 người/hộ b. Thu nhập: Về thu nhập ta thấy có sự chênh lệch cao giữa các khu vực khác nhau.
Bình quân thu nhập ở thành thị (2129,7 ngàn/người) cao hơn nhiều so với cả nước (1387,2 ngàn/người) và nông thôn (1070,5 ngàn/người). Đây là tiêu chí khá quan trọng, qua tiêu chí này ta có thể thấy được mức sống của người dân, từ đó đưa ra những chính (3) http://vi.org/wiki/th%C3%B3i_quen 12 sách phát triển kinh tế phù hợp. Tỉ lệ thu nhập bình quân đầu người được thể hiện như sau: Thu nhập bình quân cả nước là 1387,2 ngàn/người. Thu nhập bính quân khu vực thành thị 2129,7 ngàn/ người Thu nhập bình quân khu vực nông thôn 1070,5 ngàn/người c.
Chỉ tiêu: Về chỉ tiêu chi tiêu cũng có sự khác biệt trong các khu vực, đây cũng là một trong những tiêu chí để đánh giá mức sống của người dân. Mức chi tiêu tăng có thể do đời sống người dân được nâng lên. Chi tiêu bình quân 1 người/tháng của cả nước 1210,7 ngàn Chi tiêu bính quân 1 người/tháng của khu vực thành thị là 1827,9 ngàn Chi tiêu bính quân 1 người/tháng của khu vực nông thôn là 950,2 ngàn d. Thiết bị sử dụng lâu bền: Đây là tiêu chí để giúp xác định được mức độ sử dụng các thiết bị lâu bền của các hộ gia đình.
Đây cũng là chỉ tiêu giúp xác định được mức sống của người dân. Tiêu chí mức độ sử dụng các thiết bị lâu bền của hộ gia đình Dàn Loại thiết bị Máy nghe Máy Bình Máy Tủ Đầu Tivi Máy điện nhạc điều nước vi tính lạnh video màu giặt thoại các hòa nóng Khu vực loại Cả nước 17,0 128,4 39,7 54,2 85,9 12,6 9,4 17,6 13.3 26,2 Thành thị 38,2 180,1 63,8 57,2 97,6 15,9 41,0 28,9 Nông thôn 7,6 105,6 29,2 52,8 80,7 11,1 2. Bình quân hộ nghèo: Với tiêu chí này giúp đánh giá được công tác xóa đói giảm nghèo ở các khu vực trong cả nước, căn cứ vào tình hình thực tế mà ta có thể đưa ra những chính sách cụ thể để phát triển kinh tế từng vùng, miền. Cả nước có số bình quân hộ nghèo là 14,2% Tỉ lệ hộ nghèo khu vực thành thị là 6,9% Tỉ lệ hộ nghèo khu vực nông thôn là 17,4% 13 Ngoài các tiêu chí trên bản báo cáo còn có các tiêu chí khác như: y tế, giáo dục, thu nhập bình quân…Nhìn chung các tiêu chí trên điều giúp đánh giá việc phát triển kinh tế - xã hội của các hộ gia đình trong cả nước.
Tổng quan về hộ gia đình quận Gò Vấp: Theo mục tiêu nghiên cứu của đề tài chúng tôi chỉ đến một số chỉ tiêu như sau: a. Nhân khẩu: Về nhân khẩu, hiện tại bình quân nhân khẩu của quận Gò Vấp năm 2010 là 4,02 người/hộ. Tỉ lệ này cao hơn so với cả nước (3,89 người/hộ) và thành thị (3,82 người/ hộ). Bình quân nhân khẩu của quận cao hơn so với cả nước là 1,03 lần, so với khu vực thành thị thì cao hơn 1,05 lần.
Chỉ tiêu: Về chỉ tiêu chi tiêu, chi tiêu bính quân 1 người/ tháng tại quận Gò Vấp là 2030 ngàn. Cao hơn so với thu nhập bình quân cả nước (1210,7 ngàn) và thành thị (1827,9 ngàn). So với cả nước tỉ lệ chi tiêu bình quân của quận cao hơn 1,68 lần, so với khu vực thành thị là 1,11 lần. Thiết bị sử dụng lâu bền: Chỉ tiêu này cho ta thấy được tình hình sử dụng các thiết bị lâu bền, chủ yếu là các thiết bị điện.
Tỉ lệ sử dụng các thiết bị sử dụng lâu bền được thể hiện trong bảng 2. Tỉ lệ (%) sử dụng thiết bị lâu bền của quận Gò Vấp so với cả nước và khu vực thành thị. Loại thiết bị Đầu máy Khu vực Tivi màu Tủ lạnh Máy giặt VIDEO,VCD Cả nước 85,9 54,2 39,7 17,6 Quận Gò vấp 99,3 96,75 85,16 76,5 Thành thị 97,6 57,2 63,8 41,0 Qua bảng số liệu ta thấy tỉ lệ hộ gia đình sử dụng các thết bị lâu bền ở Gò Vấp khá cao so với cả nước và khu vực thành thị. Thể hiện qua bảng 3: 14 Bảng 3.