MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. Bình đẳng giới là một mục tiêu lớn mà Đảng và Nhà nước ta đã đặt ra ngay từ những ngày đầu tiên khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Trong Tuyên ngôn độc lập năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng”.
Tư tưởng đó đã được thể hiện ngay từ Hiến pháp đầu tiên của nước ta và được quán triệt nhất quán trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền, dân chủ nhân dân suốt hơn 60 năm qua. Quan điểm đó tiếp tục được kế thừa phù hợp với xu thế phát triển của đất nước và thời đại qua các lần sửa đổi hiến pháp năm 1959, 1980 và đặc biệt, trong Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992, quan điểm này lại được khẳng định tại Điều 63: “Công dân nữ và nam có quyền ngang nhau về mọi mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội và gia đình” [7, tr. Hiện nay, vấn đề bình đẳng giới đã được thể chế hoá trong hầu hết các văn bản pháp luật, tạo cơ sở pháp lý, đảm bảo trao quyền bình đẳng cho cả nam và nữ trong các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội, khẳng định quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong việc cụ thể hoá và thực hiện các điều ước quốc tế về quyền con người và bình đẳng giới mà nước ta là thành viên. Có thể nói, hệ thống pháp luật về bình đẳng giới của nước ta đang ngày càng được hoàn thiện.
Mặt khác, Việt Nam cũng được đánh giá là một trong những nước có hệ thống chính sách, pháp luật về bình đẳng giới khá tiến bộ so với nhiều nước trên thế giới và trong khu vực, kể cả với nhiều nước phát triển. Tuy nhiên, trên thực tế, việc thực hiện bình đẳng giới ở nước ta còn nhiều bất cập như nhận thức của người thực thi luật pháp còn hạn chế, chưa có cơ chế giám sát việc thực thi luật một cách chặt chẽ, hệ thống dịch vụ, trợ giúp pháp lý chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân, nhận thức về giới của các tầng lớp nhân dân còn ảnh hưởng nặng bởi tư tưởng Nho giáo đã tồn tại ở nước ta từ hàng nghìn năm Bắc thuộc trước đây; định kiến xã hội tác động sâu sắc và nhiều mặt đến quan niệm, hành vi ứng xử của cá nhân và xã hội. Điều 1 Nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ này có ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của xã hội cũng như của mỗi cá nhân. Bình đẳng giới được xác định là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự phát triển của mỗi xã hội, mỗi quốc gia.
Tăng cường bình đẳng giới và nâng cao năng lực, vị thế cho phụ nữ cũng được xác định là một trong tám mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của toàn cầu. Đó vừa là mục tiêu, vừa là yếu tố góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của mỗi đất nước. Chính vì vậy, nâng cao nhận thức giới là việc làm vô cùng cần thiết, đặc biệt đối với thế hệ trẻ, những người chủ tương lai của đất nước, trong đó, sinh viên là những đại diện tiêu biểu. Đây là nhóm đối tượng đã hình thành nhân cách tương đối rõ nét, mặt khác, có nhiều họat động giao thoa, tiếp xúc mạnh mẽ với các luồng tư tưởng và văn hoá khác nhau nên có xu hướng dễ tiếp thu cái mới và hình thành tư tưởng mới.
Sinh viên ngày nay có nhiều điều kiện thuận lợi để phát huy khả năng, trí tuệ và tự do tiếp thu tri thức của nhân loại, song điều đó cũng tác động lớn không nhỏ tới nhận thức và hành vi của họ trong cuộc sống. Với tư cách là những người chuẩn bị bước vào các lĩnh vực nghề nghiệp, nhận thức của sinh viên có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy bình đẳng giới cũng như góp phần làm tăng tỷ lệ phụ nữ trong các cấp, các ngành, các lĩnh vực, nâng cao địa vị của phụ nữ trong xã hội. Với những lý do trên, đề tài “Nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ” được thực hiện nhằm tìm hiểu nhận thức của sinh viên một số trường đại học trên địa bàn Hà Nội về vấn đề phụ nữ làm lãnh đạo; trên cơ sở đó, đề xuất một số ý kiến nhằm nâng cao nhận thức giới cho sinh viên, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới trong xã hội. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu, các chương trình, dự án về vấn đề phụ nữ tham gia lãnh đạo song vấn đề năng lực lãnh đạo của phụ nữ dưới góc nhìn của sinh viên là một vấn đề khá mới mẻ.
Với những lý do đó, học viên mong rằng, kết quả nghiên cứu sẽ thu hút được nhiều sự quan tâm và gợi mở các đề tài tiếp theo về vấn đề này. 2 Nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ 2. Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỀ TÀI. Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ và chứng minh cho tính thực tiễn của phép duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, các lý thuyết về giới và một số quan điểm lý thuyết liên quan.
Ngoài ra, nghiên cứu cũng góp phần làm phong phú thêm cơ sở lý luận của chuyên ngành xã hội học về giới, xã hội học quản lý… 2. Ý nghĩa thực tiễn. Kết quả nghiên cứu cho thấy khái quát thực trạng nhận thức về vai trò giới nói chung và nhận thức về năng lực lãnh đạo của phụ nữ nói riêng của sinh viên, một nhóm xã hội đại diện cho thế hệ trẻ hiện nay, góp phần tạo cơ sở khoa học cho công tác giáo dục, tuyên truyền, nâng cao nhận thức giới và đóng góp căn cứ cho việc xây dựng các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới, góp phần thực hiện mục tiêu bình đẳng giới ở Việt Nam. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Đề tài được thực hiện nhằm tìm hiểu nhận thức của sinh viên một số trường đại học trên địa bàn Hà Nội về năng lực lãnh đạo của phụ nữ và phân tích những yếu tố tác động đến nhận thức của sinh viên. Trên cơ sở đó, đề xuất một số biện pháp nhằm tăng cường nhận thức giới cho sinh viên hiện nay. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. Khảo sát, đánh giá nhận thức của sinh viên 3 trường đại học trên địa bàn Hà Nội về năng lực lãnh đạo của phụ nữ.
Phân tích các yếu tố cơ bản tác động đến nhận thức của nhóm sinh viên trên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ. Đề xuất một số biện pháp nhằm tăng cường nhận thức giới cho sinh viên hiện nay. 3 Nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ 5. ĐỐI TƢỢNG, KHÁCH THỂ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.
Đối tƣợng nghiên cứu: - Nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ. Khách thể nghiên cứu: - Sinh viên của 3 trường đại học trên địa bàn Hà Nội: + Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (đại diện khối xã hội). + Đại học Thương mại (đại diện khối kinh tế). + Học viện Hành chính Quốc gia - trực thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc Gia Hồ Chí Minh (đại diện khối hành chính).
Phạm vi nghiên cứu: - Giới hạn vấn đề nghiên cứu: đề tài tập trung tìm hiểu quan điểm của sinh viên 3 trường đại học trên địa bàn Hà Nội về năng lực lãnh đạo của phụ nữ, chủ yếu trong lĩnh vực chính trị. - Không gian: Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Thương mại và Học viện Hành chính Quốc gia - trực thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc Gia Hồ Chí Minh. - Thời gian: Từ tháng 11/2007 - 11/2008. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Phƣơng pháp điều tra bằng bảng hỏi. Sử dụng bảng hỏi để thu thập các thông tin về vấn đề nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ. Số phiếu phát ra là 310 phiếu, số phiếu thu về và xử lý là 298 phiếu, trong đó: + Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội: 90 phiếu. + Đại học Thương mại: 119 phiếu.
+ Học viện Hành chính Quốc gia: 89 phiếu. 4 Nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ * Một số đặc điểm nhân khẩu học của mẫu nghiên cứu: Đặc điểm Tần suất Tỷ lệ (%) Giới tính Nam 130 43.4 Năm học Năm thứ hai 89 29.1 Học lực học kỳ gần nhất Giỏi 21 7.2 Trung bình khá 72 24. Phƣơng pháp phỏng vấn sâu. Thực hiện phỏng vấn sâu 12 sinh viên của 3 trường đại học nêu trên (mỗi trường 4 sinh viên) để thu thập những thông tin sâu sắc, cụ thể hơn về nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ và tìm hiểu những kiến nghị, đề xuất của sinh viên.
Phƣơng pháp thảo luận nhóm. Thực hiện 3 thảo luận nhóm tại 3 trường đại học nêu trên, mỗi nhóm gồm 7 - 10 sinh viên (cả nam và nữ) từ năm thứ nhất đến năm thứ tư của từng trường để tìm hiểu quan điểm, nhận thức của sinh viên về vấn đề năng lực lãnh đạo của phụ nữ. Phƣơng pháp phân tích tài liệu. Nghiên cứu, phân tích các tài liệu giấy (sách, báo, tạp chí, báo cáo, số liệu thống kê…) và tài liệu hình ảnh (băng hình, phóng sự, phim ảnh, website…) có liên quan để làm rõ vấn đề nghiên cứu.
5 Nhận thức của sinh viên về năng lực lãnh đạo của phụ nữ 7. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU. Thực trạng và nhu cầu tiếp cận các kiến thức về giới và bình đẳng giới của sinh viên hiện nay như thế nào? 7. Sinh viên hiện nay nhìn nhận như thế nào về năng lực lãnh đạo của phụ nữ? 7.
Có sự khác biệt giữa sinh viên khối xã hội, khối kinh tế và khối hành chính trong nhận thức về năng lực lãnh đạo của phụ nữ và tiếp cận các kiến thức về giới và bình đẳng giới hay không? 8. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Đa số sinh viên được tiếp cận các kiến thức về giới và bình đẳng giới, tuy nhiên còn ở mức độ hạn chế. Theo quan điểm của họ, phụ nữ nên tích cực tham gia các hoạt động chính trị, kinh tế - xã hội và phấn đấu tới các vị trí cao trong xã hội để nâng cao địa vị cho phụ nữ và tiến tới bình đẳng giới.
