Khóa luận: Bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại các Tòa án nhân dân tỉnh Phú Thọ

Nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật Việt Nam. 78 trang · Đại học Luật Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Đặng Phương Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyên Công Bình
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Nguyên Tắc Bảo Đảm Tranh Tụng Trong Xét Xử Vụ Án Dân Sự Và Thực Tiễn Tại Các Tòa Án Nhân Dân Ở Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự
• 1.2. Cơ sở của việc pháp luật quy định nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự
• 1.3. Các điều kiện bảo đảm thực hiện nguyên tắc tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự
• 1.4. Các quy định của pháp luật về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự
• 1.5. Vai trò, trách nhiệm của Toà án trong xét xử vụ án dân sự. Cơ chế kiểm soát, giám sát hoạt động tranh tụng
• 1.6. Sự hiểu biết pháp luật và khả năng tham gia tố tụng của các bên đương sự
• 1.7. Sự hỗ trợ các bên đương sự tham gia tố tụng của các cá nhân, cơ quan, tổ chức
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN DÂN SỰ
• 2.1. Thực trạng quy định về bảo đảm các quyền của những người tham gia tranh tụng
• 2.2. Quy định về quyền đơn yêu cầu, kháng yêu cầu phản tố
• 2.3. Quy định về quyền thay đổi, bổ sung, rút yêu cầu của đương sự
• 2.4. Quy định về quyền thỏa thuận về việc giải quyết vụ án dân sự
• 2.5. Quy định về quyền thu thập, cung cấp tài liệu, chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM TRANH TỤNG TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN DÂN SỰ TẠI CÁC TOÀ ÁN NHÂN DÂN Ở TỈNH PHÚ THỌ VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại các Toà án nhân dân ở tỉnh Phú Thọ
• 3.2. Những kết quả đạt được trong thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại các Toà án nhân dân ở tỉnh Phú Thọ
• 3.3. Những nhược điểm, hạn chế trong thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại các Toà án nhân dân ở tỉnh Phú Thọ
• 3.4. Nguyên nhân của những nhược điểm, hạn chế trong thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng tại tỉnh Phú Thọ
• 3.5. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại các Toà án nhân dân ở tỉnh Phú Thọ
• 3.6. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự

Nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật Việt Nam. Nguyên tắc này không chỉ đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên đương sự mà còn góp phần nâng cao tính công bằng và minh bạch trong hoạt động xét xử. Theo đó, tranh tụng được hiểu là quá trình mà các bên tham gia có quyền trình bày ý kiến, chứng cứ và lập luận của mình trước Tòa án. Điều này giúp Tòa án có cơ sở vững chắc để ra quyết định đúng đắn. Việc bảo đảm quyền tranh tụng không chỉ là nghĩa vụ của Tòa án mà còn là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan. Như vậy, nguyên tắc này không chỉ mang tính lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân trong hoạt động xét xử dân sự.

1.1. Đặc điểm của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng

Nguyên tắc bảo đảm tranh tụng có những đặc điểm nổi bật. Đầu tiên, nó thể hiện sự bình đẳng giữa các bên trong quá trình tố tụng. Mỗi bên đều có quyền trình bày quan điểm, chứng cứ và lập luận của mình mà không bị cản trở. Thứ hai, nguyên tắc này yêu cầu Tòa án phải xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ và ý kiến của các bên trước khi ra quyết định. Điều này không chỉ giúp đảm bảo tính khách quan mà còn tạo ra sự tin tưởng của người dân vào hệ thống tư pháp. Cuối cùng, nguyên tắc bảo đảm tranh tụng còn thể hiện sự tôn trọng quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong hoạt động tố tụng dân sự.

II. Thực trạng quy định pháp luật về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng

Thực trạng quy định pháp luật về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự tại Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Phú Thọ, cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng không ít hạn chế. Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên trong quá trình tố tụng. Tuy nhiên, việc thực hiện các quy định này vẫn gặp nhiều khó khăn. Một số Tòa án chưa thực sự chú trọng đến việc bảo đảm quyền tranh tụng của các bên, dẫn đến tình trạng một số vụ án không được giải quyết công bằng. Hơn nữa, sự thiếu hụt về kiến thức pháp luật của các bên đương sự cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến quyền lợi của họ trong quá trình xét xử. Do đó, cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc này.

2.1. Quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên trong tố tụng

Các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên trong tố tụng dân sự đã được quy định rõ ràng trong Bộ luật Tố tụng dân sự. Các bên có quyền tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, thu thập chứng cứ và trình bày ý kiến tại phiên tòa. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải tất cả các bên đều nắm rõ quyền lợi của mình. Điều này dẫn đến việc một số bên không thể thực hiện đầy đủ quyền tranh tụng của mình. Hơn nữa, sự thiếu sót trong việc hướng dẫn và hỗ trợ của Tòa án cũng góp phần làm giảm hiệu quả của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự.

III. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng

Để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử dân sự tại tỉnh Phú Thọ, cần có những kiến nghị cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân để họ hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong quá trình tố tụng. Thứ hai, Tòa án cần có những biện pháp cụ thể để hỗ trợ các bên đương sự trong việc thu thập chứng cứ và trình bày ý kiến. Cuối cùng, cần có sự giám sát chặt chẽ hơn từ các cơ quan chức năng để đảm bảo rằng các quy định về bảo đảm quyền tranh tụng được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật

Công tác tuyên truyền pháp luật cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Các cơ quan chức năng cần phối hợp với các tổ chức xã hội để tổ chức các buổi tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật cho người dân. Điều này không chỉ giúp người dân nắm rõ quyền lợi của mình mà còn tạo ra sự tin tưởng vào hệ thống tư pháp. Hơn nữa, việc tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ Tòa án về kỹ năng hỗ trợ đương sự cũng là một giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động xét xử giữ vai trò trọng tâm trong tiến trình xây dựng nền tư pháp trong sạch, dân chủ và nghiêm minh. Nhằm bảo vệ công lý, quyền con người và quyền công dân, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng quan trọng về cải cách tư pháp. Cụ thể, Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2001 và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đều nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa, coi việc phán quyết của Tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng và xem đây là khâu đột phá của hoạt động tư pháp.

Quan điểm trên đã được thể chế hóa tại khoản 5 Điều 103 Hiến pháp năm 2013, khẳng định nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm. Để cụ thể hóa quy định của Hiến pháp, ngày 25/11/2015, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015 thay thế BLTTDS năm 2004, chính thức quy định nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại Điều 24.

Trên phương diện thực tiễn, số liệu thống kê của Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Phú Thọ cho thấy hệ thống Tòa án hai cấp trên địa bàn tỉnh đã thụ lý và giải quyết một lượng lớn các tranh chấp dân sự (riêng giai đoạn 3 năm trước thời điểm nghiên cứu đã xét xử hơn 10.000 vụ án dân sự). Việc bảo đảm quyền tranh tụng cho các đương sự đã được chú trọng thực hiện, song các quy định pháp luật và quá trình áp dụng trên thực tế vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập cần được tiếp tục hoàn thiện. Từ bối cảnh lý luận và thực tiễn đó, tác giả lựa chọn đề tài "Nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự và thực tiễn thực hiện tại các Toà án nhân dân ở tỉnh Phú Thọ" làm khóa luận tốt nghiệp.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ cơ sở lý luận, thực trạng quy định pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng và thực tiễn thi hành tại các TAND ở tỉnh Phú Thọ, từ đó chỉ ra các vướng mắc và đề xuất giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả áp dụng.

Để đạt được mục đích trên, khóa luận xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu những vấn đề lý luận về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự.
2. Phân tích các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự.
3. Khảo sát thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại các TAND ở tỉnh Phú Thọ.
4. Phát hiện những bất cập, vướng mắc trong quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện tại các TAND ở tỉnh Phú Thọ, đồng thời tìm ra các giải pháp khắc phục.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự, các quy định của pháp luật Việt Nam về bảo đảm tranh tụng và thực tiễn áp dụng nguyên tắc này tại các TAND ở tỉnh Phú Thọ.
• Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận tập trung vào các quy định của BLTTDS năm 2015 về bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại Tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm; phạm vi không gian là hệ thống các TAND ở tỉnh Phú Thọ; phạm vi thời gian khảo sát thực tiễn và số liệu là giai đoạn 5 năm từ năm 2018 đến năm 2022 (khung thời gian nghiên cứu tổng thể 2019 - 2023).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, cùng các quan điểm, phương hướng cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước Việt Nam (tiêu biểu là Nghị quyết số 08-NQ/TW, Nghị quyết số 48-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị).

Về khung pháp lý và khái niệm:

• Khung pháp lý quốc tế và trong nước: Điều 10 Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền năm 1948; Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966; khoản 5 Điều 103 Hiến pháp năm 2013; Điều 13 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014; các điều khoản của BLTTDS năm 2015 (đặc biệt là Điều 5, Điều 8, Điều 10, Điều 24, Điều 90, Điều 97, Điều 99, Điều 109, Điều 196, Điều 200, Điều 205, Điều 211, Điều 212, Điều 244, Điều 245, Điều 246) cùng các quy định của BLTTDS năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011).
• Học thuyết và khái niệm: Khóa luận tiếp cận lịch sử hình thành tranh tụng từ thời kỳ Hy Lạp cổ đại, La Mã cổ đại (với tên gọi "thủ tục hồi đáp liên tục"), thuật ngữ tiếng Anh (Adversarial), phân định rõ ranh giới học thuật giữa "tranh tụng" (toàn bộ quá trình từ khi khởi kiện đến khi ban hành bản án/quyết định có hiệu lực pháp luật) và "tranh luận" (một phần thủ tục tại phiên tòa).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được áp dụng:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết để làm rõ bản chất, đặc điểm, ý nghĩa và điều kiện bảo đảm của nguyên tắc.
• Phương pháp logic - pháp lý để phân tích hệ thống quy phạm pháp luật tố tụng dân sự.
• Phương pháp lịch sử và so sánh luật học nhằm đối chiếu sự phát triển của nguyên tắc qua các văn bản pháp luật (giữa BLTTDS năm 2004 và BLTTDS năm 2015).
• Phương pháp thống kê, xử lý số liệu và tổng kết thực tiễn để đánh giá tình hình thụ lý, xét xử và chất lượng giải quyết án dân sự.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật, văn kiện của Đảng, các báo cáo tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật tố tụng dân sự của Tòa án nhân dân tối cao, báo cáo số liệu thống kê công tác xét xử vụ việc dân sự của TAND tỉnh Phú Thọ (giai đoạn 2018 - 2022) cùng các tài liệu giáo trình, bài báo tạp chí chuyên ngành và luận văn thạc sĩ luật học có liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận nền tảng về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong tố tụng dân sự:

• Khái niệm và đặc điểm: Tranh tụng trong tố tụng dân sự được xác định là quá trình tiến hành xác định sự thật khách quan của vụ án, bắt đầu từ khi có yêu cầu khởi kiện và kết thúc bằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Tác giả chỉ ra 5 đặc điểm cốt lõi của nguyên tắc:
  1. Nguyên tắc gắn liền với tổ chức và hoạt động xét xử của TAND;
  2. Các bên đương sự là trung tâm của hoạt động tranh tụng, quyết định kết quả của quá trình tranh tụng;
  3. Các chủ thể tham gia tranh tụng bình đẳng với nhau trong suốt quá trình tố tụng;
  4. Tranh tụng được bảo đảm liên tục từ khi bắt đầu cho đến khi kết thúc vụ án;
  5. Tòa án giữ vai trò là trọng tài trung gian, giám sát việc tranh tụng và không tham gia trực tiếp vào quá trình tranh biện giữa các bên.
• Ý nghĩa của nguyên tắc: Được phân tích dưới hai góc độ:
  • Ý nghĩa chính trị - xã hội: Bảo đảm thực hiện dân chủ, công bằng, công khai, minh bạch; hiện thực hóa việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013; nâng cao ý thức pháp luật của người dân; tạo cơ sở pháp lý bảo đảm tính vô tư, khách quan của cơ quan tiến hành tố tụng.
  • Ý nghĩa pháp lý: Tạo cơ hội cho đương sự tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; bảo đảm phán quyết của Tòa án đúng pháp luật, có căn cứ và khách quan.
• Cơ sở xác lập nguyên tắc: Xuất phát từ 4 yếu tố: yêu cầu bảo vệ quyền con người, quyền công dân; yêu cầu thực hiện chiến lược cải cách tư pháp; nhu cầu bảo đảm Tòa án ra phán quyết chính xác; đặc trưng giải quyết quan hệ lợi ích tư trong vụ án dân sự nhằm khắc phục tình trạng bản án bị hủy, sửa do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
• Điều kiện bảo đảm thực hiện: Gồm 5 điều kiện: hệ thống quy định pháp luật hoàn thiện; vai trò, trách nhiệm khách quan của Tòa án (Thẩm phán); cơ chế kiểm soát, giám sát của Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước (Quốc hội, Hội đồng nhân dân), Mặt trận Tổ quốc và công luận; sự hiểu biết pháp luật của đương sự; sự hỗ trợ từ cá nhân, cơ quan, tổ chức (đặc biệt là luật sư, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp).

Chương 2: Thực trạng quy định của pháp luật về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự

Chương này tập trung phân tích nội dung Điều 24 BLTTDS năm 2015 và các chế định tố tụng cụ thể bảo đảm quyền của người tham gia tranh tụng:

• Bảo đảm các quyền tố tụng của đương sự:
  • Quyền khởi kiện, phản tố và yêu cầu độc lập: Phân tích quyền phản tố của bị đơn (Khoản 1 Điều 200) và yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; trách nhiệm thông báo thụ lý vụ án của Tòa án (Điều 196).
  • Quyền thay đổi, bổ sung, rút yêu cầu: Phân tích quyền tự định đoạt của đương sự tại phiên tòa (Điều 244, Điều 245) và điều kiện việc thay đổi, bổ sung không được vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện, phản tố, yêu cầu độc lập ban đầu.
  • Quyền tự thỏa thuận và hoạt động hòa giải: Quy định tại Điều 5, Điều 10, Điều 205, Điều 211, Điều 212, Điều 246 BLTTDS năm 2015; phân tích bản chất hòa giải gắn liền với tranh luận và việc lược bỏ quy định hậu quả pháp lý của việc tự thỏa thuận trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.
  • Quyền thu thập, giao nộp chứng cứ và nghĩa vụ chứng minh: Phân tích nghĩa vụ chứng minh (khoản 1 Điều 90), các biện pháp thu thập chứng cứ (khoản 1 Điều 97); điểm mới của BLTTDS năm 2015 về việc ấn định thời hạn giao nộp chứng cứ nhằm khắc phục việc giao nộp tùy tiện, bất ngờ tại phiên tòa.
  • Quyền được biết, tiếp cận tài liệu, chứng cứ: Quy định nghĩa vụ gửi bản sao tài liệu, chứng cứ cho đương sự khác và việc tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ trước khi đưa vụ án ra xét xử (ngoại trừ các tài liệu bí mật theo khoản 2 Điều 109).
  • Quyền tham gia tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm: Phân tích các bước tiến bộ của BLTTDS năm 2015 như bỏ nguyên tắc xét xử liên tục; quy định phiên tòa vẫn tiến hành nếu Kiểm sát viên vắng mặt; đổi mới thứ tự xét hỏi (đương sự và người bảo vệ được hỏi trước, Hội đồng xét xử và Kiểm sát viên hỏi sau); quyền tranh luận không bị hạn chế thời gian; quyền quay lại việc hỏi và tranh luận trong giai đoạn nghị án.
  • Bảo đảm quyền bình đẳng: Ghi nhận nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật (Điều 8) và quyền nhờ luật sư, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hỗ trợ.
• Trách nhiệm của Tòa án: Phân tích nghĩa vụ triệu tập hợp lệ, giải thích quyền và nghĩa vụ cho đương sự, trách nhiệm tiến hành thu thập chứng cứ khi cần thiết (Điều 99), giữ vai trò điều khiển phiên tòa khách quan và căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng để tuyên án.

Chương 3: Thực tiễn thực hiện nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử vụ án dân sự tại các Toà án nhân dân ở tỉnh Phú Thọ và kiến nghị

Chương 3 trình bày các dữ liệu thực tiễn và giải pháp từ địa bàn tỉnh Phú Thọ:

• Thực tiễn áp dụng: TAND hai cấp tỉnh Phú Thọ đã quán triệt tinh thần cải cách tư pháp, tổ chức phiên tòa theo hướng dân chủ, công khai, tạo điều kiện thuận lợi để đương sự và người bảo vệ quyền lợi thực hiện các quyền thu thập chứng cứ, đối đáp và tranh luận.
• Số liệu thống kê: Khóa luận tổng hợp kết quả thụ lý, giải quyết và chất lượng xét xử các vụ án dân sự tại TAND tỉnh Phú Thọ qua bảng số liệu giai đoạn 2018 - 2022.
• Hạn chế, nguyên nhân và kiến nghị: Phân tích các tồn tại trong thực tiễn tranh tụng, chỉ ra nguyên nhân chủ quan, khách quan và đề xuất hai nhóm kiến nghị: (1) Hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về bảo đảm tranh tụng; (2) Nâng cao hiệu quả thực thi nguyên tắc tranh tụng tại hệ thống TAND tỉnh Phú Thọ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra các kết quả nghiên cứu định lượng và định tính cụ thể dựa trên số liệu thực tiễn của TAND tỉnh Phú Thọ trong 5 năm:

Năm	Tổng số vụ án dân sự thụ lý	Số vụ án đã giải quyết	Tỷ lệ giải quyết (%)	Số vụ án bị hủy (sơ thẩm)	Số vụ án bị sửa (sơ thẩm)
2018	4.357	3.985	91,4%	11	7
2019	3.995	3.857	96,5%	7	14
2020	4.135	3.961	95,7%	8	18
2021	4.408	4.258	96,5%	9	21
2022	4.454	4.311	96,7%	7	15

Các đóng góp chính của đề tài:

• Về mặt lập pháp: Phân tích và làm rõ những bước phát triển quan trọng của BLTTDS năm 2015 so với BLTTDS năm 2004, bao gồm: việc mở rộng phạm vi từ "quyền tranh luận" sang "bảo đảm tranh tụng" trong toàn bộ quá trình tố tụng (Điều 24); thiết lập thủ tục phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ; thay đổi căn bản thứ tự xét hỏi tại phiên tòa sơ thẩm nhằm đề cao vai trò trung tâm của đương sự.
• Về mặt thực tiễn địa phương: Cung cấp bức tranh toàn diện về công tác xét xử án dân sự tại tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2018 - 2022 với tỷ lệ giải quyết án duy trì ở mức cao (từ 91,4% đến 96,7%), đồng thời phân tích số liệu các vụ án bị cấp phúc thẩm hủy và sửa nhằm đánh giá thực chất chất lượng tranh tụng.
• Đóng góp so với các công trình trước: Khác với các nghiên cứu trước đây (như các luận văn của Đoàn Thị Xuân Sơn năm 2015, Trịnh Văn Chung năm 2016, Nguyễn Thu Hương năm 2017, Trần Lệnh Hà năm 2018 tại huyện Lộc Bình - Lạng Sơn, Phùng Đức Chính năm 2020 tại tỉnh Lạng Sơn, Nguyễn Thanh Tâm năm 2020) vốn chỉ tiếp cận ở phạm vi lý luận chung hoặc khảo sát tại các địa bàn khác, công trình này là nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên gắn lý luận tranh tụng của BLTTDS năm 2015 với thực tiễn xét xử tại TAND hai cấp tỉnh Phú Thọ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tiễn của đề tài tập trung chủ yếu vào hoạt động xét xử vụ án dân sự tại Tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2018 - 2022; chưa đi sâu đánh giá hoạt động tranh tụng ở các thủ tục đặc biệt như giám đốc thẩm, tái thẩm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế tranh tụng trong các vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài hoặc các loại tranh chấp kinh doanh thương mại, sở hữu trí tuệ phức tạp; khảo sát so sánh thực tiễn áp dụng nguyên tắc tranh tụng giữa TAND tỉnh Phú Thọ với các tỉnh, thành phố khác trên cả nước.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật học, Luật Tố tụng dân sự; giảng viên và cán bộ nghiên cứu pháp lý; Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Thẩm tra viên ngành Tòa án; Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý.
• Nội dung giá trị: Khóa luận cung cấp tài liệu tham khảo có cấu trúc rõ ràng về cơ sở lý luận của nguyên tắc tranh tụng; các điểm so sánh cụ thể giữa quy định của BLTTDS năm 2004 và BLTTDS năm 2015; hệ thống dữ liệu thực tế về công tác xét xử và tỷ lệ án hủy, sửa tại TAND tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2018 - 2022.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân biệt khái niệm "tranh tụng" và "tranh luận" trong tố tụng dân sự như thế nào?
Theo tác giả, tranh tụng là cả một quá trình liên tục diễn ra từ khi thụ lý, khởi kiện vụ án dân sự cho đến khi Tòa án ra bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Trong khi đó, tranh luận chỉ là một phần, một giai đoạn của phiên tòa xét xử, là sự thể hiện tập trung cao nhất của hoạt động tranh tụng.

2. Điểm mới có tính đột phá của BLTTDS năm 2015 về thứ tự xét hỏi tại phiên tòa sơ thẩm là gì?
BLTTDS năm 2004 quy định Chủ tọa phiên tòa hỏi trước, sau đó đến Hội thẩm nhân dân, người bảo vệ quyền lợi của đương sự, đương sự và Kiểm sát viên. BLTTDS năm 2015 đã thay đổi thứ tự: đương sự và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự được hỏi trước; Hội đồng xét xử và Kiểm sát viên chỉ hỏi sau khi các đương sự đã hỏi xong, nhằm phát huy tính chủ động của các bên tranh tụng.

3. Quy định về thời hạn giao nộp chứng cứ trong BLTTDS năm 2015 có ý nghĩa gì đối với nguyên tắc bảo đảm tranh tụng?
BLTTDS năm 2015 bổ sung quy định về thời hạn giao nộp chứng cứ do Thẩm phán ấn định, khắc phục tình trạng đương sự xuất trình chứng cứ tùy tiện hoặc giữ lại chứng cứ đến khi nghị án hay lên cấp phúc thẩm mới giao nộp. Quy định này bảo đảm vụ án được giải quyết nhanh gọn và tạo điều kiện cho bên đối phương có đủ thời gian chuẩn bị chứng cứ, lý lẽ phản bác.

4. Tỷ lệ giải quyết án dân sự tại các TAND tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2018 - 2022 đạt mức bao nhiêu theo số liệu của khóa luận?
Tỷ lệ giải quyết án dân sự tại TAND tỉnh Phú Thọ duy trì ổn định ở mức cao: năm 2018 đạt 91,4% (3.985/4.357 vụ); năm 2019 đạt 96,5% (3.857/3.995 vụ); năm 2020 đạt 95,7% (3.961/4.135 vụ); năm 2021 đạt 96,5% (4.258/4.408 vụ); năm 2022 đạt 96,7% (4.311/4.454 vụ).

5. Khóa luận tổng thuật những công trình nghiên cứu thạc sĩ nào trước đó liên quan đến đề tài?
Khóa luận tổng thuật các luận văn thạc sĩ của Đoàn Thị Xuân Sơn (2015, ĐH Luật Hà Nội), Trịnh Văn Chung (2016, Khoa Luật - ĐHQGHN), Nguyễn Thu Hương (2017, Khoa Luật - ĐHQGHN), Trần Lệnh Hà (2018, ĐH Luật Hà Nội), Phùng Đức Chính (2020, ĐH Luật Hà Nội) và Nguyễn Thanh Tâm (2020, ĐH Luật Hà Nội).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đặng Phương Thảo đã hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong tố tụng dân sự theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và BLTTDS năm 2015. Trên cơ sở phân tích thực trạng pháp luật và đánh giá số liệu xét xử thực tế giai đoạn 2018 - 2022 tại TAND tỉnh Phú Thọ, công trình đã làm rõ những thành tựu cũng như hạn chế trong thực tiễn áp dụng nguyên tắc này. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác nghiên cứu, học tập và hoạt động xét xử thực tiễn trong lĩnh vực tố tụng dân sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vẫn dé lí luận về nguyên tắc bảo đăm tranh tung trong xét xử Chương 2: Thực trang quy định pháp luật vé nguyên tắc bão đâm tranh tụng trong xét sử vụ án dn sự Chương 3: Thực tiễn thực hiến nguyên tắc bao đầm tranh tung trung xét xử ‘yuan dân sự tại các Toa an nhân dân ở tình Phú Thọ va kiến nghỉ Chương: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE NGUYÊN TAC BẢO DAM TRANH TUNG TRONG XÉT XỬ VỤ AN DÂN SU 1. Khai niệm, đặc điểm và ý nghĩa của nguyên tắc bảo đảm tranh tụng. trong xét xử vụ án dn sự LLL Khái niện nguyên tắc bảo dim tranh tung trang xé xử vụ án dân sự. Tranh tung được ra đời cùng với sự xuất hiện của Toa án, là sẵn phẩm của nên tư pháp dân chủ.

Theo nghiên cứu, loại hình tổ tụng nảy zuất hiện sớm nhất ở châu Âu cùng với sự xuất hiện của Toa án nha nước. Đâu tiên được áp dụng tại Hy Lap cỗ dai, sau đó được đưa vào La Mã với tên gọi "thủ tục hồi đáp liên tuc"*. Nguồn gốc ra đời của tranh tụng là từ thực hiện giãi quyết các tranh chấp trong xã hội, các bên đương sự tham gia phiên toa vả có thé tự biên hô hoặc nho người khác biện hộ cho mình. Từ đó đến nay, tranh tụng tiép tục được kế thừa và phát triển và được áp dung hay hết ở các nước thuộc hệ thống luật lục địa cũng như hệ thống luật án lê, có thé noi tranh tụng là kết tinh của nên tư pháp.

dan chs 6 Việt Nam, “tranh tung” lần dau được xuất hiện tại Nghị quyết số 08- NQITW ngày 02/01/2001 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trong tâm công tac từ pháp trong thời gian tới. Theo đó, Nghỉ quyết nảy đã dé cập tới tranh tụng qua việc xác định, định hướng mới trong hoat động của các cơ quan tư pháp *Việc phán quyết của Toa án phải căn cứ chủ yến vào kết quả tranh hơng tại phiên toa, trên cơ sở xem xét day đủ, toàn dién các chứng cứ, ý kiến của kiểm. sát viên, nguyên đơn, bị đơn vả những người có quyền, lợi ích liên quan để ra những bản án, quyết đính đúng pháp luật, có sức thuyết phục”. Trên cơ sé thực * Nhà pip bật Việt - Bhp 2002), Mat sé nội đựng về nghyn tie tổ ng sí hồi vì anh ung, Ke nghm, của hap tong việc nyôa chon, bôi dng, bo nh, quân ý tản tán” A Nit 2 “pin ish Hs O18), Bo đạn quyền ong cia đương artrang bê hit tng din 2015 vi tc tổn, ‘itot án nhân di huyện Lộc Binh, th Tạng Sonn vin ac sThit học, Ting Đạ học Luật Ha Nội trổ 6 hiện Nghỉ quyết trên, Bô chính tị đã tiếp tục ban hanh Nghỉ quyết số 48- NQ/TW ngày 24/05/2005 về Chiến lược xây dựng va hoãn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng dén năm 2020 vả ngay sau đó là Nghỉ quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 nhấn mạnh.

phải nâng cao chất lượng tranh tung tại các phiên toà xét xử, lấy kết quả tranh tụng tại toa lâm căn cứ quan trong để phán quyết bản án, coi đây là khâu đột phá của cải cách tư pháp.