Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH CÀ MAU 1. Khái niệm, ý nghĩa của việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt trên địa bàn tỉnh Cà Mau 1. Khái niệm nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt trên địa bàn tỉnh Cà Mau Thông thường, nguyên nhân được hiểu là hiện tượng A mà tác động của nó gây nên, làm biến đổi hay kéo theo sau nó hiện tượng khác – hiện tượng B. Trong trường hợp này A được gọi là nguyên nhân, còn B được gọi là kết quả.
Có thể coi đây là mức độ hiểu biết ban đầu về mối liên hệ nhân quả. Nếu tìm hiểu sâu hơn về nguyên nhân thực sự của B ta thấy không phải bản thân hiện tượng A, mà chính là Luận văn sự tác động của thạc sĩ Luật nó, hay chính học xác hơn, sự tác động qua lại của nó với các hiện tượng C, D, E… nào đó mới chính là cái dẫn đến sự xuất hiện hiện tượng B. Chẳng hạn không phải dòng điện là nguyên nhân làm bóng đèn phát sáng, mà chính là sự tương tác của dòng điện với dây dẫn (trong trường hợp này, với dây tóc bóng đèn) mới thực sự là nguyên nhân làm cho bóng đèn phát sáng. Vậy chính tương tác mới thật sự là nguyên nhân của các sự biến.
Nếu tương tác là nguyên nhân cuối cùng thật sự của sự vật, thì rõ ràng là trong bất cứ trường hợp nào, suy đến cùng, nguyên nhân bao giờ cũng là tương tác giữa các mặt trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau gây nên những biến đổi nhất định; còn kết quả là sự biến đổi xuất hiện do sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau.247] Tư tưởng hệ thống đã nêu cần được giải mã để áp dụng vào trường hợp cụ thể của đề tài, tức là tìm ra nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ ở địa bàn tỉnh Cà Mau. Triết học Mác-xít quan niệm cho rằng, nguyên nhân là phạm trù chỉ sự tác động qua lại giữa các mặt trong một sự vật, một hiện tượng 7 hoặc giữa các sự vật, các hiện tượng với nhau gây ra sự biến đổi nhất định gọi là kết quả. Không có sự tác động qua lại thì không có nguyên nhân. Và để nguyên nhân sinh ra kết quả nhất định nào đó như tình hình tội phạm chẳng hạn, thì quá trình tương tác phải diễn ra thông qua ý thức của con người và trong điều kiện nhất định.
Như vậy kết quả do nguyên nhân gây ra phụ thuộc vào những điều kiện nhất định. Điều kiện tuy không sinh ra kết quả, song tạo thuận lợi, hỗ trợ thúc đẩy sự tương tác sinh ra kết quả. Về bản chất điều kiện là những sự kiện, hiện tượng, tình huống, hoàn cảnh nhất định. Đối với nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, những điều vừa trình bày trên đây cũng không phải là ngoại lệ.
Bởi vậy không thể không đồng ý đối với quan điểm cho rằng: “Nguyên nhân của tình hình tội phạm là những hiện tượng xã hội tiêu cực ở trong mối liên hệ tương tác hai mức độ sinh ra và tái sản xuất ra tình hình tội phạm như là hậu quả tất yếu của mình. Điều kiện của tình hình tội phạm là những hiện tượng xã hội tiêu cực, tự mình không sinh ra tình hình tội phạm Luận và các tội phạm, văn mà là hỗ trợ, thạc sĩ Luật làm dễ dàng và tănghọc cường cho sự hình thành và hoạt động của các nguyên nhân” [41, tr. Với tính cách là những hiện tượng xã hội tiêu cực, nguyên nhân và điều kiện xuất hiện trong xã hội, tồn tại trong xã hội, có nguồn gốc và bản chất mang tính xã hội; chúng bao giờ cũng nằm trong hệ thống các mâu thuẫn xã hội trong tất cả mọi mặt, mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Các hiện tượng tiêu cực này luôn tương tác qua lại với nhau sinh ra tình hình tội phạm.
Đến lượt mình tình hình tội phạm cũng là một hiện tượng xã hội tiêu cực tham gia vào quá trình tương tác qua lại đó nên tái sản xuất ra tình hình tội phạm như là một kết quả tất yếu. “Bởi một hiện tượng nào đó trong mối liên hệ này là nguyên nhân thì trong mối liên hệ khác là kết quả, và ngược lại” [41, tr. Điều kiện của tình hình tội phạm cũng giống như nguyên nhân đó là hiện tượng xã hội tiêu cực, tuy nhiên điều kiện của tình hình tội phạm không sinh ra tình hình mà nó chỉ là chất xúc tác có tác dụng hỗ trợ, thúc đẩy tình hình tội phạm. Ví dụ, đó là những khiếm khuyết, thiếu sót trong hoạt động kinh tế, cơ chế quản lý cụ thể… 8 Từ những điều khái quát trên, có thể hiểu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ là sự tương tác giữa hiện tượng, quá trình xã hội tiêu cực mà ở hai cấp độ làm phát sinh tình hình các tội XPSH CTCĐ.
Giữa nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ có những phạm vi ảnh hưởng khác nhau. Trong thực tế việc phân định rõ đâu là nguyên nhân đâu là điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ là việc khó khăn và phức tạp. Điều kiện đưa đến tình hình các tội XPSH CTCĐ cũng là các hiện tượng xã hội tiêu cực, nhưng khác với nguyên nhân ở chổ nó không làm phát sinh ra tội phạm mà nó chỉ tạo ra các hoàn cảnh thuận lợi cho sự hình thành, tồn tại và phát triển của tình hình các tội XPSH CTCĐ. Trong thực tiễn cũng như trong lý luận giữa nguyên nhân và điều kiện của tình trạng tội phạm trong một số trường hợp đối với hiện tượng tội phạm này là nguyên nhân nhưng đối với hiện tượng tội phạm khác nó lại là điều kiện.
Ví dụ: do kinh tế - xã hội khó khăn là nguyên nhân dẫn đến thiếu việc làm, nhiều người có nghề nghiệp không ổn định dẫn đến những hành vi chiếm đoạt Luận tài sản của người văn khác một cáchthạc sĩluật trái pháp Luật học để thỏa mản nhu cầu của cá nhân; Nhưng trong trường hợp khác, kinh tế - xã hội khó khăn, nhiều gia đình phải chăm lo làm ăn, tất bật trong công việc, mong muốn có thêm tài sản nên đã tạo điều kiện thuận lợi cho các tội XPSH CTCĐ xảy ra. Tội phạm, như mọi hành vi khác của con người, suy cho cùng là kết quả của sự tác động lẫn nhau của cá nhân và hoàn cảnh khách quan bên ngoài. Trong sự tác động đó, quyết định thực hiện tội phạm được thông qua và được thể hiện trong thực tế. Do vậy, một mặt các nguyên nhân trực tiếp của việc thực hiện tội phạm cụ thể thể hiện các đặc điểm về nhu cầu, lợi ích, quan điểm, quan hệ, hệ thống các định hướng và tính động cơ của cá nhân đó, mặt khác thể hiện ở tổng thể các hoàn cảnh bên ngoài quyết định sự hình thành động cơ và sự quyết tâm thực hiện tội phạm.
Ở đó, các nguyên nhân tác động lẫn nhau với các điều kiện và sự tác động đó hỗ trợ cho việc xuất hiện và thực hiện quyết định đó. Tóm lại từ những điều phân tích khái quát trên đây có thể kết luận rằng, nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ là hai phạm trù khác 9 nhau, giữ vai trò khác nhau trong việc sinh ra kết quả là tình hình các tội XPSH CTCĐ. Thế nhưng trong lĩnh vực xã hội nói chung và tội phạm học nói riêng, sự phân biệt đâu là nguyên nhân, đâu là điều kiện chỉ mang tính chất tương đối. Hơn nữa, thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm lại luôn đòi hỏi phải loại trừ cả hai, tức là phải loại trừ cả những gì thuộc về nguyên nhân và loại trừ cả những gì thuộc về điều kiện phát sinh tình hình các tội XPSH CTCĐ.
Ý nghĩa của việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt trên địa bàn tỉnh Cà Mau Việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ là cơ sở để xây dựng các biện pháp phòng ngừa các tội XPSH CTCĐ một cách khoa học và hiệu quả. Việc tìm ra quy luật phát sinh, tồn tại, phát triển của tình hình các tội XPSH CTCĐ để chủ động những điều kiện cần thiết là hoạt động tư duy có định hướng chiếm vị trí rất quan trọng trong đấu tranh nhằm kiềm chế, đẩy lùi các tội XPSH CTCĐ trong xãLuận hội. Thựcvăn thạc tế chỉ ra sĩ Luật rằng, không thể áp học dụng biện pháp phòng, chống các tội XPSH CTCĐ khi chúng ta chưa hiểu được từ đâu mà tội phạm sinh ra, dưới điều kiện nào mà tồn tại, phát triển trong những giai đoạn nhất định. Đấu tranh phòng chống các tội XPSH CTCĐ chỉ có thể đạt hiệu quả thật sự khi đảm bảo thủ tiêu được những nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ.
Nếu không xác định được hoặc xác định chưa sát hợp về nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ thì định hướng cho cuộc đấu tranh này cũng sẽ không đúng, việc giải quyết những hiện tượng tiêu cực nói chung và tình hình các tội XPSH CTCĐ nói riêng sẽ không đạt được hiệu quả. Nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội XPSH CTCĐ có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoạch định các chính sách kinh tế, xã hội trước mắt và lâu dài. Trong đó cần phải khẳng định ý nghĩa quan trọng của vấn đề này đối với việc hoạch định các chính sách pháp luật nói chung và chính sách hình sự nói riêng. 10 Thực tế đã chỉ ra nguồn gốc phát sinh tội phạm không chỉ ở những hiện tượng tiêu cực mà ngay trong quá trình phát triển xã hội của nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Trong quá trình xây dựng, nhà nước xã hội chủ nghĩa chưa thể hoàn thiện toàn bộ các vấn đề về đường lối, chính sách, chủ trương, tổ chức thực hiện, mà trong đó còn nhiều hạn chế, bất cập tạo sơ hở để xảy ra tội phạm.