CHƯƠNG I: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN Ý ĐỊNH SỬ DỤNG DỊCH VỤ TTKDTM CỦA GENZ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI 1.1 Tổng quan nghiên cứu 1.1 Tổng quan nghiên cứu nước ngoài Dịch vụ TTKDTM ngày càng trở lên phổ biến, đặc biệt với thế hệ trẻ. Phương thức thanh toán này như một điều kiện bắt buộc để thúc đẩy sự phát triển của một quốc gia. Chính vì vậy, để phát triển dịch vụ TTKDTM rộng rãi luôn là mối quan tâm của chính phủ và các nhà cung cấp dịch vụ như NHTM và công ty Fintech. Với chủ đề này, rất nhiều tác giả nước ngoài đã nghiên cứu về các yếu tố tác động đến ý định sử dụng của các loại hình TTKDTM.
Bàn luận về vấn đề này, QingYang, Chuan Pang, LiuLiu, David C.Michael Tarn (2015), đã khám phá ra các yếu tố về nhận thức rủi ro và lòng tin - Hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hành vi thanh toán trực tuyến của người tiêu dùng. Nghiên cứu phân loại nhận thức rủi ro thành hai loại có bản chất khác nhau là nhận thức rủi ro hệ thống và nhận thức rủi ro giao dịch theo các vai trò khác nhau ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng. Nhóm tác giả đề xuất mô hình về niềm tin và các khía cạnh rủi ro dựa trên khuôn khổ của TRA, TPB, TAM. Mô hình được thu thập dữ liệu từ 870 người được hỏi ở Thượng Hải và Macao, Trung Quốc, hầu hết đầu là thế hệ trẻ.
Kết quả cho thấy trong giai đoạn thanh toán trực tuyến hiện nay của Trung Quốc, người tiêu dùng đã xây dựng lòng tin trước để tạo tiền đề cho những nhận thức rủi ro của họ có thể chia làm hai loại là rủi ro hệ thống liên quan tích cực đến lòng tin và rủi ro giao dịch liên quan tiêu cực đến lòng tin. Đối với Mahfuzur Rahmana, Izlin Ismail and Shamshul Bahric (2020) khi nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng TTKDTM ở Malaysia đã kết luận rằng hiệu suất kỳ vọng và điều kiện thuận lợi có ảnh hưởng đáng kể đến việc áp dụng TTKDTM, bảo mật, ảnh hưởng xã hội, sự tiến bộ của công nghệ cũng có mối quan hệ chặt chẽ với phương thức thanh toán này. Kết quả thu được từ dữ liệu thu thập bằng bảng hỏi từ 301 mẫu quan sát. Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng lý thuyết chung đã được thiết lập và áp dụng công nghệ UTAUT2 cùng phân tích cấu trúc AMOS được áp dụng cho dữ liệu bằng cách sử dụng mô hình phương trình cấu trúc.
Nghiên cứu về hình thức thanh toán trên thiết bị di động (MPAS) - một trong những hình thức TTKDTM của Debarun Chakraborty, Aaliyah Siddiqui, Mujahid Siddiqui, Nripendra P.Rana and Ganesh Dash (2022), mô hình nghiên cứu gồm các biến niềm tin ban đầu (INT), sự tham gia của khách hàng (COI) được sử dụng để tạo ra mô hình thực nghiệm bằng cách sử dụng phương trình cấu trúc với dữ liệu thu thập được từ 880 người tiêu dùng Ấn Độ. Kết quả thu được cho thấy giá trị chức năng (FUV), điều kiện (COV), nhận thức (EPV), cảm xúc (EMV) có tác động tích cực đến ý định sử dụng MPAS. Kết quả nghiên cứu chứng minh tất cả giá trị ngoại trừ giá trị xã hội (SOV) đều ảnh hưởng tích cực đến ý định sử dụng MPAS. Nghiên cứu khuyến nghị nhà cung cấp muốn thúc đẩy MPAS phải tập trung vào FUV, COV, EPV, EMV.
Chính phủ có thể thúc đẩy MPAS bằng cách tăng cường, tập trung xây dựng lòng tin thông qua các chính sách để tăng độ tin cậy trong MPAS. Bên cạnh các yếu tố ảnh hưởng đã được nghiên cứu trong nghiên cứu trước, yếu về về sự hiểu biết tài chính cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn phương thức TTKDTM. Yếu tố này đã được B. Swiecka (2018) nghiên cứu bằng cách thu thập dữ liệu khảo sát theo phương pháp CAPI từ tháng 2 đến 1/3/2018.
Số liệu thu thập từ 1100 người (15-60 tuổi), 52% là phụ nữ. Nội dung khảo sát gồm 4 vấn đề: Các phương thức thanh toán đang được sử dụng, Yếu tố tác động làm tăng TTKDTM, Các phương thức thanh toán thay cho tiền mặt, Kiến thức tài chính, Kĩ năng tài chính trong thanh toán. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm sử dụng thẻ, điện thoại để thanh toán ít hơn nhóm người chỉ thanh toán bằng tiền mặt. Những người TTKDTM thuộc nhóm người trẻ tuổi, thường sống ở các thành phố lớn và có kiến thức tài chính cao hơn.
Những người được khảo sát đánh giá thấp về kiến thức tài chính của họ trong TTKDTM, kiến thức rất tốt (1%), kiến thức tốt (30%), kém (26%), khó nói (4%), không có kiến thức (9%). Để phát triển hình thức TTKDTM rộng rãi, đối tượng người dùng hướng đến không chỉ là khách hàng cá nhân mà khách hàng doanh nghiệp cũng rất được quan tâm. Bàn luận về vấn đề này, Afizan Amer, Irwan Ibrahim, Farrah Othman và Siti Hajar Bt Md Jan (2020) đã thực hiện nghiên cứu nhằm tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực dịch vụ của Malaysia. Nhóm tác giả thực hiện khảo sát mẫu gồm 105 doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Melaka sau đó, sử dụng bảng hỏi có thang đo Likert 7 điểm để thu thập dữ liệu.
Nghiên cứu kết hợp với phương pháp thống kê mô tả và suy luận để phân tích dữ liệu. Kết quả nghiên cứu nhận định rằng yếu tố dễ sử dụng, nhận thức hữu ích và nhận thức rủi ro là những yếu tố quan trọng để các doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng hệ thống TTKDTM. Mặt khác, hệ thống TTKDTM là trọng tâm trong việc duy trì sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Malaysia vì vậy, hệ thống này phải được khuyến khích nghiêm túc áp dụng. Bàn luận về mức độ phổ biến của các dịch vụ TTKDTM giữa thành thị và nông thôn.
Một trong số ít tác giả đã nghiên cứu về vấn đề này là Tsui-Chuan Hsieh et al (2013). Nghiên cứu này đã áp dụng mô hình MLCA để điều tra các mẫu sử dụng Internet từ 11 ứng dụng trực tuyến trong số 10.909 người dân Đài Loan ở 25 vùng khác nhau vào năm 2013. Khu vực thành thị có tỷ lệ người dùng các ứng dụng Internet và sử dụng thẻ tín dụng trong mua sắm trực tuyến cao hơn. Khu vực nông thôn chiếm tỷ lệ thấp hơn về số người dùng thường xuyên sử dụng dịch vụ trực tuyến.
Hơn nữa, người dân ở khu vực nông thôn đã sử dụng các phương thức thanh toán khác (không bao gồm thẻ tín dụng) thường xuyên hơn so với người ở khu vực thành thị. Như đã dự đoán, đặc điểm cá nhân của người dùng cũng ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng trực tuyến. Những người có thu nhập cao hơn có xu hướng chỉ tiêu khá nhiều tiền cho mua sắm trực tuyến và thường sử dụng các ứng dụng internet phục vụ cho hoạt động mua sắm của mình. Những phát hiện này sẽ giúp các nhà cung cấp dịch vụ tạo ra một chiến lược phù hợp để phát triển các sản phẩm thanh toán đạt được sự hài lòng tối ưu và nắm bắt tâm lý người tiêu dùng.
Không thể phủ nhận dịch vụ TTKDTM ngày càng được ưa chuộng và phát triển mạnh mẽ, đa dạng bởi sự ra đời của các sản phẩm được tích hợp các chức năng thanh toán online thông qua các loại thẻ quốc tế, nội địa, hệ thống liên ngân hàng, ví điện tử. được đánh giá là mang nhiều tiện ích hơn cho người dùng. Ngoài ra, TTKDTM còn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của kinh tế- xã hội như nghiên cứu tại Nigieria của Raymond Ezejiofor (2013) đã đưa ra kết luận rằng phần đông người dân Nigieria có nhận thức sâu sắc về chính sách thúc đẩy các dịch vụ TTKDTM sẽ góp phần giúp phòng chống rửa tiền, hạn chế tình trạng tham nhũng và giảm thiểu được những rủi ro khi giữ tiền mặt. Tuy nhiên các dịch vụ này phải đối mặt với thách thức về vấn nạn tội phạm công nghệ cao và trình độ nhận thức của người dân.2 Tổng quan nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam, TTKDTM không còn xa lạ với nhiều người, tuy nhiên độ phủ sóng của hình thức này vẫn còn hạn chế.
Do đó, để phát triển dịch vụ TTKDTM, tác giả thực hiện nghiên cứu các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn TTKDTM là điều cần thiết. Bàn luận về vấn đề này, không ít nhà nghiên cứu trong nước đã tiếp cận và phân tích các khía cạnh khác nhau về loại hình dịch vụ này. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng dịch vụ TTKDTM thu hút khá nhiều sự quan tâm của các tác giả trong nước. Nghiên cứu của Trần Thị Khánh Trâm (2022) trên các huyện thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế - những vùng này có tỷ lệ áp dụng TTKDTM thấp.
Số liệu điều tra được thu thập từ 276 người dân theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Phương pháp kiểm định KMO và Bartlett, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và kiểm định Cronbach Alpha, ANOVA, tương quan và hồi quy được sử dụng để nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến ý định TTKDTM của người dân. Kết quả nghiên 10 cứu cho thấy ý định sử dụng TTKDTM của người dân ở các huyện thuộc thành phố Huế chịu ảnh hưởng cùng chiều bởi: Điều kiện thuận lợi, Ảnh hưởng xã hội, Nỗ lực kỳ vọng và Hiệu quả kỳ vọng nhưng có mối quan hệ ngược chiều với Rủi ro cảm nhận. Những phát hiện trong nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng giúp cho các nhà quản trị trong việc triển khai các hoạt động thúc đẩy TTKDTM ở các vùng ngoại thành.
Cùng quan tâm về các yếu tố ảnh hưởng đến TTKDTM, nhóm tác giả Bùi Thị Kim Hoàng, Phạm Thị Anh Thư, Trần Thị Nhã Thi, Nguyễn Anh Thơ và Ngô Thị Tường Vi (2022) đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chấp nhận TTKDTM của người tiêu dùng tại TP.HCM dựa trên lý thuyết hợp nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT) của Venkatesh và cộng sự (2003). Nghiên cứu khảo sát 601 người tiêu dùng tại TP. Hồ Chí Minh. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố: Tính hiệu quả, điều kiện thuận lợi, ảnh hưởng xã hội, thái độ hướng đến sử dụng, dễ sử dụng có ảnh hưởng thuận chiều đến sự chấp nhận sử dụng phương thức TTKDTM của người tiêu dùng.
Trong đó, thái độ hướng đến sử dụng đã trở thành một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự chấp nhận TTKDTM. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng yếu tố rủi ro tác động ngược chiều đến việc chấp nhận TTKDTM.