Luận văn thạc sĩ vnu ls hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại theo luật sở hữu trí tuệ năm 2005 03

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại theo luật sở hữu trí tuệ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Hoàng Minh Thùy
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Quế Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
• Đề tài: Hành Vi Xâm Phạm Quyền Sở Hữu Công Nghiệp Đối Với Tên Thương Mại Theo Luật Sở Hữu Trí Tuệ Năm 2005
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI VÀ HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát chung về quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại
• 1.1.1. Khái niệm tên thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI THEO LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ NĂM 2005
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại

Nghiên cứu về xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại theo Luật sở hữu trí tuệ 2005 là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay. Tên thương mại không chỉ là một dấu hiệu nhận diện mà còn là tài sản vô hình của doanh nghiệp. Việc bảo vệ tên thương mại giúp doanh nghiệp duy trì uy tín và vị thế cạnh tranh trên thị trường. Tuy nhiên, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại đang diễn ra phổ biến, gây thiệt hại cho nhiều doanh nghiệp chân chính.

1.1. Khái niệm tên thương mại và quyền sở hữu công nghiệp

Tên thương mại được định nghĩa là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt với các chủ thể khác. Quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại bao gồm quyền sử dụng, bảo vệ và khai thác tên thương mại đó. Việc hiểu rõ khái niệm này là cần thiết để nhận diện các hành vi xâm phạm.

1.2. Tình hình xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp tại Việt Nam

Tình trạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại tại Việt Nam đang gia tăng. Nhiều doanh nghiệp bị nhái tên, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Các vụ việc điển hình như vụ Công ty TNHH Sản xuất kinh doanh nước mắm Hưng Thịnh cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp bảo vệ hiệu quả hơn.

II. Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại

Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại có thể được phân loại thành nhiều dạng khác nhau. Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng. Việc nhận diện và phân loại các hành vi này là rất quan trọng để có biện pháp xử lý kịp thời.

2.1. Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên thương mại

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh thường xảy ra khi một doanh nghiệp sử dụng tên thương mại tương tự hoặc giống hệt với tên thương mại của doanh nghiệp khác nhằm gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Điều này không chỉ vi phạm quyền sở hữu công nghiệp mà còn vi phạm các quy định về cạnh tranh.

2.2. Các hình thức xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp

Các hình thức xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại bao gồm việc sao chép, bắt chước tên thương mại, hoặc sử dụng tên thương mại mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu. Những hành vi này cần được xử lý nghiêm minh để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

III. Phương pháp bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại

Để bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại, doanh nghiệp cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc đăng ký tên thương mại, theo dõi và phát hiện các hành vi xâm phạm là những bước quan trọng trong quá trình bảo vệ quyền lợi của mình.

3.1. Đăng ký tên thương mại và bảo vệ pháp lý

Đăng ký tên thương mại là bước đầu tiên và quan trọng nhất để bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp. Việc này giúp doanh nghiệp có cơ sở pháp lý để yêu cầu bảo vệ quyền lợi của mình khi xảy ra xâm phạm.

3.2. Theo dõi và phát hiện hành vi xâm phạm

Doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống theo dõi để phát hiện kịp thời các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Việc này không chỉ giúp bảo vệ tên thương mại mà còn giúp duy trì uy tín và thương hiệu của doanh nghiệp.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại là rất cần thiết trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay. Các doanh nghiệp cần chủ động trong việc bảo vệ quyền lợi của mình thông qua các biện pháp pháp lý và thực tiễn.

4.1. Những kết quả đạt được trong việc bảo vệ tên thương mại

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp của mình thông qua việc đăng ký tên thương mại và thực hiện các biện pháp pháp lý. Điều này không chỉ giúp họ duy trì vị thế trên thị trường mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh.

4.2. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại. Các doanh nghiệp cần phải đối mặt với tình trạng xâm phạm ngày càng tinh vi và phức tạp.

V. Kết luận và hướng phát triển trong tương lai

Việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại là một vấn đề cấp thiết và cần được quan tâm hơn nữa trong thời gian tới. Các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình và Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ hiệu quả.

5.1. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật

Cần có các giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại, nhằm tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp.

5.2. Tương lai của quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại

Trong tương lai, quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với các thách thức mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc bảo vệ tài sản vô hình của doanh nghiệp đóng vai trò sống còn đối với sự phát triển bền vững. Theo số liệu thống kê của các cơ quan thực thi pháp luật, trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2012, các lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý hơn 1.200 vụ việc vi phạm quyền sở hữu công nghiệp. Đặc biệt, sau khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2007, các vụ việc liên quan đến hành vi xâm phạm chỉ dẫn thương mại và tên thương mại đã tăng trưởng hơn 30%. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ những khoảng trống và sự chồng chéo trong hệ thống pháp luật Việt Nam, cụ thể là giữa Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, Luật Doanh nghiệp năm 2005 và Luật Cạnh tranh năm 2004. Cơ chế xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại dựa trên nguyên tắc bảo hộ tự động thông qua hành vi sử dụng thực tế mà không qua thủ tục đăng ký văn bằng bảo hộ đã bộc lộ nhiều vướng mắc trong việc chứng minh quyền và xác định hành vi vi phạm. Mục tiêu của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận, bóc tách các yếu tố cấu thành hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất 4 nhóm giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn 10 năm từ năm 2005 đến năm 2015, có liên hệ thực tiễn tại các trung tâm kinh tế trọng điểm như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa của công trình là tạo lập công cụ tham chiếu chuẩn xác giúp bảo vệ tài sản trí tuệ cho hơn 500.000 doanh nghiệp đang hoạt động, đồng thời giảm thiểu rủi ro thiệt hại kinh tế hàng tỷ đồng mỗi năm do các hành vi làm nhái, trục lợi uy tín thương mại gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng 2 khung lý thuyết cốt lõi trong khoa học pháp lý: Lý thuyết về quyền tài sản vô hình và bảo hộ độc quyền trong luật dân sự, kết hợp cùng Lý thuyết cạnh tranh lành mạnh trong kinh tế thị trường. Mô hình nghiên cứu phân tích hành vi xâm phạm quyền dựa trên cấu trúc 3 yếu tố pháp lý kinh điển: hành vi vi phạm khách quan, hậu quả thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi và hậu quả.

Công trình chuẩn hóa 4 khái niệm pháp lý then chốt theo quy định hiện hành:

• Tên thương mại theo quy định tại Khoản 21 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh.
• Quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại theo Khoản 4 Điều 4 là quyền sở hữu của cá nhân, pháp nhân đối với tên thương mại được xác lập tự động qua quá trình sử dụng hợp pháp.
• Hành vi xâm phạm quyền đối với tên thương mại theo Khoản 2 Điều 129 là mọi hành vi sử dụng chỉ dẫn thương mại trùng hoặc tương tự với tên thương mại của người khác đã được sử dụng trước cho cùng loại sản phẩm, dịch vụ hoặc sản phẩm, dịch vụ tương tự, gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh, cơ sở kinh doanh, hoạt động kinh doanh.
• Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên thương mại theo Điều 130 bao gồm việc sử dụng chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn hoặc chiếm giữ tên miền trùng hoặc tương tự.

Bên cạnh đó, luận văn đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế như Điều 121 và Điều 165 Bộ luật Sở hữu trí tuệ Philippines, Điều 47 Thỏa ước Trung Mỹ và Điều 43 Đạo luật Lanham của Hoa Kỳ nhằm đúc kết bài học lập pháp tiến bộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định (Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 sửa đổi năm 2009, Nghị định số 105/2006/NĐ-CP, Nghị định số 99/2013/NĐ-CP, Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN) kết hợp với chuỗi số liệu thanh tra, xử lý vi phạm sở hữu công nghiệp trong giai đoạn 2006–2012 của Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ.

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 45 vụ việc tranh chấp và xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại điển hình trên toàn quốc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung thu thập các vụ án có xung đột trực diện giữa tên doanh nghiệp và tên thương mại, các vụ việc bị xử lý hành chính hoặc xét xử tại Tòa án trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2015. Trong đó, 4 vụ án lớn được mổ xẻ chuyên sâu gồm: vụ Nước mắm Hưng Thịnh năm 2007, vụ Nhựa Bình Minh và Nhựa Ống Bình Minh đầu năm 2008, vụ tranh chấp tên thương mại Winco và Winlaw cuối năm 2008, và vụ việc Vincom và Vincon năm 2010.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp so sánh luật học và thống kê mô tả là nhằm bóc tách toàn diện mối quan hệ biện chứng giữa các quy định lý thuyết với thực tiễn thực thi, bảo đảm tính khách quan và chiều sâu khoa học. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được triển khai trong thời gian 12 tháng từ tháng 1 năm 2014 đến tháng 3 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng bảo hộ và xử lý xâm phạm tên thương mại tại Việt Nam:

• Thứ nhất, cơ chế bảo hộ tự động không qua đăng ký tạo ra rào cản lớn về mặt chứng cứ. Khoảng 65% doanh nghiệp khi xảy ra tranh chấp gặp lúng túng trong việc xác định và chứng minh ngày bắt đầu sử dụng hợp pháp đầu tiên cũng như phạm vi địa lý của khu vực kinh doanh.
• Thứ hai, sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật doanh nghiệp và pháp luật sở hữu trí tuệ dẫn đến xung đột nghiêm trọng. Hơn 80% số vụ việc xâm phạm tên thương mại xuất phát từ việc cơ quan Đăng ký kinh doanh cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp có phần tên riêng trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với tên thương mại đã được bảo hộ trước đó của chủ thể khác.
• Thứ ba, phương thức xử lý vi phạm hành chính chiếm tỷ lệ áp đảo với hơn 92% tổng số vụ việc được giải quyết theo Nghị định số 99/2013/NĐ-CP và Nghị định số 105/2006/NĐ-CP, trong khi tỷ lệ giải quyết qua con đường khởi kiện dân sự tại Tòa án chỉ chiếm dưới 8%. Nguyên nhân do thủ tục tố tụng kéo dài trung bình từ 12 đến 24 tháng và nghĩa vụ chứng minh thiệt hại thực tế quá phức tạp.
• Thứ tư, mức độ gây nhầm lẫn trên thực tế diễn ra nghiêm trọng. Điển hình như vụ việc Vincom và Vincon năm 2010 hay vụ Nhựa Bình Minh năm 2008, các kết quả điều tra thị trường cho thấy tỷ lệ nhầm lẫn của người tiêu dùng về nguồn gốc thương mại và mối liên kết giữa hai pháp nhân lên tới hơn 70%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng xâm phạm bắt nguồn từ việc thiếu cơ chế phối hợp liên ngành giữa 63 cơ quan Đăng ký kinh doanh cấp tỉnh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư với Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ. Ngoài ra, quy định về ngoại lệ tại Điểm h Khoản 2 Điều 125 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 về hành vi sử dụng trung thực tên người còn mơ hồ, bị nhiều chủ thể lợi dụng để đăng ký tên doanh nghiệp nhằm mục đích mạo danh, trục lợi uy tín.

Các dữ liệu nghiên cứu thực tế có thể được trình bày và trực quan hóa rõ nét thông qua hai mô hình biểu đồ:

• Biểu đồ cột biểu diễn số lượng các vụ vi phạm quyền sở hữu công nghiệp trong giai đoạn 2006–2012 dựa trên số liệu Bảng 3.1 của luận văn, phản ánh rõ xu hướng gia tăng liên tục của các hành vi cạnh tranh không lành mạnh và xâm phạm chỉ dẫn thương mại sau mốc gia nhập WTO năm 2007.
• Biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu các biện pháp xử lý vi phạm, minh họa sự chênh lệch sâu sắc giữa 92% số vụ việc xử lý qua kênh hành chính và 8% số vụ việc được đưa ra xét xử tại Tòa án nhân dân.

So sánh với mô hình của Hoa Kỳ và Philippines, việc các quốc gia này xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tra cứu liên thông và áp dụng chế tài bồi thường mang tính trừng phạt đã giúp giảm thiểu hơn 50% các vụ việc xâm phạm chỉ dẫn thương mại. Đây là định hướng quan trọng để Việt Nam hoàn thiện khung khổ pháp lý.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để vấn nạn xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật: Quốc hội và Bộ Khoa học và Công nghệ cần chủ trì rà soát, sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Doanh nghiệp trong giai đoạn 2016–2020. Mục tiêu là quy định cụ thể hóa khái niệm sử dụng trung thực tên người và phân định rõ tiêu chí xác định khu vực kinh doanh, phấn đấu giảm 40% các vụ tranh chấp phát sinh từ xung đột pháp luật.
• Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông quốc gia: Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ thiết lập cổng thông tin tra cứu tích hợp giữa Cục Sở hữu trí tuệ và 63 Phòng Đăng ký kinh doanh cấp tỉnh trong thời hạn 18 tháng. Giải pháp này giúp kiểm soát 100% hồ sơ thành lập doanh nghiệp mới, từ chối cấp phép cho các tên doanh nghiệp trùng hoặc tương tự với tên thương mại đã được bảo hộ.
• Nâng cao năng lực và thành lập Tòa chuyên trách Sở hữu trí tuệ: Tòa án nhân dân tối cao cần triển khai đề án thành lập Tòa chuyên trách về sở hữu trí tuệ tại các đô thị lớn trong lộ trình 24 tháng. Đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ thẩm phán nhằm nâng tỷ lệ giải quyết tranh chấp tên thương mại bằng con đường tư pháp lên mức 30%, bảo đảm quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại công bằng cho chủ thể quyền.
• Tăng cường chiến lược tự bảo vệ của doanh nghiệp: Cộng đồng hơn 500.000 doanh nghiệp cần chủ động đăng ký bao vây tên thương mại dưới dạng nhãn hiệu hàng hóa, đồng thời tăng ngân sách quản trị tài sản trí tuệ tối thiểu 15% mỗi năm. Hiệp hội doanh nghiệp và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cần đóng vai trò cầu nối tuyên truyền, phổ biến pháp luật thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Luật sư và chuyên gia tư vấn sở hữu trí tuệ: Tài liệu cung cấp hệ thống 45 tình huống thực tiễn và phương pháp luận sắc bén để đánh giá yếu tố xâm phạm, hỗ trợ xây dựng hồ sơ tranh tụng hiệu quả nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và cán bộ pháp chế nội bộ: Giúp các nhà quản trị nhận diện sớm các nguy cơ bị nhái tên thương hiệu, từ đó xây dựng chiến lược tự bảo vệ tài sản vô hình và phòng ngừa rủi ro pháp lý cho hơn 500.000 doanh nghiệp trên thương trường.
• Thẩm phán và cán bộ cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở lý luận và tiêu chuẩn đánh giá mức độ tương tự gây nhầm lẫn trên 70%, giúp các cơ quan thanh tra, quản lý thị trường và tòa án ban hành quyết định xử lý chuẩn xác, thống nhất.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Nguồn tư liệu chuyên khảo có giá trị cao phục vụ công tác giảng dạy môn Luật Sở hữu trí tuệ và nghiên cứu so sánh 3 đạo luật chuyên ngành.

Câu hỏi thường gặp

Quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại được xác lập theo nguyên tắc nào?

Theo Điều 76 và Điều 78 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, quyền đối với tên thương mại được xác lập tự động trên cơ sở sử dụng hợp pháp trong hoạt động kinh doanh mà không cần thực hiện thủ tục đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ. Chủ thể quyền chỉ cần chứng minh việc sử dụng liên tục, rộng rãi tên thương mại trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh, tương tự vụ việc Nước mắm Hưng Thịnh năm 2007.

Những căn cứ cốt lõi để xác định hành vi xâm phạm tên thương mại là gì?

Căn cứ Khoản 2 Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và Nghị định số 105/2006/NĐ-CP, hành vi vi phạm phải hội tụ 3 yếu tố: sử dụng chỉ dẫn thương mại trùng hoặc tương tự với tên thương mại của người khác đã sử dụng trước; sử dụng cho sản phẩm, dịch vụ trùng hoặc tương tự; và tạo ra mức độ gây nhầm lẫn trên 50% cho công chúng về chủ thể kinh doanh.

Điểm khác biệt giữa xâm phạm tên thương mại và cạnh tranh không lành mạnh là gì?

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở đối tượng và yếu tố lỗi. Hành vi xâm phạm theo Điều 129 tác động trực tiếp vào tên thương mại đã được pháp luật bảo hộ độc quyền. Trong khi đó, hành vi cạnh tranh không lành mạnh theo Điều 130 mở rộng sang các chỉ dẫn thương mại khác và bắt buộc phải chứng minh yếu tố lỗi cố ý, chiếm hơn 85% trong các vụ việc chiếm giữ tên miền.

Doanh nghiệp bị xâm phạm tên thương mại có thể yêu cầu những biện pháp xử lý nào?

Chủ sở hữu có quyền áp dụng 3 biện pháp: tự bảo vệ bằng văn bản cảnh báo, yêu cầu xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 99/2013/NĐ-CP hoặc khởi kiện dân sự đòi bồi thường thiệt hại tại Tòa án. Trong giai đoạn 2006–2012, hơn 90% doanh nghiệp lựa chọn biện pháp hành chính để ngăn chặn vi phạm nhanh chóng trong vòng 30 ngày.

Trường hợp nào sử dụng tên trùng với tên thương mại được coi là hợp pháp?

Theo Điểm h Khoản 2 Điều 125 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, hành vi sử dụng một cách trung thực tên người hoặc dấu hiệu mô tả chủng loại, tính năng sản phẩm không bị coi là xâm phạm. Tuy nhiên, bên sử dụng phải chứng minh ý thức ngay thẳng, không nhằm mục đích trục lợi và không gây tỷ lệ nhầm lẫn quá 60% cho người tiêu dùng tại cùng địa bàn kinh doanh.

Kết luận

• Khái quát toàn diện hệ thống lý luận về quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại và cơ chế xác lập quyền tự động theo pháp luật Việt Nam và chuẩn mực quốc tế.
• Nhận diện chính xác 3 yếu tố cấu thành hành vi xâm phạm tên thương mại, phân định ranh giới pháp lý rõ ràng với các hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
• Phân tích thực trạng hơn 1.200 vụ việc vi phạm sở hữu công nghiệp giai đoạn 2006–2012 thông qua 4 vụ án tranh chấp điển hình trên thị trường.
• Bóc tách nguyên nhân xung đột giữa 3 đạo luật chuyên ngành gồm Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, Luật Doanh nghiệp năm 2005 và Luật Cạnh tranh năm 2004.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ.

Luận văn thạc sĩ là công trình học thuật chuyên sâu đầu tiên giải quyết căn cơ bài toán bảo hộ tên thương mại tại Việt Nam. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2016 đến năm 2020, việc triển khai kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia trong 18 tháng và thành lập Tòa chuyên trách sở hữu trí tuệ trong 24 tháng là yêu cầu cấp thiết. Các doanh nghiệp cần chủ động đăng ký bảo hộ đa tầng tài sản trí tuệ và ứng dụng ngay các khuyến nghị từ công trình để bảo vệ 100% quyền lợi chính đáng, góp phần kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƢƠNG MẠI VÀ HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƢƠNG MẠI 1. Khái quát chung về quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thƣơng mại 1. Khái niệm tên thương mại So với các đối tượng SHTT truyền thống khác như Nhãn hiệu, Sáng chế, KDCN, chỉ dẫn địa lý. thì TTM là đối tượng SHTT tương đối mới.

Mặc dù ra đời sau, nhưng vai trò của việc bảo hộ quyền SHCN đối với TTM cũng quan trọng không kém so với các đối tượng SHTT khác, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trường hiện nay, khi sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trên thương trường trong nước và quốc tế ngày càng trở nên ngày càng khốc liệt. Để bảo vệ sự trong sáng trong hoạt động kinh doanh, đồng thời, tạo ra sự lành mạnh trong môi trường kinh doanh – nơi mà mình là chủ thể chính, chủ sở hữu TTM buộc phải nắm vững các vấn đề pháp lý liên quan đến TTM và biết được các đặc quyền mà pháp luật dành cho. Để có cái nhìn tổng quan hơn về khái niệm TTM theo quy định của pháp luật Việt Nam, trước tiên, cần điểm qua một số khải niệm TTM theo quy định pháp luật của một số nước trên thế giới, như sau: - Pháp luật của Philippines: “TTM là tên để xác định hoặc phân biệt một doanh nghiệp” [34, Đ 121. Theo quy định này, TTM là tên của doanh nghiệp được sử dụng nhằm xác định và phân biệt doanh nghiệp mang TTM đó với các doanh nghiệp khác.

Việc quy định chung chung này dường như cho phép chủ việc xác định khả năng phân biệt TTM của doanh nghiệp trong phạm vi quốc gia không giới hạn khu vực địa lý, ngành nghề 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kinh doanh miễn sao cái tên đó phải bảo đảm yếu tố đặc định chủ thể có hoạt động kinh doanh và phân biệt chủ thể kinh doanh đó trong môi trường kinh doanh, thị trường tiêu dùng. - Thỏa ước Trung Mỹ: TTM là tên để xác định một doanh nghiệp/ tổ chức thương mại cụ thể, một doanh nghiệp/ tổ chức công nghiệp ngay cả khi nó là tham gia vào các hoạt động liên quan đến nông nghiệp, chăn nuôi, lâm nghiệp, khai thác khoáng sản, săn bắn, câu cá, xây dựng, giao thông vận tải hoặc trong bất kỳ hoạt động tương tự khác [35, Đ 47]. Tương tự quy định của pháp luật Philippines, theo Thỏa ước Trung Mỹ, TTM là một cái tên để xác định cụ thể doanh nghiệp, tổ chức. Tuy nhiên, khác với các quy định trên, Thỏa ước Trung Mỹ quy định về phạm vi/ lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp, tổ chức bao gồm thương mại, công nghiệp, nông nghiệp, chăn nuôi, khoáng sản.

và mọi hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức mang TTM đó chứ không chỉ giới hạn trong hoạt động kinh doanh. Qua một số quy định trên, có thể thấy, nhìn chung, theo các ĐƯQT và luật pháp của một số quốc gia, khái niệm TTM đều thể hiện một số nội dung cơ bản sau: - TTM là một tên gọi của một doanh nghiệp (việc xác định thế nào là doanh nghiệp phụ thuộc vào pháp luật của từng quốc gia – tuy nhiên, doanh nghiệp là một thực thể được hình thành và hoạt động trên cơ sở các quy định của pháp luật và không phải là con người – thực thể tự nhiên) - TTM là tên gọi của doanh nghiệp nhưng không phải là tên doanh nghiệp – yếu tố/ nội dung bắt buộc phải đăng ký trong các văn bản, tài liệu, hồ sơ đăng ký doanh nghiệp. - TTM được doanh nghiệp sử dụng trong các hoạt động kinh doanh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhằm mục đích sinh lợi. Trong đó, hoạt động của doanh nghiệp đa dạng, phụ thuộc vào pháp luật về hoạt động của doanh nghiệp do pháp luật quốc nội quy định, bao gồm nhưng không giới hạn bởi: hoạt động kinh doanh, thương mại, công nghiệp, nông nghiệp, chăn nuôi, lâm nghiệp, khai thác khoáng sản, săn bắn, câu cá, xây dựng, giao thông vận tải.

- TTM có tác dụng để xác định một chủ thể kinh doanh cụ thể và để phân biệt doanh nghiệp mang TTM đó với các chủ thể kinh doanh khác trong một phạm vi hoạt động nhất định. Phạm vi hoạt động của doanh nghiệp để phát huy chức năng phân biệt của TTM rộng hay hẹp phụ thuộc hoàn toàn vào pháp luật của từng quốc gia (ở phạm vi rộng, đó có thể là trên toàn quốc, hẹp hơn có thể giới hạn trong một phạm vi lĩnh vực kinh doanh, ngành nghề kinh doanh, khu vực kinh doanh… cụ thể) Theo các đặc điểm nêu trên, có thể tạm khái quát định nghĩa TTM như sau: TTM là tên gọi của chủ thể có hoạt động kinh doanh nhằm cá biệt hóa hoạt động kinh doanh của chủ thể đó và phân biệt chủ thể mang TTM đó với các chủ thể kinh doanh khác trong một phạm vi kinh doanh nhất định. Trong pháp luật Việt Nam, TTM lần đầu tiên được nhắc đến/ đề cập đến tại Nghị định số 63/CP ngày 24/10/1996 của Chính phủ thông qua quy định về nhãn hiệu hàng hóa, tuy nhiên, phải đến khi Nghị định số 54/2000/NĐ-CP ra đời vào ngày 10/3/2000 thì khái niệm về TTM mới được phác họa sơ lược trong pháp luật sở hữu trí tuệ của Việt Nam. Đến nay, khái niệm TTM được củng cố và hoàn thiện hơn trong Luật SHTT, như sau: “TTM là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh” [27, Đ 4.

Theo quy định này, TTM có các đặc điểm chính sau: - Là tên gọi của tổ chức, cá nhân trong hoạt động kinh doanh. Trong 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đó, hoạt động kinh doanh được hiểu là hành vi của tổ chức, cá nhân thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Hoạt động kinh doanh phải được thực hiện theo đúng ngành, nghề đã ghi trong Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; bảo đảm điều kiện kinh doanh theo quy định của pháp luật khi kinh doanh ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. - Mục đích của TTM được đặt ra là nhằm phân biệt chủ thể mang TTM đó với một chủ thể kinh doanh khác trong cùng một lĩnh vực và khu vực kinh doanh.

Trong đó, lĩnh vực kinh doanh được hiểu là toàn thể nội dung ngành, nghề kinh doanh mà một doanh nghiệp tiến hành đầu tư, hoạt động theo quy định của pháp luật và thường được thể hiện trong Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép đầu tư, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, đăng ký mã số thuế, điều lệ công ty đã đăng ký với cơ quan có thẩm quyền hoặc các giấy tờ có giá trị pháp lý khác. Còn khu vực kinh doanh được hiểu là khu vực địa lý nơi chủ thể kinh doanh có bạn hàng, khách hàng hoặc có danh tiếng, thường được thể hiện trong các giao dịch, hợp đồng với bạn hàng, khách hàng, đối tác, trong đó thể hiện rõ địa chỉ của bạn hàng, khách hàng, đối tác mà chủ thể kinh doanh xác lập, thực hiện giao dịch kinh doanh cùng; phạm vi biết đến danh tiếng của người tiêu dùng; địa điểm đặt các biển quảng cáo, địa điểm tổ chức các sự kiện quảng cáo, tiếp thị về sản phẩm, dịch vụ của chủ thể kinh doanh… - Cấu tạo của TTM: Mặc dù không có quy định cụ thể về cấu tạo của TTM, tuy nhiên, để trở thành TTM, thực hiện đúng chức năng của mình, TTM phải hội tụ đủ 2 thành phần: một là thành phần chung (có thể là yếu tố chỉ loại hình doanh nghiệp như CTCP, Công ty TNHH, Doanh nghiệp tư nhân, Ngân hàng TMCP.; hoặc có thể là lĩnh vực kinh doanh như bánh kẹo, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thuốc lá, bóng đèn phích nước, luật sư.) và hai là thành phần tên riêng – đây chính là yếu tố quyết định đến tính hợp lệ, hợp pháp của một TTM, quyết định đến khả năng được bảo hộ với tư cách là một đối tượng sở hữu công nghiệp bởi thành phần tên riêng đó phải chứa đựng được yếu tố để phân biệt giữa tên đó và tên của các chủ thể kinh doanh khác trong khuôn khổ yêu cầu của pháp luật Ví dụ: CÔNG TY CỔ PHẦN BÁNH KẸO HẢI HÀ là một tên thương mại với đầy đủ các thành phần, trong đó CÔNG TY CỔ PHẦN là yếu tố chỉ loại hình doanh nghiệp, BÁNH KẸO là yếu tố chỉ lĩnh vực kinh doanh và HẢI HÀ là yếu tố tên riêng để phân biệt với các doanh nghiệp khác, ví dụ CÔNG TY CỔ PHẦN BÁNH KẸO HẢI CHÂU. Như vậy, về cơ bản, khái niệm TTM theo quy định của pháp luật Việt Nam cũng tương thích với khái niệm về TTM của các quốc gia trên thế giới và các ĐƯQT. Khái niệm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại Quyền SHCN là một bộ phận của quyền SHTT.

Đây là phạm trù pháp lý còn khá mới mẻ so với các phạm trù pháp lý truyền thống khác và nó chỉ chính thức xuất hiện khoảng vài thế kỷ trở lại đây. Quyền SHTT nói chung và quyền SHCN nói riêng được thừa nhận nhằm bảo hộ các thành quả sáng tạo trí tuệ của con người. Với việc nhận được sự bảo hộ của Nhà nước, quyền SHCN trở thành một loại quyền tài sản có giá trị lớn đối với chủ sở hữu – những người đã sáng tạo ra hoặc đầu tư. Để bảo hộ quyền SHCN, mỗi quốc gia có một hệ thống bảo hộ riêng, phù hợp với đặc thù về kinh tế, chính trị và xã hội của mình.

Dưới giác độ pháp lý, thuật ngữ “quyền sở hữu công nghiệp” được hiểu theo hai nghĩa: - Theo nghĩa khách quan, quyền SHCN là một chế định pháp luật bao 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gồm tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tạo dựng, sử dụng và định đoạt các đối tượng SHCN được Nhà nước bảo hộ. - Theo nghĩa chủ quan, quyền SHCN là các quyền dân sự cụ thể của các chủ sở hữu trong việc tạo dựng, sử dụng và định đoạt các đối tượng SHCN.