Chương 1 - Những vấn đề lý luận về hoạt động huy động vốn bằng hình thức nhận tiền gửi của ngân hàng thương mại. Chương 2 - Thực trạng pháp luật về huy động vốn bằng hình thức nhận tiền gửi của ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Chương 3 - Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động huy động vốn bằng hình thức nhận tiền gửi của ngân hàng thương mại ở Việt Nam. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN BẰNG HÌNH THỨC NHẬN TIỀN GỬI CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm, đặc điểm, phân loại tiền gửi 1.1 Khái niệm tiền gửi Ngân hàng thương mại (NHTM) là loại hình doanh nghiệp đặc biệt, thực hiện kinh doanh tiền tệ, tức là lấy tiền tệ làm đối tượng kinh doanh trực tiếp không giống các doanh nghiệp khác lấy tiền tệ là phương tiện thanh toán trong quá trình kinh doanh.
Hoạt động chính của NHTM là hoạt động ngân hàng. Với tư cách là một trung gian tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế, các NHTM đã trở thành kênh cung ứng vốn hữu hiệu cho nền kinh tế. Nguồn vốn mà NHTM cung ứng chủ yếu là nguồn vốn huy động từ các cá nhân, tổ chức kinh tế trong và ngoài nước. Cách thức mà các NHTM huy động vốn như thế nào? Đó là hoạt động huy động vốn từ dân chúng, từ các chủ thể trong nền kinh tế.
Trong nhiều hình thức huy động vốn của NHTM, hình thức huy động vốn mang tính chủ đạo, hình thành nên đặc trưng của NHTM là huy động vốn bằng nhận tiền gửi. Nhờ có hoạt động này mà đã hình thành nên nguồn vốn chiếm tỉ lệ lớn trong tổng nguồn vốn của NHTM. Đây là nguồn vốn mang tính chủ đạo, quan trọng nhất bên cạnh vốn chủ sở hữu của NHTM. Tiền gửi chính là yếu tố làm nên điểm khác biệt của NHTM, một điểm đặc biệt khi người ta nghĩ đến ngân hàng là nghĩ đến “nơi chứa tiền” theo cách hiểu đơn giản nhất.
Sự thịnh vượng và phát triển của một NHTM không ngoài yếu tố nào khác đó chính là tiền gửi. Tiền gửi là cơ sở chính của các khoản cho vay và do đó, nó là nguồn gốc sâu xa của lợi nhuận và sự phát triển trong ngân hàng. Khả năng huy động vốn với mức lãi suất hợp lý cũng như khả năng đáp ứng yêu cầu xin vay là những chỉ số đánh giá tính hiệu quả trong quản lý ngân hàng. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo nghĩa thông thường, tiền gửi là số tiền mà các khách hàng gửi vào và để lại trong tài khoản của họ tại ngân hàng.
Tuy nhiên, đối với người gửi tiền thì mục đích họ gửi tiền vào ngân hàng có hai loại: một là gửi tiền để hưởng các tiện ích từ các công cụ thanh toán mà ngân hàng cung cấp cho họ, hai là khách hàng gửi tiền để hưởng lãi như gửi vào tài khoản tiết kiệm hoặc tài khoản tiền gửi định kỳ. Nhưng đổi lại họ sẽ không được sử dụng các công cụ thanh toán của ngân hàng. Còn đối với ngân hàng thì bởi nghiệp vụ chính là cấp tín dụng, mục tiêu là kiếm lợi nhuận nên các ngân hàng tìm mọi cách huy động vốn để cho vay. Một trong nguồn vốn quan trọng là tiền gửi của khách hàng mà chủ yếu là các khoản tiền gửi tiết kiệm, bởi đây là nguồn tiền được gửi tại ngân hàng trong thời gian khác nhau được ngân hàng lấy đó làm nguồn vốn cho vay.
Vì thế khách hàng gửi tiền ở loại hình tiết kiệm sẽ được hưởng lãi suất cao. Chính nguồn tiền gửi tại ngân hàng là cơ sở thực hiện các nghiệp vụ khác của ngân hàng, ví dụ nghiệp vụ cấp tín dụng. Vậy tiền gửi là gì? Khái niệm tiền gửi là một khái niệm rất rộng. Luật các Tổ chức tín dụng (TCTD) 1997 tại điều 20 khoản 9 quy định “Tiền gửi là số tiền của khách hàng gửi tại tổ chức tín dụng dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các hình thức khác.
Tiền gửi được hưởng lãi hoặc không hưởng lãi và phải được hoàn trả cho người gửi tiền”. Luật các TCTD 2004 sửa đổi bổ sung Luật các TCTD 1997 tại điều 20 khoản 9 đưa ra định nghĩa về tiền gửi: “Tiền gửi là số tiền của tổ chức, cá nhân gửi tại tổ chức tín dụng hoặc các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các hình thức khác. Tiền gửi được hưởng lãi hoặc không hưởng lãi và phải được hoàn trả cho người gửi tiền”. Về cơ bản định nghĩa tiền gửi của Luật các TCTD 2004 không có gì thay đổi so với Luật các TCTD 1997, bản chất vẫn giống nhau chỉ sửa đổi về mặt câu chữ.
Ngoài định nghĩa tại Luật các TCTD nói trên, tại Nghị 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định số 70/2000/NĐ-CP của Chính phủ về giữ bí mật thông tin liên quan đến tiền gửi và tài sản của khách hàng gửi tại các TCTD cũng đưa ra một quy định về tiền gửi như sau: “Tiền gửi của khách hàng bao gồm tiền Đồng Việt Nam và các loại ngoại tệ của các tổ chức và cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn (kể cả tiền gửi tiết kiệm) và các hình thức tiền gửi khác”.Như vậy, cả hai định nghĩa trên đây đều chưa rõ ràng, không nói lên được bản chất thế nào là tiền gửi mà chỉ là một cách định nghĩa theo phương pháp liệt kê. Đến Luật các TCTD năm 2010 cũng chưa đưa ra một định nghĩa về tiền gửi. Song có thể hiểu tiền gửi một cách khái quát nhất đó là tiền gửi trong hoạt động ngân hàng là các khoản tiền được gửi ở ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng phi ngân hàng dưới nhiều hình thức khác nhau của nhiều chủ thể nhằm mục đích kiếm lãi. Như vâ ̣y, các khái niệm về tiền gửi theo quy định pháp lý nêu trên có mối liên quan mật thiết với tài khoản của khách hàng tại ngân hàng thương mại.
Người gửi tiền có thể lựa chọn các loại hình tiền gửi theo mục đích của họ và được hưởng các dịch vụ do ngân hàng cung cấp , đươ ̣c hưởng laĩ suấ t. Đồng thời có nghĩa vụ để ngân hàng sử du ̣ng các số tiề n gửi đó cho hoa ̣t đô ̣ng kinh doanh của ngân hàng với cam kế t thực hiê ̣n viê ̣c hoàn trả vào ngày đáo ha ̣n (đố i với tài khoả n có kì hạn) hoă ̣c theo yêu cầ u của khách hàng (đố i với tài khoản không kì ha ̣n ). Ngày nay, khách hàng có nhiều cách gửi tiề n và có thể làm cho tài sản bằ ng tiề n sinh ra laĩ theo các dự đoán và tiń h toán của chiń h ho.2 Đặc điểm của tiền gửi Tiền gửi của khách hàng là nguồn vốn quan trọng nhất của NHTM, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiền của NHTM. Thông thường chiếm hơn 50% tổng nguồn vốn và là mục tiêu tăng trưởng hàng năm của ngân hàng.
Chủ thể gửi tiền là cá nhân, tổ chức có nhu cầu gửi tiền với mong muốn đầu tư có lãi. Ngân hàng thương mại là chủ thể nhận tiền gửi, từ số 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiền gửi đó mà tiến hành các hoạt động kinh doanh cũng với mục đích thu lợi nhuận. Cả hai chủ thể tiến hành giao dịch thương mại với mục tiêu đều muốn kiếm lời. Khi có sự yêu cầu của người gửi tiền, NHTM thanh toán ngay số tiền mà khách hàng đã gửi kể cả khi đó là tiền gửi có kỳ hạn chưa đến hạn.
Tiền gửi được chia nhiều loại tùy thuộc căn cứ theo tiêu chí nào. Căn cứ vào thời hạn gửi tiền thì tiền gửi chia làm hai loại tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi không kỳ hạn, hoặc dựa vào tiêu chí mục đích thì có tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm… Mục đích của tiền gửi: do nhu cầu của người gửi tiền, họ gửi tiền vào NHTM với mục đích có thể sử dụng nghiệp vụ của ngân hàng để thực hiện chức năng thanh toán hoặc là với mục đích hưởng lãi suất tiền gửi. Như vậy, số tiền gửi vào NHTM là để thanh toán theo yêu cầu của khách hàng gửi tiền hoặc nhằm mục tiêu cất giữ kiếm lời. Ngân hàng thương mại và khách hàng thỏa thuận với cam kết để cho NHTM sử dụng số tiền đó vào mục đích của mình và khách hàng vẫn nhận lại được khoản tiền sau một thời gian nào đó kèm theo tiền lãi.
Tiền gửi phải được bảo hiểm bởi chính NHTM- chủ thể nhận tiền gửi. Ngân hàng thương mại sẽ mua bảo hiểm cho khoản tiền gửi tại chính ngân hàng của mình tại tổ chức bảo hiểm tiền gửi với mục đích vừa đảm bảo an toàn cho ngân hàng và đảm bảo quyền lợi cho người gửi tiền. Việc mua bảo hiểm tiền gửi sẽ tạo tâm lý an tâm cho khách hàng, niềm tin cho người gửi tiền. Pháp luật đã quy định cụ thể về vấn đề bảo hiểm tiền gửi tại các NHTM nhằm ổn định hệ thống NHTM, tránh xảy ra sự thiếu an toàn gây ảnh hưởng lớn đến dân chúng gửi tiền và rộng hơn là ảnh hưởng nền kinh tế.3 Phân loại tiền gửi Khi tham gia quan hệ gửi tiền, người gửi tiền luôn hướng tới một mục đích nhất định.
Nhằm đáp ứng những nhu cầu đa dạng đó của khách hàng, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các NHTM đưa ra nhiều loại tiền gửi khác nhau để người gửi tiền lựa chọn hình thức gửi thích hợp nhất tùy thuộc vào mục đích, tính chất và khả năng nguồn vốn của họ. Dựa theo từng tiêu chí cụ thể người ta có thể phân chia thành nhiều loại tiền gửi khác nhau. Cụ thể là: Căn cứ vào thời hạn gửi tiền, tiền gửi được chia thành : - Tiền gửi không kỳ hạn: là khoản tiền gửi với thời gian không xác định. Thông thường, tiền gửi loại này để thực hiện các khoản chi trả (cho hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc vì mục đích tiêu dùng).
Tiền gửi không kỳ hạn là khoản tiền đang chờ thanh toán, không phải là tiền mà khách hàng để dành nên khách hàng có thể rút ra hoặc sử dụng để thanh toán bất kỳ lúc nào theo yêu cầu. Khách hàng gửi loại tiền này sẽ không được trả lãi hoặc trả lãi với mức lãi suất thấp.