Luận án thạc sĩ khoa học môi trường nghiên cứu đánh giá xâm nhập mặn khu vực sông trà lý và đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Luận án thạc sĩ khoa học môi trường nghiên cứu xâm nhập mặn sông Trà Lý, đề xuất giải pháp giảm thiệt hại trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

• Tác giả: Phan Thị Diệu Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu xâm nhập mặn sông Trà Lý và giải pháp giảm thiểu thiệt hại trong bối cảnh biến đổi khí hậu
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ KHU VỰC SÔNG TRÀ LÝ
• 1.1. Các vấn đề nghiên cứu về diễn biến xâm nhập mặn vùng cửa sông
• 1.2. Tổng quan chung về xâm nhập mặn
• 1.3. Tác động của nước biển dâng đến Việt Nam
• 1.4. Các nghiên cứu về xâm nhập mặn trong và ngoài nước
• 1.5. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực sông Trà Lý
• 1.6. Tình hình xâm nhập mặn khu vực sông Trà Lý
• 2. CHƯƠNG 2: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH MIKE 11 NGHIÊN CỨU DIỄN BIẾN MẶN SÔNG TRÀ LÝ
• 2.1. Giới thiệu tổng quan về các mô hình thủy lực hệ thống sông
• 2.1.1. Mô hình trong nước
• 2.1.2. Mô hình nước ngoài
• 2.2. Cơ sở để lựa chọn mô hình MIKE 11
• 2.2.1. Tổng quan về mô hình
• 2.2.2. Các phương trình cơ bản
• 2.2.3. Yêu cầu số liệu đầu vào mô hình
• 2.2.4. Ứng dụng mô hình MIKE 11 mô phỏng diễn biến mặn sông Trà Lý
• 2.2.4.1. Thiết lập sơ đồ mạng lưới
• 2.2.4.2. Hiệu chỉnh và kiểm định thông số mô hình MIKE 11 cho sông Trà Lý
• 3. CHƯƠNG 3: TÍNH TOÁN XÂM NHẬP MẶN THEO CÁC KỊCH BẢN VÀ ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP GIẢM THIỂU
• 3.1. Lựa chọn các kịch bản tính toán xâm nhập mặn
• 3.1.1. Cơ sở lựa chọn kịch bản
• 3.2. Các kịch bản tính toán
• 3.2.1. Kết quả tính toán mô phỏng xâm nhập mặn sông Trà Lý theo các kịch bản
• 3.2.2. Nhận xét kết quả tính toán
• 3.3. Đề xuất các giải pháp giảm thiểu
• 3.3.1. Các cơ sở đề xuất giải pháp cụ thể
• 3.3.2. Các giải pháp cụ thể
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21. Tại Việt Nam, hiện tượng xâm nhập mặn đang gia tăng, đặc biệt là ở các vùng ven biển và cửa sông. Theo dự báo, mực nước biển sẽ tiếp tục tăng, gây ra nhiều thiệt hại cho đời sống và sản xuất của người dân. Sông Trà Lý, một nhánh của sông Hồng, đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn. Việc nghiên cứu và đánh giá tình hình xâm nhập mặn trên sông Trà Lý là cần thiết để đưa ra các giải pháp giảm thiểu thiệt hại cho môi trường và đời sống. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình xâm nhập mặn mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý và bảo vệ nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

II. Tình hình xâm nhập mặn tại khu vực sông Trà Lý

Tình hình xâm nhập mặn tại khu vực sông Trà Lý đang diễn ra phức tạp. Nước mặn từ biển xâm nhập vào sông, đặc biệt trong mùa khô, gây ra nhiều thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân. Theo số liệu thống kê, độ mặn trong sông Trà Lý có xu hướng tăng lên, ảnh hưởng đến chất lượng nước và khả năng cung cấp nước ngọt cho các hoạt động sản xuất. Các yếu tố như tác động của biến đổi khí hậu, sự suy giảm dòng chảy và các hoạt động khai thác nước ngầm đang làm gia tăng tình trạng xâm nhập mặn. Việc đánh giá tình hình này là rất quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp ứng phó kịp thời và hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nghiên cứu về xâm nhập mặn trên sông Trà Lý, các phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng bao gồm: phương pháp kế thừa, điều tra, thống kê và mô hình toán. Phương pháp kế thừa giúp thu thập và phân tích các kết quả nghiên cứu trước đó, trong khi phương pháp điều tra cung cấp thông tin thực địa về tình hình xâm nhập mặn. Phương pháp thống kê được sử dụng để phân tích và tổng hợp dữ liệu, từ đó rút ra các quy luật và xu hướng diễn biến của xâm nhập mặn. Cuối cùng, mô hình toán được áp dụng để mô phỏng diễn biến xâm nhập mặn theo các kịch bản khác nhau, giúp đưa ra các giải pháp giảm thiểu thiệt hại hiệu quả.

IV. Đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại

Nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn gây ra. Các giải pháp này bao gồm cả biện pháp công trình và phi công trình. Cụ thể, việc xây dựng các công trình ngăn mặn, cải thiện hệ thống thủy lợi và quản lý nguồn nước là rất cần thiết. Bên cạnh đó, cần có các biện pháp quản lý nước hiệu quả, bảo vệ và phát triển các nguồn tài nguyên nước ngọt. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác động của biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn cũng là một phần quan trọng trong việc ứng phó với tình hình này. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sinh kế cho người dân trong khu vực.

V. Kết luận

Nghiên cứu về xâm nhập mặn trên sông Trà Lý đã chỉ ra những thách thức lớn mà khu vực này đang phải đối mặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Việc đánh giá tình hình xâm nhập mặn và đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại là rất cần thiết để bảo vệ nguồn nước và đảm bảo phát triển bền vững cho khu vực. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần xây dựng các cơ sở khoa học cho việc quản lý và sử dụng tài nguyên nước một cách hợp lý, đồng thời nâng cao khả năng ứng phó với các tác động của biến đổi khí hậu trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xâm nhập mặn là một trong những thách thức nghiêm trọng đối với các vùng cửa sông ven biển, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu. Tại Việt Nam, với hơn 3200 km bờ biển, hiện tượng này đã và đang ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống, sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt tại các đồng bằng sông Hồng - Thái Bình và đồng bằng sông Cửu Long. Trong 50 năm qua, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam đã tăng khoảng 0,7°C và mực nước biển dâng khoảng 20 cm, dự báo đến năm 2100, nhiệt độ có thể tăng thêm 3°C và mực nước biển dâng lên tới 1 m. Những biến động này làm gia tăng mức độ xâm nhập mặn, gây thiệt hại lớn cho các vùng cửa sông.

Luận văn tập trung nghiên cứu diễn biến xâm nhập mặn trên sông Trà Lý, một phân lưu của sông Hồng chảy qua tỉnh Thái Bình, nơi chịu ảnh hưởng nặng nề của xâm nhập mặn trong mùa khô do lưu lượng nước thượng nguồn giảm và tác động của biến đổi khí hậu. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng xâm nhập mặn, mô phỏng diễn biến mặn theo các kịch bản biến đổi khí hậu và đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chế độ thủy lực và độ mặn nước sông Trà Lý trong mùa khô, với dữ liệu thu thập từ các trạm thủy văn và quan trắc thực tế.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý tài nguyên nước, quy hoạch phát triển kinh tế xã hội vùng cửa sông, đồng thời góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của xâm nhập mặn trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về xâm nhập mặn và thủy lực hệ thống sông, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết xâm nhập mặn: Xâm nhập mặn là quá trình thay thế nước ngọt bằng nước mặn trong các tầng chứa nước ven biển do sự dịch chuyển của khối nước mặn vào vùng nước ngọt, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố tự nhiên như thủy triều, mực nước biển dâng, địa hình và các yếu tố nhân tạo như khai thác nước ngọt quá mức, xây dựng công trình thủy lợi.

• Mô hình thủy lực Saint-Venant: Hệ phương trình Saint-Venant một chiều được sử dụng để mô phỏng dòng chảy không ổn định trong hệ thống sông, bao gồm phương trình liên tục và phương trình động lượng, làm cơ sở cho các mô hình thủy lực và mô phỏng xâm nhập mặn.

• Mô hình khuếch tán - vận chuyển chất hòa tan (AD): Phương trình khuếch tán một chiều mô tả sự vận chuyển và phân tán của nước mặn trong dòng chảy, dựa trên giả thiết vật chất được trộn đều trong mặt cắt ngang và tuân theo định luật khuếch tán Fick.

Các khái niệm chính bao gồm: xâm nhập mặn, thủy triều, mực nước biển dâng, lưu lượng dòng chảy, hệ số khuếch tán, và các kịch bản biến đổi khí hậu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thủy văn, thủy lực và độ mặn được thu thập từ các trạm thủy văn trên sông Trà Lý và các trạm kiểm tra trong khu vực nghiên cứu, bao gồm mực nước, lưu lượng, độ mặn theo thời gian thực đo nhiều năm. Dữ liệu khí tượng và biến đổi khí hậu được tham khảo từ các báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng mô hình thủy lực và mô phỏng xâm nhập mặn MIKE 11 do Viện Thủy lực Đan Mạch phát triển. Mô hình được hiệu chỉnh và kiểm định dựa trên số liệu thực đo tại các trạm thủy văn, đảm bảo độ chính xác trong mô phỏng. Các kịch bản biến đổi khí hậu được xây dựng dựa trên các dự báo mực nước biển dâng và biến đổi nhiệt độ.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến 2016, với các giai đoạn thu thập số liệu, xây dựng và hiệu chỉnh mô hình, mô phỏng các kịch bản, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp điều tra thực địa, thống kê xử lý số liệu, mô hình toán và tham vấn chuyên gia nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng xâm nhập mặn trên sông Trà Lý: Độ mặn lớn nhất trong mùa kiệt nhiều năm trung bình tại trạm Định Cư là khoảng 7‰, tại trạm Ngũ Thôn là 10‰, với khoảng cách xâm nhập mặn sâu nhất lên tới 20 km vào mùa khô. Độ mặn giảm trung bình khoảng 0,42‰/km dọc theo dòng sông.

2. Diễn biến mặn theo các kịch bản biến đổi khí hậu: Mô phỏng cho thấy, dưới kịch bản phát thải cao, mực nước biển dâng có thể làm tăng khoảng cách xâm nhập mặn thêm 15-20% vào năm 2050 so với hiện tại, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước ngọt và sản xuất nông nghiệp.

3. Ảnh hưởng của công trình ngăn mặn: Việc xây dựng các công trình ngăn mặn tại các vị trí chiến lược trên sông Trà Lý có thể giảm khoảng cách xâm nhập mặn từ 20 km xuống còn khoảng 12-15 km, giúp bảo vệ nguồn nước ngọt cho vùng hạ lưu.

4. Thiệt hại kinh tế do xâm nhập mặn: Trong 6 năm gần đây, thiệt hại trung bình hàng năm do hạn hán và xâm nhập mặn tại tỉnh Thái Bình ước tính khoảng 42 tỷ đồng, chủ yếu ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt dân cư vùng ven biển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của hiện tượng xâm nhập mặn sâu vào nội địa là do lưu lượng nước ngọt thượng nguồn giảm mạnh trong mùa khô, kết hợp với mực nước biển dâng và biến đổi khí hậu làm tăng cường độ và phạm vi xâm nhập mặn. So với các nghiên cứu tại đồng bằng sông Cửu Long, diễn biến xâm nhập mặn tại sông Trà Lý có tính chất tương tự nhưng phạm vi ảnh hưởng nhỏ hơn do đặc điểm địa hình và lưu lượng nước khác biệt.

Kết quả mô phỏng mô hình MIKE 11 cho thấy sự phù hợp cao với số liệu thực đo, thể hiện qua sai số nhỏ và hệ số Nash đạt giá trị tốt tại các trạm kiểm tra. Biểu đồ diễn biến độ mặn theo thời gian và khoảng cách dọc sông minh họa rõ xu hướng tăng giảm theo chu kỳ thủy triều và các kịch bản biến đổi khí hậu.

Việc đề xuất các giải pháp công trình và phi công trình dựa trên kết quả mô phỏng giúp giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước vùng cửa sông trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và vận hành công trình ngăn mặn tại các vị trí trọng yếu trên sông Trà Lý nhằm giảm khoảng cách xâm nhập mặn, bảo vệ nguồn nước ngọt cho sản xuất và sinh hoạt. Thời gian thực hiện trong vòng 3-5 năm, do chính quyền tỉnh Thái Bình phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì.

2. Tăng cường quản lý và điều tiết lưu lượng nước thượng nguồn qua các hồ chứa như Hòa Bình, Sơn La để đảm bảo lưu lượng nước ngọt mùa khô, giảm thiểu xâm nhập mặn. Thực hiện liên tục hàng năm, phối hợp giữa các cơ quan thủy lợi và quản lý tài nguyên nước.

3. Phát triển hệ thống cảnh báo và dự báo xâm nhập mặn dựa trên mô hình toán học để hỗ trợ công tác chỉ đạo điều hành lấy nước tưới tiêu và sinh hoạt kịp thời, giảm thiểu thiệt hại. Xây dựng hệ thống trong 1-2 năm, do các viện nghiên cứu và cơ quan thủy văn thực hiện.

4. Khuyến khích áp dụng các biện pháp phi công trình như chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước nhằm thích ứng với điều kiện xâm nhập mặn ngày càng gia tăng. Hướng dẫn và hỗ trợ nông dân trong vòng 2 năm, do Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Thái Bình triển khai.

5. Nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo cán bộ quản lý về tác động của biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn, tạo điều kiện cho việc thực hiện các giải pháp bền vững. Thực hiện thường xuyên, phối hợp giữa các tổ chức chính quyền, trường học và các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý tài nguyên nước, nông nghiệp và môi trường, giúp xây dựng các kế hoạch ứng phó xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia môi trường, thủy lợi trong lĩnh vực khoa học môi trường và thủy văn, cung cấp cơ sở dữ liệu và phương pháp mô hình hóa tiên tiến phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

3. Các doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản nhằm hiểu rõ tác động của xâm nhập mặn đến sản xuất, từ đó điều chỉnh chiến lược phát triển bền vững.

4. Cộng đồng nông dân và các tổ chức xã hội hoạt động tại vùng ven biển và cửa sông, giúp nâng cao nhận thức, áp dụng các biện pháp thích ứng và giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn.

Câu hỏi thường gặp

1. Xâm nhập mặn là gì và tại sao nó lại nghiêm trọng ở vùng cửa sông?
   Xâm nhập mặn là quá trình nước mặn từ biển xâm nhập vào vùng nước ngọt ven biển, làm giảm chất lượng nước và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt. Ở vùng cửa sông, hiện tượng này nghiêm trọng do lưu lượng nước ngọt giảm và thủy triều mạnh, đặc biệt trong mùa khô.

2. Mô hình MIKE 11 được sử dụng như thế nào trong nghiên cứu này?
   MIKE 11 là phần mềm mô phỏng thủy lực và chất lượng nước một chiều, giải hệ phương trình Saint-Venant và phương trình khuếch tán. Trong nghiên cứu, mô hình được hiệu chỉnh bằng số liệu thực đo để mô phỏng diễn biến xâm nhập mặn trên sông Trà Lý theo các kịch bản biến đổi khí hậu.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến mức độ xâm nhập mặn?
   Bao gồm lưu lượng nước ngọt thượng nguồn, mực nước biển dâng, dao động thủy triều, địa hình lòng sông, hoạt động khai thác nước ngọt và các công trình thủy lợi. Biến đổi khí hậu làm tăng mực nước biển và thay đổi lượng mưa, làm gia tăng xâm nhập mặn.

4. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn?
   Kết hợp các giải pháp công trình như xây dựng đập ngăn mặn, điều tiết lưu lượng nước thượng nguồn, cùng với các biện pháp phi công trình như chuyển đổi cây trồng, tưới tiết kiệm và nâng cao nhận thức cộng đồng là cách tiếp cận hiệu quả.

5. Tác động của biến đổi khí hậu đến xâm nhập mặn trong tương lai như thế nào?
   Biến đổi khí hậu dự báo sẽ làm mực nước biển dâng cao, nhiệt độ tăng, làm tăng phạm vi và cường độ xâm nhập mặn, gây áp lực lớn lên nguồn nước ngọt và sản xuất nông nghiệp vùng ven biển, đòi hỏi các biện pháp thích ứng kịp thời và bền vững.

Kết luận

• Xâm nhập mặn trên sông Trà Lý diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước ngọt và sản xuất nông nghiệp vùng ven biển Thái Bình.
• Mô hình MIKE 11 được hiệu chỉnh và kiểm định thành công, mô phỏng chính xác diễn biến mặn theo các kịch bản biến đổi khí hậu.
• Biến đổi khí hậu làm gia tăng phạm vi xâm nhập mặn, đòi hỏi các giải pháp công trình và phi công trình đồng bộ để giảm thiểu thiệt hại.
• Đề xuất xây dựng công trình ngăn mặn, điều tiết lưu lượng nước thượng nguồn, phát triển hệ thống dự báo và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho quản lý tài nguyên nước và phát triển bền vững vùng cửa sông trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu mô phỏng cho các vùng cửa sông khác, phát triển hệ thống cảnh báo xâm nhập mặn thời gian thực.

Call-to-action: Các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để ứng phó hiệu quả với thách thức xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu, bảo vệ nguồn nước và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN CÁC VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU VÀ KHU VC SÔNG TRÀ LÝ 1.1 Các vấn đề nghiên cứu về diễn biển xâm ml mặn vùng cửa sông LLL Ting quan chung về xâm nhập mặn a. Một số hãi niệm về xâm nhập mặn Xam nhập mặn là quá trình thay thé nước ngọt trong các ting chia nước ở ven biển bằng nước mặn do sự dịch chuyển của khối nước mặn vào ting nước ngọt, Xâm nhập mặn làm giảm nguồn nước ngọt dưới lòng đắt ở các ting chứa nước ven biển do cả hai cquá trình tự nhiên và con người gây ra ‘Theo Hội Nghị Khung về Biển đổi khí hậu (2012), Xâm nhập mặn là hiện tương xây ra khí sự thiểu hụt của ting nước ngầm vượt quá tỷ lệ nước được bổ sung lại. Tỷ lệ nước bổ sung lại giảm di do lượng mưa giảm, và nhiệt độ tăng làm cho bốc hơi tăng lên. Xam nhập mãn cũng xây ra do hệ quả của hiện tượng nước biển ding và bão mang nude biển vào gây ngập trong dit liễn “Theo Trung tâm phòng trắnh và giảm nhẹ thiên tai (DMC), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Xam nhập mặn là hiện tượng nước mặn với nông độ mặn bing 4% xâm nhập sâu vio nội đồng khi xảy ra triều cường, nước biển dang hoặc cạn kiệt nguồn nước ngọt.

2] Xam nhập mặn là vẫn đề nghiêm trọng đổi với nhiều chính quyển địa phương. vin để này đã được nỗ lục giải quyết trong bối cảnh dang diễn ra biển đổi khí hậu như nước. biển dang, tăng nhiệt độ, khai thác nước ngầm quá mức dé đáp ứng nhu cầu nước cho. phát triển, những nguyên nhân nay dang làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn.

Những yếu tổ ảnh hưởng đến xâm nhập mặn. Hiện tượng xâm nhập mặn bị ác động chủ yếu bởi 2 nhóm yếu tổ chín là tự nhiền và con người. Cụ thể như sau: tổ tự nhiên: [3] - Điều kiện khí tượng, hủy văn: các thay đổi yéu tổ thủy văn, năm hạn và năm nhiễu nước ảnh hưởng rt lớn đến chế độ xâm nhập mãn: = Nước bién ding: do inh hưởng của thay đổi khí hậu, đây là yêu tổ ding được quan tâm trong thời gian gin đây và cũng dang là một trong số những yếu tổ có tắc động mạnh mẽ nhất đến tình trang xâm nhập mặn hiện nay. - Giỏ, bao: là yêu tổ gốp phần gia tang xâm nhập mặn nhưng chỉ cục bộ và thời gian ảnh hưởng ngắn; ~ Dao động thủy triều: giao động thủy triều ảnh hưởng đáng kể đến chế độ xâm nhập min, vio các twin tring, dao động thủy triều lớn, xâm nhập mặn vào sâu, uy nhiên đây là hiện tượng tự nhiên không thé kiểm soát được (2)~ Các yêu tổ con người: [3] Các hoạt động của con người có ảnh hưởng đến thay đổi xâm nhập mặn được phân lâm các tác động như đưới đây: Bang 1.1 Các hoạt động của con người có ảnh hưởng đến thay đổi xăm nhập mặn TT | _ Tác động của con người Hinh thức/ Hoạt động cụ thể 1 |Xây dựng các công trình, - Xây dựng hồ chứa hồ thủy điện thường nguồn.

- Lâm để bao - Chuyển nước trong và ngoài lưu vực. | Thay đổi sử dụng đất - Phát trién nông nghi - Chat phá rừng, mắt rừng, - Đô thị hóa, công nghiệp hóa 3. | Các hoại động khác - Thủy sản: Nuôi trồng và đánh bắt - Phát iển du lịch = Phát triển dân số 4 | Quản ý và vận hành + Quin lý vận hành các hỗ chứa Đối với các cửa sông P giáp ví biển, hiện tượng xâm nhập mặn từ biển vào các sông xảy ra khá phổ biển, đặc biệt vào mia khô. Khi lượng nước từ sông đỗ ra biển giảm, thủy tiều từ biển sẽ mang nước mặn lẫn âu vào rong sông ầm cho nước sông bị nhiễm mặn.

Nông độ mặn sẽ giảm din khi cảng tin sâu vào đồng bằng + + : givin. Vang cia ing bi Vangbiênngmal cữn vông | xâm nhập min cin stag (nước neo) 7 ` (nước) (nước man) Hình 1.1 Hiện tượng xâm nhập mặn từ biển vào lỏng sông ving cửa sông Nguôn: Lẻ Anh Tuần (2009) "Độ mặn và phạm vĩ xâm nhập mặn phụ thuc vào nhiều yếu : ~ Lưu lượng nước sông tir thượng nguồn đổ về, lưu lượng cảng giảm, nước mặn càng ~ Biên độ tiểu ving cửa sông: vio gii đoạn tiều cường, nước mặn cảng lin sâu vào ~ Địa hình: Địa hình bằng phẳng là yếu tổ thuận lợi cho sự xâm nhập mặn. - Các yêu ổ khí tượng: Giỏ từ biển hướng vào đất liền, nhiệt độ cao, mưa ít. sẽ là tác nhân làm mặn lần sâu vào nội địa - Hoạt động kinh tẾ của con người: Nhu cầu khai thác và sử dựng nước ngọt vào mia khô tăng sẽ làm giảm nguồn nước mặt cũng như nước ngằm, làm tăng nguy ơ xâm nhập mặn, e.

Tình hình xâm nhập mặn tại Việt Nam Việt Nam có trên 3200 km ba biển, tập rung hing triệu người sinh sống và kồa thác sắc nguồn lợi từ biển. Xâm nhập mặn diễn ra tại bầu hết các địa phương ven biển, y ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người din, đặc biệt ti những vũng của sông đỗ ra biển. Hai đồng bằng rộng lớn nhất của Việt Nam la Đẳng bằng sông Hồng (DBSH) và Đồng bằng sông Cửu Long (DBS CL) là những nơi chịu ảnh hưởng lớn nhất của hiện tượng này. Do đó, luận văn sẽ trích dẫn từ một số ti liệu tham khảo để đưa ra một cái nhìn rõ rằng vé tình hình xâm nhập mặn đang diễn ra trong những năm gin đây và những tác động của nó dén sinh hoạt, sản xuất, và đặc biệlà đến lĩnh vực nông nghiệp ở hai ving đồng bằng lớn này.

Tình hình xâm nhập mặn khu vựcđồng bằng sông Hồng Khải qui quy tut triều - man ở đằng bằng sông Hỗng- Thái Bình ‘Vinh Bắc Bộ có chế độ nhật triều là chủ yếu có xen một ít chế độ nhật triều không đều. Tính chit nhật tiểu cảng kém thuần nhất có xu hưởng dịch dẫn xuống phía Nam. Độ Jam kỳ triều cường cục đại có thể đạt đến 4,50 m tại Hòn Dắu (1986), kỳ nước cường 6 độ lớn tiểu trung bình vio khoảng 3,6 2,6 m và giảm dẫn xuống phía Nam. Vào kỳ triều kém, độ lớn thuỷ triều có thé không vượt quá 0,5 m.

Triều mạnh nhất thường nhất vào các thing 3, 4, 8 và 9 tong ‘Thuy triều truyền vào trong sông xa hay gần, mạnh hay yếu phụ thuộc tương đối rõ nét cho các sông. ĐiỀu kiện địa mạo lông sông và chế độ nước sông quyết định tinh đặc thù cho mỗi nhánh sông. Trên sông Hồng, ảnh hưởng thuỷ triều còn được ghi nhận đến trên Hà Nội 10 km, cách biển đến 185 km. Trên sông Day, khoảng cách ảnh hưởng triều lớn nhất đến Ba Thá - Mai.

cách biển 207 km. Tốc độ truyền triều trên sông. Hồng khoảng 15 — 20 krư giờ và trên su .đoạn sông có ảnh hưởng thuỷ triều chỉ có một nh sống va một chân sóng do chu kỷ tiểu gốc là nhật triều. Pham vi và mức độ nhiễm mặn nước ng phụ thuộc độ lớn thuỷ trigu, lưu lượng nước sông và điều kiện địa hình lòng và bãi sông.

Độ mặn trong vịnh Bắc Bộ làtrị số tương đối ôn định và dao động tong khoảng 32 - 33%o, trong khi độ mặn tự nhiên của nước: sông chỉ vào khoảng 0. Tai Hòn Diu, noi cồn chịu ảnh hướng it nhiều của 8 nước sông nên độ mặn trang bình vào khoảng 29- 30% trong mua kiệt và giám xuống 9.23% rong mia lũ - Sự biến di cña mặn theo ti gian “rong mùa cạn, do nước sông thượng nguồn đổ v nhỏ và tương đồi dn định, nên chế độ mặn phụ thuộc chủ yếu vào chế độ triểu. Hang này, tương ứng với một con triểu. cũng xuất hiện một con mặn Nhìn chung, đỉnh mặn xuất hiện sau đỉnh triều một gid, còn chân mặn xuất hiện đồng, thời cùng chân triều.

Trong mỗi chu kỳtriều độ mặn nhỏ a xuất hiện vào những ngày triều kém, độ mặn lớn nhất xuất hiện vào những ngày triều cường ~ Sự biển đổi độ mặn theo đọc sông "Độ dài và tốc độ mặn xâm nhập vào trong mạng lưới sông ngòi, kênh rạch phụ thuộc vào lượng nước, tốc độ nước từ thượng nguồn đỗ vẻ, độ lớn của thuỷ triểu, đặc điểm dia hình, thuỷ lực lòng sông và cửa sông. Khi tru n 10 trong sông, sông triều bị biến dang và aim, thời gian tiểu lên ngắn di nbung thời gian ri rút tăng nên mặn truyền vào trong sông cũng giảm đáng kể, Theo thống kê tỉ cđịnh triều và đỉnh mặn như bảng 1.2 Tốc độ truyền định trigu và dink mặn ở vùng cửa sông Sông “Tốc độ km/giờ Đỉnh triều Dinh mặn Sông Hồng 112 125 Các sông khác 15. ở vùng cửa sông tuy có diều kiện thuận lợi để lấy nước ngọt bằng phương pháp tự chay vào lúc đỉnh iễu cường nhưng gặp Khí nước mặn tin siu vào đất liên thì không thể lấy đủ nước ngọt cho sản xuất nông nghiệp. Mỗi ky triểu cường trong chủ kỳ nữa tháng, tuy từng nơi có thể mở cổng lấy nước của 5- 7 con tiểu, mỗi con 2 ~ 8 giờ tuỷ tỉnh hình thực.

Rõ ring việc nghiên cứu dé tính toán được quá trình di thiết phục vụ cho việc mở cổng lấy nước có hiệu quả Tĩnh hình xâm nhập mãn Trong mùa cạn, mực nước biển trung bình và mục nước định tiểu cao nhất cũng không cao bằng tháng 9, thing 10. Nhưng trong sông đã giảm nhỏ nhiều, mực nước. triều các tiền sông giảm xuống rất thấp, thậm chí thắp hơn cả mục nước đình triỂu cao ở biển, nên thuỷ triều vào tới nơi có mực nước sắp xi định tiểu mùa cạn. Khi iều én còn cổ hiện tượng nước cha ngược từ biển ngược vào trong sông, mang theo nước mặn, cảng vào sâu trong sông độ mặn cảng giảm và có đoạn giảm.

khơi hấu nhự li én định, như ở Bạch Long Vĩ độ mặn trong mia cạn là 33%ø, mùa lũ lả 32%, còn ở ven bờ biển độ mặn biển đổi theo mia nước ngọt trong sông. Kể cả tại Hòn Dấu, vào mùa cạn độ mặn trung bình tháng thay đổi từ 29- 32%, trong mia lũ độ mặn biến đổi nhiều trong ngày. lớn lúc dinh tridu và nhỏ lúc chân triều, còn trong mùa cạn độ mặn trong ngày ít biển đổi. Độ mặn tự nhiên của nước sông thường rit nhỏ, trung bình từ 0,01-0,02%.