Đặt vấn đề Việt Nam là nước nhiệt đới và là một trong những xứ sở của chuối, từ Bắc đến Nam, đồng bằng cũng như miền núi, ở đâu và mùa nào cũng có chuối. Xuất khẩu chuối của Việt Nam năm 2021 đạt 260 triệu USD, trong 3 quý của năm 2022, xuất khẩu chuối sang Trung Quốc tăng mạnh, đã đưa Việt Nam vượt qua Philippines trở thành nước xuất khẩu chuối lớn nhất vào thị trường Trung Quốc. Theo thống kê Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn năm 2022 cả nước hiện có hơn 130.000 ha trồng chuối, với sản lượng 2,1 triệu tắn/năm, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long là 35.278,9 ha, với sản lượng 478. Gan đây các tinh Cà Mau, Gia Lai, Nghệ An, Sóc Trăng, Nam Định, Phú Thọ đã có những bước cải thiện trong việc trồng và phát triển cây chuối tiến tới xuất khẩu sản phẩm chuối.
Nhiều dia phương chọn chuối làm cây chủ lực được xuất khâu với số lượng lớn đem lại lợi nhuận kinh tế cao. Trong khi tình hình trồng chuối xuất khẩu lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật dé tăng năng suất tiêu tốn nhiều tiền bạc và gây hại nhiều đến môi trường đất, nguồn nước, còn ảnh hưởng tới con người và các sinh vật sống trong môi trường. Việc ứng dụng những thành tựu công nghệ sinh học vào nghiên cứu sự tương tác có lợi giữa vi sinh vật nội sinh tiết ra kích thích tăng trưởng va khả năng cố định đạm giúp cây tăng kích thước và số lượng rễ hap thụ tốt chất dinh dưỡng, đồng thời tăng sản lượng chuối. Trên thế giới vi sinh vật nội sinh được tìm thấy nhiều cây trồng, nhiều nghiên cứu từ thế kỷ 19 và thu nhiều kết quả ý nghĩ, ứng dụng hiệu quả trong nền nông nghiệp, tăng năng suất cây trồng.
Ở Việt Nam, nhiều nghiên cứu tiềm năng và ứng dụng của các loài vi khuẩn nội sinh này vẫn còn ít. Hiện nay, việc nghiên cứu các loài vi khuẩn nội sinh tăng năng suất và chất lượng được nhiều sự quan tâm. Nhằm thay thế cho phân hóa học và tránh gây ô nhiễm môi trường, tiết kiệm chi phí sản xuất, việc sử dụng các loại phân bón sinh học có chứa giống vi sinh vật có khả năng cố định đạm trong môi trường biến đồi thành đạm vô cơ cây hấp thụ được, tiết chất kích thích sinh trưởng IAA (Indole- 3-acetic acid) thuộc nhóm chất Auxin không thé thiếu cho cây trồng phát triển mạnh. Từ thực tiễn trên, đề tài “Phan lập các dòng vi khuẩn nội sinh có khả tổng hop IAA và có định đạm trên cây chuối ở Gia Lai” được thực hiện ra.
Mục tiêu đề tài Phân lập được một số dòng vi khuẩn nội sinh trên cây chuối có kha năng tông hợp IAA và có định đạm tốt, dé tạo tiền đề nhằm sản xuất phân bón sinh học vi sinh tăng năng suất trồng trọt, giảm chỉ phí sản xuất và nguy cơ ô nhiễm môi trường cải thiện cuộc sống cho người nông dân cũng như góp phần phát triển nền kinh tế đất nước. Nội dung thực hiện Thu thập mẫu và phân lập dòng vi khuẩn nội sinh trên cây chuối Gia Lai. Tuyển chọn các dòng vi khuẩn có khả năng tổng hợp IAA và có định đạm tốt. Định danh các dòng vi khuẩn nội sinh đã tuyển chon.
TONG QUAN TÀI LIEU 2. Sơ lược về cây chuối Trong nghiên cứu của John M. Macharia và ctv (2022) chuối được phân loại một cách khoa học theo giới, lớp, bộ, họ, chi như sau: Giới Plantae Lớp Monocotyledonae Bộ Scitamineae Ho Musaceae Chi Musa Hinh 2. Cây chuối (Musa sp.) Chuối (Musa spp.) được trồng chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới ở Đông Nam A, Châu Phi và Nam Mỹ (D'Hont va ctv, 2012).
Chuối thuộc loài cây thân thảo không 16 mang hình dạng của cây một lá mầm. Thân chuối là thân giả bao quanh bởi tập hợp của các bẹ lá, được cấu thành theo hình dạng một vòng xoắn chặt chẽ. Hoa chuối phát triển trên thân giả giữa bẹ và cuống lá, mọc hướng xuống đất. Vòng đời chuối kết thúc khi thu hoạch buồng trái, mỗi thân giả chỉ cho ra một buồng chuối.
Chuối là cây sông lâu năm, sinh sản vô tính từ củ chuối đâm chi thành nhiều thân giả, giống như các loại cây lương thực lâu năm khác, cung cấp nguồn lương thực cho con người và các loài động vật. Chuối không chỉ là một trong những loại cây ăn quả quan trọng mà còn là loại cây trồng nằm trong top 10 về an ninh lương thực (Rouard và ctv, 2022). Hiện nay, Việt Nam đã khang định vị thé là một trong những quốc gia sản xuất chuối lớn và nỗi tiếng trên thé giới, với nhiều vùng trồng chuối nỗi bật từ Bắc vào Nam. Chuối chiếm 19% tổng diện tích cây ăn trái của Việt Nam hàng năm, có khoảng 155 nghìn hecta trồng chuối với sản lượng gần 2,5 triệu tan/nam.
Theo số liệu thông kê của Tổng cục Hải quan, xuất khẩu chuối mang về 41,1 triệu USD trong tháng 12/2023 tăng 31,6% so với cùng kỳ. Tinh chung cả năm 2023, Việt Nam xuất khâu gần 308 triệu USD, tăng 1,3% so với cùng kỳ. Mặt hàng này chiếm 7,6% trong tổng kim ngạch xuất khâu các loại quả của Việt Nam năm 2023, chỉ xêp sau sâu riêng và thanh long. Các vùng trồng chuối nổi bật ở Việt Nam bao gồm Đồng bang sông Cửu Long, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trồng chuối lớn nhất, với diện tích trên 35.000 hecta và sản lượng đạt khoảng 478. Các tỉnh như Tiền Giang, Bến Tre và Cần Thơ là các trung tâm sản xuất chuối lớn tại vùng này. Ở Tây Nguyên, các tỉnh như Gia Lai, Đắk Lắk và Đắk Nông cũng đóng góp một phan quan trọng vào sản lượng chuối của đất nước. Với điều kiện địa lý và khí hậu phù hợp, cùng với việc ứng dụng các công nghệ canh tác hiện đại, sản xuất chuối ở các vùng này đang phát triển mạnh mẽ.
tỉnh Đồng Nai đang đứng đầu về diện tích trồng chuối, chiếm tỷ lệ trên 8% diện tích toàn quốc và trên 70% vùng Đông Nam bộ (2023) đóng vai trò quan trọng trong nguồn cung chuối của cả nước. Điều này cho thấy sự quan trọng và tiềm năng phát triển của ngành công nghiệp chuối trong nền kinh tế nông nghiệp của Việt Nam. Đặc điểm sinh học của cây chuôi 2. Cau tao và đặc diém của cay chuôi Theo nghiên cứu của Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2004) mô tả như sau: Trong quá trình phát triển từ hạt rễ sơ cấp cây thường chết sớm thay thế bởi rễ hữu hiệu, vòng đời cây chuối có khoảng 600 — 800 rễ cái hữu hiệu.
Rễ cái mọc nhiều ở phan trên của củ chuối mọc đâm thang xuống lòng đất. Mỗi ngày rễ cái có thé vươn dai 2—4 cm, đạt độ dài đôi khi đến 1,2 m. Rễ nhánh ngang có nhiều dé hút dinh dưỡng và nước từ đất nên gọi là rễ dinh dưỡng. Củ chuối là thân that của cây chuối nằm dưới mặt dat, phát triển chiều ngang có thê đến 30 cm.
Phần bên ngoài xung quanh củ chuối được bao phủ bởi những vết sẹo từ bẹ lá. Củ chuối sống lâu năm, là cơ quan chủ yếu dự trữ chất dinh dưỡng đồng thời cũng là nơi dé rễ, lá, mam và cuống hoa mọc ra. Ngoài ra xung quanh củ chuối có nhiều mam ngủ, sau này phát triển thành cây con. Lá mọc từ thân thật, bẹ lá mọc thang hướng lên trên mat đất tạo thành thân giả chiều dai lên đến 6 — 7 m tùy giống chuối.
Thân giả có hình trụ, do nhiều be lá lồng vào nhau tạo thành. Bẹ lá hình lưỡi liềm, giữa phình to, mỏng đần ra hai bên. Đỉnh bị hẹp dan va day tạo thành cuống lá, các bó sợi xếp chặt nhưng vẫn còn các lỗ thông khí. Phiến lá rộng, mọc đối xứng nhau, lá hình elip kéo đài, phiến lá dày xấp xi 1 mm, có các gân phụ song song nhau và thăng góc gân chính.
Phan bo tại Việt Nam Cây chuối được trồng rộng rãi ở các vùng nhiệt đới và ôn đới ẩm ướt trên khắp Việt Nam, từ Bắc vào Nam. Miền Trung và Nam Bộ là hai trong số các vùng trồng chuối chủ yếu tại Việt Nam. Các tỉnh như Bến Tre, Tiền Giang và Đồng Nai là các trung tâm sản xuất chuối lớn ở miền Nam, cung cấp cho thị trường nội địa và xuất khâu. Ngoài ra, vùng đồng bằng sông Cửu Long, bao gồm các tỉnh An Giang, Vĩnh Long và Cần Thơ, cũng là các vùng trồng chuối quan trọng, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong và ngoài nước.
Ở miền Bắc, một số tỉnh như Lào Cai, Hà Giang và Cao Bằng đang mở rộng điện tích trồng cây chuối nhằm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, nâng cao giá trị trên đất canh tác. Vùng Tây Nguyên, bao gồm các tỉnh như Gia Lai, Kon Tum và Đắk Lắk, cũng có diện tích trồng chuối nhất định. Thé nhưỡng của cây chuối Dé cây chuối phát triển mạnh mẽ và cho ra quả tốt, cây cần một loạt các chất dinh dưỡng, bao gồm nguyên tố đa lượng: kali, nitơ, phospho, canxi, magie và các nguyên tố vi lượng khác: bo, mangan. Cây chuối phát triển được trên nhiều loại đất, đặc biệt là ở các loại đất phù sa, đốc tụ.
Nhưng dé có năng suất cao, chất lượng tốt, chuối cần trồng ở những loại đất có tầng dày, đủ dinh dưỡng và đảm bảo đủ nước. Thích hợp với đất phù sa ven sông, suối, đất rừng mới khai phá nhiều mùn, thoát nước và giữ ẩm tốt. Trong quá trình trồng và chăm sóc, các chất dinh dưỡng cần thiết là rất quan trọng đề duy trì và nâng cao hiệu suât sản xuât của cây chuôi. Một số giống chuối phố biến ở Việt Nam Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong năm 2004 có nêu ra các nhóm giống chuối phô biến trồng ở Việt Nam.
Nhóm chuối gia: Chuối già (tiêu) hương: trái hơi cong và còn xanh khi chín, đầu trái lõm vào rõ rệt. Quay chuối có ít lông hay trung bình, hình lăng trụ, cuống quầy không có mo khô vì rụng hết. Chuối già (tiêu) cui: trái hơi cong và còn xanh khi chín, đầu trái bằng phẳng hay hơi lõm vào. Quay chuối có ít lông hay trung bình, quay hơi có hình nón cut vì có một nải mọc ra xa.
Mo khô không rụng hết ở quầy nhưng còn lại ít hơn già lùn. Vòi noãn khô còn sót ở trái. Chuối già lùn: trái cong và vỏ còn xanh khi chín, chóp trái hình cô chai ngắn, đầu trái bằng phẳng. Quay chuối ít lông, dạng hình nón cụt.
Nhóm chuối Cau: Chuôi cau man: trái tròn nhưng phang, có vỏ láng bóng và màu vàng khi chín, trái rất nhỏ và ngắn. Quay ít lông hay trung bình.