Người Đại Diện Của Đương Sự Trong Tố Tụng Dân Sự: Vai Trò Và Ý Nghĩa

Trong tố tụng dân sự (TTDS), người đại diện đóng vai trò then chốt. 166 trang · Học viện Khoa học Xã hội · 2019.

• Tác giả: Trần Thị Quỳnh Châu
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Hảo
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Vai Trò Của Người Đại Diện Trong Tố Tụng Dân Sự Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 2.1. Khái quát lý luận về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự
• 2.2. Khái quát lý luận pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Thực trạng các quy định pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự ở Việt Nam
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự ở Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vai Trò Người Đại Diện Trong Tố Tụng DS

Trong tố tụng dân sự (TTDS), người đại diện đóng vai trò then chốt. Việc tham gia tố tụng của người đại diện có ý nghĩa lớn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, đặc biệt khi đương sự không thể tự thực hiện. Chế định đại diện của đương sự ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật TTDS. Xác định đúng đắn vai trò và hoàn thiện quy định pháp luật về người đại diện là cần thiết. Người đại diện tác động không chỉ đến những người tham gia tố tụng khác mà còn cả cơ quan tiến hành tố tụng, góp phần thúc đẩy dân chủ và bảo vệ nền pháp chế xã hội chủ nghĩa. Theo tài liệu nghiên cứu, 'Với tư cách là người tham gia tố tụng dân sự, hoạt động của người đại diện cho đương sự có tác động không chỉ đến hoạt động của những người tham gia tố tụng khác, mà còn tác động đến cả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng dân sự, góp phần thúc đẩy sự dân chủ, tiến bộ của xã hội, hoàn thiện và bảo vệ nền pháp chế xã hội chủ nghĩa.'

1.1. Khái Niệm Người Đại Diện Theo Pháp Luật Việt Nam

Người đại diện trong tố tụng dân sự bao gồm người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền. Họ có thể là cá nhân hoặc pháp nhân. Khác với người đại diện trong Bộ luật Dân sự, người đại diện của đương sự trong TTDS tham gia tố tụng, thay mặt đương sự thực hiện quyền, nghĩa vụ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trước Tòa án. Đây là một yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan trong quá trình tố tụng. Việc xác định rõ ràng khái niệm này là nền tảng cho việc áp dụng pháp luật chính xác.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đại Diện Hợp Pháp Trong Vụ Án Dân Sự

Việc tham gia tố tụng của người đại diện của đương sự có tác dụng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, đặc biệt khi đương sự bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi tố tụng dân sự. Người đại diện hợp pháp cũng góp phần làm rõ sự thật về vụ việc dân sự. Theo thực tiễn, quy định về người đại diện của đương sự là cần thiết để đảm bảo tranh tụng diễn ra đúng trình tự, bảo vệ quyền lợi cho các bên. Số lượng vụ việc có người đại diện tham gia ngày càng tăng, đặc biệt là hình thức đại diện theo ủy quyền với sự tham gia của luật sư.

II. Vấn Đề Thách Thức Về Người Đại Diện TTDS Hiện Nay

Mặc dù vai trò của người đại diện được ghi nhận, nhưng thực tiễn áp dụng pháp luật vẫn còn nhiều bất cập. Các quy định chưa cụ thể, thiếu thống nhất, và có những vấn đề cần thiết chưa được luật hóa. Những khó khăn từ thực tiễn áp dụng pháp luật ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng và quyền lợi hợp pháp của đương sự, đặc biệt trong việc xác định vai trò, quyền và nghĩa vụ của người đại diện. Theo tài liệu gốc, 'Tuy nhiên, trải qua thực tiễn áp dụng, những quy định về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự đã bộc lộ một số điểm bất cập, chưa cụ thể, thiếu tính thống nhất, có những vấn đề cần thiết nhưng chưa được luật hóa, bên cạnh đó, những khó khăn từ thực tiễn áp dụng pháp luật cũng làm ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng dân sự và lợi ích hợp pháp của đương sự không được đảm bảo như trong việc xác định vai trò của người đại diện, quyền và nghĩa vụ của người đại diện…'.

2.1. Bất Cập Trong Quy Định Pháp Luật Về Đại Diện Tố Tụng

Các quy định pháp luật về người đại diện còn nhiều điểm chưa rõ ràng, gây khó khăn trong việc áp dụng. Ví dụ, việc xác định thẩm quyền của người đại diện, phạm vi ủy quyền và trách nhiệm pháp lý còn nhiều tranh cãi. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình tố tụng và quyền lợi của đương sự. Cần có quy định chi tiết và cụ thể hơn để giải quyết các vấn đề này.

2.2. Khó Khăn Trong Thực Tiễn Áp Dụng Quy Định Về Ủy Quyền Tố Tụng

Thực tiễn xét xử cho thấy, việc xác định đại diện hợp pháp đôi khi gặp khó khăn, đặc biệt trong trường hợp người đại diện cho người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân sự. Thủ tục ủy quyền phức tạp và thiếu hướng dẫn cụ thể cũng gây khó khăn cho người dân. Cần đơn giản hóa thủ tục và tăng cường hướng dẫn để đảm bảo quyền lợi của đương sự.

2.3. Thiếu Quy Định Về Trách Nhiệm Của Người Đại Diện Theo Pháp Luật

Hiện tại, chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật khi họ không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, gây thiệt hại cho đương sự. Điều này tạo ra kẽ hở pháp lý và làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi của đương sự. Cần bổ sung quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người đại diện theo pháp luật.

III. Cách Xác Định Đúng Người Đại Diện Trong TTDS Hướng Dẫn

Việc xác định đúng người đại diện là vô cùng quan trọng để đảm bảo quá trình tố tụng diễn ra hợp pháp và hiệu quả. Đầu tiên, cần xác định rõ căn cứ đại diện (theo pháp luật hay theo ủy quyền). Kiểm tra kỹ giấy tờ chứng minh tư cách đại diện, bao gồm giấy khai sinh (đối với người đại diện cho người chưa thành niên), quyết định giám hộ (đối với người đại diện cho người mất năng lực hành vi dân sự), hoặc giấy ủy quyền hợp lệ. Theo nghiên cứu, 'Người đại diện của đương sự là người tham gia tố tụng dân sự, thay mặt đương sự thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích của đương sự. Việc tham gia tố tụng của người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự có ý nghĩa rất lớn đối với việc giải quyết các vụ án dân sự, đặc biệt trong trường hợp đương sự không tự thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng của mình.'

3.1. Kiểm Tra Giấy Tờ Chứng Minh Tư Cách Đại Diện Theo Pháp Luật

Đối với đại diện theo pháp luật, cần kiểm tra kỹ giấy khai sinh, quyết định giám hộ, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (đối với đại diện cho pháp nhân). Đảm bảo các giấy tờ này còn hiệu lực và phù hợp với quy định pháp luật. Trong trường hợp có nghi ngờ về tính hợp lệ của giấy tờ, cần yêu cầu xuất trình bản gốc để đối chiếu.

3.2. Đảm Bảo Tính Hợp Lệ Của Giấy Ủy Quyền Tố Tụng

Đối với đại diện theo ủy quyền, cần kiểm tra xem giấy ủy quyền có đầy đủ thông tin, chữ ký của người ủy quyền, và được công chứng, chứng thực theo quy định pháp luật hay không. Phạm vi ủy quyền phải rõ ràng, xác định cụ thể các quyền và nghĩa vụ mà người đại diện được thực hiện. Thời hạn ủy quyền cũng cần được xem xét kỹ lưỡng.

IV. Quyền Nghĩa Vụ Của Người Đại Diện Trong Tố Tụng Dân Sự

Người đại diện trong TTDS có quyền và nghĩa vụ nhất định, được quy định trong Bộ luật Tố tụng Dân sự. Họ có quyền tham gia tất cả các giai đoạn tố tụng, thu thập chứng cứ, trình bày ý kiến, tranh luận, và khiếu nại quyết định của Tòa án. Đồng thời, họ có nghĩa vụ cung cấp thông tin chính xác, trung thực, tuân thủ pháp luật và tôn trọng Tòa án. Theo luận án, 'Người đại diện của đương sự tham gia vào quá trình giải quyết vụ việc dân sự có vai trò rất quan trọng, đó là, việc tham gia tố tụng của người đại diện của đương sự có tác dụng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, nhất là trong trường hợp họ là người bị hạn chế hoặc bị mất năng lực hành vi tố tụng dân sự.'

4.1. Quyền Của Người Đại Diện Trong Quá Trình Giải Quyết Vụ Án

Người đại diện có quyền thu thập, cung cấp chứng cứ, tham gia hỏi và trả lời, trình bày ý kiến, tranh luận, xem xét hồ sơ vụ án, và yêu cầu Tòa án triệu tập người làm chứng, người giám định. Họ cũng có quyền khiếu nại, kháng cáo quyết định của Tòa án nếu không đồng ý.

4.2. Nghĩa Vụ Của Người Đại Diện Đối Với Tòa Án Và Đương Sự

Người đại diện có nghĩa vụ cung cấp thông tin chính xác, trung thực, tuân thủ pháp luật, tôn trọng Tòa án và các bên liên quan. Họ cũng có nghĩa vụ thông báo kịp thời cho đương sự về tiến trình giải quyết vụ án và các quyết định của Tòa án. Vi phạm các nghĩa vụ này có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Đại Diện Tố Tụng DS

Để nâng cao hiệu quả của chế định người đại diện trong TTDS, cần có những giải pháp hoàn thiện pháp luật đồng bộ. Cụ thể hóa các quy định về điều kiện làm người đại diện, phạm vi đại diện, và trách nhiệm của người đại diện. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho người đại diện, đặc biệt là người đại diện theo pháp luật. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đại diện tố tụng để nâng cao nhận thức của người dân.

5.1. Cụ Thể Hóa Quy Định Về Phạm Vi Đại Diện Và Trách Nhiệm Pháp Lý

Cần quy định rõ ràng, chi tiết về phạm vi đại diện của từng loại người đại diện (theo pháp luật, theo ủy quyền). Xác định cụ thể các quyền và nghĩa vụ mà người đại diện được thực hiện, cũng như trách nhiệm pháp lý khi vi phạm. Điều này giúp tránh tình trạng lạm quyền, vượt quyền, hoặc không thực hiện đúng nghĩa vụ, gây thiệt hại cho đương sự.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Về Kỹ Năng Của Người Đại Diện Trong TTDS

Cần có chương trình đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng của người đại diện chuyên nghiệp, đặc biệt là những người tham gia tố tụng thường xuyên (ví dụ, luật sư). Nội dung đào tạo cần tập trung vào kỹ năng thu thập chứng cứ, trình bày ý kiến, tranh luận, và soạn thảo văn bản tố tụng.

5.3. Đề Xuất Giải Pháp Cho Vấn Đề Đại Diện Ngoài Tố Tụng

Nghiên cứu, làm rõ các quy định về đại diện ngoài tố tụng, đặc biệt là trong các trường hợp giao dịch dân sự liên quan đến quyền lợi của người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân sự. Đảm bảo việc giao dịch được thực hiện một cách minh bạch, công bằng, và bảo vệ tối đa quyền lợi của người được đại diện.

VI. Kết Luận Nâng Cao Hiệu Quả Đại Diện Trong Tố Tụng DS

Việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về người đại diện trong TTDS là vô cùng quan trọng. Điều này góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án, và xây dựng một nền tư pháp công bằng, minh bạch. Cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thực tiễn, và có những giải pháp đột phá để chế định đại diện tố tụng ngày càng phát triển.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Đại Diện Hợp Pháp Để Bảo Vệ Quyền Lợi Đương Sự

Chế định đại diện hợp pháp có vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi của đương sự, đặc biệt là những người yếu thế, không có khả năng tự bảo vệ mình. Cần đảm bảo mọi đương sự đều có cơ hội được đại diện một cách tốt nhất để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án.

6.2. Hướng Phát Triển Của Chế Định Đại Diện Tố Tụng Trong Tương Lai

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển của xã hội, chế định đại diện tố tụng cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Cần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, áp dụng công nghệ thông tin, và tăng cường hợp tác giữa các cơ quan liên quan để nâng cao hiệu quả của chế định này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Chế định đại diện của đương sự là một bộ phận cấu thành nền tảng của hệ thống pháp luật tố tụng dân sự, đóng vai trò phương tiện pháp lý bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia tố tụng, đồng thời hỗ trợ cơ quan tiến hành tố tụng làm rõ sự thật khách quan của vụ việc. Quá trình lập pháp tại Việt Nam đã ghi nhận sự phát triển của chế định này qua nhiều giai đoạn: từ Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) cho đến Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Trong bối cảnh số lượng vụ việc dân sự gia tăng cùng sự tham gia ngày càng nhiều của đội ngũ người đại diện chuyên nghiệp như luật sư, việc áp dụng các quy định pháp luật đã phát sinh những điểm bất cập, thiếu tính đồng bộ và chưa cụ thể trong việc xác định tư cách, phạm vi thẩm quyền cũng như quyền và nghĩa vụ tố tụng của người đại diện.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định là sự thiếu vắng một công trình khoa học nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về chế định người đại diện của đương sự trong khuôn khổ Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 gắn liền với thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân các cấp sau khi đạo luật này có hiệu lực thi hành. Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Trần Thị Quỳnh Châu với đề tài "Người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam hiện nay" (chuyên ngành Luật kinh tế, mã số 9.07, thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Đình Hảo, năm 2019) được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nêu trên.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam, đề xuất định hướng và các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thi hành trong thực tiễn xét xử.

Để hiện thực hóa mục đích nghiên cứu, luận án đặt ra 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến đề tài nhằm xác định nội dung kế thừa và các vấn đề cần tiếp tục giải quyết; làm rõ cơ sở lý thuyết nghiên cứu.
2. Nghiên cứu, phân tích, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự.
3. Phân tích, đánh giá thực trạng quy định pháp luật Việt Nam và thực tiễn thực thi pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự; chỉ ra những hạn chế, vướng mắc và bất cập trong thực tiễn giải quyết các vụ việc dân sự.
4. Đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án được xác định rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về người đại diện của đương sự; hệ thống các quy phạm pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam điều chỉnh quan hệ đại diện của đương sự; cùng kinh nghiệm lập pháp của một số quốc gia trên thế giới về chế định này.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các quy định pháp luật tố tụng dân sự điều chỉnh quan hệ người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự.
• Phạm vi không gian: Hệ thống pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng pháp luật tại Tòa án nhân dân các cấp ở Việt Nam; khảo cứu kinh nghiệm pháp luật nước ngoài thông qua tài liệu thứ cấp nhằm làm sáng tỏ mô hình lý luận.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm nghiên cứu là các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và thực tiễn thi hành, có sự liên hệ so sánh với các quy định và vụ việc thực tiễn ở các giai đoạn pháp luật trước đó.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước thành ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm nghiên cứu	Tác giả và công trình tiêu biểu	Nội dung chính và trọng tâm tiếp cận
Nhóm 1: Những vấn đề chung về lý luận và thực tiễn pháp luật về chế định đại diện	Quốc tế: Stephen Gerlis & Paula Loughlin (thủ tục tố tụng dân sự, nghĩa vụ cung cấp thông tin); J. Jolowicz (hoạt động của đại diện tập thể); Jack H. Sexton & Helen Hershkoff (chỉ định đại diện cho người thiếu năng lực); Peter E. Herzog (đại diện tại Tòa án Paris); Alan Uzelac (thủ tục kiện tụng đại diện Verbandsklage tại Áo, Đức); Newark; Wolfram Müller-Freienfels. Trong nước: Ngô Huy Cương (2009); Nguyễn Thị Hạnh (2010, 2011); Hồ Ngọc Hiển (2012); Lê Hùng Nhân (2012); Trần Vũ Toàn (2013).	Phân tích khái niệm, đặc điểm, căn cứ xác lập đại diện; so sánh các mô hình đại diện trong hệ thống Civil Law và Common Law; chỉ ra những hạn chế của Bộ luật Dân sự năm 2005 và Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004.
Nhóm 2: Lý luận và thực tiễn pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người đại diện trong tố tụng dân sự	Quốc tế: Kevin M. Clermont; Jack S. Stanley Edwards; Joseph W. Glannon; Colin B. Seidman (cơ chế opt-out tại Úc); Ian Grainger, Michael Fealy & Martin Spencer (Đạo luật Tòa án và Dịch vụ pháp lý 1990 của Anh); Geert Bogaert & Ulrich Lohmann; Warren A. Seavey & Livingston Hall. Trong nước: Nguyễn Văn Dũng (2006); Nguyễn Hải An (2006); Hồ Ngọc Hiển (2007).	Làm rõ địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ tố tụng của người đại diện (quyền kháng cáo, phạm vi ủy quyền cho nhiều người); so sánh nghĩa vụ đại diện giữa pháp luật Việt Nam và Hoa Kỳ.
Nhóm 3: Thực trạng và thực tiễn thi hành pháp luật Việt Nam về người đại diện của đương sự	Trần Thị Hường (2014); Nguyễn Thị Lan Anh (2015); Ngô Thị Lộc (2016); Đỗ Văn Chỉnh (2008); Võ Quốc Tuấn (2014); Nguyễn Duy Phương (2015); Đào Xuân Tiến (1995); Nguyễn Công Bình (1998); Nguyễn Minh Hằng (2005); Đoàn Đức Lương (2007); Nguyễn Thị Hạnh (2013); Vũ Thị Hòa (2007); Tưởng Duy Lượng (2007); Lê Thu Hà (2006); Tiến Long (2006); Từ Văn Thiết (2006); Trọng Tài (2007); Đỗ Hồng Thái (2011); Vũ Lan Phương (2018).	Phân tích các bất cập trong thực tiễn áp dụng: đại diện trong vụ án ly hôn, đại diện vượt quá thẩm quyền, văn bản ủy quyền của chi nhánh/phó giám đốc, xác định địa chỉ người đại diện doanh nghiệp, và hạn chế của Điều 141 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Thông qua việc điểm luận tài liệu, tác giả xác định vị trí của luận án: Các công trình trước đây chủ yếu tập trung nghiên cứu dưới góc độ luật nội dung (Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại) hoặc dựa trên nền tảng của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004. Một số công trình nghiên cứu riêng lẻ về đại diện theo ủy quyền hoặc quyền bảo vệ quyền lợi của đương sự mà chưa bao quát toàn bộ chế định. Hơn nữa, các công trình tiếp cận Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 trước đó chủ yếu dừng lại ở mức độ so sánh văn bản luật mà chưa đánh giá được thực tiễn thi hành sau khi luật có hiệu lực. Do đó, luận án xác lập vị trí là công trình chuyên khảo nghiên cứu toàn diện cả về lý luận, thực trạng quy phạm và thực tiễn xét xử đối với chế định người đại diện của đương sự theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nghiên cứu

Luận án vận dụng ba lý thuyết khoa học nền tảng để tiếp cận và giải quyết các vấn đề nghiên cứu:

1. Lý thuyết về người đại diện (Agency Theory): Dựa trên công trình của Michael C. Jensen và William H. Meckling (1976) mang tên "Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure". Lý thuyết này xuất phát từ giả định hành vi con người có tính cá nhân, cơ hội và tư lợi, từ đó nghiên cứu cách thức thiết lập cơ chế dung hòa lợi ích và kiểm soát chi phí đại diện (agency cost). Tác giả vận dụng lý thuyết này vào tố tụng dân sự để phân tích mối quan hệ giữa người đại diện và người được đại diện, kiểm soát việc thực hiện quyền năng tố tụng nhằm bảo đảm quyền lợi tối đa cho đương sự và ngăn ngừa sự lạm quyền hoặc xung đột lợi ích.
2. Lý thuyết về bảo đảm quyền con người trong hoạt động tố tụng: Lý thuyết nhấn mạnh hoạt động tố tụng tư pháp phải lấy con người làm trung tâm. Việc tham gia của người đại diện là phương thức bảo đảm quyền tiếp cận công lý, quyền được Tòa án bảo vệ tính mạng, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đặc biệt là các đối tượng yếu thế (người chưa thành niên, người bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự).
3. Lý thuyết về bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng dân sự: Lý thuyết này đặt nền tảng cho việc bảo đảm quyền bình đẳng, quyền thu thập, giao nộp chứng cứ, quyền trình bày, đối đáp và tranh luận công khai của đương sự và người đại diện của đương sự từ giai đoạn thụ lý, xét xử sơ thẩm, phúc thẩm đến giám đốc thẩm, tái thẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành luật học được phân bổ cụ thể theo từng chương:

• Chương 1: Phương pháp phân tích, tổng hợp và khái quát hóa tài liệu khoa học nhằm hệ thống hóa tình hình nghiên cứu, xác định khoảng trống và khung lý thuyết.
• Chương 2: Phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp tổng hợp - khái quát hóa, và phương pháp so sánh luật học (đối chiếu quy định pháp luật của các hệ thống Civil Law và Common Law như Pháp, Đức, Áo, Hoa Kỳ, Anh, Nhật Bản).
• Chương 3: Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp thống kê tư pháp, phương pháp khảo sát thực tiễn áp dụng pháp luật và phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (case study) thông qua các vụ án cụ thể tại Tòa án nhân dân.
• Chương 4: Phương pháp phân tích, tổng hợp và phương pháp dự báo khoa học để xây dựng hệ thống định hướng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Nguồn tư liệu nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam (Pháp lệnh năm 1989, Bộ luật Dân sự các năm 2005 và 2015, Bộ luật Tố tụng dân sự các năm 2004, 2011 và 2015), văn bản pháp luật nước ngoài, các giáo trình luật học, công trình nghiên cứu chuyên khảo, cùng các bản án, quyết định giải quyết vụ việc dân sự của Tòa án nhân dân các cấp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết nghiên cứu

Chương 1 tập trung điểm luận có hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến chế định đại diện; phân tích những khía cạnh đã được giải quyết và nhận diện các vấn đề còn tồn tại. Trên cơ sở đó, tác giả luận giải và xác lập ba cơ sở lý thuyết trụ cột (Lý thuyết người đại diện của Jensen & Meckling, Lý thuyết bảo đảm quyền con người, và Lý thuyết bảo đảm nguyên tắc tranh tụng), đồng thời xây dựng hệ thống câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu cho toàn bộ đề tài.

Chương 2: Những vấn đề lý luận pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự

Chương 2 làm rõ các nội dung lý luận cơ bản về chế định người đại diện trong khoa học pháp lý tố tụng dân sự:

• Khái niệm: Tác giả đưa ra định nghĩa chuẩn hóa: "Người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự là người thay mặt cho đương sự tham gia tố tụng dân sự, thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho đương sự trong tố tụng dân sự".
• Đặc điểm pháp lý: Luận án chỉ ra ba đặc điểm bản chất:
  1. Người đại diện là cá nhân hoặc pháp nhân có đủ năng lực pháp luật tố tụng dân sự và năng lực hành vi tố tụng dân sự.
  2. Người đại diện tham gia quan hệ tố tụng trên cơ sở nhân danh đương sự, thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của đương sự trước Tòa án.
  3. Quyền và nghĩa vụ của người đại diện phụ thuộc trực tiếp vào quyền, nghĩa vụ tố tụng của đương sự và bản chất của quan hệ đại diện (phạm vi ủy quyền hoặc quy định pháp luật).
• Phân biệt chủ thể: Phân định ranh giới giữa người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự với người đại diện trong các giao dịch dân sự thuần túy (theo Bộ luật Dân sự); đồng thời phân biệt rõ với người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự (chủ thể này có vị trí pháp lý độc lập, tham gia song song cùng đương sự và thực hiện quyền năng trợ giúp pháp lý độc lập chứ không thay mặt đương sự thực hiện toàn bộ quyền, nghĩa vụ tố tụng).
• Phân loại người đại diện: Luận án phân tích hai hình thức cơ bản dựa trên căn cứ xác lập và ý chí chủ thể: đại diện theo pháp luật (bao gồm đại diện đương nhiên, đại diện theo điều lệ pháp nhân, và đại diện do Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền chỉ định) và đại diện theo ủy quyền.
• Kinh nghiệm quốc tế: Khảo cứu quy định đại diện tại các quốc gia thuộc hệ thống Common Law (Anh, Hoa Kỳ, Úc) và Civil Law (Pháp, Đức, Áo, Nhật Bản), qua đó làm rõ các thiết chế đại diện tập thể, cơ chế loại trừ (opt-out), và thẩm quyền đại diện theo luật định.

Chương 3: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 đi sâu phân tích hệ thống quy phạm pháp luật hiện hành và đánh giá thực tiễn xét xử:

• Thực trạng quy phạm: Đánh giá các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 về căn cứ xác lập, điều kiện làm người đại diện, quyền và nghĩa vụ tố tụng, phạm vi đại diện và căn cứ chấm dứt đại diện. Tác giả phân tích tính liên thông nhưng còn tồn tại điểm nghẽn giữa quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 (như Điều 141 về phạm vi đại diện) với các điều luật trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
• Thực tiễn áp dụng pháp luật: Luận án đánh giá kết quả thực hiện tại Tòa án nhân dân các cấp: chất lượng tranh tụng được nâng cao rõ rệt khi có sự tham gia của luật sư đại diện theo ủy quyền. Tuy nhiên, thực tiễn đã bộc lộ nhiều vướng mắc pháp lý:
  • Khó khăn trong việc xác định tư cách đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp khi người đại diện vắng mặt hoặc không xác định được địa chỉ.
  • Tranh chấp về tính hợp pháp của văn bản ủy quyền do cấp phó (phó giám đốc, phó tổng giám đốc) ký nhân danh chi nhánh hoặc pháp nhân.
  • Vướng mắc trong giải quyết vụ án ly hôn có đương sự bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự, đặc biệt là việc xác định người đại diện theo pháp luật tham gia tố tụng thay mặt họ.
  • Hiện tượng người đại diện lạm quyền, vượt quá phạm vi ủy quyền nhưng cơ chế bảo vệ quyền lợi của đương sự và người thứ ba chưa được luật hóa cụ thể.

Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự ở Việt Nam

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, Chương 4 xác lập hệ thống quan điểm và giải pháp:

• Định hướng hoàn thiện: Việc hoàn thiện pháp luật phải bám sát chủ trương cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước, bảo đảm tính thống nhất giữa luật nội dung và luật tố tụng, lấy việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân làm trung tâm và bảo đảm thực thi nguyên tắc tranh tụng dân chủ.
• Hệ thống giải pháp cụ thể:
  1. Hoàn thiện quy định về tư cách pháp nhân làm người đại diện: Bổ sung quy định chi tiết về cơ chế pháp nhân thực hiện quyền đại diện trong tố tụng dân sự.
  2. Quy định cụ thể về giá trị pháp lý của văn bản ủy quyền: Chuẩn hóa thẩm quyền ký văn bản ủy quyền của người đứng đầu doanh nghiệp, cấp phó và người đứng đầu chi nhánh.
  3. Xác định rõ phạm vi và hậu quả pháp lý của hành vi đại diện: Sửa đổi, bổ sung quy định xử lý các trường hợp đại diện vượt quá thẩm quyền hoặc lạm dụng quyền đại diện gây thiệt hại cho đương sự.
  4. Hoàn thiện chế định đại diện trong các vụ án đặc thù: Bổ sung quy chế đại diện theo pháp luật trong các vụ án ly hôn có yếu tố người mất năng lực hành vi dân sự.
  5. Nâng cao hiệu quả thực thi: Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho Thẩm phán, Thư ký Tòa án trong việc kiểm tra, xác thực tư cách đại diện; đồng thời nâng cao trách nhiệm đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ luật sư đại diện tham gia tranh tụng.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được những đóng góp khoa học mới về mặt lý luận và thực tiễn như sau:

Đóng góp về mặt lý luận:

• Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ mô hình lý luận về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự, xây dựng định nghĩa hoàn chỉnh về khái niệm người đại diện, làm rõ các đặc điểm bản chất và mối quan hệ pháp lý giữa người đại diện, người được đại diện và Tòa án.
• Làm rõ tính thống nhất trong việc phân loại người đại diện thành hai nhóm cơ bản: đại diện theo pháp luật và đại diện theo ủy quyền. Luận án chỉ ra rằng việc một số quan điểm tách riêng "người đại diện do Tòa án chỉ định" thành một nhóm độc lập là chưa chuẩn xác, bởi xét về bản chất pháp lý, người do Tòa án chỉ định chính là một dạng cụ thể của người đại diện theo pháp luật.
• Phân định rõ ràng ranh giới pháp lý giữa người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự với người đại diện trong các giao dịch dân sự theo Bộ luật Dân sự, cũng như phân biệt người đại diện với người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp:

• Cung cấp bức tranh toàn diện, khách quan về thực trạng áp dụng các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 tại Tòa án nhân dân các cấp; chỉ rõ các khoảng trống, điểm mâu thuẫn và bất cập trong quá trình xét xử các vụ việc dân sự có người đại diện tham gia.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ mang tính khả thi nhằm sửa đổi, bổ sung các điều luật liên quan đến tư cách đại diện của pháp nhân, giá trị pháp lý của văn bản ủy quyền của doanh nghiệp/chi nhánh, trách nhiệm do vượt quá phạm vi đại diện và thủ tục chỉ định đại diện trong vụ án ly hôn đặc thù.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Do nguồn lực và rào cản tiếp cận tài liệu gốc, việc khảo cứu kinh nghiệm pháp luật quốc tế của luận án chủ yếu thực hiện thông qua nguồn tư liệu thứ cấp và các công trình dịch thuật. Ngoài ra, việc khảo sát thực tiễn áp dụng tập trung chủ yếu vào hệ thống Tòa án nhân dân tại Việt Nam trong giai đoạn đầu thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu so sánh thực nghiệm với các hệ thống tư pháp khu vực và quốc tế; đi sâu nghiên cứu cơ chế đại diện tố tụng tập thể (class action) của các tổ chức xã hội nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nhóm đối tượng yếu thế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Giá trị tham khảo

Kết quả nghiên cứu của luận án có giá trị tham khảo chuyên môn đối với các nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học phục vụ việc rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng dân sự.
• Cơ quan tư pháp và thực thi pháp luật: Là tài liệu tham khảo cho Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Kiểm sát viên trong quá trình thụ lý, kiểm tra tư cách tố tụng và giải quyết các vụ việc dân sự có người đại diện tham gia.
• Giới nghiên cứu và đào tạo luật học: Là nguồn tài liệu chuyên khảo phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu các chuyên đề về Luật Tố tụng dân sự, Luật Dân sự và Luật Kinh tế tại các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học.
• Đội ngũ luật sư và người hành nghề luật: Cung cấp cơ sở lý luận và hướng dẫn thực tiễn nhằm thực hiện quyền và nghĩa vụ đại diện theo ủy quyền đúng quy định pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả luận án định nghĩa người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự như thế nào?
Tác giả định nghĩa: "Người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự là người thay mặt cho đương sự tham gia tố tụng dân sự, thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho đương sự trong tố tụng dân sự". Định nghĩa này nhấn mạnh hành vi thay mặt đương sự tham gia tố tụng và mục đích bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho đương sự.

2. Quan điểm của tác giả về vị trí pháp lý của "người đại diện do Tòa án chỉ định" là gì?
Tác giả khẳng định việc một số công trình phân loại người đại diện do Tòa án chỉ định thành một nhóm riêng biệt bên cạnh đại diện theo pháp luật và đại diện theo ủy quyền là chưa chính xác. Xét về bản chất, người đại diện do Tòa án chỉ định phát sinh thẩm quyền dựa trên quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật, do đó chủ thể này thuộc nhóm người đại diện theo pháp luật.

3. Sự khác biệt cơ bản giữa người đại diện của đương sự và người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự là gì?
Người đại diện thay mặt đương sự thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự (nhân danh đương sự). Ngược lại, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự có vị trí pháp lý độc lập, tham gia tố tụng song song cùng đương sự và thực hiện các quyền năng trợ giúp pháp lý riêng biệt do luật định chứ không thực hiện thay các nghĩa vụ tố tụng của đương sự.

4. Ba lý thuyết khoa học nền tảng được tác giả vận dụng trong luận án là gì?
Luận án vận dụng ba lý thuyết: (1) Lý thuyết về người đại diện (Agency Theory) của Jensen và Meckling (1976); (2) Lý thuyết về bảo đảm quyền con người trong hoạt động tố tụng; và (3) Lý thuyết về bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng dân sự.

5. Những trường hợp nào pháp luật không cho phép đương sự ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng dân sự?
Theo quy định pháp luật được luận án nêu rõ, đương sự không được ủy quyền cho cán bộ, công chức trong các ngành Tòa án, Viện kiểm sát, Công an tham gia tố tụng (nhằm bảo đảm tính khách quan); và trong việc ly hôn, do gắn liền với quyền nhân thân của vợ chồng nên đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng.

Kết luận

Luận án "Người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam hiện nay" của tác giả Trần Thị Quỳnh Châu là một công trình nghiên cứu toàn diện về chế định đại diện trong tố tụng dân sự theo khuôn khổ Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết người đại diện, quyền con người và nguyên tắc tranh tụng với phương pháp phân tích quy phạm và khảo sát thực tiễn xét xử, công trình đã làm sáng tỏ các vấn đề lý luận bản chất và chỉ ra những hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành. Các kiến nghị và giải pháp do luận án đề xuất có giá trị khoa học và thực tiễn, đóng góp thiết thực cho công tác lập pháp, cải cách tư pháp và nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ việc dân sự tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nhóm nghiên cứu những vấn đề chung về lý luận và thực tiễn pháp luật về chế định đại diện Trong lĩnh vực tố tụng dân sự, đại diện là một chế định quan trọng trong đời sống pháp lý xã hội. Bất kỳ hệ thống pháp luật nào cũng đều xem đây là một chế định quan trọng, chế định trung tâm của luật dân sự hiện đại.

Trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng đã có nhiều tác giả, nhiều công trình nghiên cứu về nguời đại diẹn của đuong sự, điển hình như: Trong cuốn “Thủ tục tố tụng dân sự” của hai tác giả - Stephen Gerlis, Paula Loughlin - đã phân tích rõ nghĩa vụ của đại diện theo pháp luật trong việc cung cấp thông tin cho khách hàng và cung cấp thông tin trước Toà án. Một đại diện pháp lý hành động cho một bên phải nỗ lực để đảm bảo rằng bên kia hiểu nhiệm vụ của mình tuân thủ việc tiết lộ. Một khi người được đại diện phát hiện có những tài liệu bất lợi cho vụ việc của mình thì một đại diện hợp pháp phải giải thích đầy đủ điều này cho khách hàng của mình. Thông tin phải được cung cấp cả bằng miệng và bằng văn bản.

Người đại diện theo pháp luật được yêu cầu đưa ra bất kỳ lời giải thích nào bằng tiếng Anh đơn giản, để đảm bảo rằng khách hàng hoàn toàn hiểu được loại thỏa thuận mà anh ta đang ký kết [137]. Theo tác phẩm “Bàn về thủ tục tố tụng dân sự” của tác giả J.Jolowicz đã phân tích vai trò của người đại diện; nội dung những hoạt động của người đại diện tập thể trong các vụ việc dân sự, đó là một hệ quả của việc công nhận quyền trung gian rằng nếu các thủ tục tố tụng được đưa ra để bảo vệ họ, những người tố tụng phải được đưa ra bởi một người đại diện. Điều này dẫn đến một số câu hỏi về tính hợp pháp của người đại diện, cho dù cá nhân hay hiệp hội. Vai trò của người đại diện chỉ là đưa ra câu hỏi để đi tới quyết định của Tòa án.

Hình thức tố 8 tụng tập thể hoặc hành động đại diện tập thể được xử lý tốt nhất khi hành động được đưa ra bởi một đại diện của một nhóm hoặc một nhóm người sẽ xuất hiện để cung cấp cái nhìn cơ bản về nội dung thủ tục tố tụng rõ ràng nhất để bảo vệ quyền lợi hoặc lợi ích của nhóm hoặc tập thể [138]. Trong cuốn “Các tài liệu và vụ việc về thủ tục tố tụng dân sự” của các tác giả - Jack H. Sexton & Helen Hershkoff – đã đề cập tới việc chỉ định người đại diện trong các vụ việc cụ thể; năng lực của người đại diện; vai trò của người đại diện của bị đơn trong quá trình tố tụng, từ thời gian được triệu tập để tiến hành thủ tục kiện tụng cho tới các phiên xét xử tại toà. Một số cá nhân hoặc tổ chức chỉ có thể xuất hiện tại Tòa án thông qua đại diện hợp pháp.

Ví dụ như tài sản của một người quá cố, trẻ sơ sinh và một người thiếu năng lực về tinh thần. Trong một nền dân chủ, nơi mà nhiều người không có quyền lực lập pháp, vì họ quá ít về số lượng, hoặc quá phân tán để bầu đại diện, hoặc vì họ không có nguồn lực tài chính để gây ảnh hưởng đến các nhà lập pháp, tranh tụng tập thể trong lớp hoặc các hình thức đại chúng khác một chiến lược thay thế cho hành động nhóm [134]. Trong nội dung cuốn “Thủ tục tố tụng dân sự tại Pháp” của tác giả Peter E. Herzog đã nhắc tới việc chỉ định đại diện của Toà án tại Paris.

Theo truyền thống lâu đời, đại diện của công chúng là việc có mặt tại hội nghị, nhưng không thực hiện bỏ phiếu. Bên cạnh đó, cuốn sách này còn đề cập tới việc một người chồng lập gia đình theo các chế độ khác nhau để anh ta có quyền quản lý tài sản của vợ mình cũng được coi là người đại diện của vợ, với kết quả là người vợ không thể sử dụng phe đối lập với một phán quyết được đưa ra trong tranh chấp được thực hiện bởi chồng cô mặc dù ảnh hưởng đến lợi ích của cô [136]. Trong cuốn “Mục tiêu pháp lý dân sự và thủ tục tố tụng dân sự trong hệ thống tư pháp đương đại” của tác giả Alan Uzelac có nêu tới nội dung phân tích về đại diện do Toà án chỉ định; các vụ kiện về đại diện; những rủi ro của người làm đại diện trong vụ việc dân sự; sự ảnh hưởng của người đại diện trong vụ việc dân sự. Chi tiết hơn thì nội dung của cuốn sách đề cập tới một số loại thủ tục 9 cung cấp quyền tiến hành kiện tụng đại diện cho một số hiệp hội hoặc cơ quan công cộng độc lập (ví dụ: Verbandsklage) tồn tại ở một số khu vực pháp lý, nhưng tất cả đều thu được nhiều lợi ích lý thuyết hơn mức độ liên quan thực tế.

Trên thực tế, rất ít hệ thống tư pháp dân sự chín muồi trong việc xử lý đầy đủ các tuyên bố đa đảng ngay cả bằng phương pháp thông thường của vụ kiện và quản lý tòa án (sáp nhập các vụ kiện, tranh tụng chiến lược, v. Điều này rõ ràng vẫn là thách thức để được giải quyết trong tương lai. Trong hai trường hợp: lợi ích cá nhân và siêu tư nhân thì thường được kết hợp với các loại thủ tục tố tụng đặc biệt, chẳng hạn như hành động tập thể hoặc đại diện. Luật Áo và Đức cho phép một số hiệp hội hoặc cơ quan công lập độc lập có quyền đưa ra một hành động đại diện cho việc cứu trợ bắt buộc hoặc tuyên bố trong các lĩnh vực cụ thể của pháp luật.

Ngoài ra còn có những bài đăng như: “Vai trò khác nhau của đại diện” (The different roles of agents. De Voil Indirect Tax Intelligence) của tác giả Newark [129]; “Luật đại diện” (Law Agency) của tác giả Wolfram Müller- Freienfels cũng đề cập nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau của chế định đại diện [149]. Ở Việt Nam, tác giả Ngô Huy Cương (2009) có bài viết “Chế định đại diện theo quy định của pháp luật Việt Nam - Nhìn từ góc độ luật so sánh” đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 4/2009. Theo tác giả, pháp luật dân sự của các nước trên thế giới có nhiều cách hiểu và định nghĩa về đại diện khác nhau.

Ví dụ, Điều 99 Bộ luật Dân sự của Nhật Bản năm 2005 quy định về đại diện như sau: Sự biểu lộ ý chí bởi người đại diện thể hiện rằng sự biểu lộ ý chí đó được lập ra nhân danh người được đại diện trong phạm vi thẩm quyền của người đại diện ràng buộc người được đại diện; các quy định này được áp dụng với những sửa đổi thích hợp đối với bất kỳ sự biểu lộ ý chí nào bởi người thứ ba tới người đại diện. Quy định này cho thấy: (i) Việc trao quyền đại diện không nhất thiết là một hợp đồng, có nghĩa là có thể bởi các nguồn gốc hay căn cứ khác; (ii) Người đại diện không nhất thiết phải hành động trong lĩnh vực xác lập hay thực hiện 10 giao dịch dân sự; (iii) Yêu cầu người đại diện phải thể hiện sự nhân danh người được đại diện. Pháp luật Anh giải thích thuật ngữ đại diện (agency) được sử dụng để chỉ mối quan hệ tồn tại khi một người có thẩm quyền hoặc năng lực để tạo lập mối quan hệ pháp lý giữa một người giữ vai trò là người được đại diện và người thứ ba. Và nó được giải thích thêm là quan hệ đại diện xuất hiện bất kỳ khi nào một người, được gọi là người đại diện (agent), có thẩm quyền hành động nhân danh người khác, được gọi là người được đại diện (principal), và bằng lòng hành động như vậy.

Tương tự, Luận thuyết về đại diện (lần thứ hai) của Hoa Kỳ định nghĩa: Đại diện là quan hệ ủy thác phát sinh từ việc biểu lộ sự ưng thuận bởi một người với một người khác mà người sau này hành động nhân danh và phụ thuộc vào sự kiểm soát của người trước, và sự ưng thuận bởi người sau hành động như vậy”. Theo pháp luật Hoa Kỳ, chế định đại diện có đặc điểm sau: Thứ nhất, là một quan hệ ưng thuận mà trong đó người đại diện đồng ý hay ít nhất bằng lòng hành động dưới sự chỉ dẫn hay kiểm soát của người được đại diện; Thứ hai, là một quan hệ ủy thác mà theo đó người đại diện đồng ý hành động cho và nhân danh người được đại diện. Từ sự so sánh pháp luật các nước về chế định đại diện, bài viết nêu lên những vấn đề nổi bật và những khiếm khuyết còn tồn tại của Bộ luật Dân sự năm 2005 cả từ phương diện lý luận lẫn trong thực tiễn dựa trên sự so sánh của pháp luật các quốc gia khác [19]. Trong bài viết “Một số vấn đề về người đại diện theo ủy quyền và người đại diện do Tòa án chỉ định trong tố tụng dân sự” của tác giả Nguyễn Thị Hạnh trên Tạp chí Nghề luật số 06/2010 cũng đã trình bày một cách tổng quát về một số vấn đề về người đại diện theo ủy quyền của đương sự và người đại diện do Tòa án chỉ định.

Bài viết phân tích những tồn tại và hạn chế trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành, đồng thời có đưa ra một số ví dụ thực tế trong pháp luật về khía cạnh người đại diện theo ủy quyền và người đại diện do Tòa án chỉ định trong tố tụng dân sự. Đặc biệt tác giả đã chỉ ra được những khoảng trống trong Điều 73, 74, 75, 164 BLTTDS năm 2004 [32]. 11 Cũng tác giả Nguyễn Thị Hạnh có công bố bài viết “Một số vấn đề về người đại diện theo pháp luật của đương sự trong tố tụng dân sự” trên Tạp chí Tòa án nhân dân, số 03/2011. Theo quy định của BLTTDS, người đại diện của đương sự có thể là: Người đại diện theo pháp luật, người đại diện theo ủy quyền và người đại diện do Tòa án chỉ định.

Bên cạnh đó đánh giá thực trạng vấn đề người đại diện theo pháp luật của đương sự trong tố tụng dân sự nhằm chỉ ra những thành công và hạn chế trong pháp luật hiện hành [33]. Năm 2012, tác giả Hồ Ngọc Hiển đã bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ luật học với đề tài: “Đại diện cho thương nhân trong pháp luật thương mại Việt Nam” [40].