Chương 1: Tổng quan về làng Bồ Sơn Chương 2: Văn hóa quan họ làng Bồ Sơn Chương 3: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống Dân ca Quan họ làng Bồ Sơn CHUONG 1: TONG QUAN VE LANG BO SON 1. Vị trí địa ý và đơn vị hành chính Làng Bồ Sơn (còn gọi là Bò Sơn hay làng Bò), nay là khu Bồ Sơn, thuộc phường Võ Cường, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Bồ Sơn nằm ở trung tâm phường Võ Cường, phía Đông giáp thôn Thượng (xã Khắc Niệm) và khu 5 (phường Đại Phúc), phía Tây giáp khu Hòa Đình (phường Võ Cường), phía Tây Nam giáp khu Khả Lễ (phường Võ Cường), phía Bắc và Đông Bắc giáp khu Đọ Xá (phường Ninh Xá) và khu 10 (phường Đại Phúc) Trải trường kỳ lịch sử của quê hương và dân tộc, Bồ Sơn đã nhiều lần thay đổi đơn vị hành chính. Thời Hùng Vương - An Dương Vương, nơi đây thuộc bộ Vũ Ninh của quốc gia Văn Lang - Âu Lạc Thời Bắc thuộc, từ thế kỷ I đến thế kỷ IX sau Công nguyên, vùng Bồ Sơn thuộc huyện Long Biên của quận Giao Chỉ, sau là Giao Châu.
Thời phong kiến độc lập tự chủ, Bồ Sơn thuộc châu Cổ Pháp (Bắc Giang) vào thời Tiền Lê. Sang thời Lý thuộc phủ Thiên Đức, đạo Bắc Giang. Đến thời Trần, Bồ Sơn thuộc huyện Tiên Du. Thời thuộc Minh thuộc châu Vũ Ninh.
Thời Hậu Lê, Bồ Sơn thuộc tổng Khắc Niệm, huyện Tiên Du, phi Tir Son, tran Kinh Bắc. Tổng Khắc Niệm bao gồm 8 xã là: xã Khắc Niệm Thượng (bao gồm 2 thôn: Sơn, Trung, thường gọi là làng Ném Thượng), xã Khắc Niệm Hạ (bao gồm 3 thôn: thôn Đoài - tức làng Ném Hạ, thôn Đông, thôn Tiền), xã Hiên Ngang (gồm 3 thôn: Cầu, Na, Nội), xã Bồ Sơn (gồm 2 thôn: Bồ Sơn - tức làng Bò, Khả Lễ - tức làng. Sẻ), xã Xuân Ô (gồm 2 thôn: Đống Trà và Úng Xá), xã Dương Ô (thường gọi là Đống Cao), xã Vân Khám, xã Hòa Đình (tức Lỗi Đình hay làng Nhỏi) Thời thuộc Pháp (cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX), tổng Khắc Niệm trong đó có xã Bồ Sơn được chuyền về huyện Võ Giàng, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, xã Bồ Sơn vẫn được giữ nguyên gồm 2 thôn Bồ Sơn và Khả Lễ, thuộc huyện Võ Giàng, tỉnh Bắc Ninh Năm 1948, xã Võ Cường được thành lập bao gồm các thôn (làng) Hòa Đình, Khả Lễ, Bồ Sơn và Xuân Ó, thuộc huyện Võ Giảng, tỉnh Bắc Ninh. Cuối năm 1949, thị xã Bắc Ninh được tái lập.
Xã Võ Cường thuộc thị xã Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Tháng 10 năm 1957, xã Võ Cường lại được chuyển về huyện Võ Giảng, tỉnh Bắc Ninh. Đến tháng 5 năm 1961, xã Võ Cường được chuyển về huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Ngày 27/10/1962, Quốc hội khóa II ra Nghị quyết hợp nhất hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang thành tỉnh Hà Bắc.
Năm 1963, hai huyện Tiên Du và Từ Sơn hợp nhất thành huyện Tiên Sơn. Xã Võ Cường thuộc huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc. Tháng 6 năm 1985, theo quyết định của Thủ tướng chính phủ, xã Võ Cường được tách khỏi huyện Tiên Sơn, chuyển về thị xã Bắc Ninh, tỉnh Hà Bắc Ngày 6 tháng I1 năm 1997, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa IX, tỉnh Bắc Ninh được tái lập, xã Võ Cường thuộc thị xã Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Ngày 25 tháng 01 năm 2006, Thủ tướng chính phủ ra Nghị định số 15/CP quyết định thành lập thành phó Bắc Ninh.
Ngày 09 tháng 4 năm 2007, Thủ tướng chính phủ ra Nghị định nâng cấp xã 'Võ Cường thành phường Võ Cường. Từ đó làng (thôn) Bồ Sơn thành khu Bồ Sơn, phường Võ Cường, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Qua nhiều thay đổi tên gọi và đơn vị hành chính thuộc các thời kỳ lịch sử của quê hương và đất nước, từ tên gọi nôm na làng Bò, rồi làng Bồ Sơn, và từ tên làng trở thành tên xã: xã Bồ Sơn, thuộc các huyện Tiên Du, Võ Giàng, rồi trở thành một đơn vị của xã Võ Cường từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay với nhiều thay đổi, khi thuộc huyện Võ Giảng, lúc thuộc huyện Tiên Du tỉnh Bắc Ninh, rồi thuộc huyện Tiên Sơn tỉnh Hà Bắc. Và khi tỉnh Bắc Ninh được tái lập, Bồ Sơn - 'Võ Cường lại trở về thuộc thị xã và nay là thành phó Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh.
Dẫu nhiều biến động, đổi thay nhưng Bồ Sơn vẫn trường tồn và phát triển cùng quê hương đất nước, xây dựng và phát huy nhiều truyền thống tốt đẹp trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh. Khu Bồ Sơn hiện có diện tích 195 ha, trong đó đất canh tác nông nghiệp chỉ còn 35 ha, đất cư trú 75 ha và 85 ha giành cho sản xuất công nghiệp và dịch vụ. Thành phần dân cư Dân số Bồ Sơn năm 2009 là 4795 người, 1375 hộ trong đó khoảng 500 hộ là nhập cư từ nơi khác về, được phân thành 5 cụm dân cư (từ cụm 1 đến cụm 5). xưa có tới 21 dòng họ trong đó có những họ lớn như họ Tạ, họ Nguyễn Văn, Nguyễn Bá, Nguyễn Hữu, Nguyễn Khắc, Nguyễn Đăng, Lê, Đặng, Vương.
Trong công cuộc đổi mới thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng cộng sản Việt Nam, Bồ Sơn từ một làng thuần nông. đã nhanh chóng chuyển thành một khu của đô thị Bắc Ninh, dân cư chủ yếu sống bằng các hoạt động dịch vụ và sản xuất công nghiệp. Diện tích canh tác còn lại không đáng kể, khoảng 35 ha để cấy lúa và hoa màu. Đa số các hộ chuyển sang.
hoạt động dịch vụ lương thực, thực phẩm và các hàng tạp hóa, phục vụ công nhân các khu công nghiệp, hoặc làm thợ nẻ, thợ mộc 1. Đời sống kinh tế Bồ Sơn nói riêng và Võ Cường nói chung có vị trí thuận lợi cho phát triển kinh tế. Đây vốn là vùng đất tiếp giáp 3 huyện Võ Giàng, Tiên Du và Yên Phong. xưa, nay thuộc thành phố Bắc Ninh - trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của tỉnh Bắc Ninh.
Đất đai có ruộng đồng màu mỡ, lác đác đồi gò rừng cây và xưa có dòng sông cô Tiêu Tương, Tao Khê chảy qua. Nơi đây, các tuyến giao thông quốc gia đều chạy qua: đường sắt, đường quốc lộ 1A, quốc lộ 38, quốc 16 18, đường cao tốc 1B, nối Bồ Sơn với Hà Nội, Lạng Sơn, Hải Dương, Hải Phòng, Quang Ninh và thông thương với mọi vùng miễn trong nước. Những lợi thế đó tạo điều kiện thuận lợi cho Bồ Sơn, Võ Cường phát triển kinh tế, văn hóa. Nhờ chuyển dịch các hoạt động kinh tế và ch vụ theo hướng phục vụ nhu cầu của đô thị Bắc Ninh, đời sống của nhân dân Bồ Sơn đã thay đổi và nâng cao nhanh chóng.
Đến nay không còn hộ đói, số hộ nghẻo còn rất ít (25 hộ), còn lại là hộ giàu (50%), hộ khá và hộ trung bình, 100% số hộ có nhà cao tầng hoặc nhà ngói, không còn nhà cấp 4. Các gia đình đều có những đồ dùng, phương tiện sinh hoạt hiện đại: xe máy, điện thoại, máy thu hình, máy lạnh, giường tủ bằng gỗ đắt tiền. Hệ thống điện, đường được xây dựng hiện đại khắc phục tình trạng tối tăm, ẩm thấp và lầy lội trước đây. Hệ thống nước sạch, các công trình vệ sinh được xây dựng hiện đại, tình trạng ô nhiễm môi trường được ngăn chặn, làm làng Bồ Sơn xưa nay đã trở thành khu dân cư văn minh, đại của đô thị Bắc Ninh.
Hệ thống tổ chức chính trị - xã hộ Ở Bồ Sơn hệ thống tổ chức chính trị - xã hội được xây dựng và củng cố ngày càng vững mạnh, trở thành nòng cốt để vận động toàn dân thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội của địa phương, xây dựng Bồ Sơn thành khu dân cư văn hóa. Chỉ bộ Đảng Bồ Sơn có 135 đảng viên, giữ vai trò lãnh đạo trực tiếp và toàn diện các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của khu Bồ Sơn. Hiện chỉ bộ có một cán bộ đảng viên lão thành là cụ Nguyễn Văn Đạm, 91 tuổi, cũng là đảng viên duy nhất có 60 năm tuổi Đảng, có 5 đảng viên 50 năm tuổi Đảng, 15 đảng viên 40 năm tuổi Đảng. Các tổ chức đoàn thể xã hội có: chỉ đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh gồm 332 đoàn viên, chỉ hội phụ nữ gồm 900 hội viên, hội cựu chiến binh gồm 175 hội viên, hội người cao tuôi gồm 360 hội viên, trong đó cao tuổi nhất là cụ Nguyễn Văn Trang 99 tuổi, cụ Nguyễn Thị Tuệ 98 tuổi.
Ngoài ra còn một loạt các tổ chức xã hội khác như hội đồng niên, hội đồng ngũ, hội đồng học, các câu lạc bộ văn hóa, thể thao như câu lạc bộ thơ, câu lạc bộ quan họ, câu lạc bộ dưỡng sinh, câu lạc bộ cầu lông. Tắt cả đều nhằm tập hợp các thành phần, lứa tuổi, giới tinh, nghề nghiệp. trong cộng đồng dân cư Bồ Sơn, không phân biệt giàu nghèo, địa vị xã hội, thành phần. nhằm đoàn kết toàn dân đẩy mạnh các hoạt động kinh tế xã hội, xây dựng đời sống vật chất tỉnh thần của mỗi người dân ngày càng no đủ, giàu có về vật chất, phong phú về tỉnh thần, cùng nhau phấn đấu xây dựng Bồ Sơn trở thành khu dân cư văn hóa.
Truyền thống lịch sử - văn hóa 1. Bồ Sơn - một làng cỗ, có lịch sử hàng nghìn năm Địa hình, cảnh quan sinh thái vùng Bồ Sơn xưa khá phong phú, có những. cánh đồng trải rộng, lác đác có những đổi gò, núi thấp như núi Sẻ, núi Bồ (tên chữ là núi Thiêm Sơn, núi Cổ Bồ.) và dòng sông Tiêu Tương chảy qua, nay vẫn còn dấu tích là đãy ao chạy dài trước làng Bồ Sơn. Đó là điều kiện thuận lợi cho con người cư trú, làm ăn sinh sống.
Tại Võ Cường, ở các địa điểm Chùa Lái, Thùng Lò (thuộc Xuân Ô), các nhà khảo cổ đã phát hiện và khai quật các di chỉ cư trú của con người từ nhiều thế kỷ trước Công nguyên. Đó là những làng xóm cỗ bên bờ sông Tiêu Tương xưa, có niên đại hơn 2000 năm trước Công nguyên.