Luận văn thạc sĩ về vấn đề môi trường nước trong các hệ thống thủy lợi và giải pháp bảo vệ

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu môi trường nghiên cứu những vấn đề môi trường nước các hệ thống thủy lợi điển hình và giải pháp bảo, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Đình Thành
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu Vấn Đề Môi Trường Nước Trong Hệ Thống Thủy Lợi Và Giải Pháp Bảo Vệ
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC HỆ THỐNG THỦY LỢI VIỆT NAM VÀ HỆ THỐNG NAM BẮC NGHỆ AN
• 1.1. ĐẶC ĐIỂM CÁC HỆ THỐNG THỦY LỢI LỚN Ở VIỆT NAM
• 1.2. ĐẶC ĐIỂM NGUỒN NƯỚC, KHAI THÁC SỬ DỤNG
• 1.2.1. Đặc điểm nguồn nước Việt Nam
• 1.2.2. Khai thác sử dụng các công trình thủy lợi ở Việt Nam
• 1.3. MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN THỦY LỢI ĐẾN NĂM 2012 VÀ 2020
• 1.3.1. Mục tiêu chung
• 1.3.2. Các mục tiêu cụ thể đến năm 2020
• 1.4. HỆ THỐNG THỦY LỢI NAM - BẮC NGHỆ AN
• 1.4.1. Vị trí quy mô
• 1.4.2. Hệ thống Thủy nông Bắc Nghệ An
• 1.4.3. Hệ thống Thủy nông Nam Nghệ An

Tóm tắt

I. Giới thiệu về môi trường nước trong hệ thống thủy lợi

Môi trường nước trong hệ thống thủy lợi là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nông nghiệp và đời sống người dân. Môi trường nước không chỉ đảm bảo cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp mà còn phải đối mặt với nhiều thách thức từ ô nhiễm và khai thác không bền vững. Các hệ thống thủy lợi hiện nay phải phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau, từ nông nghiệp đến công nghiệp và sinh hoạt. Do đó, việc quản lý nước và bảo vệ môi trường là một nhiệm vụ cấp thiết nhằm đảm bảo chất lượng nguồn nước và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, tình trạng ô nhiễm nước trong các hệ thống thủy lợi đã gia tăng trong những năm gần đây, đòi hỏi các biện pháp khắc phục kịp thời.

1.1. Tình trạng ô nhiễm nước trong hệ thống thủy lợi

Ô nhiễm nước trong hệ thống thủy lợi diễn ra do nhiều nguyên nhân, trong đó có việc xả thải trực tiếp từ các khu công nghiệp, đô thị và nông nghiệp. Ô nhiễm nước không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe cộng đồng và năng suất sản xuất nông nghiệp. Các chất ô nhiễm như kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật và các loại rác thải sinh hoạt đã làm giảm đáng kể chất lượng nước trong các hệ thống thủy lợi. Thực tế cho thấy, tại một số khu vực, việc xả thải không qua xử lý đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và sản xuất nông nghiệp. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để đánh giá đúng mức độ ô nhiễm và từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục hiệu quả.

II. Nguyên nhân gây ô nhiễm nước trong hệ thống thủy lợi

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước trong hệ thống thủy lợi có thể chia thành hai nhóm lớn: từ hoạt động sản xuất nông nghiệp và từ các nguồn thải công nghiệp. Hoạt động nông nghiệp, đặc biệt là việc sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu, đã góp phần làm gia tăng nồng độ chất ô nhiễm trong nước. Bên cạnh đó, sự phát triển của các khu công nghiệp mà không có hệ thống xử lý nước thải đồng bộ cũng là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng ô nhiễm nước. Theo các nghiên cứu, việc thiếu các biện pháp quản lý và bảo vệ môi trường trong quy hoạch phát triển đã khiến cho nhiều nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường nước.

2.1. Tác động của hoạt động nông nghiệp

Hoạt động nông nghiệp là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm nước trong hệ thống thủy lợi. Việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu không hợp lý đã làm gia tăng nồng độ nitrat và phosphat trong nước, gây ra hiện tượng phú dưỡng và suy giảm chất lượng nước. Các nghiên cứu cho thấy, nồng độ các chất ô nhiễm này vượt quá ngưỡng cho phép, ảnh hưởng đến sự phát triển của các sinh vật trong nước và làm giảm chất lượng nước tưới cho cây trồng. Để cải thiện tình hình này, việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững và thân thiện với môi trường là rất cần thiết.

2.2. Ảnh hưởng từ các khu công nghiệp

Các khu công nghiệp thường thải ra một lượng lớn nước thải chưa qua xử lý vào các hệ thống thủy lợi, gây ra ô nhiễm nghiêm trọng. Nước thải từ các nhà máy sản xuất chứa nhiều hóa chất độc hại, kim loại nặng và các chất hữu cơ, làm suy giảm chất lượng nước và ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Việc xây dựng các hệ thống xử lý nước thải hiện đại và tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết để giảm thiểu ô nhiễm nước trong các hệ thống thủy lợi.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường nước trong hệ thống thủy lợi

Để bảo vệ môi trường nước trong hệ thống thủy lợi, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp từ cấp độ quản lý đến thực tiễn sản xuất. Việc xây dựng và thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường là rất cần thiết. Các biện pháp như kiểm soát nguồn thải, cải thiện chất lượng nước và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường nước cần được triển khai một cách mạnh mẽ. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ xử lý nước thải tiên tiến sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng nước trong các hệ thống thủy lợi. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các chương trình bảo vệ môi trường nước.

3.1. Quản lý nguồn thải hiệu quả

Quản lý nguồn thải là một trong những giải pháp quan trọng nhất để bảo vệ môi trường nước. Cần có các quy định chặt chẽ về việc xả thải từ các nhà máy, khu công nghiệp và hoạt động nông nghiệp. Việc kiểm soát chất lượng nước thải trước khi thải ra môi trường sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm. Đồng thời, cần khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh và các biện pháp tiết kiệm nước trong sản xuất. Các chính sách hỗ trợ và khuyến khích đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải cũng cần được triển khai để nâng cao hiệu quả quản lý nguồn thải.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường nước là một yếu tố quan trọng trong việc giảm thiểu ô nhiễm. Cần tổ chức các chương trình giáo dục và truyền thông để người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước và các tác động của ô nhiễm đến sức khỏe và sản xuất nông nghiệp. Các hoạt động cộng đồng như dọn dẹp vệ sinh môi trường, bảo vệ nguồn nước cũng cần được khuyến khích và hỗ trợ. Thông qua việc nâng cao nhận thức, người dân sẽ có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường nước, từ đó góp phần cải thiện chất lượng nước trong các hệ thống thủy lợi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống thủy lợi tại Việt Nam đã phát triển rộng khắp, từ các hệ thống nhỏ vài chục ha đến các hệ thống lớn hàng ngàn ha, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Tính đến năm 2000, cả nước đã xây dựng trên 80 hệ thống thủy lợi vừa và lớn, với tổng năng lực tưới trực tiếp khoảng 3,45 triệu ha, tiêu thoát 1,4 triệu ha, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển nông thôn mới. Tuy nhiên, trong hơn hai thập kỷ qua, cùng với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và biến đổi khí hậu, chất lượng nước trong các hệ thống thủy lợi đang bị suy giảm nghiêm trọng do ô nhiễm từ nhiều nguồn khác nhau.

Luận văn tập trung nghiên cứu hệ thống thủy lợi Nam - Bắc Nghệ An, một vùng có mật độ dân cư cao, nhiều khu công nghiệp và hoạt động nông nghiệp phát triển mạnh, dẫn đến áp lực lớn lên chất lượng nguồn nước. Mục tiêu chính là đánh giá hiện trạng môi trường nước, xác định nguyên nhân ô nhiễm và đề xuất các giải pháp bảo vệ phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng hệ thống thủy lợi, đảm bảo an toàn cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm phân tích các chỉ tiêu vật lý, hóa học, vi sinh và các yếu tố ô nhiễm đặc trưng như kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật trong hệ thống thủy lợi Nam - Bắc Nghệ An từ năm 2006 đến 2012. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường nước, góp phần phát triển bền vững ngành thủy lợi và nâng cao chất lượng cuộc sống tại khu vực nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về quản lý tài nguyên nước, ô nhiễm môi trường nước và phát triển bền vững hệ thống thủy lợi. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý tổng hợp tài nguyên nước (IWRM): Nhấn mạnh việc quản lý đồng bộ các nguồn nước, bao gồm nước mặt và nước ngầm, nhằm cân bằng giữa nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Lý thuyết này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nước và đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả.

2. Mô hình đánh giá chất lượng nước theo các chỉ tiêu vật lý, hóa học và sinh học: Sử dụng các chỉ tiêu như nhiệt độ, độ đục, pH, BOD, COD, hàm lượng kim loại nặng, vi sinh vật gây bệnh để đánh giá mức độ ô nhiễm và tác động đến hệ sinh thái thủy sinh.

Các khái niệm chính bao gồm: ô nhiễm hữu cơ, ô nhiễm hóa học, ô nhiễm vi sinh, phì nhiêu hóa, và tác động của biến đổi khí hậu đến chất lượng nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp kết hợp điều tra thực địa và phân tích phòng thí nghiệm. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các đợt khảo sát thực địa tại 21 điểm lấy mẫu trong hệ thống thủy lợi Nam - Bắc Nghệ An, bao gồm các kênh chính, kênh nhánh và các điểm tiêu thoát nước. Dữ liệu được thu thập trong giai đoạn 2006-2012, bao gồm các chỉ tiêu vật lý, hóa học, vi sinh và các yếu tố ô nhiễm đặc trưng.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Lấy mẫu nước định kỳ tại các vị trí đại diện cho vùng thượng nguồn, trung lưu và hạ lưu của hệ thống thủy lợi nhằm phản ánh đầy đủ diễn biến chất lượng nước theo không gian và thời gian.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng các phương pháp phân tích tiêu chuẩn quốc gia để đo các chỉ tiêu chất lượng nước như nhiệt độ, độ đục, BOD, COD, kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật và vi sinh vật. Phân tích thống kê và mô hình hóa được áp dụng để đánh giá xu hướng biến động và mối quan hệ giữa các yếu tố ô nhiễm.

• Thu thập ý kiến chuyên gia: Tham khảo ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực thủy lợi và môi trường nhằm tăng tính chính xác và khoa học cho kết quả nghiên cứu.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian 2006-2012, với các đợt khảo sát định kỳ nhằm theo dõi diễn biến chất lượng nước và đánh giá hiệu quả các biện pháp quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ô nhiễm hữu cơ cao tại các khu dân cư: Kết quả phân tích cho thấy các chỉ tiêu ô nhiễm hữu cơ như BOD và COD tại các điểm lấy mẫu trong khu vực thị trấn Đô Lương, huyện Yên Thành và ngã ba Yên Lý có giá trị vượt ngưỡng cho phép, với BOD trung bình lên đến 15-20 mg/L, cao hơn 50% so với tiêu chuẩn nước tưới. Điều này phản ánh sự xả thải trực tiếp nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý vào hệ thống thủy lợi.

2. Ô nhiễm kim loại nặng và thuốc bảo vệ thực vật: Các mẫu nước tại hệ thống Nam - Bắc Nghệ An phát hiện hàm lượng kim loại nặng như chì (Pb), thủy ngân (Hg) và cadmium (Cd) vượt mức cho phép từ 1,5 đến 3 lần, đặc biệt tại các khu vực gần làng nghề và khu công nghiệp. Thuốc bảo vệ thực vật tồn dư cũng được phát hiện với nồng độ dao động từ 0,1 đến 0,5 µg/L, gây nguy cơ tích tụ trong đất và ảnh hưởng đến cây trồng.

3. Ô nhiễm vi sinh vật gây bệnh: Nước thải sinh hoạt và nước thải bệnh viện chưa được xử lý triệt để làm tăng nồng độ vi khuẩn coliform và các vi sinh vật gây bệnh, với mật độ coliform vượt tiêu chuẩn an toàn từ 2 đến 5 lần tại nhiều điểm lấy mẫu, đặc biệt trong khu vực thành phố Vinh và thị xã Cửa Lò.

4. Biến động chất lượng nước theo mùa và không gian: Chất lượng nước có xu hướng suy giảm rõ rệt vào mùa khô do lượng nước chảy giảm, nồng độ các chất ô nhiễm tăng lên 20-30% so với mùa mưa. Mức độ ô nhiễm tập trung chủ yếu ở hạ lưu hệ thống, nơi tập trung nhiều hoạt động dân cư và công nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm là do sự kết hợp của nhiều nguồn thải: nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý, nước thải công nghiệp, nước thải từ các làng nghề truyền thống và hoạt động nông nghiệp sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật quá mức. So sánh với các nghiên cứu tại đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ, mức độ ô nhiễm tại Nam - Bắc Nghệ An tương đương hoặc cao hơn, đặc biệt về ô nhiễm hữu cơ và kim loại nặng.

Biến đổi khí hậu và hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, mưa lớn bất thường cũng làm gia tăng áp lực lên chất lượng nước, gây khó khăn cho việc duy trì cân bằng sinh thái trong hệ thống thủy lợi. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động BOD, COD theo tháng và bản đồ phân bố ô nhiễm kim loại nặng theo không gian để minh họa rõ nét xu hướng và điểm nóng ô nhiễm.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện hệ thống xử lý nước thải và quản lý tổng hợp nguồn nước nhằm bảo vệ môi trường nước trong hệ thống thủy lợi, đảm bảo an toàn cho sản xuất và sinh hoạt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tập trung: Triển khai các công trình xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp tại các khu dân cư, khu công nghiệp và làng nghề trong vòng 3-5 năm tới nhằm giảm thiểu lượng chất ô nhiễm xả trực tiếp vào hệ thống thủy lợi. Chủ thể thực hiện là chính quyền địa phương phối hợp với các doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.

2. Tăng cường giám sát và quản lý chất lượng nước: Thiết lập mạng lưới quan trắc chất lượng nước liên tục, áp dụng công nghệ hiện đại để phát hiện sớm các nguồn ô nhiễm và xử lý kịp thời. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm đầu và duy trì thường xuyên. Chủ thể là các cơ quan quản lý môi trường và ngành thủy lợi.

3. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo và chiến dịch truyền thông về bảo vệ môi trường nước, ý thức xử lý chất thải và sử dụng hợp lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Thời gian thực hiện liên tục, ưu tiên các vùng dân cư ven kênh mương. Chủ thể là các tổ chức xã hội, trường học và chính quyền địa phương.

4. Khuyến khích áp dụng công nghệ sản xuất sạch trong nông nghiệp và làng nghề: Hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để các hộ nông dân và làng nghề áp dụng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm như sử dụng phân bón hữu cơ, xử lý nước thải tại chỗ, tái sử dụng chất thải. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm. Chủ thể là các cơ quan nông nghiệp, khoa học công nghệ và tổ chức hỗ trợ phát triển.

5. Phát triển chính sách và pháp luật về bảo vệ môi trường nước: Rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan đến quản lý chất thải, xử lý vi phạm và khuyến khích đầu tư công nghệ xanh. Thời gian thực hiện trong 2 năm. Chủ thể là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách ngành thủy lợi và môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn để xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên trong lĩnh vực môi trường và thủy lợi: Tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp nghiên cứu, phân tích chất lượng nước và các mô hình đánh giá ô nhiễm trong hệ thống thủy lợi.

3. Cơ quan quản lý địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Giúp hiểu rõ tình trạng ô nhiễm và các nguyên nhân, từ đó triển khai các chương trình bảo vệ môi trường phù hợp với điều kiện thực tế.

4. Người dân và cộng đồng tại khu vực hệ thống thủy lợi Nam - Bắc Nghệ An: Nâng cao nhận thức về tác động của ô nhiễm nước và vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ nguồn nước, đảm bảo sức khỏe và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chất lượng nước trong hệ thống thủy lợi Nam - Bắc Nghệ An bị suy giảm?
   Chất lượng nước suy giảm do sự xả thải trực tiếp nước thải sinh hoạt, công nghiệp và nông nghiệp chưa qua xử lý vào hệ thống, cùng với tác động của biến đổi khí hậu làm tăng áp lực ô nhiễm.

2. Các chỉ tiêu ô nhiễm nào được phát hiện vượt ngưỡng?
   Các chỉ tiêu như BOD, COD, kim loại nặng (chì, thủy ngân, cadmium) và vi sinh vật gây bệnh đều vượt mức tiêu chuẩn cho phép, đặc biệt tại các khu dân cư và khu công nghiệp.

3. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến chất lượng nước?
   Nắng nóng kéo dài và mưa lớn bất thường làm thay đổi lưu lượng nước, tăng nồng độ các chất ô nhiễm, gây khó khăn trong việc duy trì cân bằng sinh thái và xử lý ô nhiễm.

4. Giải pháp nào ưu tiên để cải thiện chất lượng nước?
   Ưu tiên xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung, tăng cường giám sát chất lượng nước, nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng công nghệ sản xuất sạch trong nông nghiệp và làng nghề.

5. Ai là chủ thể chịu trách nhiệm chính trong việc bảo vệ môi trường nước?
   Chính quyền địa phương, các cơ quan quản lý môi trường, ngành thủy lợi, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư đều có vai trò phối hợp trong quản lý và bảo vệ nguồn nước.

Kết luận

• Hệ thống thủy lợi Nam - Bắc Nghệ An đang chịu áp lực ô nhiễm nghiêm trọng từ nhiều nguồn thải, ảnh hưởng đến chất lượng nước và an toàn sản xuất nông nghiệp.
• Các chỉ tiêu ô nhiễm hữu cơ, kim loại nặng và vi sinh vật vượt mức cho phép, đặc biệt tại các khu dân cư và khu công nghiệp.
• Biến đổi khí hậu làm gia tăng biến động chất lượng nước theo mùa và không gian, gây khó khăn cho quản lý và bảo vệ nguồn nước.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý nước thải, giám sát chất lượng nước và nâng cao nhận thức cộng đồng để bảo vệ môi trường nước.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn quan trọng, làm nền tảng cho các chính sách và chương trình phát triển bền vững hệ thống thủy lợi trong tương lai.

Hành động tiếp theo: Khuyến nghị các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và nâng cao chất lượng giám sát môi trường nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN VE CÁC HE THONG THỦY LỢI VIỆT NAM VA HỆ THONG NAM BÁC NGHỆ AN DAC DIEM CÁC HE THONG THỦY LỢI LỚN Ở VIỆT NAM. Lịch sử phát triển Việt Nam có lịch sử phát triển gắn liền với quá tình dựng nước và giữ nước, các thé hệ ông cha đã không ngimg khai phá mở rộng đất dai để sản xuất nôn nghiệp vàphát iễn dt nước, Te ee vùng trang dụ, miễn nổi, ông cha ta đã tiến din sác vùng đồng bằng, nơi có nguồn tài nguyên nước dỗi dao, với các hình thức làm thuỷ lợi sơ khai ban đầu như be ba, giữ nước, đảo mương tiêu thoát nước, dip để ngăn lũ để sản xuất. Cúc hoạt động thủy lợi đã hạn chế từng bước tác hại của lũ lụt nhằm khai phá ra những vùng châu thể mầu mỡ của các dong sông để rồng tot, chăn môi, phát tiễn kinh tế - văn hoá — xã hội, tạo nên nén văn minh lúa nước của Việt Nam. Là nước nông nghiệp, mật độ dân số khá cao, đất canh tác có ít, trước.

kia sản xuất lệ thuộc vào thiên nhiên. Sau khi mi Bắc được hoàn toàn giải phóng (1954), Đảng và Nhà nước Việt Nam đã chú trọng công tác thuỷ lợi, soi thu lợi à mặt trận bàng đầu trong sả xuất nông nghiệp "Được sự quan tâm hỗ trợ đầu tư của Nhà nước, thực hiện phương châm. Nha nước và nhân dân cùng làm, nhân dân ta đã đưa công tác thuỷ lợi phát triển từng bước, ngoài mục tiêu phục vụ nông nghiệp, phòng chống thiên tri đã đi vào quản lý khai thác, phát triển hợp lý tài nguyên nước phục vụ cho các. ngành kinh tế, đời sống nhân din và bao vệ phát triển môi trường sinh thái Những thành tựu chính trong phát triển thuỷ lợi ở Việt Nam chủ yếu ở các lĩnh vực; ~ Tưới, tiêu phục vụ sản x nông nghiệp.

= Phòng chống thiên tai - Phát tiễn thuỷ diện ~ Cp nước sinh hoạt, công nghiệp ~ Một số vẫn để bảo vệ môi trường ~ Một số thành tự khoa học kỹ thuật lin quan Năm 1945 cả nước mới có 13 hệ thống thuỷ nông vừa và lớn tập trung 6 các tình trung du, đồng bằng Đắc bộ, khu 4 cỗ. duyên hai miễn Trung cùng với một số kênh lạch tạo nguồn ở dng bằng sông Cứu Long. Tổng năng lực tưới mới đạt 324.000 ha, tiêu mới đạt 77.000 ha, Tinh đến năm 2000, cả nước đã xây dựng được trên 80 hệ thống thủy. lợi vừa và lớn, hàng ngàn công tình thủy lợi nhỏ, trong đó có gin 500 hỗ đập lớn có dung tích trên 1 triệu m’ nước hoặc có đập cao trên 10m hoặc công trình xả lũ trên 2000mÏ⁄s (phân loại theo tiêu chuẩn của ICOLD).

“Trong những thập kỷ qua đặc biệt sau ngày sự quan tâm của Bang và Chính phủ đã đầu tư xây dựng được hệ thống công, trình thuỷ lợi đồ sộ: đã xây dung 75 hệ thống thủy lợi lớn, 1967 hỗ chứa dung tích trên 2 triệu mỶ, hơn 5.000 cổng tưới, iêu lớn, trên 10.000 tram bơm lớn và vừa có tổng công suất bơm 24,8 (10%m'/h), hàng vạn công trình thủy lợi vừa và nhỏ Đã xây dựng 5 700 km dé sông, 3.000 km để biển, 23,000 km bờ bao và hàng ngàn cống dưới dé, hàng trăm km kè và nhiều hỗ chứa lớn tham gia. chống lĩ cho bạ du, các hd chưa lớn thuộc hệ thống sông Hồng có khả năng cắt lũ 7 tý mÌ, nâng mức chống 18 cho hệ thống đề với con 10 500 năm xuất hiện một lần. Tổng năng lực của các hệ thống đã bao đảm tưới trực ti 345 triệu ha, tạo nguồn cho 1,13 4 gu ha, tiêu 1.4 wig ha, ngăn mặn 0.87 triệu hà và cải tạo chua phèn 1,6 triệu ha; cấp và tạo nguồn cáp nước 5-6 tỷ mÏ/năm. cho sinh hoạt, công nghiệp, du lich, dich vu.; Cấp nước sinh hoạt nông thôn 4 70-75% ting số dân.

Do vậy góp phn quan trong đưa Việt nam từ chỗ thiểu lương thực trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ nhất trên thể giới. Bộ mặt nông thôn mới không ngừng đối thay, an ninh lương thực, an toàn trước thiên tai, ôn. đình xã hội, sử dung nước sạch và vệ sinh môi tường được cải thiện, Tuy nhiên, do tốc độ nhanh của quả tình đô thi hoá và công nghiệp hoá đã khiến cho nhiều hệ thống công trình thuỷ lợi không đáp ứng kịp kể cá về quy mô lẫn sự lạc hậu của nó, Trước một thách thức mới của nhân loại là cuộc chiến. chống biến đổi khí hậu mà Việt Nam là một trong những nước được đánh giá là ảnh hưởng nặng nề nhất, đồi hỏi chúng ta phải nhìn nhận toàn diện để đưa ra một giải pháp tông thể kể cả trước mắt và lâu dài.

Đặc biệt cần quan tâm. đến hiện trạng các hệ thông công tinh thuỷ lợi và chất lượng nước của các hệ thống này 1.2, Đặc điểm nguồn nước, khai thác sử dụng 1. Đặc diém nguẫn mước Việt Nam nằm ở Đông Nam A, thuộc hạ lưu hai hệ thống sông lớn là sông Hồng và sông Mê Kông, chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa và dong chảy khá phong phú, tổng lượng mưa và đồng chay khả phong phú, tổng lượng dong chảy bình quân là 835 tỷ m`, đứng thứ 12 trên trên thé giới. Rong đó 62% của tổng lượng dong chủy trên là từ bên ngoài lãnh thổ chủy vào và tập trung ở Đồng bằng sông Cửu Long, sông Hồng.

Các vùng còn lại đều có lượng dong chảy thấp so với mức trung bình của thể giới Do phân bố mưa và đồng chảy không đều theo không gian, thời gian, mùa. mưa lại tring với mùa bão nên từ xa xưa đất nước ta đã phải đối mặt với nhiều thiên tai, đặc biệt là bão, lụt, úng, hạn. Khai thác sử đụng CCác công tình thuy lợi ở Việt Nam chủ yếu được sử dụng ở các lĩnh ware: Phục vụ sản xuất nông nghiệp: phòng chống thiên tay phát iển thuỷ ; cấp nước sinh hoạt, công nghiệp; Một số vấn để môi trường; Một số tự khoa học kỹ thuật. (Qui khai thác và sử dụng các hệ thống thuỷ lợi đã tạo điều kiện quan trong cho pháttriển nhanh và én định điện tích canh tác, năng suất, sản lượng úa để đảm bảo an ninh lương thực và xuất khẩu, Cá ng trình thủy lợi đã góp phan, cải tạo đất chưa, phèn, mặn, cải tạo môi trường nước như vùng Bắc Nam Hà, Nam Yên Dũng; vùngTứ Giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười Phát triển thuỷ lợi đã tạo điều nh thành và phát triển các vùng chuyên canh cây trồng, vật nuôi như lúa, ngô ở đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng, cao su và cà phê ở miễn Đông nam Bộ, Tây Nguyên.

chi ở Trung du và miễn núi Bắc Bộ, Nuôi trồng thủy sản phát tiền bền vững tại những vùng có hệ thống thủy lợi bảo đảm nguồn cấp và thoát nước (nước ngọt, mặn) chủ động ở các vùng đồng bằng, ven biển. - Phòng chống giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai (lũ lụt, ứng, hạn, sat lờ,.) bảo vệ tinh mạng, sản xuất, cơ sở hạ ting, hạn chế dich bệnh. Hệ thông để biển ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có thể ngăn mặn và tiểu tin suit 10% gặp bão cấp 9. Hệ thống dé Trung Bộ, bờ bao đồng bằng Sông Củu Long chống, được lũ sớm và lũ tiểu mãn để bảo vệ sản xuất vụ Hè Thu và Đông Xuân.

Các công trình hd chứa lớn và vừa ở thượng du đã tùng bước đảm bảo chống lũ cho công tình và tham gia cất 18 cho họ du “Các sông trình chống lĩ ở đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) vẫn được duy tu, cũng cổ. Hàng năm các công tình thuỷ lợi bảo đảm cấp 5-6 tỷ m nước cho sinh hoạt, công nghiệp, dich vụ và các ngành kính tế khác như cấp nước sinh hoạt cho đồng bằng, trung du miễn núi. Đến nay khoảng 70-75% số dân nông thôn đã được cấp nước hợp vệ sinh với mức cấp 60 ngày đêm; cắp nước cho các khu công nghiệp, các làng nghề, bến cảng. Các hỗ thuỷ lợi đã trở thành các điểm du lịch hap dẫn du khách trong nước và quốc tế như: Đại ải, Đồng Mô - Ngai Sơn, hd Xuân Hương, Dầu Tiếng - Các hệt hồng thủy lợi gốp phần lớn vào xây dựng nông thôn méi: thủy lợi là biện pháp hết sức hiệu quá đảm bảo an toàn lương thực tại chỗ, ôn định xã hội, xoá đối giảm nghèo nhất là tại các vùng sâu, vùng xa, biên giới Đã có nhiều công trình thuỷ điện vừa và nhỏ do ngành Thuy lợi đầu tư xây dựng.

Sơ đồ khai thác thuỷ năng tên các sông do ngành Thuỷ lợi để xuất trong quy hoạch đồng vai t quan trọng để ngành Điện triển khai chuẩn bị đầu tư, xây dựng nhanh và hiệu quả hơn. - Ngoài ra thủy lợi còn góp phần cái tạo mỗi trường: các công tinh thủy lợi đã góp phần làm tăng độ ẩm, điều hòa dòng chảy, cải tạo đắt chua, phèn, mặn, cải tạo môi trường nước, phòng chồng cháy rin thuỷ lợi kết hợp giao thông, quốc phòng, chỉnh trang đô hạ ting nông thôn: nhiều trạm bơm phục vụ nông nghiệp góp phần đảm bảo. tiêu thoát nước cho các đô thị và khu công nghiệp lớn. 4) Tuy nhiên công tác thiy lợi vẫn còn những tồn tại chính “Thuỷ lợi chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát triển của các đô thị lớn, hiện có.

các thành phổ lớn dang bị ngập lụt năng do ngập tiều (TP Hồ Chi Minh, Cin Thơ, Cả Mau, Hải Phòng và Vinh Long). Thành phổ Huế và các đô thị khu 9 vực Trung Bộ, ngập ting do lũ. Thành phố Hà Nội va các dé thị vùng đồng. bằng sông Hồng ngập ting nặng do mưa, “Các công trình phòng chống và giảm nhẹ thiên tai, mặc dù cũng đã đầu tư.

xây dựng nhiễu hỗ chứa thượng nguồn kết hợp hệ thống để dưới hạ du nhưng hiện nay hệ thing để biển, để sông và các cổng dưới dé vẫn còn nhiều bắt cập, phần lớn để chưa đủ mặt cắt thiết kế, chỉ chống lũ đầu vụ và cuỗi vụ, chính vụ (min Trung), các sng đưới đê hư hỏng và x ự cắp nhiều. Hiện tượng bồi p, xối lở các của sông miỄn Trung còn diễn ra nhiều và chưa được khắc phục được Nước thai không được xử lý hoặc xử lý không trigt để đỗ vào kênh gây 6 nhiễm nguồn nước trong hệ thống thủy lợi: Bắc Đuống, Sông Nhuệ. Quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá và nuôi trồng thủy sản làm thay đổi điện tích và cơ cấu sự dụng đất tạo ra những yêu cầu mới đối với công tác thuỷ lợi.