Chương 1: BOI CANH LICH SU VA TINH HÌNH VIỆT KIEU O TÂN DAO, TAN THE GIOI 1. Bối cảnh quốc tế và Việt Nam 1. Tình hình quốc tế Trong những năm 1955 - 1965, tình hình thế giới có nhiều biến đổi sâu sắc. Sự lớn mạnh của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa trở thành nhân tố quan trọng góp phần ngăn chặn chính sách gây chiến, xâm lược của chủ nghĩa thực dân, giữ gìn hòa bình thé giới.
Thời gian này, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Năm 1955, Liên Xô hoàn thành trước thời hạn kế hoạch 5 năm lần thứ năm (1951 - 1955) với nhiều thành tựu quan trọng: Tổng sản lượng công nghiệp 1955 tăng 85% so với năm 1951, gấp 3,5 lần trước chiến tranh; than đá năm 1955 chiếm 20% tổng sản lượng của thé giới; sản lượng dau lửa tăng từ 1955 - 1957 tăng bình quân hàng năm 11,4 triệu tan nâng lên 113 triệu tan năm 1958. Liên Xô trở thành nước đứng đầu châu Âu va thứ hai thé giới về sản lượng điện, năm 1958 là 233 tỉ kw/h. Trong khoa học kỹ thuật Liên Xô là nước đầu tiên trên thế giới sản xuất điện nguyên tử và phóng thành công vệ tinh nhân tạo lên vũ trụ [46, tr.
Với những tiến bộ vượt bậc về khoa học - kỹ thuật đánh dau bang sự kiện Liên Xô chế tạo thành công bom nguyên tử (1949), bom binh khí (1953), sản xuất tên lửa vượt đại châu (1957) đã phá vỡ thế độc quyền hạt nhân của Mỹ khiến cho tương quan lực lượng giữa hai phe tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa có sự thay đôi. Dé củng cô sức mạnh của mình, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã thành lập Hội đồng tương trợ kinh té! (SEV) năm 1949 và khối Hiệp ước quân sự Vácsava” (1955). ! Ngày 8 - 1 - 1949, Hội nghị kinh tế gồm đại biểu các nước Liên Xô, Anbani, Ba Lan, Bungari, Hunggari, Rumani, Tiếp Khắc đã quyết định thành lập tổ chức kinh tế của các nước xã hội chủ nghĩa (khối SEV) nhằm 13 Cùng với sự giúp đỡ của Liên Xô, các nước xã hội chủ nghĩa khác ở Đông Âu cũng đạt được nhiều thành tựu quan trọng: Năm 1955, công nghiệp Ba Lan tăng gấp 4 lần trước chiến tranh, nhiều ngành công nghiệp mới ra đời. Năm 1956, Cộng hòa Dân chủ Đức hoàn thành kế hoạch 5 năm lần thứ hai, trở thành nước đứng đầu châu Âu về sản lượng điện theo đầu người, đứng thứ hai thế giới về sản lượng hóa chất theo đầu người.
Năm 1957, Trung Quốc hoàn thành kế hoạch 5 năm (1953 - 1957) với nhiều kết quả mới trong phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa cũng bắt đầu mắc nhiều sai lầm nghiêm trọng, nhất là chủ trương “đại nhảy vọt” của Trung Quốc. Sau khi Stalin qua đời (ngày 5 - 3 - 1953) Liên Xô đã xảy ra một số thay đổi lớn trong giới lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước. Đồng thời, những bat cập trong lý luận và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội bắt đầu xuất hiện, ảnh hưởng trực tiếp đến phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, tiêu biểu là tư tưởng xét lại ở Liên Xô va đường lối “tam hòa” của Trung Quốc đã khiến hai trụ cột trong phe xã hội chủ nghĩa bất hòa, mâu thuẫn.
Trong phe tư bản chủ nghĩa, Mỹ đóng vai trò là “trụ cột” ở Tây Âu. Trong thời gian này, Mỹ tiếp tục day mạnh chiến tranh lạnh với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa nhằm chống lại phong trào cộng sản và giải phóng dân tộc, ngăn chặn làn sóng chủ nghĩa xã hội tràn qua vĩ tuyến 17 của Việt Nam xuống Đông Nam Á, Mỹ đã ra sức thành lập tổ chức Hiệp ước Đông Nam Á (SEATO) ngày 8 - 9 - 1954. Trong những năm 1957 - 1961, Mỹ đã phải giải quyết liên tiếp hai cuộc khủng hoảng kinh tế ở trong nước. Nhưng giấc mơ về một “đại thế kỷ My” và tham vọng bá chu thế giới vẫn tiếp tục được đây mạnh, thúc đây hợp tác, giúp đỡ nhau về kinh tế, văn hóa, khoa học - kỹ thuật giữa Liên Xô với các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu.
? Thành lập ngày 14 - 5 - 1955 tại Warszawa, sau khi Liên Xô, Albania, Ba Lan, Bulgaria, Hungary, Romania, Cộng hòa dân chủ Đức, Tiệp Khức ký kết Hiệp ước hữu nghị hợp tác và tương trợ, có hiệu lực từ tháng 6 năm 1955. 14 nhất là khi hai nước lớn trong phe xã hội chủ nghĩa bắt đầu có những mâu thuẫn bất hòa vào cuối năm 50 (thế kỷ XX). Trước sự lớn mạnh của hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, phong trào giải phóng dân tộc, dân chủ, hòa bình trên khắp thế giới, Mỹ đã phải điều chỉnh chiến lược toàn cầu chuyển hướng quan hệ quốc tế từ đối đầu căng thăng sang hòa hoãn với Liên Xô. Cuối thập niên 50 (thế kỷ XX), phong trào giải phóng dân tộc đang phát triển như vũ bão.
Ở Đông Dương, cách mạng ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia giành thang lợi, buộc Pháp ký Hiệp định Gionevo, đã làm sụp đồ căn bản của chủ nghĩa thực dân cũ, đây chủ nghĩa thức dân mới lâm vào khủng hoảng. Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” ở Việt Nam đã trở thành biểu tượng, là nguồn cô vũ lớn lao đối với phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, hàng loạt các nước ở châu Á, Phi, Mỹ La tinh đều đứng lên đấu tranh chĩa mũi nhọn chống Mỹ. Trong thời gian này, Mỹ đang từng bước can thiệp vào miền Nam Việt Nam với nhiều hoạt động nhằm phá hoại Hiệp định Gionevo, tăng cường lực lượng quân sự ở Thái Lan, ra sức can thiệp vào Lào, phá hoại hiệp định đình chiến ở Triều Tiên. Trong quan hệ đối ngọai với Trung Quốc, Mỹ đã có những dé nghị cụ thê về vấn đề Đài Loan, hiệp ước an toàn Thái Bình Dương, song thái độ giữa Mỹ và Trung Quốc chưa có thay đổi trong việc Trung Quốc tham gia Liên hợp quốc.
Như vậy, tình hình thế giới đang diễn biến phức tạp, khó lường. Sự lớn mạnh của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã trở thành nhân tố quan trọng góp phần ngăn chặn chính sách gây chiến, xâm lược của chủ nghĩa thực dân, giữ gìn hòa bình thé giới. Bên cạnh đó, Mỹ đang tiếp tục day mạnh Chiến tranh lạnh với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu nhằm chống lại phong trào giải phóng dân tộc, ngăn chặn làn sóng chủ nghĩa xã hội ở châu Á, trọng tâm là phong trào cách mạng của Việt Nam. Trong thời 15 gian này, phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới đang tiến những bước mới, có nhiều đặc sắc, góp phần cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc ở Đông Dương, hỗ trợ tích cực cho sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam sau năm 1954.
Béi cảnh lịch sử Việt Nam Với thắng lợi của trận quyết chiến chiến lược ở Điện Biên Phủ (1954), Pháp phải ký Hiệp định Gionevo cham dứt chiến tranh ở Đông Dương, mở ra một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên chiến thắng ách nô dịch của chủ nghĩa thực dân cũ. Chiến thắng Điện Biên Phủ đã đánh dấu sự kết thúc thăng lợi cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ suốt 9 năm của dân tộc Việt Nam chống thực dân Pháp và sự can thiệp của Mỹ, giáng đòn quyết định, đập tan ý chí xâm lược của các thế lực thực dân hiếu chiến. Sau khi ký kết Hiệp định Gionevo, đất nước tạm thời chia cắt thành hai miền với hai chế độ chính trị khác nhau. Ở miền Bắc, ngày 10 - 10 - 1954, Hà Nội được giải phóng.
Ngày | - 1 - 1955, 25 vạn đồng bảo và chiến sĩ tham dự mít tinh lớn ở quảng trường Ba Đình chào mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng trở về Thủ đô. Sau 9 năm kháng chiến trường kỳ, nhân dân miền Bắc được giải phóng hoàn toàn, bước đầu khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh, từng bước xây dựng chủ nghĩa xã hội trở thành nền tảng, căn cứ địa vững chắc cho cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam. Đồng thời, “miền Bắc được giải phóng là một thắng lợi to lớn của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và đặt cơ so vững chắc cho cuộc dau tranh dé thực hiện một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập dân chủ và giàu mạnh” [25, tr. Ngay sau khi được giải phóng, miền Bắc nhanh chóng bắt tay vào khôi phục kinh tế trong diéu kién kho khan vé nhiéu mat: Nông nghiệp bị thiệt hại nghiêm trọng bởi chiến tranh, 143.000 héc ta ruộng đất bị bỏ hoang, 8 công trình đại thủy nông bị phá hủy, thiên tai liên tiếp xảy ra.
Ở nông thôn, hàng 16 trăm gia đình bị địch càn quét, đốt phá, không có nhà để ở. Gần một triệu đồng bào công giáo bị dụ dỗ, cưỡng ép di cư vào Nam bỏ lại hàng chục nghìn héc ta ruộng đất hoang. Nạn đói lan rộng khắp nơi. Nền công nghiệp vốn nhỏ yếu lại bị thiệt hại nặng nề, gần 50% kho tàng công sở bị phá hoại, hàng chục vạn người thất nghiệp.
Thủ công nghiệp bị đình đốn. Giao thông vận tải được coi là huyết mạch của nên kinh tế quốc dân bị phá hủy nghiêm trọng. Tình hình đó đặt ra yêu cầu khôi phục kinh tế là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu. Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 7 (3 - 1955) đã đưa ra phương châm khôi phục kinh tế miền Bắc với nội dung: khôi phục nông nghiệp; phục hồi giao thông vận tải làm cho mạch máu kinh tế được lưu thông; điều chỉnh công thương nghiệp tư doanh; khôi phục công nghiệp; củng cố tài chính, ổn định tiền tệ và bình 6n vật giá, tăng cường kinh tế quốc doanh, xây dựng kinh tế hợp tác xã, xây dựng nông trường quốc doanh [26, tr.
Nghị quyết Hội nghị đặc biệt nhân mạnh khôi phục kinh tế gắn liền với sự phát triển cân đối giữa các ngành: nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, thương mại. trong đó, phục hdi và nâng cao sản xuất nông nghiệp là đầu mối dé khôi phục kinh tế. Đến cuối năm 1957, nhiệm vụ khôi phục kinh tế ở miền Bắc cơ bản được hoàn thành. Đặc biệt, trong 3 năm (1955 - 1957) kinh tế miền Bắc có những chuyên biến đáng kể.