Chương 1: Các yếu tố tác động tới sự tham gia của Trung Quốc vào Tổ chức Hợp tác Thượng Hải Chương này phân tích các nhân tổ thúc day sự tham gia của Trung Quốc vào Tổ chức Hợp tác Thượng Hải dé thay được việc nước này tham gia vào tô chức này là sự kết hợp của cả yếu tố chủ quan và khách quan. Chương 2: Quá trình tham gia của Trung Quốc trong Tổ chức Hợp tác Thượng Hai (2001 — 2020) Chương 2 là nội dung chính của luận văn. Do đó, nội dung sẽ tập trung vào phân tích mục tiêu, sự tham gia của Trung Quốc vào Tổ chức Hợp tác Thượng Hải trên các lĩnh vực hợp tác cụ thê. Chương 3: Nhận xét và dự báo Chương này đưa ra những đánh giá về vai trò của Trung Quốc trong Tổ chức Hợp tác Thượng Hải.
Trên cơ sở phân tích những khó khăn và thuận lợi trong quá trình tham gia của Trung Quốc, từ đó, đưa ra dự báo sự tham gia của Trung Quốc trong tổ chức này thời gian tới. CÁC YEU TO TÁC ĐỘNG TỚI SỰ THAM GIA CUA TRUNG QUOC VÀO TO CHỨC HOP TÁC THƯỢNG HAI 1. Các yếu tố bên trong 1. Bối cảnh khu vực Trung A sau Chiến tranh Lạnh - Các nước Trung Á mới độc lập sau khi Liên Xô tan rã.
Trung A bao gồm năm quốc gia: Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan, đa dạng về văn hóa và sắc tộc đã đi theo những con đường khác nhau để chuyên đổi chính trị và kinh tế kể từ khi giành được độc lập từ Liên Xô. Không giống như các nước khu vực Baltic và Caucasus, các nước ở khu vực Trung Á không đi đầu trong phong trào giải phóng dân tộc vào cuối thời kỳ Xô Viết. Cho đến tháng 11/1991, lãnh đạo của những nước này đã tham gia các cuộc đàm phán gia hạn Hiệp định Liên bang Xô Viết với Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev. Tuy nhiên, sau khi Liên Xô giải thể vào tháng 12/1991, giới tinh hoa chính trị (chủ yếu là các cựu lãnh đạo của các cơ cau cộng hòa của Đảng Cộng sản Liên Xô) đã năm bắt thời cơ và bắt đầu thành lập các chế độ chuyên chế mới (ngoại trừ Kyrgyzstan) [Bates Gill, 2001].
Trong những năm 1990, Trung A trải qua nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi kinh tế giống như Trung và Đông Âu cũng như các nước trước đây là cộng sản khác, chăng hạn như lạm phát tăng vọt, phá sản một phần và sự sụp đồ của hệ thống phúc lợi kiêu Liên Xô. Các quốc gia Trung Á không giáp biển, mặc dù Kazakhstan và Turkmenistan có biên giới với Biển Caspi, nhưng đây không phải là vùng biển mở. Hơn nữa, mạng lưới giao thông của Liên Xô tập trung ở Nga và các nước cộng hòa thuộc Liên Xô khác, vì vậy kết nối giữa các nước Trung Á với thế giới bên ngoài hầu như không tôn tai. 11 Mặc dù có chung lịch sử và được coi là một khu vực nhưng các nước Trung Á khác nhau về trình độ phát triển kinh tế, chính trị, thành phần văn hóa, dân tộc và quan hệ với thế giới bên ngoài.
Bên cạnh đó, các nước Trung A cũng phải hứng chịu những bất 6n chính trị (cơ bản là xung đột sắc tộc, giáo phái, gia tộc, các chế độ độc tài. Có thé ké đến cuộc nội chiến, bao loạn sắc tộc ở Osh (Kyrgyzstan). và những cuộc xâm lược không thường xuyên của các chiến binh thánh chiến từ Afghanistan. Điều này đã khiến cho tình hình an ninh tại khu vực trở nên bất ồn.
Khu vực lân cận Trung Á cũng tiềm ấn nhiều rủi ro an ninh, đặt ra giới hạn về tiềm năng cho các nước tại khu vực. Các rủi ro bao gồm cuộc nội chiến liên tục ở Afghanistan, phong trào ly khai ở khu vực Tân Cương của Trung Quốc, xung đột An D6-Pakistan ở Kashmir, xung đột ở Nam Caucasus và sự cô lập kinh tế, chính trị kéo dài của Iran. Ngoài ra, Trung A luôn tiềm ân những nguy cơ bất ổn bởi tôn giáo chính tại khu vực này là đạo Hồi, trong đó các thé lực Héi giao cuc doan tai đây khiến nguy cơ xảy ra khủng bố cao, nhất là khu vực nay là cửa ngõ sang Trung Đông. Cải cách chính trị, kinh tế không triệt để và hàng hoạt các vấn đề xã hội khác đã khiến Trung Á trở thành vùng đất màu mỡ của các nhóm Hồi giáo cực đoan.
Đã có rất nhiều phần tử Hồi giáo cực đoan tại Trung Á tham gia các lực lượng khủng bố tại Afghanistan. - Các nước Trung A, Nga và Trung Quốc đối mặt với sự phát triển của hoạt động ly khai, khủng bố. Tại khu vực Trung Á, sau khi các nước tại khu vực này trở thành các quốc gia độc lập, các đường biên giới quốc gia được tạo dựng trên nguyên tắc phân chia và quy định trước đây đã không phù hợp, gây tranh cãi, chia rẽ các nhóm dân tộc, làm gián đoạn con đường thương mại và viễn thông. Xung đột bạo lực nỗ ra giữa các nhóm thiểu số trong khu vực.
Nội chiến ở Tajikistan (1992 - 1997) cang lam cho tinh hinh khu vuc Trung A trở nên bất ổn. Bên 12 cạnh đó, khu vực biên giới tại các nước này là nơi diễn ra các hoạt động thương mai trái phép như vận chuyên vũ khí và thuốc phiện từ Afghanistan. Nạn buôn bán ma túy kéo theo sự phát triển của các tô chức tội phạm, nạn tham nhũng, chủ nghĩa khủng bố. Các phong trào Hồi giáo cực đoan từ Afghanistan qua các đường biên giới thâm nhập vào các nước Trung Á, kết hợp với lực lượng Hồi giáo ly khai trong vùng Tân Cương thuộc Trung Quốc nhằm mục tiêu thiết lập một quốc gia bao gồm cả năm nước Trung Á và vùng Tân Cương thuộc Trung Quốc.
Đối với Nga: Nga có đường biên giới phía Đông và Đông Nam tiếp giáp với một bên là Trung Quốc, một bên là các nước Trung Á. Khu vực Trung Á là một trong những con đường chính dé chủ nghĩa khủng bé quốc tế và chủ nghĩa cực đoan tiễn vào khu vực phía Nam của Nga. Trung Á còn là nơi phiến quân Hồi giáo ly khai của nước Cộng hòa Chechnya ấn nau, đe dọa đến sự toản vẹn và thống nhất nước Nga. Do có vi trí địa lý gần nhau, những bat 6n nội bộ tại các nước Trung Á (khả năng kiểm soát, cai trị , điều hành hành công việc quốc gia yêu kém) đã trở thành mỗi đe dọa nghiêm trong an ninh bên ngoài đối với Nga.
Ngoài ra, mức độ lan tỏa và ảnh hưởng gay gắt của những vấn đề như xung đột sắc tộc tranh chấp biên giới, chủ nghĩa khủng bố, buôn lậu ma túy. ở Trung Á cũng ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh nội địa của Nga. Đối với Trung Quốc: Sau khi Liên Xô tan rã, tình hình an ninh khu vực miền Tây của Trung Quốc bị đe dọa bởi chủ nghĩa ly khai, chủ nghĩa khủng bố và chủ nghĩa cực đoan. Là một nước láng giềng của Trung Á, mối đe dọa đối với an ninh Trung Á sẽ ảnh hưởng một cách tự nhiên tới Trung Quốc, đặc biệt là khu vực Tân Cương.
Toàn vẹn lãnh thổ của Trung Quốc bị thách thức bởi phong trào ly khai tại khu vực Tân Cương. Mục tiêu chính của phong trào này là thành lập một nhà nước độc lập tách biệt với Trung Quốc. Do đó, các phan từ của phong trào này thường xuyên tiến hành các hoạt động bạo lực, khủng bố. Từ thập niên 90 của thế kỷ XX , trong bối cảnh chủ nghĩa khủng bố 13 quốc tế lan rộng, chủ nghĩa khủng bố ở khu vực Tân Cương có xu hướng tăng lên, tạo thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với việc thống nhất đất nước và sự ôn định xã hội của khu vực Tây Bắc Trung Quốc.
Do các nguyên nhân lịch sử, dân tộc, văn hóa, ngôn ngữ và tôn giáo, khu vực Tân Cương có mối liên hệ phức tạp với khu vực Trung Á. Tình hình Trung Á nếu có biến động sẽ có ảnh hưởng tới an ninh khu vực Tây Bắc Trung Quốc. Vì vậy, chính sách và mục tiêu của Trung Quốc ở khu vực Trung A rat rõ rang, đó là không dé khu vực Trung A trở thành căn cứ hoạt động bên ngoài của phong trào ly khai tại Tân Cương, không để khu vực Trung Á trở thành con đường chính đề các phần tử ly khai tại Tân Cương liên hệ với các tô chức khủng bố quốc tế; kiểm soát và ngăn chặn chủ nghĩa khủng bố và cực đoan từ lãnh thé các nước Trung A tiến vào Trung Quốc. Nhu cau hợp tác của các nước tại khu vực Trung A Sau khi Liên Xô tan rã, các nước Trung A có được độc lập nhưng môi trường an ninh tại khu vực, quốc tế bất on cùng với thực lực yếu kém đã thúc đẩy các nước tại khu vực này hợp tác với Nga, Trung Quốc và ngược lại.
Trung Á là khu vực địa lý nằm ở trung tâm châu Á, không tiếp giáp biển hay đại dương nào. Phía Đông giáp Trung Quốc, phía Nam giáo Afghanistan, Trung Đông và các quốc gia Hồi giáo, phía Bắc và Tây Bắc giáp khu vực Kavkaz, châu Âu và Nga. Sau khi trở thành các quốc gia độc lập, có chủ quyền, các nước tại khu vực Trung Á phải đối mặt với hàng loạt khó khăn, thách thức. Trước hết, nền kinh tế của các quốc gia Trung Á đang trong tình trạng yếu kém và khó khăn, cơ sở hạ tầng thấp, kỹ thuật công nghệ lạc hậu và cần vốn đầu tư.
Thói quen tự hài lòng và phụ thuộc vẫn tồn tại, việc chuyên đổi mô hình kinh tế từ chuyên môn hóa, phân công theo vùng miễn sang cơ chế đa thành phần diễn ra chậm và kém hiệu quả. Nhiều nước có nguồn năng lượng nhưng thiếu khả năng đầu tư khai thác và phương tiện vận chuyền. 14 Thứ hai, sự phân chia về hệ tư tưởng chính trị trong các tầng lớp xã hội và giới lãnh đạo các quốc gia khu vực diễn ra phức tạp. Một số giới chức thuộc các đảng phái, liên minh cầm quyền cánh tả muốn có một xã hội hòa hợp và liên kết các nước truyền thống.
Trong khi đó, các nhà lãnh đạo cánh hữu, các đảng đối lập và đa số giới trẻ lại có tư tưởng tự do hóa, dựa vào bên ngoài dé phát triển. Các xu hướng chính trị khác nhau nay đang tạo ra các mâu thuẫn xã hội, tiềm ân nguy cơ mat ôn định. Thứ ba, xung đột sắc tộc và tranh chấp lãnh thổ giữa một số quốc gia vẫn diễn biến phức tạp, có khả năng gây mắt ôn định khu vực và dé bị các thé lực bên ngoài lợi dụng.