Cơ sở phương pháp luận của việc nghiên cứu và phát triển văn hoá con người và nguồn nhân lực trong điều kiện kinh tế thị trường toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế

Nghiên cứu phương pháp luận phát triển văn hóa, con người, nguồn nhân lực trong bối cảnh kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế. Tài liệu hữu ích.

• Tác giả: Ths. Phạm Thanh Đức
• Người hướng dẫn: Pgs. Hồ Sỹ Quý
• Trường học: Viện Nghiên cứu Con người
• Chuyên ngành: Khoa học công nghệ
• Đề tài: Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu và phát triển văn hóa, con người và nguồn nhân lực trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài
• Năm xuất bản: 2006

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên cứu Phát triển Văn Hóa và Con Người

Chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước KX.05 tập trung vào nghiên cứu và phát triển văn hóa, con người và nguồn nhân lực trong bối cảnh kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Mục tiêu là xây dựng cơ sở phương pháp luận vững chắc, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát huy giá trị văn hóa Việt Nam. Nghiên cứu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đòi hỏi nguồn nhân lực phải đáp ứng được những yêu cầu khắt khe về kiến thức, kỹ năng và thái độ. Việc bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống cũng là một yếu tố then chốt để giữ vững bản sắc dân tộc.

1.1. Vai trò của Khoa học và Công nghệ trong Phát triển Văn hóa

Tiến bộ khoa học và công nghệ tạo ra những biến động sâu sắc trong đời sống con người, tác động mạnh mẽ đến văn hóa và xã hội. Sự thâm nhập sâu rộng giữa các ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ hình thành những lĩnh vực mới, tạo sự thống nhất giữa khoa học tự nhiên, xã hội và nhân văn. Áp dụng công nghệ thông tin, viễn thông đã thay đổi phương thức làm việc, học tập, giải trí, thương mại quốc tế và sản xuất, dẫn đến biến đổi sâu sắc các đặc tính văn hóa, giáo dục. Theo tài liệu gốc, khoa học và công nghệ đã “tác động đáng kể đến nền văn hóa và sự giao tiếp xã hội”. Chính vì vậy việc áp dụng khoa học và công nghệ trong phát triển văn hóa là vô cùng quan trọng

1.2. Tác động của Hội nhập Quốc tế đến Nguồn Nhân lực Việt Nam

Hội nhập quốc tế mang đến cơ hội tiếp cận tri thức, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức lớn đối với nguồn nhân lực Việt Nam. Để cạnh tranh thành công trên thị trường lao động quốc tế, người lao động Việt Nam cần nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, kỹ năng mềm và khả năng thích ứng với môi trường làm việc đa văn hóa. Theo nghiên cứu, để hội nhập hiệu quả, việc xây dựng chính sách và giải pháp vĩ mô cho tác động của khoa học và công nghệ đến quan hệ văn hóa - con người - nguồn nhân lực là rất quan trọng, bởi khoa học và công nghệ có thể làm tăng khoảng cách giữa các nước giàu và nghèo. Như vậy, hội nhập không chỉ là cơ hội mà còn tiềm ẩn những thách thức không nhỏ.

II. Thách Thức Thiếu Nghiên Cứu Sâu về Văn Hóa và Con Người

Nghiên cứu và phát triển văn hóa, con người và nguồn nhân lực trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Thiếu các nghiên cứu mang tính hệ thống, chuyên sâu về các giá trị văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn còn hạn chế. Chính sách phát triển văn hóa và con người chưa thực sự đồng bộ và hiệu quả. Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động. Nghiên cứu cũng chỉ ra tình trạng “phân phối rất bất công” thành quả cách mạng khoa học và công nghệ do chính sách của một số cường quốc, cách biệt về trình độ phát triển kinh tế - xã hội, dân trí.

2.1. Hạn chế trong Nghiên cứu Tâm lý Người Lao động Việt Nam

Nghiên cứu về tâm lý người lao động trong môi trường kinh tế thị trường còn chưa được chú trọng đúng mức. Các vấn đề như áp lực công việc, căng thẳng, mâu thuẫn trong quan hệ lao động, và sự gắn kết với tổ chức cần được nghiên cứu sâu hơn để có cơ sở đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường làm việc và nâng cao hiệu quả sản xuất. Thực tế, các nghiên cứu về sự hài lòng của nhân viên và tác động đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp còn khá hạn chế, đây là một điểm yếu cần khắc phục. Việc hiểu rõ tâm lý người lao động là yếu tố then chốt để xây dựng môi trường làm việc hiệu quả.

2.2. Thiếu Đầu Tư cho Phát Triển Văn Hóa Doanh Nghiệp Bền Vững

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc tạo dựng lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững. Việc xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp còn mang tính hình thức, chưa thực sự đi vào chiều sâu và trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh. Do đó, cần có sự đầu tư nhiều hơn về nguồn lực và thời gian để xây dựng văn hóa doanh nghiệp một cách bài bản, phù hợp với đặc thù của từng ngành nghề và doanh nghiệp, và đặc biệt phải chú trọng tính bền vững.

III. Cách Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Hữu Hiệu

Để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo. Nhà nước cần xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế. Các cơ sở đào tạo cần đổi mới chương trình giảng dạy, tăng cường tính thực tiễn và gắn kết với doanh nghiệp. Theo tài liệu, trong quá trình sản xuất, lao động của con người tác động trực tiếp đến sản phẩm vật chất ngày càng ít đi. Vì vậy cần đào tạo ra những người lao động có khả năng điều khiển thiết bị tự động, kiểm tra chất lượng và sự ổn định của hệ thống.

3.1. Đổi Mới Phương Pháp Đào Tạo Kỹ Năng Mềm Thiết Yếu

Các chương trình đào tạo kỹ năng mềm cần được đổi mới về nội dung và phương pháp, tập trung vào việc phát triển tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và lãnh đạo. Cần tăng cường các hoạt động thực hành, trải nghiệm thực tế để học viên có cơ hội áp dụng kiến thức vào tình huống cụ thể. Bên cạnh đó, cần chú trọng đào tạo kỹ năng số để đáp ứng yêu cầu của Cách mạng Công nghiệp 4.0.

3.2. Kết Hợp Đào Tạo Trí Tuệ Cảm Xúc và Đạo Đức Kinh Doanh

Ngoài kiến thức chuyên môn và kỹ năng mềm, cần chú trọng đào tạo trí tuệ cảm xúc (EQ) và đạo đức kinh doanh cho người lao động. EQ giúp người lao động kiểm soát cảm xúc, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với đồng nghiệp và khách hàng, đồng thời đưa ra quyết định đúng đắn. Đạo đức kinh doanh giúp người lao động nhận thức rõ trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và hành xử một cách trung thực, công bằng, liêm chính.

IV. Hướng Dẫn Xây Dựng Văn Hóa Doanh Nghiệp Trong Hội Nhập

Xây dựng văn hóa doanh nghiệp phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút nhân tài. Văn hóa doanh nghiệp cần thể hiện sự tôn trọng sự khác biệt văn hóa, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới, tạo môi trường làm việc cởi mở, minh bạch và công bằng. Văn hóa doanh nghiệp cần là yếu tố thúc đẩy sự gắn kết giữa các thành viên trong tổ chức, tạo động lực làm việc và nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần có sự tham gia của tất cả các thành viên trong tổ chức vào quá trình xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp.

4.1. Tạo Dựng Môi Trường Làm Việc Đa Văn Hóa và Hòa Nhập

Trong bối cảnh hội nhập, doanh nghiệp cần tạo dựng môi trường làm việc đa văn hóa, nơi các thành viên đến từ các quốc gia, vùng miền khác nhau có thể giao lưu, học hỏi và hợp tác hiệu quả. Cần xây dựng các chính sách và quy trình đảm bảo sự công bằng và tôn trọng đối với tất cả các thành viên, bất kể nguồn gốc văn hóa. Tạo cơ hội cho nhân viên tham gia các khóa đào tạo về văn hóa và kỹ năng giao tiếp liên văn hóa.

4.2. Tăng Cường Giao Tiếp và Chia Sẻ Thông Tin Trong Doanh Nghiệp

Giao tiếp hiệu quả và chia sẻ thông tin minh bạch là yếu tố then chốt để xây dựng văn hóa doanh nghiệp vững mạnh. Doanh nghiệp cần thiết lập các kênh giao tiếp đa dạng, từ trực tiếp đến trực tuyến, để tất cả các thành viên có thể dễ dàng trao đổi thông tin, chia sẻ ý tưởng và đóng góp vào sự phát triển của doanh nghiệp. Khuyến khích nhân viên tham gia vào các hoạt động giao lưu, học hỏi để tăng cường sự gắn kết và hiểu biết lẫn nhau.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Phát Triển Con Người trong Kinh Tế Số

Nghiên cứu và ứng dụng các kết quả nghiên cứu về phát triển con người trong bối cảnh kinh tế số là một hướng đi quan trọng. Cần tập trung vào việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực trong môi trường số, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao kỹ năng số, khả năng thích ứng và sáng tạo của người lao động. Theo tài liệu gốc, trong thế kỷ XX, con người được coi là trung tâm của sự phát triển, đóng vai trò quyết định ở cả “đầu vào” và “đầu ra”, và trong toàn bộ quá trình phát triển. Vì vậy, phát triển con người cần phải được chú trọng nhiều hơn.

5.1. Nâng Cao Kỹ Năng Số và Khả Năng Thích Ứng Công Nghệ Mới

Người lao động cần được trang bị các kỹ năng số cần thiết để làm việc hiệu quả trong môi trường số, bao gồm kỹ năng sử dụng các phần mềm, ứng dụng, công cụ trực tuyến, kỹ năng phân tích dữ liệu, kỹ năng bảo mật thông tin và kỹ năng làm việc từ xa. Cần tạo điều kiện để người lao động tiếp cận và làm chủ các công nghệ mới, đồng thời khuyến khích họ tham gia vào các khóa đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng.

5.2. Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo và Khả Năng Giải Quyết Vấn Đề Phức Tạp

Trong bối cảnh kinh tế số, người lao động không chỉ cần có kiến thức và kỹ năng chuyên môn mà còn cần có tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp. Doanh nghiệp cần tạo môi trường khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới và chấp nhận rủi ro, đồng thời cung cấp cho người lao động các công cụ và phương pháp tư duy sáng tạo để họ có thể đưa ra các giải pháp độc đáo và hiệu quả.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Văn Hóa và Nguồn Lực Bền Vững Việt Nam

Trong tương lai, nghiên cứu và phát triển văn hóa, con người và nguồn nhân lực cần hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Cần nghiên cứu các mô hình phát triển kinh tế hài hòa với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường, đồng thời đề xuất các giải pháp sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên và năng lượng, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Cần xây dựng các chính sách và chương trình hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của văn hóa và bảo vệ môi trường.

6.1. Xây Dựng Mô Hình Phát Triển Kinh Tế Xanh và Bền Vững

Cần nghiên cứu và xây dựng các mô hình phát triển kinh tế xanh và bền vững, dựa trên việc sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên và năng lượng, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học. Khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các công nghệ xanh và thân thiện với môi trường, đồng thời hỗ trợ các dự án phát triển năng lượng tái tạo và các ngành công nghiệp xanh.

6.2. Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Việt Nam

Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam là yếu tố then chốt để phát triển bền vững. Cần nghiên cứu và đánh giá các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị này trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Khuyến khích các hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống, đồng thời hỗ trợ các nghệ nhân và những người làm công tác bảo tồn văn hóa.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Cơ Sở Phương Pháp Luận Nghiên Cứu và Phát Triển Văn Hóa, Con Người và Nguồn Nhân Lực Trong Thời Kỳ Hội Nhập

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bùng nổ cách mạng khoa học - công nghệ và chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ sở phương pháp luận nào là nền tảng cốt lõi để nghiên cứu, hoạch định và phát triển đồng bộ bộ ba: Văn hóa – Con người – Nguồn nhân lực tại Việt Nam?
• Tổng quan phương pháp tiếp cận (Methodology Snapshot): Đề tài cấp Nhà nước thuộc Chương trình KH&CN cấp Nhà nước KX.05 (Mã số KX.05.01) do PGS. Hồ Sĩ Quý làm chủ nhiệm cùng tập thể các nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Con người thực hiện. Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận liên ngành (Triết học, Xã hội học, Kinh tế phát triển, Văn hóa học), kết hợp phân tích thứ cấp các báo cáo phát triển con người toàn cầu (UNDP, World Bank), tổng thuật lý thuyết vốn con người (Human Capital) và điều tra xã hội học thực nghiệm tại Việt Nam.
• Phát hiện cốt lõi (Key Findings): Báo cáo khẳng định sự chuyển dịch mang tính thời đại từ mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên tự nhiên/tự động hóa cơ học thuần túy sang mô hình kinh tế tri thức lấy con người làm trung tâm. Nghiên cứu phân tích sâu sắc bản chất hai mặt của toàn cầu hóa, sự tái cấu trúc các thang bậc giá trị văn hóa và đúc kết các bài học kinh nghiệm từ mô hình phát triển Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) trong việc chuyển hóa vốn con người thành động lực tăng trưởng đột phá.
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và phương pháp luận thiết yếu cho việc xây dựng chiến lược công nghiệp hóa – hiện đại hóa rút ngắn, đồng thời định hướng hoàn thiện thể chế quản lý văn hóa, giáo dục và quy hoạch nguồn nhân lực quốc gia trước sức ép cạnh tranh quốc tế.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh thời đại

Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại chứng kiến những biến chuyển sâu sắc chưa từng có do cuộc cách mạng khoa học và công nghệ (KH&CN) dẫn dắt, đặc biệt là sự trỗi dậy của công nghệ thông tin, viễn thông và công nghệ sinh học. Tri thức và thông tin đã trở thành yếu tố đầu vào trực tiếp của hệ thống sản xuất và quản trị xã hội. Dự báo kinh điển của Karl Marx về việc "khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp" đã được hiện thực hóa một cách thuyết phục.

Đồng thời, sự hình thành thị trường toàn cầu nhất thể hóa và làn sóng toàn cầu hóa kinh tế tạo ra một không gian kết nối sâu rộng nhưng cũng phân tầng gay gắt giữa các quốc gia.

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Trước khi công trình này ra đời, các nghiên cứu trong nước thường tiếp cận các phạm trù văn hóa, con người và nguồn nhân lực một cách rời rạc, cục bộ:

• Văn hóa thường chỉ được xem như một lĩnh vực "tiêu dùng tinh thần" hoặc "trang trí" thứ yếu thay vì nhìn nhận như hệ điều tiết giá trị và động lực nội sinh của sự phát triển.
• Nguồn nhân lực thường bị đồng nhất đơn thuần với "lực lượng lao động cơ bắp" hoặc bị tách rời khỏi nền tảng nhân cách, đạo đức và tri thức sáng tạo.
• Thiếu vắng một khung phương pháp luận liên ngành có khả năng tích hợp các lý thuyết phát triển hiện đại (như Lý thuyết vốn con người của Gary Becker, quan điểm phát triển con người của UNDP) với thực tiễn chuyển đổi kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam.

3. Tính cấp thiết và tác động tiềm năng

Đối với những quốc gia đi sau như Việt Nam, việc lựa chọn con đường phát triển rút ngắn, "đi tắt, đón đầu" là mệnh lệnh sống còn để tránh nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế và tri thức. Báo cáo đề tài KX.05.01 mang tính tiên phong khi giải quyết bài toán xử lý vĩ mô mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa, con người và nguồn nhân lực, mở ra hướng đi khoa học cho các quyết sách chiến lược của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu liên ngành (Interdisciplinary Research Design), quy tụ sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực Triết học, Tâm lý học, Giáo dục học, Xã hội học và Kinh tế học. Cách tiếp cận này giúp khắc phục triệt để tính phiến diện của các phương pháp đơn ngành truyền thống, nhìn nhận con người vừa là chủ thể, vừa là động lực và mục tiêu tối hậu của mọi tiến trình phát triển kinh tế - xã hội.

2. Thu thập và xử lý dữ liệu (Data Collection & Analysis)

• Phương pháp tổng quan tư liệu và phân tích so sánh lịch sử: Khảo cứu hệ thống văn kiện quốc tế, các công trình học thuật tiêu biểu của phương Tây và phương Đông (Gary Becker, Samuel Huntington, Francis Fukuyama, Dennis Tillinac, E. Wayne Nafziger, Lưu Hướng Đông...). Phân tích dữ liệu lịch sử - kinh tế của các nền kinh tế công nghiệp mới (NICs) và các nước công nghiệp phát triển trong hơn 3 thế kỷ.
• Điều tra xã hội học thực nghiệm: Viện Nghiên cứu Con người chủ trì các cuộc điều tra xã hội học nhằm đánh giá thực trạng thể lực, trí lực, tâm lực, hệ giá trị và lối sống của người lao động Việt Nam trong quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế.
• Kỹ thuật phân tích: Sử dụng phương pháp cấu trúc - chức năng, phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả, phân tích nhân tố và đối sánh chỉ số phát triển con người (HDI, GDP, tỷ lệ tích lũy vốn nhân lực).

3. Tính giá trị và độ tin cậy khoa học (Validity & Reliability)

Công trình đảm bảo độ tin cậy học thuật cao nhờ việc kiểm chứng chéo giữa hệ thống lý luận mác-xít với các thành tựu của khoa học nhân loại đương đại. Dữ liệu thực nghiệm được thu thập theo các tiêu chuẩn xã hội học chuẩn mực, phản ánh trung thực những biến động phức tạp trong tâm lý, đạo đức và tác phong của các tầng lớp dân cư trước áp lực thị trường.

---

Các phát hiện chính (Key Findings)

1. Sự xác lập triết lý "Lấy con người làm trung tâm" (Human-Centric Paradigm)

Nghiên cứu chỉ ra rằng giai đoạn tuyệt đối hóa tự động hóa thuần túy (triết lý lấy công nghệ làm trung tâm) sau Thế chiến II đã bộc lộ những giới hạn nghiêm trọng. Trong nền kinh tế tri thức hiện đại, con người và nguồn vốn con người (Human Capital) là nguồn lực duy nhất có khả năng tự tái tạo, tự sinh sản và sáng tạo không giới hạn. Con người nắm giữ vị trí trung tâm ở cả ba khâu:

• Đầu vào (Input): Vốn tri thức, kỹ năng, thể lực và phẩm chất văn hóa.
• Tiến trình (Process): Năng lực làm chủ công nghệ, đổi mới quản lý và điều hành các hệ thống tự động hóa.
• Đầu ra (Output): Mục tiêu tối thượng của phát triển là nâng cao chất lượng cuộc sống, sự tự do và hạnh phúc của con người.

       ĐẦU VÀO (INPUT)                TIẾN TRÌNH (PROCESS)               ĐẦU RA (OUTPUT)

2. Bản chất hai mặt của Toàn cầu hóa và sự biến động của thang giá trị

Toàn cầu hóa mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn, công nghệ và thị trường quốc tế với tốc độ lưu chuyển tài chính gấp 30 lần khối lượng hàng hóa lưu thông thực tế. Tuy nhiên, đề tài chỉ ra những mặt trái gay gắt:

• Gia tăng hố ngăn cách giàu nghèo: 20% dân số tại các nước thu nhập cao chiếm lĩnh 86% GDP và 74% hạ tầng viễn thông toàn cầu; tài sản của 3 tỷ phú hàng đầu vượt tổng GNP của các nước chậm phát triển với 600 triệu dân.
• Nguy cơ thương mại hóa và xói mòn bản sắc văn hóa: Giá trị văn hóa truyền thống khi biến thành hàng hóa dễ bị biến dạng, dung tục hóa hoặc mất đi tính nguyên bản.
• Sự lây lan của các "phản giá trị xuyên quốc gia": Tội phạm công nghệ cao, rửa tiền, khủng bố, suy thoái môi trường và lối sống thực dụng vị kỷ đe dọa trực tiếp đến an ninh con người.

3. Giải mã "Kỳ tích Đông Á": Bài học thực tiễn về quy hoạch nguồn nhân lực

Phân tích trường hợp của Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan chứng minh rằng: Nghèo nàn về tài nguyên thiên nhiên và tàn phá sau chiến tranh không phải là rào cản tuyệt đối nếu quốc gia biết đầu tư đúng đắn vào vốn con người.

• Nhật Bản: Khai thác tối đa đức tính cần cù, kỷ luật và nền tảng dân trí cao từ thời Minh Trị, kết hợp cải cách giáo dục để nhanh chóng vươn lên thành cường quốc kinh tế thứ hai thế giới.
• Hàn Quốc (1961–1991): Chuyển dịch từ nước nghèo kiệt quệ sang nhóm NICs dẫn đầu nhờ tinh thần làm việc cống hiến, phổ cập học vấn và chính sách xuất khẩu linh hoạt.
• Đài Loan: Thành lập "Tổ Nguồn nhân lực" từ năm 1966 để liên tục dự báo nhu cầu thị trường lao động 5–10 năm, chủ động chuyển đổi từ giáo dục phổ thông sang đào tạo kỹ thuật nghề nghiệp đa kỹ năng, thích ứng kịp thời với công nghệ cao.

Quốc gia / Vùng lãnh thổ	Điểm xuất phát & Bất lợi tự nhiên	Chiến lược nhân lực đột phá	Kết quả phát triển
Nhật Bản	Nghèo khoáng sản (nhập 100% dầu, nhôm); tàn phá nặng nề sau Thế chiến II.	Đầu tư giáo dục từ sớm; đào tạo công nhân kỷ luật cao; tận dụng cơ cấu dân số vàng.	Trở thành nền kinh tế thứ 2 thế giới; chỉ số phát triển con người (HDI) thuộc nhóm đầu.
Hàn Quốc	Chiến tranh Triều Tiên tàn phá; tài nguyên phân bổ chủ yếu ở phía Bắc.	Phổ cập học vấn nhanh chóng; kết hợp ý chí doanh nghiệp với chính sách công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu.	GNP bình quân từ 100 USD (1963) lên hơn 3.500 USD (1988); bước vào hàng ngũ NICs.
Đài Loan	Đảo nhỏ, mật độ dân số cao, quỹ đất nông nghiệp cạn kiệt.	Thành lập Tổ Nguồn nhân lực (1966); quy hoạch giáo dục nghề nghiệp đón đầu chuyển dịch công nghệ.	Chuyển dịch thành công sang công nghệ cao; trở thành một trong "Bốn con rồng châu Á".

4. Yêu cầu chuyển đổi hệ thống Giáo dục - Đào tạo mở

Để thích ứng với nền kinh tế biến động, giáo dục không thể duy trì mô hình đóng kín truyền thống. Đề tài khẳng định giáo dục thế kỷ XXI phải hướng tới xã hội học tập suốt đời (Lifelong Learning), trang bị cho người học: (1) Kiến thức nền tảng vững chắc; (2) Phương pháp tư duy tổng quát; (3) Khả năng lao động sáng tạo định hướng nhân văn; (4) Bản lĩnh thích nghi và năng lực ra quyết định chiến lược độc lập.

---

Đóng góp khoa học và Ý nghĩa chính sách (Scientific Contributions)

1. Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Xác lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về tính chỉnh thể hữu cơ của Văn hóa – Con người – Nguồn nhân lực trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN.
• Bổ sung và phát triển lý thuyết Vốn con người trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển, làm rõ vai trò của các giá trị truyền thống Đông Á (như tinh thần hiếu học, coi trọng cộng đồng, sự hòa hợp) trong việc kết hợp nội lực với ngoại lực.

2. Đổi mới về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations)

• Xây dựng bộ tiêu chí và lăng kính phương pháp luận đa chiều giúp đánh giá tác động của tiến bộ KH&CN đối với đời sống văn hóa - tinh thần.
• Cung cấp mô hình phân tích liên kết giữa nghiên cứu cơ bản (khoa học nhân văn) với nghiên cứu ứng dụng (kinh tế, quản trị nhân lực).

3. Ứng dụng thực tiễn và gợi mở chính sách (Policy Implications)

• Quy hoạch nguồn nhân lực quốc gia: Đề xuất thành lập cơ quan chuyên trách dự báo và điều phối nguồn nhân lực theo mô hình hiện đại, gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
• Đổi mới giáo dục - đào tạo: Đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số, ngoại ngữ, tư duy phản biện và khả năng đa thích ứng cho thế hệ trẻ.
• Chính sách bảo tồn văn hóa chủ động: Xây dựng chiến lược "tiếp nhận có chọn lọc", bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc như một màng lọc tự nhiên chống lại các phản giá trị văn hóa lai căng, độc hại.

---

Đối tượng quan tâm và Giá trị ứng dụng (Target Audience)

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài KX.05.01 là gì?

Trả lời: Đề tài khẳng định con người và nguồn vốn tri thức là nhân tố quyết định trực tiếp khả năng phát triển rút ngắn của các nước đi sau. Sự thành công của một quốc gia trong kỷ nguyên toàn cầu hóa không phụ thuộc vào trữ lượng tài nguyên thiên nhiên mà nằm ở năng lực khai phóng và quản trị hiệu quả tiềm năng con người.

2. Phương pháp tiếp cận của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Trả lời: Điểm đột phá là tính liên ngành sâu sắc (triết học, kinh tế, văn hóa học và xã hội học thực nghiệm), đặt các vấn đề của con người Việt Nam vào hệ quy chiếu so sánh quốc tế rộng lớn với các mô hình phát triển Đông Á và các chuẩn mực phát triển con người của Liên Hợp Quốc.

3. Kết quả nghiên cứu có khả năng tổng quát hóa (generalize) không?

Trả lời: Có. Các kết luận về quy luật biến đổi giá trị văn hóa, mối quan hệ giữa tự động hóa và tổ chức lao động, cùng các bài học quy hoạch nhân lực từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đều mang giá trị phổ quát cho các nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi.

4. Hướng đi tiếp theo (Next Steps) từ nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Cần tiếp tục cụ thể hóa khung phương pháp luận thành các chỉ số định lượng đo lường Vốn con người và Vốn xã hội tại từng vùng kinh tế trọng điểm; đồng thời nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đối với thị trường lao động.

5. Doanh nghiệp có thể ứng dụng kết quả này như thế nào?

Trả lời: Doanh nghiệp có thể chuyển đổi triết lý quản trị từ "coi trọng máy móc/cắt giảm chi phí" sang "đầu tư đào tạo và nuôi dưỡng tài năng", xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp mở, kích thích sáng tạo và linh hoạt thích ứng với biến động thị trường.

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo tổng kết đề tài KX.05.01 do PGS. Hồ Sĩ Quý chủ nhiệm là một công trình khoa học đồ sộ, đặt nền móng lý luận vững chắc cho chiến lược phát triển con người và nguồn nhân lực Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế. Bằng việc phân tích sâu sắc các quy luật vận động của KH&CN, kinh tế thị trường và toàn cầu hóa, nghiên cứu chứng minh rằng văn hóa chính là hồn cốt, còn con người là động lực và mục tiêu tối thượng của sự phát triển bền vững.

Công trình tiếp tục là kim chỉ nam có giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc cho các nhà khoa học, nhà quản lý và toàn xã hội trong nỗ lực hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ch−¬ng tr×nh khoa häc c«ng nghÖ cÊp nhµ n−íc kx.05 ________________________________________________ b¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi C¬ së ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n hãa, con ng−êi vµ nguån nh©n lùc trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng, toµn cÇu hãa vµ héi nhËp quèc tÕ m∙ sè kx.01 chñ nhiÖm: PGS. 2006 C¬ së Ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n hãa, con ng−êi vµ nguån nh©n lùc trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng, toµn cÇu hãa vµ héi nhËp quèc tÕ Chñ nhiÖm: PGS. Hå SÜ Qóy Nh÷ng ng−êi thùc hiÖn: ThS. Ph¹m thanh ®øc PGS.

Ph¹m Minh H¹c PGS. L−¬ng viÖt h¶i TS. D−¬ng thÞ b¹ch kim TSKH. TrÞnh thÞ kim ngäc NguyÔn Hoµng oanh PGS.

NguyÔn hßai sanh TS. NguyÔn anh tuÊn NguyÔn ®×nh tuÊn TS. NguyÔn h÷u v−îng TS. NguyÔn b×nh yªn §iÒu tra x∙ héi häc: ViÖn Nghiªn cøu Con ng−êi PhÇn thø nhÊt nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸ - con ng−êi - nguån nh©n lùc: tõ lý luËn ®Õn thùc tiÔn Kinh nghiÖm thÕ giíi vµ Kinh nghiÖm viÖt nam §Ò tµi kh-cn kx.

tiÕn bé khoa häc – c«ng nghÖ vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra trong nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n hãa - con ng−êi - nguån nh©n lùc I. Vµi nÐt vÒ sù ph¸t triÓn cña khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i Tõ nöa sau thÕ kû XX, mét nh©n tè ®· g©y nªn nh÷ng biÕn ®éng ch−a tõng cã trong ®êi sèng con ng−êi mµ mäi quan ®iÓm chÝnh trÞ - x· héi ®Òu ph¶i thõa nhËn - ®ã lµ sù t¸c ®éng m¹nh mÏ vµ s©u réng cña tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ. §©y lµ mét nh©n tè chi phèi vµ quy ®Þnh sù ph¸t triÓn cña tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc kh¸c; bëi vËy nã cã ý nghÜa ®Æc biÖt ®èi víi sù nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n hãa - con ng−êi - nguån nh©n lùc. ë bÊt cø n−íc nµo còng vËy, nhÊt lµ ®èi víi nh÷ng n−íc ®i sau nh− ViÖt Nam, ng−êi ta kh«ng thÓ xem nhÑ sù t¸c ®éng cña khoa häc vµ c«ng nghÖ ®Õn c¸c qóa tr×nh v¨n hãa - x· héi: Sù xuÊt hiÖn nh÷ng ph¸t kiÕn khoa häc míi, lµn sãng ®æi míi c«ng nghÖ, sù øng dông tri thøc vµ th«ng tin.

®ã lµ nh÷ng yÕu tè trùc tiÕp lµm biÕn ®æi bé mÆt cña ®êi sèng kinh tÕ - x· héi. VÊn ®Ò lµ ë chç, sù th©m nhËp vµo nhau ngµy cµng s©u gi÷a c¸c ngµnh khoa häc, kü thuËt vµ c«ng nghÖ, h×nh thµnh nªn nh÷ng khoa häc vµ kü thuËt míi ë nh÷ng vïng gi¸p ranh hoÆc liªn ngµnh, t¹o nªn sù thèng nhÊt gi÷a khoa häc tù nhiªn víi khoa häc x· héi vµ khoa häc nh©n v¨n (víi vai trß ngµy cµng quan träng cña khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n), t¹o nªn sù liªn kÕt chÆt chÏ gi÷a khoa häc c¬ b¶n víi khoa häc øng dông, t¹o nªn sù ®ång bé gi÷a qóa tr×nh nghiªn cøu víi qóa tr×nh triÓn khai c¸c kÕt qña khoa häc. Khoa häc hiÖn ®¹i lµ khoa häc g¾n liÒn víi c«ng nghÖ th«ng tin. Víi cuéc c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ nh− mét xu thÕ xuyªn qua mäi quèc gia (kÓ c¶ c¸c quèc gia chËm ph¸t triÓn), th«ng tin, tri thøc, tay nghÒ cïng víi trÝ s¸ng t¹o - t−ëng t−îng, tµi n¨ng qu¶n lý, v¨n ho¸, nh©n phÈm.

®· tõng b−íc trë thµnh nh©n tè quan träng h¬n ®èi víi sù ph¸t triÓn. Con ng−êi vµ tri thøc ngµy cµng trë thµnh mét nguån lùc rÊt c¬ b¶n, quyÕt ®Þnh sù ®i lªn hay thôt lïi cña mçi quèc gia. ViÖc ¸p dông c¸c c«ng nghÖ viÔn th«ng vµ c«ng nghÖ th«ng tin ®· cã nh÷ng ¶nh h−ëng réng r·i ®Õn c¸c c¸ nh©n, c¸c tæ chøc, lµm thay ®æi ph−¬ng thøc lµm viÖc, häc tËp vµ gi¶i trÝ cña con ng−êi; lµm thay ®æi mèi quan hÖ ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸, con ng−êi, nguån nh©n lùc… 9 §Ò tµi kh-cn kx.01 gi÷a c¸ nh©n vµ nhµ n−íc, thay ®æi c¸c ph−¬ng thøc th−¬ng m¹i quèc tÕ còng nh− c¸c ph−¬ng tiÖn s¶n xuÊt trong nÒn kinh tÕ, vµ vÒ l©u dµi nã sÏ lµm thay ®æi s©u s¾c h¬n n÷a c¸c ®Æc tÝnh v¨n hãa - gi¸o dôc ®· h×nh thµnh qua nhiÒu thÕ kû. Khoa häc - c«ng nghÖ ®· t¸c ®éng ®¸ng kÓ ®Õn nÒn v¨n ho¸ vµ sù giao tiÕp x· héi.

C«ng nghÖ th«ng tin ®· b¾t ®Çu liªn kÕt gia ®×nh, c«ng ty, xÝ nghiÖp, quèc gia, quèc tÕ thµnh mét m¹ng l−íi lµm cho c¸c nhµ chiÕn l−îc buéc ph¶i Ýt nhiÒu thay ®æi th¸i ®é cña m×nh ®èi víi thiªn nhiªn vµ x· héi, tõ c¸c ho¹t ®éng sèng ®Õn lèi sèng, tõ c¸ch lµm viÖc ®Õn ph−¬ng thøc tiªu thô. §ang h×nh thµnh nh÷ng tiªu chuÈn míi chi phèi nghiªn cøu, ®µo t¹o, s¶n xuÊt chµo hµng, chuyÓn giao c«ng nghÖ vµ c¸c lo¹i dÞch vô kh¸c. mµ mäi quèc gia ®Òu buéc ph¶i chó ý. §Æc ®iÓm næi bËt cña x· héi th«ng tin lµ sù ph¸t triÓn cña x· héi kh«ng cßn dùa chñ yÕu vµo c¸c nguån dù tr÷ tù nhiªn nh− trong x· héi c«ng nghiÖp mµ chñ yÕu dùa vµo nh÷ng nguån lùc cã yÕu tè tri thøc, cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o, tù sinh s¶n vµ kh«ng bao giê c¹n.

Nhê c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ, nÒn s¶n xuÊt x· héi ®· thay ®æi rÊt nhiÒu, më ra cho c¸c quèc gia sù t×m kiÕm c¸ch thøc ph¸t triÓn míi kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i dùa vµo c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn nh− tr−íc kia. Ngµy nay, kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i cã tiÒm n¨ng tù nhiªn to lín c¸c quèc gia míi cã thÓ ph¸t triÓn ®−îc. Ng−êi ta chó ý h¬n ®Õn c¸c nguån lùc cã kh¶ n¨ng t¸i sinh vµ tù sinh s¶n. Th«ng tin vµ tri thøc trë thµnh yÕu tè ®Çu vµo cña hÖ thèng s¶n xuÊt, qu¶n lý; ®ã lµ c«ng cô ®Ó s¸ng t¹o cña c¶i, lµ ch×a kho¸ cña c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa.

Râ rµng, c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ lµ mét nh©n tè cã ý nghÜa quan träng, quyÕt ®Þnh kh¶ n¨ng ph¸t triÓn rót ng¾n, ®i t¾t vµ ®ãn ®Çu cho c¸c quèc gia ®ang ph¸t triÓn. Kh¶ n¨ng Êy phô thuéc nhiÒu vµo chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p xö lý vÜ m« sù t¸c ®éng cña khoa häc vµ c«ng nghÖ ®èi víi quan hÖ v¨n hãa - con ng−êi - nguån nh©n lùc. TÇm quan träng cña chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p xö lý vÜ m« thÓ hiÖn ë chç, khoa häc vµ c«ng nghÖ kh«ng ph¶i kh«ng cã mÆt tr¸i cña nã. Do nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh trÞ - x· héi phøc t¹p kh¸c nhau, khi thóc ®Èy qóa tr×nh chuyÓn c¸c x· héi tõ nÒn v¨n minh c«ng nghiÖp sang nÒn v¨n minh cao h¬n, khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i ®· ®ång thêi lµm t¨ng thªm kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c n−íc ph¸t triÓn vµ c¸c n−íc ®i sau, gi÷a c¸c n−íc giµu vµ n−íc nghÌo, gi÷a ng−êi giµu vµ ng−êi nghÌo.

C¬ héi ®Ó héi nhËp vµ tr¸nh tôt hËu më ra ®èi víi ®a sè c¸c n−íc nh−ng cã thÓ còng khÐp l¹i hay nãi chÝnh x¸c h¬n, chØ trë thµnh hiÖn thùc víi nh÷ng n−íc cã sù qu¶n lý nhµ n−íc vÒ khoa häc vµ c«ng nghÖ s¸ng suèt. H¬n thÕ n÷a, cïng víi khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, vò khÝ giÕt ng−êi hµng lo¹t ®· ngµy ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸, con ng−êi, nguån nh©n lùc… 10 §Ò tµi kh-cn kx.01 cµng tinh vi h¬n, nhiÒu ngµnh c«ng nghÖ ph¸t triÓn b»ng c¸ch bãc lét tµi nguyªn ngµy cµng d÷ déi h¬n, thÞ tr−êng ¶o, nÒn kinh tÕ ¶o xuÊt hiÖn vµ ®· Ýt nhiÒu t¸c ®éng tiªu cùc tíi mäi nÒn v¨n hãa, nhÊt lµ nh÷ng nÒn v¨n hãa kh«ng cã bÒ dµy truyÒn thèng. T×nh tr¹ng ®ãi nghÌo, suy tho¸i x· héi vµ c¹n kiÖt tµi nguyªn - ba c¨n bÖnh cña x· héi hiÖn ®¹i ®Òu cã nguyªn nh©n trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp n»m ë chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p xö lý vÜ m« sù t¸c ®éng cña khoa häc vµ c«ng nghÖ ®èi víi quan hÖ v¨n hãa - con ng−êi - nguån nh©n lùc. Ngoµi ra, thµnh qu¶ cña c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ còng do kh©u qu¶n lý l¹i ®−îc sö dông mét c¸ch kh¸ l·ng phÝ.

Trªn thùc tÕ, nh÷ng ph¸t minh, s¸ng chÕ míi chØ ®−îc vËn dông mét phÇn trong cuéc sèng, cã nh÷ng nhµ nghiªn cøu ®¸nh gi¸ r»ng phÇn Êy lµ d−íi 50 %. Con ng−êi ch−a dïng ®−îc bao nhiªu nh÷ng kh¶ n¨ng mµ chÝnh con ng−êi ®· t×m thÊy vµ cã thÓ lµm ra ®−îc, trong khi ®ã con ng−êi l¹i ®Çu t− kh«ng Ýt vµo viÖc khai th¸c mét c¸ch phi nh©n b¶n nh÷ng thµnh tùu Êy ®Ó phôc vô nh÷ng m−u ®å thèng trÞ con ng−êi. NhiÒu ý kiÕn cho r»ng, viÖc “ph©n phèi” thµnh qu¶ c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ lµ mét trong nh÷ng sù bÊt c«ng lín nhÊt cña loµi ng−êi vµ ®iÒu ®ã ®· g©y nhiÒu hËu qu¶ tai h¹i 1. Qu¸ nöa sè b»ng ph¸t minh, s¸ng chÕ cña thÕ giíi lµ ë n−íc Mü; c«ng nghiÖp phÇn mÒm cña Hoa Kú chiÕm gÇn 50% thÞ tr−êng tin häc toµn cÇu; m¹ng Internet ®−îc tiÕng lµ nèi m¹ng cho con ng−êi kh¾p hµnh tinh, song thùc tÕ míi cã kho¶ng 150 triÖu ng−êi (trong sè gÇn 7 tû ng−êi sèng trªn tr¸i ®Êt) sö dông, 93,3 % sè ng−êi sö dông thuéc lo¹i ng−êi giµu, cßn chØ 0,2 % sè ng−êi sö dông thuéc lo¹i ng−êi nghÌo.

Sù “ph©n phèi rÊt bÊt c«ng” thµnh qu¶ c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ lµ do chÝnh s¸ch cña mét sè c−êng quèc, do sù c¸ch biÖt qu¸ xa gi÷a c¸c n−íc vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, d©n trÝ vµ con ng−êi, ®ång thêi còng do sù ®óng hay sai cña c¸c chÝnh s¸ch quèc gia vÒ qu¶n lý khoa häc vµ c«ng nghÖ. Nh÷ng thµnh tùu chÝnh cña khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i I. §Çu tiªn ph¶i kÓ ®Õn tin häc. Sù bïng næ cña c¸ch m¹ng tin häc nöa cuèi thÕ kû XX ®· lµm më réng ph¹m vi, chÊt l−îng, vai trß vµ kh¶ n¨ng cña th«ng tin trong kh«ng gian sèng cña con ng−êi.

Trªn c¬ së c¸ch m¹ng tin häc, nhiÒu khoa häc vµ nhiÒu ho¹t ®éng sèng ®· cã sù thay ®æi vÒ chÊt. Petersen, nhµ t−¬ng lai häc næi tiÕng ng−êi Mü nhËn xÐt: “NÕu b¹n lµ ng−êi tr−ëng thµnh, trong cuéc ®êi b¹n, khoa häc ®· rót ra ®−îc nhiÒu ®iÒu vÒ b¶n chÊt 1 Xem: Globalization with a human face. Human Development Report 1999. New York, Oxford University Press, tr.

ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸, con ng−êi, nguån nh©n lùc… 11 §Ò tµi kh-cn kx.01 cña mäi thø h¬n so víi 5000 n¨m tr−íc khi b¹n sinh ra” 2.