Cơ sở phương pháp luận của việc nghiên cứu và phát triển văn hoá con người và nguồn nhân lực trong điều kiện kinh tế thị trường toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế

Nghiên cứu phương pháp luận phát triển văn hóa, con người, nguồn nhân lực trong bối cảnh kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế. Tài liệu hữu ích.

• Tác giả: Ths. Phạm Thanh Đức
• Người hướng dẫn: Pgs. Hồ Sỹ Quý
• Trường học: Viện Nghiên cứu Con người
• Chuyên ngành: Khoa học công nghệ
• Đề tài: Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu và phát triển văn hóa, con người và nguồn nhân lực trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài
• Năm xuất bản: 2006

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên cứu Phát triển Văn Hóa và Con Người

Chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước KX.05 tập trung vào nghiên cứu và phát triển văn hóa, con người và nguồn nhân lực trong bối cảnh kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Mục tiêu là xây dựng cơ sở phương pháp luận vững chắc, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát huy giá trị văn hóa Việt Nam. Nghiên cứu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đòi hỏi nguồn nhân lực phải đáp ứng được những yêu cầu khắt khe về kiến thức, kỹ năng và thái độ. Việc bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống cũng là một yếu tố then chốt để giữ vững bản sắc dân tộc.

1.1. Vai trò của Khoa học và Công nghệ trong Phát triển Văn hóa

Tiến bộ khoa học và công nghệ tạo ra những biến động sâu sắc trong đời sống con người, tác động mạnh mẽ đến văn hóa và xã hội. Sự thâm nhập sâu rộng giữa các ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ hình thành những lĩnh vực mới, tạo sự thống nhất giữa khoa học tự nhiên, xã hội và nhân văn. Áp dụng công nghệ thông tin, viễn thông đã thay đổi phương thức làm việc, học tập, giải trí, thương mại quốc tế và sản xuất, dẫn đến biến đổi sâu sắc các đặc tính văn hóa, giáo dục. Theo tài liệu gốc, khoa học và công nghệ đã “tác động đáng kể đến nền văn hóa và sự giao tiếp xã hội”. Chính vì vậy việc áp dụng khoa học và công nghệ trong phát triển văn hóa là vô cùng quan trọng

1.2. Tác động của Hội nhập Quốc tế đến Nguồn Nhân lực Việt Nam

Hội nhập quốc tế mang đến cơ hội tiếp cận tri thức, công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức lớn đối với nguồn nhân lực Việt Nam. Để cạnh tranh thành công trên thị trường lao động quốc tế, người lao động Việt Nam cần nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, kỹ năng mềm và khả năng thích ứng với môi trường làm việc đa văn hóa. Theo nghiên cứu, để hội nhập hiệu quả, việc xây dựng chính sách và giải pháp vĩ mô cho tác động của khoa học và công nghệ đến quan hệ văn hóa - con người - nguồn nhân lực là rất quan trọng, bởi khoa học và công nghệ có thể làm tăng khoảng cách giữa các nước giàu và nghèo. Như vậy, hội nhập không chỉ là cơ hội mà còn tiềm ẩn những thách thức không nhỏ.

II. Thách Thức Thiếu Nghiên Cứu Sâu về Văn Hóa và Con Người

Nghiên cứu và phát triển văn hóa, con người và nguồn nhân lực trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Thiếu các nghiên cứu mang tính hệ thống, chuyên sâu về các giá trị văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn còn hạn chế. Chính sách phát triển văn hóa và con người chưa thực sự đồng bộ và hiệu quả. Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động. Nghiên cứu cũng chỉ ra tình trạng “phân phối rất bất công” thành quả cách mạng khoa học và công nghệ do chính sách của một số cường quốc, cách biệt về trình độ phát triển kinh tế - xã hội, dân trí.

2.1. Hạn chế trong Nghiên cứu Tâm lý Người Lao động Việt Nam

Nghiên cứu về tâm lý người lao động trong môi trường kinh tế thị trường còn chưa được chú trọng đúng mức. Các vấn đề như áp lực công việc, căng thẳng, mâu thuẫn trong quan hệ lao động, và sự gắn kết với tổ chức cần được nghiên cứu sâu hơn để có cơ sở đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường làm việc và nâng cao hiệu quả sản xuất. Thực tế, các nghiên cứu về sự hài lòng của nhân viên và tác động đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp còn khá hạn chế, đây là một điểm yếu cần khắc phục. Việc hiểu rõ tâm lý người lao động là yếu tố then chốt để xây dựng môi trường làm việc hiệu quả.

2.2. Thiếu Đầu Tư cho Phát Triển Văn Hóa Doanh Nghiệp Bền Vững

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc tạo dựng lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững. Việc xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp còn mang tính hình thức, chưa thực sự đi vào chiều sâu và trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh. Do đó, cần có sự đầu tư nhiều hơn về nguồn lực và thời gian để xây dựng văn hóa doanh nghiệp một cách bài bản, phù hợp với đặc thù của từng ngành nghề và doanh nghiệp, và đặc biệt phải chú trọng tính bền vững.

III. Cách Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Hữu Hiệu

Để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo. Nhà nước cần xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế. Các cơ sở đào tạo cần đổi mới chương trình giảng dạy, tăng cường tính thực tiễn và gắn kết với doanh nghiệp. Theo tài liệu, trong quá trình sản xuất, lao động của con người tác động trực tiếp đến sản phẩm vật chất ngày càng ít đi. Vì vậy cần đào tạo ra những người lao động có khả năng điều khiển thiết bị tự động, kiểm tra chất lượng và sự ổn định của hệ thống.

3.1. Đổi Mới Phương Pháp Đào Tạo Kỹ Năng Mềm Thiết Yếu

Các chương trình đào tạo kỹ năng mềm cần được đổi mới về nội dung và phương pháp, tập trung vào việc phát triển tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và lãnh đạo. Cần tăng cường các hoạt động thực hành, trải nghiệm thực tế để học viên có cơ hội áp dụng kiến thức vào tình huống cụ thể. Bên cạnh đó, cần chú trọng đào tạo kỹ năng số để đáp ứng yêu cầu của Cách mạng Công nghiệp 4.0.

3.2. Kết Hợp Đào Tạo Trí Tuệ Cảm Xúc và Đạo Đức Kinh Doanh

Ngoài kiến thức chuyên môn và kỹ năng mềm, cần chú trọng đào tạo trí tuệ cảm xúc (EQ) và đạo đức kinh doanh cho người lao động. EQ giúp người lao động kiểm soát cảm xúc, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với đồng nghiệp và khách hàng, đồng thời đưa ra quyết định đúng đắn. Đạo đức kinh doanh giúp người lao động nhận thức rõ trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và hành xử một cách trung thực, công bằng, liêm chính.

IV. Hướng Dẫn Xây Dựng Văn Hóa Doanh Nghiệp Trong Hội Nhập

Xây dựng văn hóa doanh nghiệp phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút nhân tài. Văn hóa doanh nghiệp cần thể hiện sự tôn trọng sự khác biệt văn hóa, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới, tạo môi trường làm việc cởi mở, minh bạch và công bằng. Văn hóa doanh nghiệp cần là yếu tố thúc đẩy sự gắn kết giữa các thành viên trong tổ chức, tạo động lực làm việc và nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần có sự tham gia của tất cả các thành viên trong tổ chức vào quá trình xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp.

4.1. Tạo Dựng Môi Trường Làm Việc Đa Văn Hóa và Hòa Nhập

Trong bối cảnh hội nhập, doanh nghiệp cần tạo dựng môi trường làm việc đa văn hóa, nơi các thành viên đến từ các quốc gia, vùng miền khác nhau có thể giao lưu, học hỏi và hợp tác hiệu quả. Cần xây dựng các chính sách và quy trình đảm bảo sự công bằng và tôn trọng đối với tất cả các thành viên, bất kể nguồn gốc văn hóa. Tạo cơ hội cho nhân viên tham gia các khóa đào tạo về văn hóa và kỹ năng giao tiếp liên văn hóa.

4.2. Tăng Cường Giao Tiếp và Chia Sẻ Thông Tin Trong Doanh Nghiệp

Giao tiếp hiệu quả và chia sẻ thông tin minh bạch là yếu tố then chốt để xây dựng văn hóa doanh nghiệp vững mạnh. Doanh nghiệp cần thiết lập các kênh giao tiếp đa dạng, từ trực tiếp đến trực tuyến, để tất cả các thành viên có thể dễ dàng trao đổi thông tin, chia sẻ ý tưởng và đóng góp vào sự phát triển của doanh nghiệp. Khuyến khích nhân viên tham gia vào các hoạt động giao lưu, học hỏi để tăng cường sự gắn kết và hiểu biết lẫn nhau.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Phát Triển Con Người trong Kinh Tế Số

Nghiên cứu và ứng dụng các kết quả nghiên cứu về phát triển con người trong bối cảnh kinh tế số là một hướng đi quan trọng. Cần tập trung vào việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực trong môi trường số, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao kỹ năng số, khả năng thích ứng và sáng tạo của người lao động. Theo tài liệu gốc, trong thế kỷ XX, con người được coi là trung tâm của sự phát triển, đóng vai trò quyết định ở cả “đầu vào” và “đầu ra”, và trong toàn bộ quá trình phát triển. Vì vậy, phát triển con người cần phải được chú trọng nhiều hơn.

5.1. Nâng Cao Kỹ Năng Số và Khả Năng Thích Ứng Công Nghệ Mới

Người lao động cần được trang bị các kỹ năng số cần thiết để làm việc hiệu quả trong môi trường số, bao gồm kỹ năng sử dụng các phần mềm, ứng dụng, công cụ trực tuyến, kỹ năng phân tích dữ liệu, kỹ năng bảo mật thông tin và kỹ năng làm việc từ xa. Cần tạo điều kiện để người lao động tiếp cận và làm chủ các công nghệ mới, đồng thời khuyến khích họ tham gia vào các khóa đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng.

5.2. Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo và Khả Năng Giải Quyết Vấn Đề Phức Tạp

Trong bối cảnh kinh tế số, người lao động không chỉ cần có kiến thức và kỹ năng chuyên môn mà còn cần có tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp. Doanh nghiệp cần tạo môi trường khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới và chấp nhận rủi ro, đồng thời cung cấp cho người lao động các công cụ và phương pháp tư duy sáng tạo để họ có thể đưa ra các giải pháp độc đáo và hiệu quả.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Văn Hóa và Nguồn Lực Bền Vững Việt Nam

Trong tương lai, nghiên cứu và phát triển văn hóa, con người và nguồn nhân lực cần hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Cần nghiên cứu các mô hình phát triển kinh tế hài hòa với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường, đồng thời đề xuất các giải pháp sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên và năng lượng, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Cần xây dựng các chính sách và chương trình hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của văn hóa và bảo vệ môi trường.

6.1. Xây Dựng Mô Hình Phát Triển Kinh Tế Xanh và Bền Vững

Cần nghiên cứu và xây dựng các mô hình phát triển kinh tế xanh và bền vững, dựa trên việc sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên và năng lượng, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học. Khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các công nghệ xanh và thân thiện với môi trường, đồng thời hỗ trợ các dự án phát triển năng lượng tái tạo và các ngành công nghiệp xanh.

6.2. Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Việt Nam

Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam là yếu tố then chốt để phát triển bền vững. Cần nghiên cứu và đánh giá các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị này trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Khuyến khích các hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống, đồng thời hỗ trợ các nghệ nhân và những người làm công tác bảo tồn văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ch−¬ng tr×nh khoa häc c«ng nghÖ cÊp nhµ n−íc kx.05 ________________________________________________ b¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi C¬ së ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n hãa, con ng−êi vµ nguån nh©n lùc trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng, toµn cÇu hãa vµ héi nhËp quèc tÕ m∙ sè kx.01 chñ nhiÖm: PGS. 2006 C¬ së Ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n hãa, con ng−êi vµ nguån nh©n lùc trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng, toµn cÇu hãa vµ héi nhËp quèc tÕ Chñ nhiÖm: PGS. Hå SÜ Qóy Nh÷ng ng−êi thùc hiÖn: ThS. Ph¹m thanh ®øc PGS.

Ph¹m Minh H¹c PGS. L−¬ng viÖt h¶i TS. D−¬ng thÞ b¹ch kim TSKH. TrÞnh thÞ kim ngäc NguyÔn Hoµng oanh PGS.

NguyÔn hßai sanh TS. NguyÔn anh tuÊn NguyÔn ®×nh tuÊn TS. NguyÔn h÷u v−îng TS. NguyÔn b×nh yªn §iÒu tra x∙ héi häc: ViÖn Nghiªn cøu Con ng−êi PhÇn thø nhÊt nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸ - con ng−êi - nguån nh©n lùc: tõ lý luËn ®Õn thùc tiÔn Kinh nghiÖm thÕ giíi vµ Kinh nghiÖm viÖt nam §Ò tµi kh-cn kx.

tiÕn bé khoa häc – c«ng nghÖ vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra trong nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n hãa - con ng−êi - nguån nh©n lùc I. Vµi nÐt vÒ sù ph¸t triÓn cña khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i Tõ nöa sau thÕ kû XX, mét nh©n tè ®· g©y nªn nh÷ng biÕn ®éng ch−a tõng cã trong ®êi sèng con ng−êi mµ mäi quan ®iÓm chÝnh trÞ - x· héi ®Òu ph¶i thõa nhËn - ®ã lµ sù t¸c ®éng m¹nh mÏ vµ s©u réng cña tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ. §©y lµ mét nh©n tè chi phèi vµ quy ®Þnh sù ph¸t triÓn cña tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc kh¸c; bëi vËy nã cã ý nghÜa ®Æc biÖt ®èi víi sù nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n hãa - con ng−êi - nguån nh©n lùc. ë bÊt cø n−íc nµo còng vËy, nhÊt lµ ®èi víi nh÷ng n−íc ®i sau nh− ViÖt Nam, ng−êi ta kh«ng thÓ xem nhÑ sù t¸c ®éng cña khoa häc vµ c«ng nghÖ ®Õn c¸c qóa tr×nh v¨n hãa - x· héi: Sù xuÊt hiÖn nh÷ng ph¸t kiÕn khoa häc míi, lµn sãng ®æi míi c«ng nghÖ, sù øng dông tri thøc vµ th«ng tin.

®ã lµ nh÷ng yÕu tè trùc tiÕp lµm biÕn ®æi bé mÆt cña ®êi sèng kinh tÕ - x· héi. VÊn ®Ò lµ ë chç, sù th©m nhËp vµo nhau ngµy cµng s©u gi÷a c¸c ngµnh khoa häc, kü thuËt vµ c«ng nghÖ, h×nh thµnh nªn nh÷ng khoa häc vµ kü thuËt míi ë nh÷ng vïng gi¸p ranh hoÆc liªn ngµnh, t¹o nªn sù thèng nhÊt gi÷a khoa häc tù nhiªn víi khoa häc x· héi vµ khoa häc nh©n v¨n (víi vai trß ngµy cµng quan träng cña khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n), t¹o nªn sù liªn kÕt chÆt chÏ gi÷a khoa häc c¬ b¶n víi khoa häc øng dông, t¹o nªn sù ®ång bé gi÷a qóa tr×nh nghiªn cøu víi qóa tr×nh triÓn khai c¸c kÕt qña khoa häc. Khoa häc hiÖn ®¹i lµ khoa häc g¾n liÒn víi c«ng nghÖ th«ng tin. Víi cuéc c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ nh− mét xu thÕ xuyªn qua mäi quèc gia (kÓ c¶ c¸c quèc gia chËm ph¸t triÓn), th«ng tin, tri thøc, tay nghÒ cïng víi trÝ s¸ng t¹o - t−ëng t−îng, tµi n¨ng qu¶n lý, v¨n ho¸, nh©n phÈm.

®· tõng b−íc trë thµnh nh©n tè quan träng h¬n ®èi víi sù ph¸t triÓn. Con ng−êi vµ tri thøc ngµy cµng trë thµnh mét nguån lùc rÊt c¬ b¶n, quyÕt ®Þnh sù ®i lªn hay thôt lïi cña mçi quèc gia. ViÖc ¸p dông c¸c c«ng nghÖ viÔn th«ng vµ c«ng nghÖ th«ng tin ®· cã nh÷ng ¶nh h−ëng réng r·i ®Õn c¸c c¸ nh©n, c¸c tæ chøc, lµm thay ®æi ph−¬ng thøc lµm viÖc, häc tËp vµ gi¶i trÝ cña con ng−êi; lµm thay ®æi mèi quan hÖ ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸, con ng−êi, nguån nh©n lùc… 9 §Ò tµi kh-cn kx.01 gi÷a c¸ nh©n vµ nhµ n−íc, thay ®æi c¸c ph−¬ng thøc th−¬ng m¹i quèc tÕ còng nh− c¸c ph−¬ng tiÖn s¶n xuÊt trong nÒn kinh tÕ, vµ vÒ l©u dµi nã sÏ lµm thay ®æi s©u s¾c h¬n n÷a c¸c ®Æc tÝnh v¨n hãa - gi¸o dôc ®· h×nh thµnh qua nhiÒu thÕ kû. Khoa häc - c«ng nghÖ ®· t¸c ®éng ®¸ng kÓ ®Õn nÒn v¨n ho¸ vµ sù giao tiÕp x· héi.

C«ng nghÖ th«ng tin ®· b¾t ®Çu liªn kÕt gia ®×nh, c«ng ty, xÝ nghiÖp, quèc gia, quèc tÕ thµnh mét m¹ng l−íi lµm cho c¸c nhµ chiÕn l−îc buéc ph¶i Ýt nhiÒu thay ®æi th¸i ®é cña m×nh ®èi víi thiªn nhiªn vµ x· héi, tõ c¸c ho¹t ®éng sèng ®Õn lèi sèng, tõ c¸ch lµm viÖc ®Õn ph−¬ng thøc tiªu thô. §ang h×nh thµnh nh÷ng tiªu chuÈn míi chi phèi nghiªn cøu, ®µo t¹o, s¶n xuÊt chµo hµng, chuyÓn giao c«ng nghÖ vµ c¸c lo¹i dÞch vô kh¸c. mµ mäi quèc gia ®Òu buéc ph¶i chó ý. §Æc ®iÓm næi bËt cña x· héi th«ng tin lµ sù ph¸t triÓn cña x· héi kh«ng cßn dùa chñ yÕu vµo c¸c nguån dù tr÷ tù nhiªn nh− trong x· héi c«ng nghiÖp mµ chñ yÕu dùa vµo nh÷ng nguån lùc cã yÕu tè tri thøc, cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o, tù sinh s¶n vµ kh«ng bao giê c¹n.

Nhê c¸ch m¹ng khoa häc - c«ng nghÖ, nÒn s¶n xuÊt x· héi ®· thay ®æi rÊt nhiÒu, më ra cho c¸c quèc gia sù t×m kiÕm c¸ch thøc ph¸t triÓn míi kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i dùa vµo c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn nh− tr−íc kia. Ngµy nay, kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i cã tiÒm n¨ng tù nhiªn to lín c¸c quèc gia míi cã thÓ ph¸t triÓn ®−îc. Ng−êi ta chó ý h¬n ®Õn c¸c nguån lùc cã kh¶ n¨ng t¸i sinh vµ tù sinh s¶n. Th«ng tin vµ tri thøc trë thµnh yÕu tè ®Çu vµo cña hÖ thèng s¶n xuÊt, qu¶n lý; ®ã lµ c«ng cô ®Ó s¸ng t¹o cña c¶i, lµ ch×a kho¸ cña c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa.

Râ rµng, c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ lµ mét nh©n tè cã ý nghÜa quan träng, quyÕt ®Þnh kh¶ n¨ng ph¸t triÓn rót ng¾n, ®i t¾t vµ ®ãn ®Çu cho c¸c quèc gia ®ang ph¸t triÓn. Kh¶ n¨ng Êy phô thuéc nhiÒu vµo chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p xö lý vÜ m« sù t¸c ®éng cña khoa häc vµ c«ng nghÖ ®èi víi quan hÖ v¨n hãa - con ng−êi - nguån nh©n lùc. TÇm quan träng cña chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p xö lý vÜ m« thÓ hiÖn ë chç, khoa häc vµ c«ng nghÖ kh«ng ph¶i kh«ng cã mÆt tr¸i cña nã. Do nh÷ng nguyªn nh©n chÝnh trÞ - x· héi phøc t¹p kh¸c nhau, khi thóc ®Èy qóa tr×nh chuyÓn c¸c x· héi tõ nÒn v¨n minh c«ng nghiÖp sang nÒn v¨n minh cao h¬n, khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i ®· ®ång thêi lµm t¨ng thªm kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c n−íc ph¸t triÓn vµ c¸c n−íc ®i sau, gi÷a c¸c n−íc giµu vµ n−íc nghÌo, gi÷a ng−êi giµu vµ ng−êi nghÌo.

C¬ héi ®Ó héi nhËp vµ tr¸nh tôt hËu më ra ®èi víi ®a sè c¸c n−íc nh−ng cã thÓ còng khÐp l¹i hay nãi chÝnh x¸c h¬n, chØ trë thµnh hiÖn thùc víi nh÷ng n−íc cã sù qu¶n lý nhµ n−íc vÒ khoa häc vµ c«ng nghÖ s¸ng suèt. H¬n thÕ n÷a, cïng víi khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, vò khÝ giÕt ng−êi hµng lo¹t ®· ngµy ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸, con ng−êi, nguån nh©n lùc… 10 §Ò tµi kh-cn kx.01 cµng tinh vi h¬n, nhiÒu ngµnh c«ng nghÖ ph¸t triÓn b»ng c¸ch bãc lét tµi nguyªn ngµy cµng d÷ déi h¬n, thÞ tr−êng ¶o, nÒn kinh tÕ ¶o xuÊt hiÖn vµ ®· Ýt nhiÒu t¸c ®éng tiªu cùc tíi mäi nÒn v¨n hãa, nhÊt lµ nh÷ng nÒn v¨n hãa kh«ng cã bÒ dµy truyÒn thèng. T×nh tr¹ng ®ãi nghÌo, suy tho¸i x· héi vµ c¹n kiÖt tµi nguyªn - ba c¨n bÖnh cña x· héi hiÖn ®¹i ®Òu cã nguyªn nh©n trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp n»m ë chÝnh s¸ch vµ gi¶i ph¸p xö lý vÜ m« sù t¸c ®éng cña khoa häc vµ c«ng nghÖ ®èi víi quan hÖ v¨n hãa - con ng−êi - nguån nh©n lùc. Ngoµi ra, thµnh qu¶ cña c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ còng do kh©u qu¶n lý l¹i ®−îc sö dông mét c¸ch kh¸ l·ng phÝ.

Trªn thùc tÕ, nh÷ng ph¸t minh, s¸ng chÕ míi chØ ®−îc vËn dông mét phÇn trong cuéc sèng, cã nh÷ng nhµ nghiªn cøu ®¸nh gi¸ r»ng phÇn Êy lµ d−íi 50 %. Con ng−êi ch−a dïng ®−îc bao nhiªu nh÷ng kh¶ n¨ng mµ chÝnh con ng−êi ®· t×m thÊy vµ cã thÓ lµm ra ®−îc, trong khi ®ã con ng−êi l¹i ®Çu t− kh«ng Ýt vµo viÖc khai th¸c mét c¸ch phi nh©n b¶n nh÷ng thµnh tùu Êy ®Ó phôc vô nh÷ng m−u ®å thèng trÞ con ng−êi. NhiÒu ý kiÕn cho r»ng, viÖc “ph©n phèi” thµnh qu¶ c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ lµ mét trong nh÷ng sù bÊt c«ng lín nhÊt cña loµi ng−êi vµ ®iÒu ®ã ®· g©y nhiÒu hËu qu¶ tai h¹i 1. Qu¸ nöa sè b»ng ph¸t minh, s¸ng chÕ cña thÕ giíi lµ ë n−íc Mü; c«ng nghiÖp phÇn mÒm cña Hoa Kú chiÕm gÇn 50% thÞ tr−êng tin häc toµn cÇu; m¹ng Internet ®−îc tiÕng lµ nèi m¹ng cho con ng−êi kh¾p hµnh tinh, song thùc tÕ míi cã kho¶ng 150 triÖu ng−êi (trong sè gÇn 7 tû ng−êi sèng trªn tr¸i ®Êt) sö dông, 93,3 % sè ng−êi sö dông thuéc lo¹i ng−êi giµu, cßn chØ 0,2 % sè ng−êi sö dông thuéc lo¹i ng−êi nghÌo.

Sù “ph©n phèi rÊt bÊt c«ng” thµnh qu¶ c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ lµ do chÝnh s¸ch cña mét sè c−êng quèc, do sù c¸ch biÖt qu¸ xa gi÷a c¸c n−íc vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, d©n trÝ vµ con ng−êi, ®ång thêi còng do sù ®óng hay sai cña c¸c chÝnh s¸ch quèc gia vÒ qu¶n lý khoa häc vµ c«ng nghÖ. Nh÷ng thµnh tùu chÝnh cña khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®¹i I. §Çu tiªn ph¶i kÓ ®Õn tin häc. Sù bïng næ cña c¸ch m¹ng tin häc nöa cuèi thÕ kû XX ®· lµm më réng ph¹m vi, chÊt l−îng, vai trß vµ kh¶ n¨ng cña th«ng tin trong kh«ng gian sèng cña con ng−êi.

Trªn c¬ së c¸ch m¹ng tin häc, nhiÒu khoa häc vµ nhiÒu ho¹t ®éng sèng ®· cã sù thay ®æi vÒ chÊt. Petersen, nhµ t−¬ng lai häc næi tiÕng ng−êi Mü nhËn xÐt: “NÕu b¹n lµ ng−êi tr−ëng thµnh, trong cuéc ®êi b¹n, khoa häc ®· rót ra ®−îc nhiÒu ®iÒu vÒ b¶n chÊt 1 Xem: Globalization with a human face. Human Development Report 1999. New York, Oxford University Press, tr.

ph−¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸, con ng−êi, nguån nh©n lùc… 11 §Ò tµi kh-cn kx.01 cña mäi thø h¬n so víi 5000 n¨m tr−íc khi b¹n sinh ra” 2.