CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐỊNH MỨC KINH TẾ - KỸ THUẬT TRONG QUẢN LÝ KHAI THÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI 1. Tổng quan về định mức kinh tế kỹ thuật 1. Đặc điểm xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật quản lý khai thác công trình thuỷ lợi Công trình thuỷ lợi phụ thuộc rất lớn vào điều kiện tự nhiên, địa hình, và thực trạng hệ thống công trình nên không thể xây dựng định mức chung cho toàn ngành mà phải xây dựng riêng trên cơ sở từng hệ thống với đặc điểm, điều kiện nguồn nước, địa hình của hệ thống cụ thể. Do vậy, định mức trong công tác quản lý khai thác công trình thuỷ lợi là định mức mang tính hệ thống cụ thể, có những đặc điểm riêng, khác với các định mức trong xây dựng cơ bản, định mức sản xuất công nghiệp.
Công tác quản lý khai thác công trình thuỷ nông bao gồm nhiều loại công việc khác nhau, mỗi một loại công việc lại có những đặc điểm khác nhau. Có những công việc chỉ mang tính chất trông coi, quản lý không sử dụng công cụ lao động tác động lên đối tượng lao động để làm ra sản phẩm, nhưng cũng có những việc mang tính lao động để sản xuất. Lao động quản lý khai thác công trình thuỷ nông rất phức tạp, vừa mang tính lao động kỹ thuật và lao động chân tay, tính chất công việc không đồng nhất và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và thực trạng, thể loại công trình (ví dụ cùng là vận hành một cống có công đóng mở bằng điện, bằng cơ khí và cũng có cống đóng mở bằng thủ công) và mùa vụ, đặc điểm sinh lý phát triển của cây trồng. Một lao động phải kiêm nhiệm nhiều công việc có yêu cầu chuyên môn khác nhau ở những thời điểm khác nhau trong năm sản xuất, ví dụ công nhân vận hành thì ngoài những thời gian vận hành máy thì thời gian khác phải làm công tác bảo vệ, kiểm tra phát hiện và xử lý công trình.
Mỗi loại định mức được tính toán theo từng quy trình riêng với thành phần cấp bậc công việc khác nhau. Có định mức tính theo hao phí lao động cho một công 2 đoạn sản xuất ra sản phẩm, có định mức được tính theo khối lượng công việc được giao và định mức tổng hợp tính cho một đơn vị sản phẩm tưới, tiêu theo dịch vụ hoặc bình quân trong một năm. Định mức kinh tế kỹ thuật tổng hợp trong công tác quản lý khai thác công trình thuỷ lợi phụ thuộc vào đặc điểm điều kiện tự nhiên của mỗi địa phương và thời tiết mỗi năm. Năm hạn hán hoặc úng lụt nghiêm trọng thì yêu cầu nước tưới hoặc tiêu nhiều nên hao phí lao động lớn, nhưng thu nhập lại thấp hơn.
Năm mưa thuận gió hoà, hao phí lao động ít nhưng có khi thu nhập lại cao. Trong phương pháp luận về xây dựng các chỉ tiêu định mức cho công tác quản lý khai thác sẽ được xác định trên cơ sở điều kiện công trình bình thuờng và điều kiện về thời tiết, khí tượng thường xuyên. Khi các điều kiện thực tế khác với những điều kiện thường xuyên thì cần phải điều chỉnh định mức trên cơ sở xây dựng bảng hệ số điều chỉnh theo các điều kiện khí tượng khác với điều kiện thường xuyên. Một số khái niệm về định mức Định mức là mức được quy định, được xác định bằng cách tính trung bình tiên tiến của hoạt động sản xuất trong một phạm vi xác định (cho từng loại sản phẩm, trong từng doanh nghiệp, tại từng địa phương).
Mức hao phí các yếu tố sản xuất: Các yếu tố sản xuất được hiểu là các nguồn lực như nhân lực, vật lực, tài lực. Mức hao phí các yếu tố sản xuất là số lượng hao phí từng yếu tố sản xuất để tạo ra một đơn vị sản phẩm. Định mức kinh tế kỹ thuật trong công tác quản lý khai thác công trình thủy lợi: là các mức hao phí cần thiết về lao động, vật tư, máy móc thiết bị, nguyên nhiên vật liệu để hoàn thành nhiệm vụ tưới, tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp, dân sinh kinh tế theo kế hoạch được giao. - Định mức kinh tế kỹ thuật trong quản lý khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi là mức hao phí được quy định để thực hiện một yêu cầu về quản lý khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi theo đúng tiêu chuẩn chất lượng trong những điều kiện tổ chức, kỹ thuật và điều kiện thực tế của hệ thống công trình.
3 - Định mức kinh tế kỹ thuật trong quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thuỷ lợi được xây dựng trên cơ sở các tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy trình quy phạm kỹ thuật về quản lý vận hành công trình thuỷ lợi do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành và hiện trạng công trình, máy móc thiết bị, phương tiện quản lý của đơn vị. - Định mức kinh tế kỹ thuật trong công tác quản lý khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi gồm nhiều loại định mức khác nhau. Trong luận văn này tác giả trình bày và giới thiệu 8 loại định mức bao gồm: 1) định mức lao động; 2) định mức sử dụng nước; 3) định mức tiêu hao điện năng cho bơm tưới; 4) định mức tiêu hao điện năng cho bơm tiêu; 5) định mức sửa chữa thường xuyên tài sản cố định; 6) định mức tiêu hao vật tư, nguyên nhiên liệu cho bảo dưỡng vận hành máy móc thiết bị; 7) định mức chi phí quản lý doanh nghiệp và 8) định mức duy tu sửa chữa máy bơm và động cơ. Vai trò, chức năng của định mức kinh tế - kỹ thuật 1.
Vai trò và sự cần thiết của công tác xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật trong công tác quản lý công trình thuỷ lợi Định mức là một trong những nội dung quan trọng mà hầu hết chính phủ của các nước thường hay áp dụng. Ở Việt Nam công tác lập và áp dụng nhiều loại định mức khác nhau được Chính phủ công bố thực hiện nhằm hướng dẫn hoặc kiểm soát nhiều hoạt động kinh tế. Trên thực tiễn quản lý sản xuất trong bất cứ ngành kinh tế nào cũng cần có những loại định mức chuyên ngành khác nhau. Ví dụ trong ngành Xây dựng, rất nhiều định mức được xem là những tài liệu rất quan trọng cho các đơn vị trong ngành triển khai và áp dụng vào các hoạt động quản lý sản xuất.
Nhiều bộ định mức đã và đang được công bố áp dụng như: Định mức dự toán xây dựng công trình (Phần xây dựng); Định mức chi phí quản lý dự án và tư vấn đầu tư xây dựng công trình; Định mức dự toán xây dựng công trình; Định mức khảo sát xây dựng; Định mức vật tư trong xây dựng, … 4 Trong ngành Giao thông, nhiều loại định mức KTKT được công bố áp dụng như: Định mức kinh tế - kỹ thuật quản lý, bảo trì đường thủy nội địa; Định mức kinh tế - kỹ thuật sửa chữa thường xuyên đường sông,… Trong ngành Thủy lợi, đối với lĩnh vực xây dựng cơ bản thường áp dụng một số định mức công bố bởi Bộ Xây dựng. Tuy nhiên, trong lĩnh vực quản lý khai thác do điều kiện đặc thù trong quản lý ngành nên nhiều định mức KTKT cũng đã và đang được áp dụng tại nhiều đơn vị trong ngành, phục vụ cho công tác quản lý. + Đối với các tổ chức quản lý khai thác CTTL: - Làm căn cứ để lập kế hoạch sản xuất, kế hoạch sử dụng lao động, kế hoạch tài chính hàng năm của đơn vị. - Làm căn cứ để sắp xếp và sử dụng lao động hợp lý nhằm nâng cao năng suất lao động, tinh gọn bộ máy và là cơ sở để thực hiện cơ chế khoán cho công tác quản lý, khai thác và bảo vệ CTTL trong đơn vị (tổ, cụm, trạm thuỷ nông,…) nhằm gắn quyền lợi với trách nhiệm và kết quả lao động của người lao động.
+ Đối với các cơ quan quản lý nhà nước: - Là căn cứ để thẩm tra, thẩm định kế hoạch sản xuất, kế hoạch tài chính của đơn vị và là cơ sở để xây dựng đơn giá đặt hàng, giao kế hoạch, xác định giá gói thầu quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thuỷ lợi theo Nghị định 31/2005/CP ngày 11/3/2005 của Chính phủ và Quyết định 256/2006/QĐ-TTg ngày 9/11/2006 của Thủ tướng Chính phủ. - Là căn cứ để nghiệm thu, thanh quyết toán chi phí quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thuỷ lợi cho các đơn vị khi hoàn thành nhiệm vụ được giao. Đối với các loại định mức khác nhau phải xây dựng dựa trên những đặc điểm kỹ thuật, điều kiện thực tế trong quản lý sản xuất của các ngành. Chức năng của định mức kinh tế kỹ thuật Việc xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật trong công tác quản lý khai thác công trình thuỷ lợi nhằm các mục tiêu chủ yếu sau đây: - Là cơ sở để cơ quan quản lý Nhà nước đặt hàng, giao kế hoạch cho các đơn vị làm nhiệm vụ quản lý khai thác công trình thuỷ lợi phục vụ tưới tiêu theo Nghị 5 định 31/2005/NĐ-CP của Chính phủ; Thông tư 11/2009/TT-BTC của Bộ tài chính về Hướng dẫn đặt hàng, giao kế hoạch đối với các đơn vị làm nhiệm vụ quản lý khai thác công trình thuỷ lợi và quy chế quản lý tài chính của công ty nhà nước làm nhiệm vụ quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi; thông tư số 56 /2010/TT- BNNPTNT ngày 01/10/2010 của Bộ NN&PTNT Quy định một số nội dung trong hoạt động của các tổ chức quản lý, khai thác công trình thủy lợi và các mục đích khác; - Là cơ sở để các đơn vị quản lý khai thác công trình thuỷ lợi xác định các khoản mục chi phí hợp lý, hợp lệ thực hiện hạch toán kinh tế có hiệu quả; - Là cơ sở để lập kế hoạch sản xuất, tài chính và chi phí hàng năm; - Là cơ sở để thanh quyết toán các khoản mục chi phí theo kết quả sản xuất, đồng thời là cơ sở giúp các cơ quan quản lý Nhà nước kiểm tra, giám sát và phê duyệt kế hoạch sản xuất và sử dụng lao động, thanh quyết toán chi phí, xác định mức cấp bù cho doanh nghiệp; - Là cơ sở để giao khoán cho các xí nghiệp, cụm, trạm thuỷ nông, gắn kết quả với trách nhiệm của người lao động và bố trí, sắp xếp và sử dụng lao động hợp lý, nâng cao năng suất lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất và trách nhiệm của người lao động, gắn chế độ lương thưởng với kết quả sản xuất.
Quản lý vận hành công trình theo đúng quy trình, quy phạm, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tuổi thọ công trình.