MỞ ĐẦU Môi trƣờng trên toàn cầu nói chung và ở Việt Nam, cũng nhƣ Hà Nội nói riêng đang bị tác động mạnh bởi hoạt động của con ngƣời. Chất lƣợng môi trƣờng ngày càng biến đổi làm ảnh hƣởng trực tiếp đến cuộc sống con ngƣời. Môi trƣờng bị tác động hiện nay ở nƣớc ta nói chung và ở Hà Nội nói riêng đang là vấn đề không chỉ nhà nƣớc mà cả xã hội quan tâm. Một trong những yếu tố nguy hại của môi trƣờng đến sức khoẻ cộng đồng phải kể đến các nhân tố phóng xạ bao gồm phóng xạ tự nhiên, phóng xạ nhân tạo và các ứng dụng của nó trong nền kinh tế quốc dân.
Các chất phóng xạ gây tác động xấu đến môi trƣờng và sức khoẻ cộng đồng không phải một thế hệ mà còn ảnh hƣởng đến nhiều thế hệ khác nên vấn đề bảo vệ môi trƣờng nói chung và phóng xạ nói riêng là rất hệ trọng. Do chính sách mở cửa của nhà nƣớc nói chung và của Hà Nội nói riêng nên trong những năm gần đây tốc độ phát triển kinh tế rất mạnh, số lƣợng các khu công nghiệp lớn, nhỏ, các cơ sở sử dụng bức xạ, các khu khai thác quặng các loại, chế biến sản phẩm, các làng nghề và kể các khu thu gom phế thải tăng lên nhanh chóng. Tình trạng phát triển ồ ạt lại không đồng bộ thiếu qui hoạch, qui trình công nghệ lại có phần lạc hậu và có cả thủ công tự phát là nguyên nhân gây tác động xấu đến môi trƣờng. Do phát triển thiếu qui hoạch, thiếu đồng bộ nên việc quản lý về mặt môi trƣờng cũng gặp khó khăn, nhất là khâu quản lý nguyên, vật liệu, vật tƣ đầu vào của khu sản xuất chế biến và thu gom phế liệu, phế thải nhƣ các khu chế biến quặng sản phẩm vật liệu chịu lửa, gốm xứ mà phần nguyên, vật liệu của nó có thể chứa các nguyên tố phóng xạ cao hơn các nguyên, vật liệu khác Theo kết quả khảo sát cho thấy chính sự tồn tại và hoạt động của các loại hình nói trên có thể là một trong những khâu nguyên nhân gây tác động ô nhiễm môi trƣờng trên địa bàn, bởi vậy nếu không quản lý tốt tới các hoạt động của các cơ sở nói trên và có kế hoạch phòng chống ô nhiễm về mặt phóng xạ, những khu vực có 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguy cơ gây tác động ô nhiễm cao, nguy cơ gây tác động ô nhiễm môi trƣờng và tác hại sức khoẻ cộng đồng lầ điều có thể xảy ra và ảnh hƣởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Bức xạ ion hoá nói chung cũng nhƣ các chất phóng xạ có rất nhiều ứng dụng trong đời sống và nền kinh tế. Tuy nhiên bức xạ ion hoá nói chung cũng nhƣ các chất phóng xạ lại có ảnh hƣởng không tốt đến sức khoẻ con ngƣời, vì vậy để phát huy những mặt có lợi, hạn chế những tác động có hại tới con ngƣời và môi trƣờng sống cần có những nghiên cứu đánh giá nghiêm túc về mức phông phóng xạ trên từng địa bàn cụ thể, lập ra bản đồ mức phông phóng xạ trên địa bàn, theo dõi những khuynh hƣớng thay đổi nếu có theo thời gian do tác động của tự nhiên và xã hội trong quá trình vận động phát triển. Trên địa bàn thủ đô Hà Nội những nghiên cứu đánh giá về lĩnh vực này trong những năm qua đã bắt đầu thực hiện nhƣ ở quy mô còn hạn chế, chƣa xây dựng đƣợc bản đồ mức phông phóng xạ vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ứng dụng GIS xây dựng bản đồ phông phóng xạ môi trƣờng khu vực nội thành Hà Nội ” Nhằm bƣớc đầu cung cấp các dữ liệu để các nhà quản lý nắm đƣợc hiện trạng phóng xạ ở Hà nội cũ để đƣa ra các chính sách quy hoạch, quản lý phù hợp. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của thủ đô Hà Nội Đặc điểm điều kiện tự nhiên của Thủ đô không có nhiều thay đổi trong giai đoạn 2006 – 2010, tuy nhiên, tính từ thời điểm 1/08/2008, khi Thủ đô Hà Nội đƣợc mở rộng bao gồm toàn bộ tỉnh Hà Tây (cũ), một phần các tỉnh Hòa Bình và Vĩnh Phúc thì đặc điểm điều kiện tự nhiên của Thủ đô Hà Nội trở nên phong phú và đặc sắc hơn với nhiều vùng cảnh quan khác nhau. Trong số các đặc điểm của điều kiện tự nhiên của Thủ đô Hà Nội, các đặc điểm về vị trí địa lý, địa hình, hệ thống thủy văn và khí hậu đóng vai trò quan trọng trong tác động qua lại và ảnh hƣởng tới môi trƣờng của Thủ đô. Điều kiện tự nhiên.
Vị trí địa lý Hà Nội có vị trí từ 20°53' đến 21°23' độ vĩ Bắc và 105°44' đến 106°02' độ kinh Đông, trong vùng tam giác châu thổ sông Hồng, đất đai mầu mỡ, trù phú đƣợc che chắn ở phía Bắc - Đông Bắc bởi dải núi Tam Đảo và ở phía Tây - Tây Nam bởi dãy núi Ba Vì - Tản Viên. Hà Nội tiếp giáp với các tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Phúc ở phía Bắc; Hà Nam, Hòa Bình phía Nam; Bắc Giang, Bắc Ninh và Hƣng Yên phía Đông; Hòa Bình cùng Phú Thọ phía Tây. Sau khi mở rộng địa giới hành chính vào tháng 8 năm 2008, Thủ đô Hà Nội có diện tích 3.324,92 km², nằm ở cả hai bên bờ sông Hồng, nhƣng tập trung chủ yếu bên hữu ngạn. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Bản đồ Hà Nội b.Địa hình Địa hình Hà Nội thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông với độ cao trung bình từ 5 đến 20 mét so với mực nƣớc biển. Dạng địa hình chủ yếu của Hà Nội là địa hình đồng bằng (chiếm đến ba phần tƣ diện tích tự nhiên của Hà Nội) 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đƣợc đắp bồi do các dòng sông với các bãi bồi hiện đại và các bãi bồi cao nằm ở hữu ngạn sông Đà, hai bên sông Hồng và chi lƣu các con sông khác, còn các vùng trũng với các hồ đầm. Phần diện tích đồi núi phần lớn thuộc các huyện Sóc Sơn, Ba Vì, Quốc Oai, Mỹ Đức, với các đỉnh nhƣ Ba Vì cao 1.281 m, Gia Dê 707 m, Chân Chim 462 m, Thanh Lanh 427 m, Thiên Trù 378 m. Nếu không kể hai dãy Ba Vì, Hƣơng Sơn và quần thể núi Sài thì khu vực ngoại thành có dãy Sóc Sơn thuộc hệ thống mạch núi Tam Đảo chạy xuống gồm nhiều ngọn nằm trên hai huyện Mê Linh và Sóc Sơn.
Khu vực nội thành có một số gò đồi thấp nhƣng cao không quá 20 mét nhƣ gò Đống Đa, núi Sƣa, núi Khán, núi Nùng,. Địa hình Hà Nội đã đƣợc phản ánh rõ nét qua các dòng chảy tự nhiên của các dòng sông chính chảy qua Hà Nội nhƣ sông Cầu, sông Cà Lồ, sông Đuống, sông Hồng, sông Nhuệ sẽ đƣợc phân tích dƣới đây. Hệ thống thủy văn Sông Hồng là con sông chính của Thủ đô Hà Nội, bắt đầu chảy vào Hà Nội ở xã Phong Vân, huyện Ba Vì và ra khỏi Thủ đô ở khu vực xã Quang Lãng, huyện Phú Xuyên tiếp giáp Hƣng Yên. Đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội dài 163 km, chiếm khoảng một phần ba chiều dài của con sông này trên đất Việt Nam (khoảng 556 km sông Hồng chảy qua Việt Nam trên tổng chiều dài 1.160 km của sông Hồng).
Bên cạnh các con sông lớn, các sông nhỏ chảy trong khu vực nội thành nhƣ sông Nhuệ, sông Tô Lịch, sông Kim Ngƣu, sông Lừ, sông Sét. Hiện nay, các con sông này đƣợc xem nhƣ những đƣờng tiêu thoát nƣớc thải của Hà Nội: Ngoài hệ thống các con sông, Hà Nội cũng là một Thủ đô đặc biệt nhiều đầm hồ, dấu vết còn lại của các dòng sông cổ. Trong khu vực nội thành, Hồ Gƣơm nằm ở trung tâm lịch sử của Thủ đô, giữ một vị trí đặc biệt đối với Hà Nội; Hồ Tây có diện tích lớn nhất, khoảng 500 ha, đóng vai trò quan trọng trong khung cảnh đô thị. Trong khu vực nội ô có thể kể tới những hồ nổi tiếng khác nhƣ Trúc Bạch, Thiền Quang, Thủ Lệ.
Ngoài ra, còn nhiều đầm hồ lớn nằm trên địa phận Hà Nội nhƣ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kim Liên, Liên Đàm, Ngải Sơn - Đồng Mô, Suối Hai, Mèo Gù, Xuân Khanh, Tuy Lai, Quan Sơn,. Khí hậu Khí hậu Hà Nội tiêu biểu cho vùng Bắc Bộ với đặc điểm của khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, mùa hè nóng, mƣa nhiều và mùa đông lạnh, ít mƣa. Thuộc vùng nhiệt đới, Hà Nội quanh nǎm tiếp nhận lƣợng bức xạ mặt trời rất dồi dào và có nhiệt độ cao. Do tác động của biển, Hà Nội có độ ẩm và lƣợng mƣa khá lớn, trung bình 114 ngày mƣa một năm.
Một đặc điểm rõ nét của khí hậu Hà Nội là sự thay đổi và khác biệt của hai mùa nóng, lạnh. Mùa nóng kéo dài từ tháng 5 tới tháng 9, kèm theo mƣa nhiều, nhiệt độ trung bình 28,1 °C. Từ tháng 11 tới tháng 3 năm sau là khí hậu của mùa đông với nhiệt độ trung bình 18,6 °C. Cùng với hai thời kỳ chuyển tiếp vào tháng 4 và tháng 10 đã tạo ra đặc điểm khí hậu đặc trƣng của Thủ đô Hà Nội với 4 mùa: Xuân, Hạ, Thu và Đông.
Một số chỉ tiêu khí hậu thành phố Hà nội. Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Trung bình 19 19 22 27 31 32 32 32 31 28 24 22 tối cao (66) (67) (72) (80) (87) (90) (90) (89) (88) (82) (76) (71) °C (°F) Trung bình 14 16 18 22 25 27 27 27 26 23 19 16 tối (58) (60) (65) (71) (77) (80) (80) (80) (78) (73) (66) (60) thấp °C (°F) Lƣợng 195.80) 6) 0) 0) 4) (inch) 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bên cạnh đó, khí hậu Hà Nội cũng ghi nhận những biến đổi bất thƣờng. Vào đầu năm 2008, miền Bắc nói chung và Hà Nội nói riêng đã hứng chịu một đợt rét kỷ lục lên đến 38 ngày liên tục (vƣợt xa kỷ lục về thời gian rét đƣợc ghi nhận vào các năm 1968, 1989) với nhiệt độ trung bình ngày đạt thấp nhất vào ngày 31/01/2008 chỉ hơn 7 độ C, trong khi kỷ lục ghi nhận trƣớc đó là hơn 8 độ C. Đầu tháng 11 năm 2008, một trận mƣa kỷ lục đổ xuống các tỉnh miền Bắc và miền Trung đã gây thiệt hại cho Thủ đô hoảng 3.
Kinh tế xã hội a.Dân số và diện tích Kết quả tổng điều tra dân số ngày 1/4/2009 cho thấy, dân số Hà Nội là 6.