chương 1 sẽ làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo của luận văn. Tổng quan về E-Learning Trong những năm cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông, các dịch vụ dựa trên nền tảng Internet đã và đang đƣợc triển khai rộng khắp. Một trong các ứng dụng quan trọng của công nghệ thông tin và truyền thông là lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Từ đó, công nghệ E-Learning ra đời, phát triển mạnh mẽ và đƣợc ứng dụng rộng khắp cho đến ngày nay.
Khái niệm về E-Learning E-Learning là phƣơng thức học tập có sử dụng kết nối mạng để phục vụ học tập, lấy tài liệu học tập, trao đổi giao tiếp giữa ngƣời học với nhau và với giáo viên. Trong những năm gần đây, E-Learning đã trở thành một phƣơng thức học tập nổi bật, đƣợc biết đến nhƣ một cuộc cách mạng về học tập; là phƣơng thức học tập đem lại nhiều tiện ích và quyền lợi cho ngƣời học. Có rất nhiều quan niệm và khái niệm khác nhau về E-Learning. Mỗi khái niệm đƣợc nêu ra với những góc nhìn khác nhau, và do vậy, nội hàm của khái niệm cũng rất khác nhau điển hình trong số đó là: - E-Learning chính là sự hội tụ của học tập và Internet, là hình thức học tập bằng truyền thông qua mạng Internet theo cách tƣơng tác với nội dung học tập và đƣợc thiết kế dựa trên nền tảng phƣơng pháp dạy học (Resta and Patru 2010 in the UNESCO pulication) - E-Learning là một loại hình đào tạo chính qui hay không chính qui hƣớng tới thực hiện tốt mục tiêu học tập, trong đó ngƣời dạy với ngƣời học cũng nhƣ cộng 5 đồng học tập có sự tƣơng tác trực tiếp một cách thuận lợi thông qua công nghệ thông tin và truyền thông [5].
- E-Learning là sự phân phát các nội dung học sử dụng các công cụ điện tử hiện đại nhƣ máy tính, mạng vệ tinh, mạng Internet, Intranet… trong đó nội dung học có thể thu đƣợc từ các website, đĩa CD, băng video, audio… thông qua một máy tính hay TV; ngƣời dạy và ngƣời học có thể giao tiếp với nhau qua mạng dƣới các hình thức nhƣ: e-mail, thảo luận trực tuyến (chat), diễn đàn (forum), hội thảo video… [3] Rõ ràng, với những quan niệm khác nhau về E-Learning, chúng sẽ có những đặc điểm khác nhau; cách thức dạy học cũng diễn ra khác nhau; hạ tầng công nghệ, cách thức triển khai, ƣu điểm, hạn chế… cũng khác nhau. Ngày nay, E-Learning đã trở thành một khái niệm, thuật ngữ quen thuộc trên thế giới cũng nhƣ tại Việt Nam, đặc biệt với những ngƣời trong các lĩnh vực đào tạo và công nghệ thông tin. Có thể nói, một hệ thống E-Learning phải thỏa mãn các điều kiện sau: - Là hình thức học tập có sử dụng mạng Internet; - Tồn tại dƣới dạng các khóa học; - Quản lý khóa học và ngƣời học thông qua các hệ thống quản lý học tập; - Nhu cầu tƣơng tác, hợp tác của ngƣời học đƣợc đáp ứng mọi lúc, mọi nơi. Một số hình thức đào tạo E-Learning phổ biến trên thế giới hiện nay: - Đào tạo dựa trên công nghệ (TBT - Technology - Based Training) - Đào tạo dựa trên máy tính (CBT - Computer - Based Training) - Đào tạo dựa trên Web (WBT - Web - Based Training) - Đào tạo trực tuyến (Online Learning/Training) - Đào tạo từ xa (Distance Learning) 1.
Hệ thống E-Learning Hệ thống E-Learning gồm 3 thành phần: - Hệ thống quản lý học tập LMS (Learning Management System): đóng vai trò trung tâm của hệ thống E-Learning. Trong đó, các đối tƣợng (ngƣời dạy, ngƣời học, ngƣời quản trị) tham gia truy cập hệ thống với những mục đích khác nhau 6 nhƣng phải đảm bảo sao cho hệ thống hoạt động ổn định và việc dạy học diễn ra hiệu quả. - Hệ thống quản lý nội dung học tập (LCMS-Learning Content Management System): cũng là thành phần quan trọng cho phép tạo và quản lý các nội dung học tập - Các công cụ làm bài giảng (authoring tools): giúp giáo viên soạn bài một cách sinh động, dễ dùng, và đầy đủ multimedia. Quan trọng nhất là E-Learning đã đƣợc chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn đƣợc thế giới công nhận nên các bài giảng có thể trao đổi với nhau trên toàn thế giới cũng nhƣ giữa các trƣờng học ở Việt Nam.
Mô hình hệ thống E-Learning [9] 7 Hệ thống đào tạo E-Learning cơ bản gồm các thành phần sau: - Nội dung: Các chƣơng trình đào tạo, nội dung đào tạo và bài giảng. - Phân phối: Quá trình phân phối các nội dung đào tạo. - Quản lý: là việc quản lý quá trình học tập và đào tạo của học viên. - Hợp tác: Sự hợp tác, trao đổi của ngƣời học thông qua công cụ tƣơng tác Các thành phần này tƣơng tác với nhau qua phƣơng tiện truyền thông, điện tử.
Các thành phần của hệ thống đào tạo E-Learning [6] 1. Các chuẩn trong E-Learning 1. Khái niệm chuẩn Các chuẩn và đặc tả cho hệ thống E-Learning là các tiêu chuẩn học tập điện tử đƣợc xác định. Theo ISO, các chuẩn và đặc tả cho hệ thống E-Learning là “các thỏa thuận đƣợc lập thành văn bản có chứa kỹ thuật thông số kỹ thuật hoặc các tiêu chí chính xác khác đƣợc sử dụng nhất quán làm quy tắc, hƣớng dẫn hoặc định nghĩa của các đặc điểm, để đảm bảo rằng vật liệu, sản phẩm, quá trình và dịch vụ phù hợp với mục đích của chúng”.
Sự cần thiết chuẩn hoá E-Learning Kể từ khi máy tính cá nhân ra đời, các công nghệ kỹ thuật số ngày càng trở nên phổ biến trong giáo dục – cả trong môi trƣờng giáo dục và đào tạo từ xa và trên lớp học. Nhờ có chuẩn mà toàn bộ thị trƣờng E-Learning sẽ tìm đƣợc tiếng nói chung, cả về mặt kỹ thuật và phƣơng pháp. Khi xây dựng các hệ thống E-Learning, cần tuân theo các chuẩn để hệ thống này đáp ứng các khả năng sau: - Khả năng tƣơng hợp (Interoperability) với hệ thống khác. - Khả năng tái sử dụng (Re-usability).
- Khả năng quản lý (Manageability) ngƣời học, nội dung học tập. - Khả năng truy nhập (Accessibility). Các chuẩn trong E-Learning - Chuẩn siêu dữ liệu (meta-data): quy định cách mà các nhà sản xuất nội dung có thể mô tả các khóa học và các module của mình để các hệ thống quản lý có thể tìm kiếm và phân loại đƣợc khi cần thiết. Hiện nay có các đặc tả meta-data đã đƣợc đƣa ra và có các sản phẩm thực thi khá thông dụng: IEEE 1484.12 Learning Object Metadata Standard [19].
IMS Learning Resources Meta-Data Specification. SCORM Meta-data standards [15]. - Chuẩn đóng gói nội dung (packaging): mô tả các cách ghép các đối tƣợng học tập riêng rẽ để tạo ra một bài học, module học, hay các đơn vị nội dung khác, sau đó vận chuyển và sử dụng lại đƣợc trong nhiều hệ thống quản lý khác nhau (LMS/LCMS). Chuẩn này đảm bảo các file đƣợc gộp và cài đặt đúng vị trí.
- Chuẩn thông tin ngƣời học: Cho phép các hệ thống quản lý đào tạo hiển thị từng bài học đơn lẻ, quản lý đƣợc kết quả kiểm tra và quá trình học tập của học viên. Chuẩn trao đổi thông tin bao gồm 2 phần: + Giao thức (là cách mà LMS và đối tƣợng học trao đổi thông tin với nhau) + Mô hình dữ liệu (xác định kiểu dữ liệu đƣợc sử dụng) - Chuẩn chất lƣợng: đảm bảo rằng nội dung của giáo viên có thể dùng đƣợc, học viên dễ đọc và dễ dùng nội dung giáo viên tạo ra. 9 - Chuẩn thiết kế E-Learning: Chuẩn chất lƣợng thiết kế chính cho E-Learning là E-Learning Courseware Certification Standards của ASTD E-Learning Certification Institue. Certification Institue chứng nhận rằng các khóa học E- Learning tuân theo một số chuẩn nhất định nhƣ thiết kế giao diện, tƣơng thích với các hệ điều hành và các công cụ chuẩn, chất lƣợng sản xuất, và thiết kế giảng dạy.
Tổng quan về dạy học trực tuyến 1. Giới thiệu chung về dạy học trực tuyến Theo [2], hệ thống dạy học trực tuyến là hệ thống phần mềm dạy học trực tuyến và hạ tầng công nghệ thông tin cho phép quản lý và tổ chức dạy học thông qua môi trƣờng Internet, bao gồm: phần mềm tổ chức dạy học trực tuyến trực tiếp; hệ thống quản lý học tập trực tuyến; hệ thống quản lý nội dung học tập trực tuyến. Dạy học trực tuyến là hoạt động dạy học đƣợc tổ chức thực hiện trên hệ thống dạy học trực tuyến. Nhƣ vậy, dạy học trực tuyến có thể xem nhƣ một phần trong E-Learning.
Do đó, khi triển khai dạy học trực tuyến cho học sinh phổ thông có thể ứng dụng các công nghệ của E-Learning. Theo quy định của Bộ GD&ĐT [2], có thể sử dụng dạy học trực tuyến hỗ trợ dạy học trực tiếp hoặc thay thế dạy học trực tiếp tại cơ sở giáo dục phổ thông. Dạy học trực tuyến hỗ trợ dạy học trực tiếp tại cơ sở giáo dục phổ thông là hình thức dạy học trực tuyến thực hiện một phần nội dung bài học hoặc chủ đề trong chƣơng trình giáo dục phổ thông để hỗ trợ dạy học trực tiếp bài học hoặc chủ đề đó tại cơ sở giáo dục phổ thông. Dạy học trực tuyến thay thế dạy học trực tiếp tại cơ sở giáo dục phổ thông là hình thức dạy học trực tuyến thực hiện toàn bộ nội dung bài học hoặc chủ đề trong chƣơng trình giáo dục phổ thông để thay thế dạy học trực tiếp bài học hoặc chủ đề đó tại cơ sở giáo dục phổ thông.
Mục tiêu dạy học trực tuyến tại cơ sở giáo dục phổ thông nhằm: 10 (i) Hỗ trợ hoặc thay thế dạy học trực tiếp tại cơ sở giáo dục phổ thông giúp cơ sở giáo dục phổ thông nâng cao chất lƣợng dạy học và hoàn thành chƣơng trình giáo dục phổ thông. (ii) Phát triển năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học; thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành Giáo dục. (iii) Mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh, tạo điều kiện để học sinh đƣợc học ở mọi nơi, mọi lúc. Đặc điểm của dạy học trực tuyến so với dạy học truyền thống Theo phƣơng pháp dạy học truyền thống, giáo viên đồng thời phải làm nhiều nhiệm vụ đƣợc trình bày trong hình 1.
Giáo viên Truyền Quản lý đạt kiến học sinh thức Soạn nội Giảng Giải đáp Quản lý Quản lý dung bài Kiểm tra dạy lớp học việc học giảng Hình 1. Các công việc của giáo viên trong các tiết học truyền thống Sự ra đời của E-Learning đã làm thay đổi phƣơng pháp dạy học truyền thống và tạo ra phƣơng pháp dạy học mới – phƣơng pháp E-Learning hay phƣơng pháp dạy học trực tuyến.