Nghiên cứu hiệu quả của chế phẩm sinh học Pigmax trong chăn nuôi lợn thịt và bảo vệ môi trường

Chuyên khảo ứng dụng chế phẩm sinh học pigmax trong chăn nuôi lợn thịt và giảm ô n phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực môi

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Thăng
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng chế phẩm Pigmax trong chăn nuôi lợn thịt và giảm thiểu ô nhiễm môi trường
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Sinh lý tiêu hóa của lợn và hệ vi sinh vật đường ruột của lợn
• 1.3. Sự sinh trưởng và các chỉ tiêu đánh giá sức sinh trưởng của lợn
• 1.4. Chế phẩm sinh học và ứng dụng chế phẩm sinh học trong chăn nuôi. Một số hiểu biết về chế phẩm sinh học PigMAX
• 1.5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.5.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.5.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊM CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.5.2. Phương pháp chăm sóc nuôi dưỡng lợn thí nghiệm
• 2.5.3. Các chỉ theo dõi và phương pháp tính toán các chỉ tiêu
• 2.5.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khả năng sinh trưởng của lợn thí nghiệm
• 3.2. Sinh trưởng tích lũy của lợn thí nghiệm
• 3.3. Sinh trưởng tuyệt đối của lợn thí nghiệm
• 3.4. Sinh trưởng tương đối của lợn thí nghiệm
• 3.5. Khả năng chuyển hóa thức ăn của lợn thí nghiệm
• 3.6. Tiêu tốn thức ăn cho kg tăng khối lượng của lợn thí nghiệm
• 3.7. Tiêu tốn năng lượng trao đổi/kg tăng khối lượng lợn thí nghiệm
• 3.8. Tiêu tốn protein/ kg tăng khối lượng của lợn thí nghiệm
• 3.9. Chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng của lợn thí nghiệm
• 3.10. Khả năng sản xuất và chất lượng của lợn thí nghiệm
• 3.10.1. Khả năng sản xuất thịt của lợn thí nghiệm
• 3.10.2. Độ pH và thành phần hóa học của thịt lợn thí nghiệm
• 3.11. Ảnh hưởng của chế phẩm sinh học PigMAX đến hệ vi sinh vật đường ruột và tiểu khí hậu chuồng nuôi
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chế phẩm sinh học và Pigmax

Chế phẩm sinh học đóng vai trò quan trọng trong chăn nuôi bền vững, đặc biệt là trong việc cải thiện sức khỏe lợn và giảm ô nhiễm môi trường. Pigmax, một sản phẩm của Công ty Cổ phần Công nghệ Sinh học Mùa Xuân, là chế phẩm sinh học dạng bào tử bền nhiệt, được sử dụng rộng rãi trong chăn nuôi lợn thịt. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của Pigmax trong việc tăng trưởng lợn, cải thiện năng suất, và quản lý chất thải.

1.1. Cơ sở khoa học của chế phẩm sinh học

Chế phẩm sinh học được định nghĩa là các vi sinh vật sống có lợi khi được bổ sung vào thức ăn. Chúng giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, cải thiện tiêu hóa, và tăng cường hệ miễn dịch. Pigmax chứa các chủng vi khuẩn như Lactobacillus và Bacillus, có khả năng chịu được môi trường axit và nhiệt độ cao, phù hợp với điều kiện chăn nuôi công nghiệp.

1.2. Ứng dụng của Pigmax trong chăn nuôi

Pigmax được sử dụng để cải thiện năng suất và sức khỏe lợn thông qua việc tăng cường hệ vi sinh vật đường ruột. Ngoài ra, Pigmax còn giúp giảm ô nhiễm môi trường bằng cách giảm lượng khí thải độc hại như H2S và NH3 trong chuồng nuôi. Điều này góp phần vào phát triển chăn nuôi bền vững và bảo vệ môi trường.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu được thực hiện trên lợn thịt với việc bổ sung Pigmax vào thức ăn chăn nuôi. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tăng trưởng lợn, tiêu tốn thức ăn, và ảnh hưởng đến môi trường. Kết quả cho thấy Pigmax giúp cải thiện đáng kể sinh trưởng tích lũy và sinh trưởng tuyệt đối của lợn, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

2.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí ngẫu nhiên với hai nhóm lợn: nhóm đối chứng và nhóm được bổ sung Pigmax. Các chỉ tiêu như khối lượng lợn, tiêu tốn thức ăn, và hàm lượng khí thải được đo đạc và so sánh giữa hai nhóm.

2.2. Kết quả nghiên cứu

Nhóm lợn được bổ sung Pigmax cho thấy tăng trưởng lợn tốt hơn so với nhóm đối chứng. Tiêu tốn thức ăn giảm đáng kể, đồng thời lượng khí thải độc hại như H2S và NH3 cũng giảm rõ rệt. Điều này chứng minh hiệu quả của Pigmax trong việc cải thiện năng suất và giảm ô nhiễm môi trường.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của Pigmax trong chăn nuôi lợn thịt và giảm ô nhiễm môi trường. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc khuyến cáo sử dụng chế phẩm sinh học trong chăn nuôi bền vững, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đã làm rõ cơ chế tác dụng của Pigmax trong việc cải thiện sức khỏe lợn và giảm ô nhiễm môi trường. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để phát triển các chế phẩm sinh học khác trong tương lai.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu khuyến cáo việc sử dụng Pigmax trong chăn nuôi lợn thịt để tăng trưởng lợn và giảm ô nhiễm môi trường. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào phát triển chăn nuôi bền vững và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn thịt tại Việt Nam đã phát triển nhanh chóng trong những năm gần đây, chuyển từ mô hình nhỏ lẻ sang chăn nuôi tập trung hiện đại. Theo ước tính, chi phí thức ăn chiếm phần lớn trong tổng chi phí sản xuất, đồng thời ô nhiễm môi trường và sử dụng kháng sinh, hóa chất trong chăn nuôi đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Việc tìm kiếm các giải pháp thân thiện môi trường, an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng là cấp thiết. Trong đó, chế phẩm sinh học (probiotics) được xem là một hướng đi tiềm năng nhằm cải thiện sức khỏe vật nuôi, tăng năng suất và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Luận văn nghiên cứu sử dụng chế phẩm sinh học PigMAX trong chăn nuôi lợn thịt nhằm đánh giá ảnh hưởng của sản phẩm này đến khả năng sinh trưởng, chuyển hóa thức ăn, năng suất và chất lượng thịt lợn, đồng thời khảo sát mức độ giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong chuồng nuôi. Nghiên cứu được thực hiện tại Công ty cổ phần Giống vật nuôi tỉnh Bắc Giang trong khoảng thời gian từ tháng 9/2015 đến tháng 8/2016, với đối tượng là lợn lai Landrace x Yorkshire bắt đầu thí nghiệm ở tuổi 45 ngày.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học quan trọng, cung cấp cơ sở để ứng dụng chế phẩm sinh học PigMAX trong thực tiễn chăn nuôi lợn, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Đồng thời, luận văn cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho giảng viên, sinh viên ngành chăn nuôi và người chăn nuôi lợn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về sinh lý tiêu hóa của lợn và vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột trong việc cải thiện tiêu hóa và sức khỏe vật nuôi. Hệ vi sinh vật đường ruột gồm các vi khuẩn có lợi như Lactobacillus, Bacillus, giúp cân bằng hệ vi sinh, ức chế vi khuẩn gây bệnh, tăng cường miễn dịch và cải thiện khả năng tiêu hóa thức ăn.

Chế phẩm sinh học (probiotics) được định nghĩa là các vi sinh vật sống khi bổ sung với liều lượng thích hợp vào thức ăn sẽ có lợi cho vật chủ. PigMAX là chế phẩm sinh học dạng bào tử bền nhiệt, chứa các chủng Bacillus subtilis, Bacillus clausii, Bacillus coagulans và Bacillus licheniformis, có khả năng sản sinh enzyme tiêu hóa, tăng cường sức đề kháng, giảm bệnh và giảm phát thải khí độc trong chuồng nuôi.

Các khái niệm chính bao gồm: sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối, sinh trưởng tương đối của lợn; tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng; tỷ lệ tiêu hóa các chất dinh dưỡng; và các chỉ tiêu về chất lượng thịt và môi trường chuồng nuôi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp phân lô ngẫu nhiên với 4 nghiệm thức: nghiệm thức đối chứng không bổ sung PigMAX và 3 nghiệm thức bổ sung PigMAX với các mức 0,8; 1,0 và 1,2 g/kg thức ăn. Mỗi nghiệm thức có 10 con lợn, nhắc lại 3 lần, tổng cộng 120 con lợn lai Landrace x Yorkshire, bắt đầu thí nghiệm ở tuổi 45 ngày với trọng lượng trung bình khoảng 15,3 kg/con.

Thí nghiệm kéo dài 90 ngày, chia làm 2 giai đoạn cho ăn thức ăn hỗn hợp do Công ty TNHH CARGILL Việt Nam cung cấp, với thành phần dinh dưỡng được kiểm soát chặt chẽ (protein thô 20% giai đoạn đầu, 18% giai đoạn sau). Chế phẩm PigMAX được trộn đều vào thức ăn sau khi xịt nước để tăng độ bám.

Các chỉ tiêu theo dõi gồm: cân trọng lượng lợn định kỳ để tính sinh trưởng tích lũy, tuyệt đối và tương đối; đo lượng thức ăn tiêu thụ để tính tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng; phân tích chất lượng thịt (độ pH, thành phần hóa học); xác định số lượng vi khuẩn E. coli, Salmonella trong phân; đo hàm lượng khí thải H2S và NH3 trong chuồng nuôi.

Số liệu được xử lý bằng phần mềm Minitab 17, sử dụng phân tích phương sai (ANOVA) và phương pháp Tukey với mức ý nghĩa thống kê 95% (α=0,05).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh trưởng của lợn:

   • Sau 90 ngày, khối lượng lợn ở nghiệm thức bổ sung PigMAX 1,2 g/kg thức ăn đạt trung bình 80,45 kg/con, tăng 7,72% so với nghiệm thức đối chứng (74,68 kg/con).
   • Sinh trưởng tuyệt đối trung bình trong 90 ngày của nhóm bổ sung PigMAX 1,2 g/kg là 724,07 g/con/ngày, cao hơn 66,11 g/con/ngày (tương đương 10%) so với nhóm đối chứng (657,96 g/con/ngày).
   • Sinh trưởng tương đối giảm dần theo tuổi, nhưng nhóm bổ sung PigMAX có tỷ lệ sinh trưởng tương đối cao hơn nhóm đối chứng khoảng 1-1,2% trong giai đoạn đầu.

2. Khả năng chuyển hóa thức ăn:

   • Lượng thức ăn tiêu thụ trung bình không khác biệt đáng kể giữa các nhóm (khoảng 1,78-1,86 kg/con/ngày).
   • Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng giảm từ 2,7 kg ở nhóm đối chứng xuống còn 2,56 kg ở nhóm bổ sung PigMAX 1,2 g/kg, tương đương giảm 5,03%.
   • Tiêu tốn năng lượng trao đổi và protein/kg tăng khối lượng cũng có xu hướng giảm nhẹ ở các nhóm bổ sung PigMAX, cho thấy hiệu quả sử dụng thức ăn được cải thiện.

3. Chất lượng thịt và năng suất sản xuất:

   • Khối lượng thịt móc hàm và tỷ lệ thịt nạc tăng nhẹ ở các nhóm bổ sung PigMAX so với đối chứng.
   • Độ pH thịt sau 45 phút và 24 giờ ổn định, thành phần protein và khoáng chất trong thịt không bị ảnh hưởng tiêu cực.
   • Ngoại hình lợn được cải thiện với da hồng, lông mượt và thịt đỏ hơn.

4. Ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột và môi trường chuồng nuôi:

   • Số lượng vi khuẩn E. coli và Salmonella trong phân giảm đáng kể ở các nhóm bổ sung PigMAX.
   • Hàm lượng khí thải H2S và NH3 trong chuồng nuôi giảm từ 10-20% so với nhóm đối chứng, góp phần giảm ô nhiễm môi trường.

Thảo luận kết quả

Việc bổ sung chế phẩm sinh học PigMAX đã cải thiện rõ rệt khả năng sinh trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn của lợn thịt, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về probiotics chứa Bacillus spp. và Lactobacillus spp. (Chen và cs, 2006; Wang và cs, 2009). Sự tăng trưởng tích cực này có thể giải thích do PigMAX cung cấp enzyme tiêu hóa và vi sinh vật có lợi giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tăng hấp thu dinh dưỡng và giảm vi khuẩn gây bệnh.

Giảm tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng đồng nghĩa với giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. Ngoài ra, việc giảm phát thải khí độc NH3 và H2S góp phần cải thiện môi trường chuồng nuôi, giảm mùi hôi và ô nhiễm, phù hợp với xu hướng phát triển chăn nuôi bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối và tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng để minh họa sự khác biệt giữa các nghiệm thức. Bảng số liệu chi tiết về vi sinh vật phân và khí thải cũng giúp làm rõ tác động tích cực của PigMAX.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng bổ sung chế phẩm PigMAX với liều 1,0 - 1,2 g/kg thức ăn trong chăn nuôi lợn thịt để tăng khả năng sinh trưởng và giảm tiêu tốn thức ăn, giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trong vòng 3 tháng nuôi.

2. Tăng cường kiểm soát và cải thiện môi trường chuồng nuôi bằng việc sử dụng PigMAX để giảm phát thải khí độc NH3 và H2S, đặc biệt trong các khu vực chăn nuôi tập trung gần khu dân cư, nhằm giảm ô nhiễm và mùi hôi.

3. Đào tạo và hướng dẫn người chăn nuôi về cách sử dụng chế phẩm sinh học PigMAX đúng liều lượng, phương pháp trộn thức ăn và bảo quản sản phẩm để đảm bảo hiệu quả tối ưu.

4. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục mở rộng ứng dụng PigMAX trong các giai đoạn khác của lợn (lợn con, lợn nái) và kết hợp với các biện pháp kỹ thuật chăn nuôi hiện đại nhằm nâng cao sức khỏe vật nuôi và chất lượng sản phẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn thịt: Nắm bắt các giải pháp cải thiện sinh trưởng, giảm chi phí thức ăn và giảm ô nhiễm môi trường, áp dụng chế phẩm PigMAX để nâng cao hiệu quả sản xuất.

2. Giảng viên và sinh viên ngành chăn nuôi: Tài liệu tham khảo khoa học về ứng dụng probiotics trong chăn nuôi, giúp hiểu rõ cơ chế tác dụng và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm.

3. Các nhà quản lý và chuyên gia môi trường nông nghiệp: Tham khảo các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm khí thải trong chăn nuôi, góp phần xây dựng chính sách phát triển chăn nuôi bền vững.

4. Doanh nghiệp sản xuất và cung ứng thức ăn chăn nuôi: Cơ sở để phát triển và quảng bá các sản phẩm chế phẩm sinh học thân thiện, nâng cao giá trị sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Chế phẩm PigMAX là gì và có thành phần chính ra sao?
   PigMAX là chế phẩm sinh học dạng bào tử bền nhiệt, chứa các chủng vi khuẩn Bacillus subtilis, Bacillus clausii, Bacillus coagulans và Bacillus licheniformis, giúp tăng cường tiêu hóa và sức đề kháng cho lợn.

2. PigMAX có ảnh hưởng thế nào đến khả năng sinh trưởng của lợn?
   Bổ sung PigMAX với liều 1,0 - 1,2 g/kg thức ăn giúp tăng trọng trung bình trên ngày lên đến 10% so với không sử dụng, cải thiện sinh trưởng tích lũy và sinh trưởng tuyệt đối.

3. Việc sử dụng PigMAX có giúp giảm chi phí thức ăn không?
   Có, nghiên cứu cho thấy tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng giảm khoảng 5%, giúp giảm chi phí thức ăn và nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

4. PigMAX có tác động gì đến môi trường chuồng nuôi?
   PigMAX giúp giảm phát thải khí độc NH3 và H2S trong chuồng nuôi từ 10-20%, góp phần giảm ô nhiễm môi trường và mùi hôi khó chịu.

5. Làm thế nào để sử dụng PigMAX hiệu quả trong chăn nuôi?
   PigMAX nên được trộn đều vào thức ăn sau khi xịt nước để tăng độ bám, sử dụng liên tục với liều lượng 0,8 - 1,2 g/kg thức ăn trong suốt giai đoạn nuôi để đạt hiệu quả tối ưu.

Kết luận

• Bổ sung chế phẩm sinh học PigMAX vào khẩu phần ăn lợn thịt giúp tăng khả năng sinh trưởng từ 3,5% đến 7,7% sau 90 ngày nuôi.
• Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng giảm từ 2,25% đến 5,03%, nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn và giảm chi phí sản xuất.
• Chất lượng thịt lợn được cải thiện với độ pH ổn định, thành phần protein và khoáng chất phù hợp, ngoại hình lợn đẹp hơn.
• PigMAX góp phần giảm số lượng vi khuẩn gây hại trong phân và giảm phát thải khí độc NH3, H2S trong chuồng nuôi, cải thiện môi trường chăn nuôi.
• Khuyến nghị áp dụng PigMAX với liều 1,0 - 1,2 g/kg thức ăn trong chăn nuôi lợn thịt để nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng ứng dụng.

Người chăn nuôi và các bên liên quan được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để phát triển chăn nuôi lợn bền vững, an toàn và hiệu quả hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Sinh lý tiêu hóa của lợn và hệ vi sinh vật đường ruột của lợn 1. Sinh lý tiêu hóa của lợn Lợn là loài gia súc ăn tạp với dạ dày trung gian giữa dạ dày kép và dạ dày đơn.

Bộ máy tiêu hóa lợn bao gồm: miệng, hầu, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già. Ở miệng trong nước bọt tiết ra men amilaza để tiêu hóa tinh bột, vì lợn ăn nhanh nuốt liên tục nên tiêu hóa ở miệng là rất ít mà chủ yếu là tẩm ướt thức ăn rồi đẩy xuống dạ dày, ruột để tiêu hóa. Dạ dày tiết ra dịch vị, các men tiêu hóa, khi thức ăn xuống dạ dày cơ trơn nhào trộn thức ăn, cùng với đó là các men tiêu hóa ngấm vào thức ăn. Men pepsinogen nhờ tác dụng của HCl trở thành pepsin hoạt động, men này thủy phân protid thành axit amin và pepton để dạ dày và ruột non hấp thu.

Ở dạ dày lợn nhu động yếu nên thức ăn có hiện tượng xếp lớp, do vậy những thức ăn bên ngoài được tiêu hóa trước. Hàm lượng HCl trong dịch vị tăng dần lên để dần đạt tới sự ổn định gắn liền với sự hoàn chỉnh về cấu tạo và chức năng của dạ dày lợn. Ở lợn con hàm lượng HCl là 0,005 - 0,15%, lợn 90 ngày tuổi 0,2 - 0,25% còn ở lợn trưởng thành hàm lượng HCl là 0,35 - 0,4% (Nguyễn Thiện và cs, 1998) [20]. Ruột non của lợn dài 14 - 18 m, tiêu hóa ở ruột non chủ yêu do tác dụng của dịch tiêu hóa như: dịch tụy, dịch ruột, dịch mật và các dịch tiết ra từ 5 cơ quan tiêu hóa đưa xuống.

Lợn có khối lượng 100kg tiết 8 lít dịch tụy trong một ngày đêm và sự phân tiết này phụ thuộc vào các loại thức ăn, cách chế biến và cách cho ăn… Các nghiên cứu kỹ lưỡng về đặc điểm phân tiết các loại dịch tiêu hóa, các nhân tố ảnh hưởng… đã được tiến hành bởi các tác giả: Trần Cừ và Cù Xuân Dần (1975) [1] và đi tới các nhận xét có tính ứng dụng đó là: Số lượng và chất lượng dịch tiêu hóa của lợn thay đổi phụ thuộc vào loại thức ăn, phương pháp cho ăn và nhất là cách chế biến thức ăn. Nếu thức ăn được chế biến tốt sẽ nâng cao được hiệu suất tiêu hóa. Phần cuối cùng của bộ máy tiêu hóa là ruột già, ruột già dài khoảng 4 - 5 m bao gồm manh tràng, kết tràng và trực tràng. Ở ruột già chủ yếu xảy ra quá trình tiêu hóa chất xơ do vi sinh vật ở manh tràng phân giải tạo ra các sản phẩm chính là axit lactic có tác dụng ức chế vi khuẩn gây thối và các sinh vật có hại khác.

Ruột già chủ yếu hấp thu khoáng và nước. Với protein còn lại trong thức ăn chưa được tiêu hóa hết, đến ruột già sẽ bị vi khuẩn ở ruột già phân giải thành các chất Crerol, Indol có tính độc, chúng hấp thu vào máu và được giải độc ở gan. Phần cặn bã đi vào kết tràng, trực tràng và tạo thành phân ra ngoài. Hệ vi sinh vật đường ruột ở lợn Hệ vi sinh vật ở trong đường tiêu hóa ở lợn con đóng vai trò nâng cao việc sử dụng thức ăn đồng thời nâng cao sức đề kháng ở cơ thể lợn.

Sự phát triển của các vi khuẩn sinh axit và vi khuẩn tổng hợp các chất có hoạt tính sinh học, đồng thời ức chế vi khuẩn gây thối là một quá trình có lợi cho cơ thể (Đào Trọng Đạt và Phan Thanh Phượng,1996) [2]. 6 Ở dạ dày và ruột non của động vật mới sinh chưa có vi khuẩn, sau vài giờ thấy một vài loại vi khuẩn và từ đó chúng bắt đầu sinh sản dần. Hàng ngày, một số loại vi khuẩn khác theo thức ăn vào ruột, sống và sinh sôi nảy nở ở đó, chúng có thể biến đổi nhưng cơ bản chúng sống ở đó cho đến khi con vật chết. Thành phần và số lượng vi sinh vật phụ thuộc vào loại thức ăn.

Có thể chia vi sinh vật thành 2 loại “vi sinh vật tùy tiện” thay đổi theo tùy loại thức ăn và “vi sinh vật bắt buộc” là loại vi sinh vật thích nghi ngay được với môi trường đường ruột, dạ dày trở thành loại định cư vĩnh viễn. Hệ vi sinh vật bắt buộc bao gồm: Lactic, lactobacterium, acid ophilum, trực khuẩn lactic, E. coli (trực khuẩn ruột già), trực khuẩn đường ruột. Trong đường ruột và dạ dày là môi trường có độ ẩm, dinh dưỡng thuận tiện cho vi sinh vật phát triển, tuy nhiên sự phát triển của chúng có giới hạn vì trong dạ dày và ruột có chất kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn đường ruột và vi khuẩn gây thối như mật, dịch vị và các tác động đối kháng của các vi khuẩn khác.

Theo Đào Trọng Đạt và Phan Thanh Phượng (1996) [2] trong hệ tiêu hóa của động vật, hệ vi sinh vật luôn luôn ổn định, đảm bảo cân bằng cho hệ tiêu hóa. Khi sự cân bằng bị phá vỡ thì những vi khuẩn có hại cạnh tranh phát triển gây rối loạn tiêu hóa, gây tiêu chảy (nhất là lợn con theo mẹ). Sự sinh trưởng và các chỉ tiêu đánh giá sức sinh trưởng của lợn - Khái niệm về sự sinh trưởng Sự sinh trưởng là quá trình tích lũy các chất do đồng hóa và dị hóa, là sự tăng lên về chiều cao, chiều dài, chiều ngang, khối lượng của các bộ phận và toàn bộ cơ thể con vật. Thực chất của sinh trưởng chính là sự tăng trưởng và sự phân chia của các tế bào trong cơ thể (Trần Đình Miên và cs, 1975) [10].

Quá trình phát triển của cơ thể là quá trình đồng hóa các vật chất dinh 7 dưỡng, các chất dinh dưỡng lấy vào cơ thể vừa là điều kiện để tế bào sinh sôi, nảy nở, vừa là cơ sở để hình thành chất trong tế bào và giữa các tế bào, đó là protein, lipit, gluxit và các chất khoáng… (Đàm Văn Tiệm và Lê Văn Thọ, 1992) [22]. - Các chỉ tiêu đánh giá sức sinh trưởng Sinh trưởng tích lũy là khối lượng, kích thước, thể tích của toàn bộ cơ thể hay của từng bộ phận cơ thể tại các thời điểm thực hiện phép cân, đo. Sinh trưởng tuyệt đối: là khối lượng, kích thước, thể tích của toàn bộ cơ thể hay từng bộ phận cơ thể tăng lên trong một đơn vị thời gian (TCVN, 1977) [16]. Đồ thị sinh trưởng tuyệt đối của lợn có dạng Parabol.

Sinh trưởng tương đối: là phần khối lượng, kích thước, thể tích của toàn bộ cơ thể hay từng bộ phận cơ thể tại thời điểm sinh trưởng sau tăng lên so với thời điểm sinh trưởng trước (TCVN, 1977) [17]. Đồ thị sinh trưởng tương đối của lợn có dạng Hyperbol và sinh trưởng tương đối của lợn giảm dần theo tuổi. Chế phẩm sinh học và ứng dụng chế phẩm sinh học trong chăn nuôi Thuật ngữ “Probiotics” dịch sang tiếng Việt, chúng ta có thể hiểu là chế phẩm sinh học. Vậy probiotics là gì và tác dụng của probiotics ra sao khi sử dụng sản phẩm này trong chăn nuôi là câu hỏi cần được làm rõ.

Theo Parker (1974) [60] probiotics là những vi sinh vật và là những chất giúp cho việc cân bằng vi khuẩn đường ruột. Theo Fuller (1989) [42] định nghĩa probiotics là một chất chứa những vi khuẩn sống bổ sung vào thức ăn có tác dụng hữu ích cho động vật chủ bằng cách cải thiện sự cân bằng vi khuẩn đường ruột. Probiotic là tổ hợp nhiều loại vi sinh vật như vi khuẩn, nấm men có tác dụng tương hỗ được bổ sung vào thực phẩm với mục đích điều chỉnh quần thể 8 sinh vật đường ruột của vật chủ và được sử dụng như một liệu pháp trong việc chữa trị bệnh tiêu chảy hay sự mất cân bằng của vi sinh vật đường ruột. Một probiotic tốt cần có những đặc tính cơ bản sau đây: là một chủng vi sinh vật có khả năng gây ra một tác dụng có lợi cho động vật chủ, ví dụ như tăng khả năng sinh trưởng hoặc đề kháng được với bệnh; không có chứa mầm bệnh và độc tố; là những tế bào sống và có một số lượng thích hợp có khả năng sống sót và chuyển hóa được trong môi trường đường ruột, ví dụ như đề kháng được với pH thấp và axít hữu cơ; bền vững và có khả năng duy trì sự sống trong thời gian nhất định ở điều kiện bảo tồn và tự nhiên (Ezema, 2013) [39].

Dưới đây là chức năng, cơ chế tác dụng của probiotics và những ảnh hưởng của việc bổ sung probiotics trong chăn nuôi lợn: 1. Chức năng và cơ chế tác dụng của probiotics Các nghiên cứu mới nhất cho thấy probiotics có chức năng kháng khuẩn, chức năng hàng rào, chức năng miễn dịch và cũng là những tác nhân có tính chất kháng lại dị ứng. Các chức năng này không chỉ thông qua bản thân vi khuẩn mà còn thông qua ADN, chất tiết và vách tế bào vi khuẩn (Sonia Michail, 2005) [65]. Chức năng hàng rào thể hiện ở chỗ probiotic kích thích sự gắn kết chặt chẽ các tế bào biểu mô ruột, giảm các chất tiết gây viêm của vi khuẩn bệnh, tăng sản sinh các phân tử bảo vệ như mucin và tăng sự sản sinh enzyme của diềm bàn chải của biểu mô ruột.

Chức năng miễn dịch thể hiện ở chỗ probiotic làm giảm sản sinh các chất gây viêm, gây đáp ứng sản sinh kháng thể của hệ miễn dịch ruột để ngăn ngừa bệnh cũng như đáp ứng miễn dịch để ngăn ngừa dị ứng. Chức năng kháng khuẩn thực hiện theo các cơ chế sau: Làm biến đổi hệ vi sinh vật đường ruột, giảm vi khuẩn bệnh, như 9 trong trường hợp bổ sung probiotic thuộc một số loài Lactobacilli và Bifidobacter thì làm giảm số lượng Clostridia, Bacteroides và Escherichia coli (E. Sản sinh các chất kháng khuẩn như axit béo mạch ngắn, axit lactic, hydrogen peroxit, pyroglutamate có tác dụng ức chế sự tăng trưởng của cả vi khuẩn gram âm và dương. Tranh giành sự bám dính vào niêm ruột với vi khuẩn bệnh hoặc phong toả các thụ quan (receptor) của niêm mạc ruột, nhờ vậy ngăn chặn vi khuẩn bệnh xâm lấn vào bên trong.

Tranh giành chất dinh dưỡng với vi khuẩn bệnh. Ví dụ, vi khuẩn probiotic có thể tiêu thụ các đường đơn làm giảm tăng trưởng của Clostridium difficile, một loài vi khuẩn có tăng trưởng phụ thuộc vào loại đường này. Trong ống tiêu hóa có hàng trăm nghìn tỷ vi khuẩn, số lượng vi khuẩn có lợi đường ruột thường được duy trì một tỷ lệ cân bằng so với vi khuẩn có hại, tỷ lệ này vào khoảng 85/15 (85% vi khuẩn có lợi và 15% vi khuẩn có hại).