MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đất nước ta đang trong thời kỳ đổi mới theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa xây dựng đất nước văn minh giàu đẹp hơn, tuy nhiên cùng với sự phát triển nền kinh tế, những vấn đề xã hội cũng nảy sinh và phát triển theo hướng ngày càng phức tạp phá vỡ những giá trị truyền thống đặc biệt là các giá trị về gia đình, chưa bao giờ bạo lực gia đình lại xảy ra nhiều với mức độ và tính chất ngày càng khó kiểm soát đến vậy. Phần lớn nạn nhân của bạo lực gia đình là những người phụ nữ và trẻ em vốn được coi là yếu thế hơn trong xã hội. Bạo lực gia đình hiện đang trở thành vấn nạn không chỉ riêng Việt Nam mà trở thành vấn nạn trên toàn thế giới.
Trong Tuyên ngôn thế giới về quyền con người và Tuyên bố của Liên hợp quốc về xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ được thông qua ngày 20/12/1993 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã nhấn mạnh: Phụ nữ được quyền thụ hưởng bình đẳng và được bảo vệ tất cả các quyền con người, bao gồm quyền sống, bình đẳng, tự do, an toàn cá nhân, quyền được bảo vệ bình đẳng trước pháp luật và quyền không bị tra tấn hay đối xử, trừng phạt một cách độc ác, vô nhân đạo. Các quốc gia có nghĩa vụ lên án bạo lực đối với phụ nữ và không được viện dẫn bất kỳ tập quán, truyền thống hay lý do tôn giáo nào nhằm từ chối trách nhiệm xóa bỏ bạo lực. Các quốc gia phải thực hiện trách nhiệm đầy đủ để phòng ngừa, điều tra và trừng trị các hành vi bạo lực đối với phụ nữ theo pháp luật quốc gia. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc chống lại bạo lực gia đình, đặc biệt là bạo lực gia đình đối với phụ nữ trong đó chính chúng ta phải là hạt nhân tích cực đấu tranh đẩy lùi vấn nạn bạo lực gia đình để bạo lực gia đình không thể xâm phạm đến nhân phẩm, đạo đức, sức khỏe của mỗi con người.
Tại Thị trấn Vân Đình những năm qua bạo lực gia đình đã và đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, tăng mạnh về số vụ và làm ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống của người dân nơi đây. Theo đánh giá của Hội phụ nữ Thị trấn Vân Đình thì bạo lực gia đình gia tăng làm ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh trật tự trên địa bàn và để lại hậu quả nghiêm trọng đặc biệt là những vụ bạo lực về thể chất khiến cho người bị bạo lực đa phần là phụ nữ chịu những tổn thương về thể chất, những 1 vụ việc nghiêm trọng còn đe dọa đến tính mạng và để lại thương tật suốt đời cho người phụ nữ phá vỡ đi những giá trị gia đình. Theo thống kê cuối năm 2014 số vụ bạo lực gia đình tại Thị Trấn Vân Đình tăng thêm 9 vụ so với năm 2013 là 22 vụ và theo báo cáo đến tháng 6 năm 2015 thì số vụ bạo lực gia đình trên địa bàn là 25 vụ. Điều này một lần nữa chứng minh rằng bạo lực gia đình đang ngày càng gia tăng về số vụ, mức độ cũng như tính chất nguy hiểm hơn nữa còn làm ảnh hưởng sâu sắc đến nhân phẩm, đạo đức, lối sống và hạnh phúc gia đình, cản trở đến sự phát triển chung của toàn xã hội.
Truyền thông là một trong những phương pháp của công tác xã hội. Cho dù hình thức tổ chức là gì đi chăng nữa thì truyền thông vẫn là yếu tố then chốt. Truyền thông đối với tổ chức như là huyết mạch đối với con người. Truyền thông với nhóm phụ nữ bị bạo lực gia đình là hoạt động nhằm hướng tới hỗ trợ người phụ nữ đến một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Truyền thông là hoạt động cung cấp những thông tin quan trọng và cần thiết đối với phụ nữ, những dạng bạo lực mà họ sẽ gặp phải, trau dồi kỹ năng sống cần thiết, cách phòng tránh đối với những dạng bạo hành cụ thể, những hiểu biết về các văn bản pháp luật, các chương trình hỗ trợ đối với họ để tăng năng lực sống giúp họ có thể cân bằng tâm lý và có cái nhìn tích cực hơn với cuộc sống. Con đường để đưa thông tin đến với nhóm phụ nữ bị bạo lực gia đình chính là truyền thông với nhóm phụ nữ bị bạo lực gia đình đó. Trên thực tế, truyền thông về phụ nữ bị bạo lực gia đình được thực hiện rộng rãi và nhiều hơn so với truyền thông với nhóm phụ nữ bị bạo lực. Có thể thấy hoạt động này diễn ra xuyên suốt nhưng không mang tính bền vững, những thông tin đưa đến với phụ nữ bị bạo lực gia đình còn hạn chế và bị gián đoạn trên các phương tiện thông tin đại chúng, tạp chí, báo đài.
Do vậy, việc thực hiện song song truyền thông về phụ nữ bị bạo lực gia đình và truyền thông với nhóm phụ nữ bị bạo lực gia đình sẽ làm tăng hiệu quả quá trình giảm thiểu bạo lực cũng như xóa bỏ hay tăng năng lực và kiến thức nhất định cho phụ nữ bị bạo lực gia đình. Tuy nhiên, từ trước tới nay công tác truyền thông chủ yếu tiếp cận theo góc độ Xã hội học và có rất ít những những tác phẩm truyền thông với bạo lực gia đình. Trong đề tài của cá nhân Tôi hướng đề tài tiếp cận theo góc độ công tác xã hội đây 2 là đề tài mới và quan trọng khác với những nghiên cứu xã hội học trước đó. Với những lý do đưa trên, Tôi đã lựa chọn đề tài luận văn với tiêu đề: Truyền thông với nhóm phụ nữ bị bạo lực gia đình (nghiên cứu trường hợp thị trấn Vân Đình, Huyện Ứng Hòa,Thành phố Hà Nội) 2.
Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Nhiều nghiên cứu quốc tế đã cho thấy bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình là hệ thống có tình toàn cầu, tác động trong khoảng 20-50% số phụ nữ trên thế giới (WHO,1998) Bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình đã trở thành một nội dung quan trọng trong tuyên bố hành động của Hội phụ nữ thế giới lần thứ IV tại Bắc Kinh năm 1995 và trong các văn bản của tổ chức Liên Hợp Quốc. Từ ngày 4-6/12/2001, tại Phnôm Pênh-Campuchia đã diễn ra Hội nghị về luật pháp phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình ở vùng tiểu Mê Kông, Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam. Hội nghị đã thống nhất trên một số quan điểm rằng: Bạo lực gia đình không phải là chuyện riêng của gia đình và phụ nữ đang bị coi là phụ thuộc vào nam giới trên phạm vi toàn cầu. Việc nghiên cứu truyền thông trên thế giới hiện nay được các nhà nghiên cứu về báo chí và quan hệ công chúng đặc biệt quan tâm.
Có thể kể ra những nghiên cứu liên quan đến truyền thông như công trình nghiên cứu của: David Croteau, William Hoyneys (2003), Media/ Society: industries, images, and audiences (truyền thông/ xã hội: công nghệ, hình ảnh và công chúng), Pine Forces Press: Cuốn sách đánh giá vai trò xã hội của các phương tiện truyền thông, quá trình phát triển công nghệ truyền thông, ảnh hưởng của kinh tế, chính trị và công chúng đối với các phương tiện thông tin đại chúng, tác động của toàn cầu hóa đến phương tiện truyền thông. Gail Dines and Jean M. Humez (2003) Gender, race, and class in media, a text – reader (giới tính, chủng tộc và giai cấp trong truyền thông; cách tiếp cận tin tức theo logic xã hội, Saga Publications, Inc: Các tác giả của cuốn sách mối quan hệ giữa văn hóa, giới tính, chủng tộc, các khía cạnh xã hội, điều kiện xã hội và phương tiện truyền thông; các tầng lớp xã hội được thể hiện trên các phương tiện truyền 3 thông đại chúng. Vấn đề giới tính, chủng tộc và giai cấp được thể hiện đan xen với các vấn đề kinh tế, văn hóa trên các bài báo như vấn đề thể chế bao gồm: Kinh tế, chính trị của các sản phẩm truyền thông, phân tích văn bản và mức độ sử dụng phương tiện truyền thông.
Elena Yonah Rosen, Arli Paulin quesada, Sue Lockwood Summer (1998) Changing the word throuh media education (Thay đổi thế giới thông qua giáo dục truyền thông) Fulcrum Publishing. Cuốn sách là những bài học chi tiết, phân tích vai trò của thông tin truyền thông trong việc đánh giá những vấn đề xã hội như: Bạo lực, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, sức khỏe và con người. Bazan (2006), Introduction to mas communication media literacy and culture (giới thiệu về truyền thông đại chúng: giáo dục truyền thông và văn hóa truyền thông), Mcgraw_Hill. Tác giả đề cập đến những kiến thức cơ bản về truyền thông đại chúng, sự hiểu biết về văn hóa truyền thông, các ngành công nghiệp truyền thông đại chúng và khán giả bao gồm: Các phương tiện truyền thông như: Sách, Báo, tạp chí, đài phát thanh, truyền hình, Internet: Tác giả đề cập văn hóa truyền thông trong kỉ nguyên công nghệ thông tin: Lý thuyết và ảnh hưởng của truyền thông, tôn giáo và đạo đức; truyền thông toàn cầu.
Hiện nay, có nhiều nước, đặc biệt là ở Châu Á có những phong tục, văn hóa, tôn giáo tạo điều kiện cho vấn đề bất bình đẳng nam, nữ. Cảnh sát chưa có hoạt động tích cực ngăn chặn bạo lực gia đình vì coi đó là chuyện riêng của mỗi gia đình. Trong những năm gần đây bạo lực gia đình đặc biệt là BLGĐ đối với phụ nữ ngày càng được quan tâm nghiên cứu, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và đề tài khoa học nghiên cứu về vấn đề này. Ở Việt Nam từ năm 1994.
Lê Thị Qúy một trong những chuyên gia nghiên cứu về Giới, Gia đình đã in bài viết đầu tiên về “Bạo lực gia đình ở Việt Nam” trên Tạp chí khoa học và phụ nữ trong đó xác định 5 nguyên nhân chính của bạo lực gia đình là: Nguyên nhân kinh tế, nguyên nhân nhận thức, nguyên nhân văn hóa-xã hội, nguyên nhân sức khỏe và nguyên nhân thuộc về phía phụ nữ (Lê Thị Qúy,1994). Tuy nhiên nguyên nhân lớn nhất, sâu sa nhất chính là bất bình đẳng trong quan hệ giới (Lê Thị Qúy,2002). 4 Năm 1996, trong tác phẩm “Nỗi đau thời đại” tác giả đã đi sâu phân tích về bạo lực gia đình dưới 2 dạng: “bạo lực không nhìn thấy được” và “bạo lực nhìn thấy được” (hay còn gọi là bạo lực trực tiếp và bạo lực gián tiếp). Với tư cách là một sai lệch chuẩn mực trong xã hội trong gia đình hiện đại, hai dạng bạo lực này, ở nơi này thể hiện trong mối quan hệ khăng khít, ở nơi khác lại được thể hiện trong sự độc lập, tách biệt lẫn nhau.