Mở đầu : Trình bey về tính cấp thiết của đề tai-tinh hnh nghiên cửu +Ề tei - mục dfch và nhiệm vụ của luận én ~ phương phép nghiên cứu va cơ sở tư liệu - dong gop về mặt khoe học của luận an. Chuong /ột : Lich sử hình thenh và qua trình phát triển thể logi truyện Nôm bình dén Chương ney có +„hiệm vụ trình bay boi canh lịch sử - =a xa hot hội cùng ceo titn ¿Ề van hoe - ngné thugt thời trung đại, thê ^ đ ©v®›«+ th dd xem xét qua trình hình thồnh và phet triển logi truyén ôm binh đến mgt a từ a ` 3 = Ø cach lịch sử, ‘ v cu the. z vét TIẾT Chương Hai : Thi phép truyện Ném bình dan Chương nay có nhiém vu khao set hang loạt những vấn đề cốt yếu của hệ thống tai pháp truyện Nôm bình đân,như cấu trúc thể loại, kiểu bố cục cốt truyện, như cac thủ phap nghệ thuật, phong cách ngôn ngữ, phương thức sang tac,luu truyền. từ đố rut re nhưng đặc trưng loại biệt của thể loại này.
Chương Ba :Chức năng tư tưởng - thẩm mi của truyện Nôm bình dân Chương nay có nhiệm vu làm sang tỏ gia tri phần anh, gia trị nhận thức va gia trị thẩm mi của truyện Ném bình din; từ đố lam sang to vai trò, vị trí va ảnh hưởng của chứng trong đời sống xã hội. Kết luận : Danh mục tai liêu tham khảo : thụ lục_: cả. ig oe Chương Mgt LICH SỬ HÌNH THÀNH VÀ QUÁ TRÌNH PHA? TRIE THẾ LOẠI TRUYỆN NOM BÌNH DAN Theo giới sử học thì vào thé kỉ 16, chế độ phong kiến Việt Nam da bộc lộ nhiều mặt mâu thuần với xu thé của thời đại va sự tiến triển của lịch sử dân tộc. Chế độ quân chủ chuyên chính quan liêu của triều Lê ngày cang tỏ ra bất lực trước hai mâu thuần cơ bản, sâu sắc: mâu thuan giữa cac phe phái phong kién cầm quyền trong nội bộ giai cấp thống trị và mâu thuần give các tầng lớp nhân dân ' bị trị; chủ yếu la nông dén, với triều đình.
Hệ qua tất yếu la vào đầu thể kỉ 16, do sự bùng nổ của những mâu thuẫn đổ đã khiến cho triều Lê sụp đổ. Triều Mạc lên thay, lúc đầu tuy có những cổ gắng nhất định, song rốt cuộc, những mâu thuần cế hữu của chế độ quân chu chuyên chế theo mô hình Nho giao lỗi thời lại tiếp tục phat triển đần đến nan chia cat đất nước và nội chiến phong kiến(Trịnh - Mạc , Trinh - Nguyén) kéo dai hang trăm năm, pha vo sy thống nhất đất nước, lam cho cuộc sống của nhân đân ngay cang khổ cực, lầm than. Những cuộc ném dậy của nông dân da xuất hiện đây đó từ thế kỉ 16, đến khoảng giữa thé kỉ 18 trở đi, những mâu thuần chất chứa trong long xa hội phong kiến cang trở nên gay gắt và bùng nổ thành những x 4 ers A a ` ta kệ _. + cugc khởi nghia nông dan triền miên ở khắp nơi.,ca đồng bs ` = 4.
ang va mien nui. Theo Lịch sv Viét Nam, Tap I, của Ủy ban Xhoa hoc xa hôi Viét Nam (Nxb Khoa hoc xa hội, Ha Nội 1971) thi sang thế kỉ 18, chế đô phong kiến đa bước vào giai đoạn khửng hoang sâu sắc và toản điện. Có thể nói đó lả môt cuộc khủng hoang trong toan bô cơ cấu của xa hội phong kiến. Những biến động xa hoi như thé ching nhing da lam rung chuyển đến tận gốc nền tang tư tưởng, nền tảng dao dite cua ché độ phong kiến, mã còn 1a cơ sơ cho sự nay nảy sinh và phat trién tu tưởng nhân văn cua thời đại, đồng thoi cũng 1a côi nguồn tư tương nhân văn trong các truyện ïNôm bình dân, Cuộc đấu tranh rộng lớn của phong trảo nông dân trong giai đoạn nảy còn chứng tỏ nhân dân đang có ý thúc muốn vươn lên chiếm lĩnh lich Bí, chiém lĩnh cuộc sống, va sức sống manh 1iét Ấy cùng voi +truyền thống lao động cần cu, bền vi, khéo tay hay lam cua ho, da tro thành nhân tổ quyết định, tro thành động lực thúc aay bước phat triển mới cua nền kiah sế và văn hóa thời dai nay.
Trong các thé ki 16 - 18, thủ công nghiệp voi tính chất 14 nghề phu gia đỉnh của nông dân ngay càng phát triển rộng khấp. ee TU Đặc biệt, trong những n¿hỀ thd công đương thời, ngìề lem gify và nghề khắc ven in phát triển,!b tiền ae hết sic quan trọng cha việc truyền ba về thịnh hành thể logi truyện Nêm bình din. iignỀ lầm giấy từng nổi tiếng ở Thăng Long với "nhip chay Yên Thai", Con nghề in có nguồn cốc từ lồng Liều Cheng, tcấn Hai Dương, da rất phên thịnh ở kinh thành Tháng Long thời Lê = Trịnh, Sự nở rô của c¢c ngành nghề thủ công de tạo ra một k a cau lượng heng noe kha pasng shu, gop phần dẫy mạnh giao lưu kinh bể va mở rộng thị trường. Do vệy, cho búa đã moc lL&.
ở khÉp mai nei, nhất 18 ở vùng đồng bằng. Nhờ cổ việc lưu thông hằng hoa,nên từ thể ky 17 đã ca nhiều ¿đô thị trở nén phồn thịnh, stm uất, Ở” dang #goài cổ Thăng L2ag - Ké Chg, Phổ Hiển; ở Dang Trong cổ Hội An-Fei-fo, Thenh Hà, Gia Định la niững đô thị về thương cổng noi tiếng đương thời. NHững câu tyc ngữ đân gian như "Nhất Kinh Ky nhì Phổ Hiến",rồi "Nhất Kinh Kỳ nhÌ By Set", rồi "Nuét Kinh x} nhl Yhượng Ben" .da nết lê: cảnh tượng buôn bến phát đạt ở sốc đô thị lớn nhỏ e + ` luc bay gic. ` ie ? ` đừng vềo thoi điểm lịch sử này, do tinh hình giao 1 ¢ £ 94.
bat & ĐÁ Ta Sas i ^n Mon thương quoe t? phat trim, ngosi cac bhương nhen Trung oe @ ae Je 7e eo e Quốc, Nngt Ban, vốn de co quan hệ tuên ben với nước te e em, ` ` từ cee thể kỷ trước, con cd các thương nhâr Bồ=đao-nha; s xế 3 ` › # Aoi oe ` da-len, Anh, Pháp cung Lần lượt dén buồn ben ve lập ˆ a Lá S1 ‹ thương điểm ở một số đô thị của ta, khiến cho việc sen a Ld LẠ 2a. ` id ` rs oe xuất cũng ahư việc giao lưu hang hoe cong thêm nhộn nhịp. ~ 24 CC TÉong một thoi dei đầy biến động với những cuộc đẩu tranh trong nôi bộ giai cấp phong kiến, cùng những cuộo dấu tranh giữa riêng đến voi giai cấp phong kiến thống trị von đa lem dao lận trệt ty và mối gitng của chế độ phong kiến, thì giờ céy, sự phát triển của nền kinh tể hàng hơa cùng với thể lực đồng tiỀn về lổi sống thị đân lại ceng tec động mạnh me veo sự băng heại ÿ thức hệ cue chế độ ney. Về vi thé, ching ta cd thể nghầ ring , những tu tưởng đân chủ, biển bô, chẳng hẹn như tinh thin đẩu tranh chống lại nhưng lễ giz2 phong kiển nghiệt nga ; cùng với tinh thần đẩu tranh doi tự do hôn nhên, đồi quyền sống cho người phụ nứ được biểu hiện trong cao truyện Ném binh dén, cũng chính lề bắt nguồn từ nền tang kinh tế-xa hội của thoi dei lịch sử nay.
+ + + Nếu như ở thể kỷ 15, cùng với sự phat triển cửa chế độ quân chủ chuyên chể, giai cấp phong kiển thống trị cổ xu hướng hen chế nghệ thuật đên gien, go ep nền văn ha của nhân dân veo những khuôn vàng thươc ngọc của nền văn hoe chinh thổng, thì seng thể ky 16-17, do sự suy yéu va ren vo của chế đệ tập quyền chuyên chế, ve nhất la do sức quật kudi mãnh Liệt của nhén dân,nền vin hoe nghệ thuêt đến gien lei cd cơ sở phat triển mạnh més Co thể nối nền văn noe dén tộo trong giei đoạn nay lgi bước vas mệt giai doan phục hung ve phet triển huy hosng. Đặc biệt, truyền thống văn hóa dên gian lại có điều kiện phat triển hết sức phong phú và đạt tới những ms bó a % a 4 a a thenh tuu rực ro. Trong do, nghé thuét thu cong mi nghé - 15 é ~ # °. HA oat aes k ^ b din gien cưng ret phat det.
NGt mặt hang thu công mì nghệ xuất ign trong tool ky ney ve co liên quan nhiều với ` ` truyện ôm oình dér., để le trann khắc go dén gian. N Hững noi san xuét trenh dén gien co +i Eng 1à làng Đông HO(Ha nf ` ,„ £ .` n z oy® nr Aas a a, s ® af ` Bac) va pho Hang Trong (Ha Noi). Ngoai ra, o Ha Rac cm CAE áo 6 10 ~ k # \ #8. số em? co mys SỐ leng cwig Sai xuét tren: để bạn nhy deo Tu,Tu “a Wie ae.
en 88 | mY Stele e ` = -_ ` Khé, Jinn Deng se» ở gen Ha hội. co leng Kim Hñosang(huyện Hobi Đức) củng ung le nơi co ngh® lbw trenh từ cudi thể kỷ =F 5 ` @ oy „` 17, thườnig gi le tranh do Kim Hoang. ? v Docg tzanh lồng 3d san xuét ở noi thôn đa, nên rất hợp voi thị hiểu nông dên. ao otc tranh "Humg đừa " , "Denh ghen" 18 những bức tranh vừa có gie trị tạo hình độc đao vừa có ÿ nghĩa nhân văn sâu sắc.
Đặc Dist ở tranh "ame dừa! cùng như trenh "Đếnh ghen" đều có ghi thêm nhữag câu the Ném lục bat rét thủ vị, rất gin gui với những câu thơ ném na, mộc mạc trong cac truyện Nôm bình đên, Chẳng hẹn, ở trenh "ime diva" thì cố câu ¢t Khensi khóo đựng nên dừa, ok y treo đây hime cho vừa øệt đôi. ` va Nhu vậy; chung ts da xem xet những săn nguyên lịch sử của thể Lael truyện Nôm pình dân; th cơ sở kinh +é- xe hội đến ahững tiền đề van hoa ~ nghệ tuuét. Tuy nhiên s dể tim hiểu vấn 4Ề mệt cách dầy đủ hơn thì chứng ta không thể khéng xem xét su ra abi cue tae loại nay ngay trong bổ: cách văn hoc trung dei, ma đặc biệt la id * ‹ ata ` trong bổi cenh văn. noc Ném dương thei.
Sẽ Ge Theo sử sách cu cồa ghi chép thì việc sử dung chữ Nôm ` vào seng tac ven học da khởi phat từ thời frền, va khoản cuổi thể xỷ 12-14 cung da xuất hiện một sổ bác gia lem thơ Nôm, nhw 1Í uyên Thuyên, ilguyên Si Cố, Cha Văn An,HO ` Quy Live ve.