Chương 1: Tình hình vi phạm pháp luật và thực tiễn xét xử tội phạm về môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội. Chương 2: Pháp luật hình sự Việt Nam và một số nước trên thế giới về các tội phạm về môi trường. Chương 3: Hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các tội phạm về môi trường. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TÌNH HÌNH VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TỘI PHẠM VỀ MÔI TRƢỜNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 1.
Tình hình vi phạm pháp luật về môi trƣờng trên địa bàn thành phố Hà Nội trong những năm gần đây Hà Nội có vị trí địa lý nằm ở đồng bằng sông Hồng, phí Bắc tiếp giáp với các tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Phúc; phía Nam tiếp giáp với các tỉnh Hà Nam, Hòa Bình; phía Đông tiếp giáp với các tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh và Hưng Yên; phía tây tiếp giáp với tỉnh Phú Thọ. Tháng 8 năm 2008, sau khi sát nhập Hà Nội có diện tích 3.345,0km2, dân số 6.000 người gồm 10 quận, 01 thị xã và 18 huyện ngoại thành [4]. Hiện nay, thành phố Hà Nội có: 01 khu công nghệ cao, 01 khu chế xuất, 08 khu công nghiệp, 41 cụm công nghiệp, 1350 làng nghề (244 làng nghề truyền thống); 11.041 doanh nghiệp có chức năng xuất, nhập khẩu (trong đó có 30 doanh nghiệp nhập khẩu phế liệu, 249 doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, phương tiện chuyên dùng); 538 doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương mại, siêu thị, chợ (20 trung tâm thương mại, 110 siêu thị, 408 chợ); 615 cơ sở lưu trú (11 khách sạn 5 sao, 10 khách sạn 4 sao, 26 khách sạn 3 sao, còn lại là 2 sao); 265 doanh nghiệp kinh doanh vận tải (113 doanh nghiệp kinh doanh taxi, 139 doanh nghiệp kinh doanh vận tải liên tỉnh, 13 doanh nghiệp kinh doanh xe ôtô); 251 doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hóa chất (139 doanh nghiệp sản xuất sơn, 112 doanh nghiệp kinh doanh hóa chất). Có 05 nhà mạng, 33 đơn vị kinh doanh viễn thông với tổng số 1.
Có 04 kho chứa xăng dầu, 430 cửa hàng bán lẻ xăng dầu, 21 cơ sở sang triết Gas.592 bệnh viện, cơ sở y tế (bệnh viện TW: 21, bệnh viện quân đội: 10, bệnh viện Hà Nội: 49, bệnh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viện tư nhân: 23, phòng khám đa khoa: 212, phòng khám chuyên khoa: 1.292, dịch vụ y tế: 265, phòng khám y học cổ truyền: 708); 3.821 cơ sở hành nghề dược (100 cơ sở sản xuất thuốc, 3.721 cơ sở kinh doanh thuốc); 318 cơ sở kinh doanh mĩ phẩm (268 cơ sở kinh doanh mỹ phẩm nhập khẩu).840 cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống (thành phố quản lý: 1.806 cơ sở; cấp huyện quản lý: 7.000 cơ sở, cấp xã quản lý: 38.191 trường có bếp ăn tập thể; 17.657 cơ sở dịch vụ thức ăn đường phố.000 phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, đường sắt; 02 nhà máy sản xuất xi măng; 35 cơ sở sản xuất gạch nung tuynel quy mô lớn, công nghệ tiên tiến với công xuất thiết kế 937 triệu viên/năm; khoảng 1.250 vỏ lò thủ công với công suất 963 triệu viên/năm. Có 11 đơn vị có giấy phép khai thác tài nguyên cát (chủ yếu được khai thác tại sông Hồng, sông Đuống, sông Công, sông Cầu, sông Cà Lồ); 3.732 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm (6 cơ sở giết mổ tập trung); 224 cơ sở sản xuất rau an toàn; 893 cơ sở sản xuất, gia công, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật; 34 cơ sở sản xuất, chế biến, nuôi trồng thủy sản; 188.365 ha đất nông nghiệp; 1.116 trại chăn nuôi, (có 56 trại chăn nuôi có quy mô từ 1000 con trở lên) nằm chủ yếu ở một số huyện ngoại thành như Ba Vì, Sơn Tây, Thạch Thất, Chương Mỹ…(94 trại chăn nuôi trâu bò; 268 trang trại chăn nuôi lợn; 754 trang trại chăn nuôi gia cầm)[4]. Tóm lại, từ những đặc điểm cơ bản về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh trật tự của thành phố Hà Nội, có thể chỉ ra các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường như sau. Trong lĩnh vực xây dựng cơ bản và môi trường đô thị Từ khi thành phố Hà Nội mở rộng từ năm 2008, tốc độ xây dựng công trình công cộng cũng như hạng mục xây dựng công trình xây dựng dân dụng diễn ra một cách ồ ạt nên hầu hết các công trình không tránh khỏi các vi phạm về bảo vệ môi trường.
Công tác thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường còn 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mang tính hình thức, đối phó; quá trình thi công không tuân thủ các yêu cầu của cơ quan nhà nước trong các quyết định phê duyệt đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệ môi trường như: Không niêm yết công khai bản tóm tắt đánh giá tác động môi trường, vận chuyển chôn lấp chất thải rắn theo đúng quy định… Tình trạng đổ trộm bùn đất, phế thải, vật liệu xây dựng tại các địa bàn giáp danh, trên các tuyến đường ngoại ô diễn ra thường xuyên gây ô nhiễm môi trường, cản trở giao thông công cộng. Trong lĩnh vực khai thác tài nguyên, kháng sản, đa dạng sinh học, nông nghiệp nông thôn, làng nghề Trong những năm gần đây, tình hình buôn bán động vật hoang dã, lâm sản trái phép diễn ra phức tạp rất khó khăn cho công tác quản lý. Các hoạt động khai thác, vận chuyển, buôn bán giết mổ động vật hoang dã một phần được thực hiện từ các khu rừng tự nhiên trong nước, còn lại phần lớn được vận chuyển từ nước ngoài về Việt Nam qua cảng hàng không (Nội Bài, Tân Sơn Nhất…), cảng biển (Hải Phòng, Quảng Ninh…), sau đó được tập kết tại các tỉnh lân cận, chia nhỏ vận chuyển tiêu thụ chủ yếu vào các thành phố lớn như Hà Nội… Ngoài ra, một số đối tượng còn lợi dụng cơ chế chính sách của Nhà nước là xin phép nuôi nhốt động vật sinh trưởng, sinh sản động vật hoang dã để hợp thức hóa thủ tục giấy tờ nhằm che dấu hành vi buôn bán hoặc giết mổ động vật hoang dã. Tình hình buôn bán thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, thuốc trừ sâu không rõ nguồn gốc, thuốc cấm có xuất xứ từ Trung Quốc không qua công tác kiểm định diễn ra rất phức tạp.
Hầu hết các cơ sở kinh doanh đều mang tính chất nhỏ lẻ nên chưa tiến hành làm các thủ tục pháp lý theo quy định về bảo vệ môi trường như: Lập bản cam kết về bảo vệ môi trường, không đăng ký chủ nguồn chất thải nguy hại… lạm dụng trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đối với cây trồng dấn đến hàm lượng dư thừa chất bảo vệ thực vật trong nông 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sản, trong đất, trong nguồn nước, gây ô nhiễm môi trường ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người; các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi vấn lén lút sử dụng các loại chất cấm; hoạt động chăn nuôi gia súc, gia cầm bộc lộ nhiều vi phạm về việc xử lý chất thải, nước thải gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng [10]. Hoạt động khai thác trái phép tài nguyên thiên nhiên là cát, sỏi vẫn diễn ra thường xuyên, phức tạp tập trung chủ yếu vào địa bàn là sông Hồng, sông Đuống, sông Cà Lồ… Khai thác nguồn nước ngầm ở các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất đá lạnh sinh hoạt ảnh hưởng lớn đến môi trường sinh thái, biến đổi dòng chảy, sạt nở đê điều, sụt lún cơ sở hạ tầng. Trong lĩnh vực thương mại, xuất nhập khẩu, du lịch Hầu hết các cơ sở kinh doanh thương mại như siêu thị đều đặt trong các tòa nhà, khu liên hợp, mặt bằng đi thuê, do vậy không có hệ thống xử lý nước thải (nước thải được thải chung cùng hệ thống tòa nhà). Bên cạnh đó, trong các hợp đồng thuê địa điểm không xác định rõ trách nhiệm bảo vệ môi trường thuộc về bên nào do vậy dấn tới tình trạng các đơn vị này trốn tránh việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc quản lý, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Ngoài ra, hệ thống chợ truyền thống hầu hết không có hệ thống xử lý môi trường, trong khi đó khu chợ thường xuyên diễn ra các hoạt động giết mổ gia cầm, sử dụng chất tẩy rửa có tính chất độc hại, gây ô nhiễm cho nguồn nước ngầm. Các cơ sở kinh doanh dịch vụ, lưu trú chưa ý thức được công tác bảo vệ môi trường. Hầu hết các cơ sở này chưa đăng ký cam kết về bảo vệ môi trường, đề án bảo vệ môi trường, chưa có giấy phép xả thải, xử lý thu gom chất thải, khi hoạt động của các cơ sở lưu trú này nước xả thải vượt tiêu chuẩn vào môi trường. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Trong lĩnh vực công nghiệp, quản lý chất thải nguy hại Tại các khu công nghiệp công tác quản lý môi trường, đầu tư về mặt hạ tầng xử lý ô nhiễm môi trường tương đối tốt. Tuy nhiên, công tác chấp hành pháp luật về môi trường tại các cụm công nghiệp do Ủy ban nhân dân cấp quận, huyện làm chủ đầu tư chưa thực hiện một cách nghiêm túc. Các đơn vị trong cụm công nghiệp hoạt động xả thải trực tiếp ra môi trường, nhà máy, xí nghiệp không xây dựng hệ thống xử lý chất thải. Hoạt động quản lý chất thải nguy hại tại các bệnh viện, đặc biệt ở các cơ sở khám chữa bệnh còn hết sức lỏng lẻo.
Các đơn vị này không phân loại chất thải nguy hại, không ký hợp đồng vận chuyển chất thải nguy hại với các đơn vị có chức năng trung chuyển, xử lý chất thải nguy hại. Bên cạnh đó, năng lực của các cơ quan chức năng xử lý chất thải nguy hại còn nhiều hạn chế cả về phương tiện vận chuyển đến cách thức thu gom, vận chuyển. Hoạt động tái chế xuất chất thải nguy hại của các đơn vị tư nhân bộc lộ nhiều sai phạm như: chưa có các thủ tục pháp lý về môi trường, mặt bằng hoạt động chủ yếu là đi thuê nên chủ doanh nghiệp không tiến hành xây dựng hệ thống xử lý rác thải mà thường tập kết chất thải để sau đó vận chuyển đến nơi khác đổ thải trái quy định [11].