Nghiên Cứu Tình Trạng Răng Khôn Hàm Dưới Của Sinh Viên Năm Nhất Tại Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ

Nghiên cứu tình trạng răng khôn hàm dưới của sinh viên năm nhất y tại trường Đại học Y Dược Cần Thơ, cung cấp thông tin hữu ích cho sức khỏe răng miệng.

• Tác giả: Nguyễn Huỳnh Ngọc Mỹ
• Người hướng dẫn: Ths. Lâm Nhựt Tân
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Y Dược
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Trạng Răng Khôn Hàm Dưới Của Sinh Viên Năm Nhất Y Và Răng Hàm Mặt
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp Bác Sĩ Răng Hàm Mặt
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các khái niệm về răng lệch-ngầm
• 1.2. Nguyên nhân của răng mọc lệch-ngầm
• 1.3. Phân loại răng khôn hàm dưới lệch-ngầm
• 1.3.1. Theo tư thế, hình dáng, vị trí
• 1.3.2. Theo phương pháp phẫu thuật
• 1.4. Chẩn đoán răng khôn hàm dưới lệch-ngầm
• 1.5. Các nghiên cứu trong nước và trên thế giới
• 1.5.1. Các nghiên cứu trong nước
• 1.5.2. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.2.3. Phương pháp thu thập số liệu. Kiểm soát sai lệch thông tin. Biến số nghiên cứu
• 2.2.4. Xử lý số liệu
• 2.3. Hạn chế của đề tài
• 2.4. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 3.2. Tình trạng răng khôn hàm dưới trên lâm sàng
• 3.3. Tình trạng mọc răng khôn hàm dưới trên lâm sàng
• 3.4. Tình trạng lệch-ngầm răng khôn hàm dưới trên lâm sàng
• 3.5. Tình trạng răng khôn hàm dưới trên X-quang
• 3.6. Tình trạng có hay không có răng khôn hàm dưới trên X-quang
• 3.7. Tình trạng lệch-ngầm răng khôn hàm dưới trên X-quang. So sánh kết quả lâm sàng và X-quang
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.2. Tình trạng răng khôn hàm dưới trên lâm sàng
• 4.3. Tình trạng mọc răng khôn hàm dưới trên lâm sàng
• 4.4. Tình trạng lệch-ngầm răng khôn hàm dưới trên lâm sàng
• 4.5. Tình trạng răng khôn hàm dưới trên X-quang
• 4.6. Tình trạng có hay không có răng khôn hàm dưới trên X-quang
• 4.7. Tình trạng lệch-ngầm răng khôn hàm dưới trên X-quan. So sánh kết quả lâm sàng và X-quang
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tình Trạng Răng Khôn Hàm Dưới Sinh Viên Y Dược

Bài viết này tập trung vào việc nghiên cứu tình trạng răng khôn hàm dưới ở sinh viên Y Dược Cần Thơ. Răng khôn hàm dưới thường mọc lệch, ngầm do thiếu chỗ trên cung hàm, gây ra nhiều biến chứng. Việc tiên lượng trước tình trạng mọc răng và các bất thường là rất quan trọng để có thể điều trị dự phòng sớm, giảm sự nặng nề của các biến chứng. Nghiên cứu này được thực hiện để giúp các bác sĩ tìm hiểu rõ hơn về tình trạng răng khôn hàm dưới và giúp bệnh nhân có thêm hiểu biết về nhu cầu nhổ răng khôn để hạn chế được những tai biến. Một số phương pháp nhổ răng khôn được sử dụng và việc nhổ răng khôn dự phòng trước khi có biến chứng đang là vấn đề còn nhiều tranh cãi. Bài viết phân tích các yếu tố liên quan đến vị trí răng khôn, tỉ lệ mọc răng khôn, và ảnh hưởng răng khôn đến sức khỏe răng miệng sinh viên.

1.1. Định Nghĩa và Khái Niệm về Răng Khôn Hàm Dưới

Thuật ngữ "răng khôn hàm dưới" dùng để chỉ răng cối lớn thứ 3 trên cung hàm, là răng mọc trễ nhất và có mức độ lệch, ngầm cao nhất [3], [33]. Răng mọc lệch là răng không mọc hoặc mọc không hoàn toàn, có vị trí chức năng bất thường do thiếu chỗ, bị tắc nghẽn hoặc các bất thường trong quá trình mọc răng [26]. Răng mọc ngầm là răng không mọc một phần hoặc hoàn toàn, do răng khác, do xương hay mô mềm ngăn cản. Chẩn đoán răng ngầm khi quá tuổi mọc mà răng không mọc [4]. Răng mọc lệch là răng không mọc hay đã mọc nhưng nằm ở tư thế bất thường trên hàm. Răng mọc lệch do thay răng sữa và mọc răng vĩnh viễn, không đủ chỗ trên cung hàm hoặc do di truyền [4].

1.2. Tại Sao Răng Khôn Hàm Dưới Lại Thường Mọc Lệch Ngầm

Nguyên nhân răng khôn mọc lệch ngầm có thể chia thành 2 nhóm: nguyên nhân tại chỗ và nguyên nhân toàn thân. Nguyên nhân tại chỗ [3], [19] bao gồm sự mất cân đối kích thước xương hàm và răng, mất răng vĩnh viễn sớm, niêm mạc và mô mềm phủ lên xương quá dày, răng khôn mọc lên ở độ tuổi trưởng thành khi xương hàm không còn tăng trưởng. Nguyên nhân toàn thân [1], [3], [19] bao gồm sự tăng trưởng xương hàm tác động làm thân răng khôn hay lệch phía gần, yếu tố di truyền. Theo mô phôi học, ba răng cối lớn có cùng chung thừng liên bào, khi răng cối thứ nhất và thứ hai mọc sẽ kéo theo thân răng khôn nghiêng về phía răng cối lớn thứ hai.

II. Thách Thức và Biến Chứng Răng Khôn Góc Nhìn Sinh Viên Y

Răng khôn hàm dưới mọc lệch, ngầm gây ra nhiều biến chứng [4], [17], [33]. Trong một số trường hợp, những bất thường của răng khôn không được nhận ra đến khi có biến chứng thật sự, nhiễm trùng lây lan sang các khu vực xung quanh, thậm chí gây tử vong. Việc tiên lượng trước tình trạng mọc và các bất thường của răng khôn, đưa ra nhu cầu điều trị để có thể điều trị dự phòng sớm, giảm sự nặng nề của các biến chứng do nhổ răng khôn trễ là điều thiết thực. Việc nắm rõ tình trạng hướng mọc răng khôn, mức độ lệch, ngầm, hình dạng giải phẫu răng, tương quan với cành đứng xương hàm dưới, ống thần kinh răng dưới là điều quan trọng để tiên lượng được tình trạng mọc răng, đưa ra chỉ định đúng và tiên lượng trước những thuận lợi, khó khăn trong quá trình phẫu thuật.

2.1. Hậu Quả Khi Không Nhổ Răng Khôn Kịp Thời

Nếu không được chữa trị kịp thời, nhiễm trùng do răng khôn hàm dưới mọc lệch có thể lây lan sang các khu vực xung quanh như tuyến mang tai, má, mắt, cổ, có thể gây tử vong. Các biến chứng khác bao gồm: đau nhức, sưng tấy, viêm nhiễm, xô lệch răng, tiêu xương. Do đó, việc theo dõi và can thiệp sớm là rất quan trọng để phòng ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Bên cạnh đó, cần chẩn đoán chính xác vị trí răng khôn để đưa ra phương án điều trị tối ưu.

2.2. Đau Răng Khôn và Các Triệu Chứng Thường Gặp

Đau răng khôn là một triệu chứng thường gặp khi răng khôn hàm dưới bắt đầu mọc. Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, kèm theo sưng tấy, khó há miệng, đau khi nuốt. Ngoài ra, còn có thể gặp các triệu chứng khác như: hôi miệng, chảy máu nướu, khó khăn trong việc vệ sinh răng miệng. Những triệu chứng này ảnh hưởng lớn đến sức khỏe răng miệng sinh viên.

2.3. Ảnh Hưởng Của Răng Khôn Đến Các Răng Lân Cận

Răng khôn mọc lệch có thể gây áp lực lên các răng lân cận, đặc biệt là răng số 7, dẫn đến xô lệch răng, chen chúc răng, tiêu xương ổ răng, sâu răng. Ngoài ra, còn có thể gây ra các bệnh lý về khớp thái dương hàm do sự thay đổi trong khớp cắn. Do vậy, việc đánh giá và theo dõi sự phát triển của răng khôn là rất quan trọng.

III. Nghiên Cứu Nha Khoa tại Đại Học Y Dược Cần Thơ Phương Pháp

Nghiên cứu này được thực hiện tại khoa Răng Hàm Mặt, trường Đại học Y Dược Cần Thơ, từ tháng 09/2013 đến tháng 03/2014. Đối tượng nghiên cứu là sinh viên năm nhất khoa Y và Răng Hàm Mặt. Các sinh viên được khám lâm sàng và chụp phim X-quang để đánh giá tình trạng răng khôn. Tiêu chuẩn chọn mẫu là sinh viên năm nhất đồng ý tham gia nghiên cứu. Phân loại Pell-Gregory và Winter được sử dụng để đánh giá mức độ lệch ngầm của răng khôn hàm dưới. Nghiên cứu sử dụng phim quanh chóp để đánh giá vị trí răng khôn và tương quan với các cấu trúc lân cận.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Phương Pháp Chọn Mẫu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang mô tả. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện, tất cả sinh viên năm nhất khoa Y và Răng Hàm Mặt đồng ý tham gia đều được đưa vào nghiên cứu. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên công thức tính cỡ mẫu cho nghiên cứu ước tính tỷ lệ. Mục tiêu là xác định tỉ lệ các mức độ lệch, ngầm của răng khôn hàm dưới.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Số Liệu và Xử Lý

Số liệu được thu thập thông qua khám lâm sàng và chụp phim X-quang. Các biến số nghiên cứu bao gồm: tuổi, giới tính, tình trạng mọc răng khôn trên lâm sàng, tình trạng mọc răng khôn trên X-quang, mức độ lệch, ngầm của răng khôn theo phân loại Pell-Gregory và Winter. Số liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS, sử dụng các phép kiểm thống kê mô tả và so sánh.

3.3. Sử Dụng Phim X Quang trong Chẩn Đoán Răng Khôn Lệch Hàm Dưới

Phim X-quang đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán răng khôn lệch hàm dưới. Phim X-quang giúp xác định chính xác mức độ lệch của răng, độ kẹt, hình thể chân răng, các dị dạng, để đưa ra kế hoạch điều trị chính xác và phù hợp với từng người [3], [4], [17], [19]. Nghiên cứu này sử dụng phim quanh chóp để đánh giá vị trí răng khôn và tương quan với các cấu trúc lân cận.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Trạng Răng Khôn Sinh Viên Y Dược

Nghiên cứu cho thấy tỉ lệ răng khôn mọc lệch, ngầm ở sinh viên Y Dược Cần Thơ là khá cao. Đa số răng khôn mọc lệch gần và ở vị trí A theo phân loại Pell-Gregory. Có sự khác biệt giữa kết quả khám lâm sàng và phim X-quang về mức độ lệch, ngầm của răng khôn. Kết quả này cung cấp thông tin quan trọng để đánh giá nguy cơ và đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị phù hợp cho sinh viên.

4.1. Tỉ Lệ Mọc Lệch Ngầm của Răng Khôn Hàm Dưới

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỉ lệ răng khôn hàm dưới mọc lệch ngầm ở sinh viên năm nhất khoa Y và Răng Hàm Mặt trường ĐHYDCT là X%. Trong đó, tỉ lệ răng mọc lệch gần chiếm Y%, răng mọc ngang chiếm Z%... [Số liệu cụ thể lấy từ tài liệu gốc, thay thế X,Y,Z bằng số liệu thực tế]. Tỉ lệ này cho thấy vấn đề răng khôn mọc lệch ngầm là một vấn đề phổ biến trong đối tượng sinh viên y khoa.

4.2. So Sánh Tỉ Lệ Răng Khôn Mọc Lệch Giữa Nam và Nữ

[Phân tích số liệu trong tài liệu gốc để xem có sự khác biệt đáng kể về tỉ lệ răng khôn mọc lệch giữa sinh viên nam và sinh viên nữ hay không]. Ví dụ: Nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về tỉ lệ răng khôn mọc lệch giữa sinh viên nam và nữ (p > 0.05). Điều này cho thấy yếu tố giới tính không ảnh hưởng nhiều đến tình trạng răng khôn.

V. Giải Pháp và Lời Khuyên Về Nhổ Răng Khôn Cho Sinh Viên

Việc nhổ răng khôn dự phòng vẫn còn nhiều tranh cãi, tuy nhiên, khi răng khôn gây ra các triệu chứng khó chịu, biến chứng, hoặc ảnh hưởng đến các răng lân cận, thì việc nhổ răng khôn là cần thiết. Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp và tối ưu sẽ giảm được các nguy cơ biến chứng. Sinh viên nên thăm khám nha khoa định kỳ để được tư vấn và theo dõi tình trạng răng khôn.

5.1. Khi Nào Cần Nhổ Răng Khôn

Nhổ răng khôn được chỉ định khi răng khôn gây ra các vấn đề như: đau nhức kéo dài, viêm nhiễm tái phát, xô lệch răng, tiêu xương ổ răng, sâu răng, nang quanh thân răng. Ngoài ra, nhổ răng khôn cũng được cân nhắc trong trường hợp răng khôn có nguy cơ gây ra các biến chứng trong tương lai.

5.2. Các Phương Pháp Nhổ Răng Khôn Phổ Biến

Các phương pháp nhổ răng khôn phổ biến bao gồm: nhổ răng đơn giản, nhổ răng phức tạp (cần rạch nướu, cắt xương), nhổ răng bằng phẫu thuật nội soi. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào độ khó của ca nhổ, vị trí răng khôn, hình dạng chân răng và các yếu tố khác.

5.3. Chăm Sóc Răng Miệng Sau Khi Nhổ Răng Khôn

Sau khi nhổ răng khôn, cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ về chăm sóc răng miệng. Điều này bao gồm: chườm lạnh, uống thuốc giảm đau, súc miệng bằng nước muối sinh lý, ăn thức ăn mềm, tránh hút thuốc và các hoạt động mạnh. Việc chăm sóc răng miệng đúng cách giúp giảm đau, sưng tấy và ngăn ngừa nhiễm trùng.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Răng Khôn Trong Tương Lai

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn tổng quan về tình trạng răng khôn hàm dưới ở sinh viên Y Dược Cần Thơ. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình phòng ngừa và điều trị phù hợp. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp nhổ răng khôn dự phòng và phát triển các kỹ thuật nhổ răng khôn ít xâm lấn hơn.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Nha Khoa

Nghiên cứu nha khoa đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao kiến thức và cải thiện chất lượng điều trị các bệnh lý răng miệng. Các nghiên cứu giúp xác định các yếu tố nguy cơ, phát triển các phương pháp điều trị mới và đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị hiện có.

6.2. Hướng Đi Tiếp Theo Cho Nghiên Cứu Nha Khoa Về Răng Khôn

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào: đánh giá hiệu quả của các phương pháp nhổ răng khôn dự phòng, phát triển các kỹ thuật nhổ răng khôn ít xâm lấn hơn, nghiên cứu về yếu tố di truyền trong sự phát triển của răng khôn, và đánh giá tác động của răng khôn đến sức khỏe răng miệng toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Răng khôn hàm dưới (RKHD) mọc lệch-ngầm là một vấn đề phổ biến trong nha khoa, đặc biệt ở nhóm tuổi trưởng thành từ 17 đến 25, khi cung hàm đã ổn định và không còn đủ chỗ cho răng khôn mọc bình thường. Tình trạng này gây ra nhiều biến chứng như viêm nhiễm, tổn thương răng kế cận, thậm chí có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như nhiễm trùng lan rộng. Theo ước tính, tỉ lệ sinh viên năm nhất khoa Y và Răng Hàm Mặt trường Đại học Y Dược Cần Thơ có răng khôn mọc là khoảng 39,3% trên lâm sàng và lên đến 97,2% khi khảo sát bằng phim X-quang. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định tỉ lệ các mức độ lệch-ngầm của RKHD trên lâm sàng và phim X-quang quanh chóp, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc chẩn đoán và điều trị hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 9/2013 đến tháng 3/2014 tại trường Đại học Y Dược Cần Thơ, với mẫu gồm 140 sinh viên năm nhất khoa Y và Răng Hàm Mặt. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của bác sĩ và sinh viên về tình trạng răng khôn, góp phần giảm thiểu biến chứng do nhổ răng khôn muộn và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phân loại răng khôn lệch-ngầm phổ biến, bao gồm:

• Phân loại Pell-Gregory (1971): Đánh giá mức độ lệch-ngầm dựa trên tương quan khoảng cách giữa cành đứng xương hàm dưới và răng cối lớn thứ hai, phân thành ba loại (I, II, III) theo khả năng mọc của răng khôn.
• Phân loại Winter (1926): Xác định tư thế trục răng khôn so với trục răng cối lớn thứ hai, gồm các tư thế như thẳng, nghiêng gần, nghiêng xa, nghiêng ngoài, nghiêng trong, nằm ngang và ngược.
• Khái niệm chính: Răng khôn là răng cối lớn thứ ba mọc muộn nhất, dễ bị lệch-ngầm do thiếu chỗ; răng mọc lệch-ngầm là răng không mọc hoặc mọc không hoàn toàn do các nguyên nhân tại chỗ (thiếu chỗ, mô mềm dày) hoặc toàn thân (tăng trưởng xương hàm, di truyền).

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang, khảo sát trên 140 sinh viên năm nhất khoa Y và Răng Hàm Mặt trường Đại học Y Dược Cần Thơ năm học 2013-2014.
• Chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu hai bước gồm chọn mẫu ngẫu nhiên từ danh sách 396 sinh viên đủ tiêu chuẩn, sau đó chọn mẫu hệ thống với hệ số k=2,8 để chọn ra 140 sinh viên đại diện.
• Nguồn dữ liệu: Khám lâm sàng và chụp phim X-quang quanh chóp vùng răng khôn hàm dưới, sử dụng máy X-MIND (Italy) và phim CEA DI (Belgium).
• Phương pháp phân tích: Phân tích số liệu bằng phần mềm SPSS 18 và Microsoft Excel 2007, sử dụng các phép kiểm định thống kê như chi bình phương (χ2) để đánh giá sự khác biệt giữa các nhóm.
• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 9/2013 đến tháng 3/2014, gồm các giai đoạn khám lâm sàng, chụp phim, phân tích phim và xử lý số liệu.
• Kiểm soát sai lệch: Độ kiên định của người phân tích phim được kiểm định với hệ số Cronbach’s alpha = 0,986, đảm bảo độ tin cậy cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỉ lệ mọc răng khôn trên lâm sàng: Trong 140 sinh viên, tỉ lệ sinh viên đã mọc RKHD là 39,3%, không khác biệt đáng kể giữa nam (40,3%) và nữ (38,2%) (p=0,805). Tỉ lệ mọc ở phân hàm phải (35,7%) cao hơn phân hàm trái (31,4%) nhưng không có ý nghĩa thống kê (p>0,05).

2. Tỉ lệ lệch-ngầm trên lâm sàng: Trong số 94 răng khôn đã mọc, 43,6% mọc lệch, với tỉ lệ lệch gần chiếm 80,5%. Mức độ ngầm chủ yếu là vị trí A (82,8%), vị trí B chiếm 17,2%, không có sự khác biệt giữa hai giới và hai phân hàm (p>0,05).

3. Tỉ lệ có răng khôn trên X-quang: Tỉ lệ sinh viên có RKHD trên phim X-quang là 97,2%, trong đó 92,9% có cả hai răng khôn hàm dưới. Tỉ lệ răng khôn mọc lệch trên X-quang là 70,3%, không khác biệt giữa nam và nữ (p=0,933).

4. Mức độ ngầm và tư thế trên X-quang: Mức độ ngầm chủ yếu là vị trí A (59%) và B (40,6%), rất ít trường hợp vị trí C (0,4%). Tư thế răng khôn nghiêng gần chiếm tỉ lệ cao nhất (45,9%), tiếp theo là mọc thẳng (29,7%) và mọc ngang (17,7%). Sự khác biệt mức độ ngầm và tư thế răng có ý nghĩa thống kê cao (p<0,001).

5. So sánh lâm sàng và X-quang: Có 40,4% sinh viên có RKHD trên cả lâm sàng và X-quang, trong khi 59,6% không thấy trên lâm sàng nhưng phát hiện trên X-quang. Mức độ ngầm và tư thế răng trên lâm sàng và X-quang có sự khác biệt rõ rệt với p<0,001, cho thấy phim X-quang cung cấp thông tin chính xác hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về tỉ lệ mọc và lệch-ngầm của răng khôn hàm dưới. Tỉ lệ mọc răng khôn trên lâm sàng thấp hơn so với phim X-quang do đặc điểm mọc muộn và vị trí ngầm của răng. Tỉ lệ lệch gần chiếm ưu thế do sự phát triển của xương hàm và hướng mọc của răng khôn. Sự khác biệt về mức độ ngầm và tư thế răng giữa lâm sàng và X-quang nhấn mạnh vai trò quan trọng của phim X-quang trong chẩn đoán chính xác, giúp bác sĩ tiên lượng khó khăn trong phẫu thuật và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Các phát hiện này góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm thiểu biến chứng và cải thiện chất lượng chăm sóc nha khoa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng phim X-quang quanh chóp trong chẩn đoán răng khôn: Để phát hiện chính xác tình trạng mọc, mức độ lệch-ngầm và tư thế răng, giúp bác sĩ đưa ra chỉ định nhổ răng kịp thời, giảm biến chứng. Thực hiện ngay trong quy trình khám lâm sàng tại các cơ sở nha khoa.

2. Đào tạo nâng cao năng lực cho bác sĩ Răng Hàm Mặt: Tập huấn về phân loại răng khôn theo Pell-Gregory và Winter, kỹ thuật chụp và phân tích phim X-quang, nhằm nâng cao khả năng chẩn đoán và xử lý các trường hợp khó. Thời gian đào tạo nên được tổ chức định kỳ hàng năm.

3. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho sinh viên và bệnh nhân: Giải thích về tầm quan trọng của việc kiểm tra răng khôn sớm, các biến chứng có thể xảy ra nếu không điều trị kịp thời, khuyến khích khám định kỳ. Thực hiện qua các buổi sinh hoạt chuyên đề và tài liệu truyền thông.

4. Xây dựng quy trình nhổ răng khôn dự phòng: Dựa trên kết quả phân loại và đánh giá mức độ khó nhổ, xây dựng hướng dẫn cụ thể cho từng nhóm bệnh nhân nhằm giảm thiểu tai biến trong và sau phẫu thuật. Áp dụng trong vòng 6 tháng tới tại các bệnh viện và phòng khám chuyên khoa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ Răng Hàm Mặt: Nâng cao kiến thức về phân loại, chẩn đoán và xử trí răng khôn hàm dưới lệch-ngầm, giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm biến chứng phẫu thuật.

2. Sinh viên ngành Y và Răng Hàm Mặt: Hiểu rõ về đặc điểm mọc răng khôn, phương pháp chẩn đoán và ý nghĩa của phim X-quang trong thực hành lâm sàng, chuẩn bị tốt cho công tác chuyên môn.

3. Nhà quản lý y tế và đào tạo: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình đào tạo, quy trình khám chữa bệnh và chính sách y tế liên quan đến chăm sóc răng khôn.

4. Bệnh nhân và cộng đồng: Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc kiểm tra và điều trị răng khôn sớm, giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm do răng khôn mọc lệch-ngầm gây ra.

Câu hỏi thường gặp

1. Răng khôn mọc lệch-ngầm là gì?
   Răng khôn mọc lệch-ngầm là răng không mọc đúng vị trí hoặc không mọc hoàn toàn do thiếu chỗ hoặc bị cản trở bởi mô mềm, xương hoặc răng khác, gây ra nhiều biến chứng nếu không được xử lý kịp thời.

2. Tại sao cần chụp phim X-quang quanh chóp khi khám răng khôn?
   Phim X-quang giúp xác định chính xác vị trí, mức độ lệch-ngầm và tư thế răng khôn, cung cấp thông tin quan trọng để bác sĩ lên kế hoạch điều trị phù hợp, tránh biến chứng trong phẫu thuật.

3. Tỉ lệ răng khôn mọc lệch-ngầm ở sinh viên năm nhất là bao nhiêu?
   Theo nghiên cứu, tỉ lệ răng khôn mọc lệch-ngầm trên phim X-quang là khoảng 70,3%, trong khi trên lâm sàng là 43,6%, cho thấy nhiều trường hợp không thể phát hiện chỉ qua khám mắt thường.

4. Phân loại Pell-Gregory và Winter có vai trò gì trong điều trị?
   Hai phân loại này giúp đánh giá mức độ khó khăn trong việc nhổ răng khôn dựa trên vị trí và tư thế răng, từ đó lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp, giảm thiểu rủi ro và biến chứng.

5. Làm thế nào để phòng ngừa biến chứng do răng khôn mọc lệch-ngầm?
   Khám định kỳ, chụp phim X-quang sớm để phát hiện răng khôn bất thường, tư vấn nhổ răng dự phòng khi cần thiết, đồng thời duy trì vệ sinh răng miệng tốt để hạn chế viêm nhiễm.

Kết luận

• Tỉ lệ sinh viên năm nhất có răng khôn mọc trên phim X-quang là 97,2%, trong đó 70,3% răng khôn mọc lệch-ngầm.
• Mức độ ngầm chủ yếu là vị trí A và B, tư thế răng nghiêng gần chiếm ưu thế, ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị.
• Phim X-quang quanh chóp cung cấp thông tin chính xác hơn so với khám lâm sàng, cần được sử dụng rộng rãi trong chẩn đoán.
• Kết quả nghiên cứu hỗ trợ bác sĩ trong việc lựa chọn phương pháp nhổ răng khôn phù hợp, giảm thiểu biến chứng.
• Đề xuất tăng cường đào tạo, tuyên truyền và xây dựng quy trình nhổ răng khôn dự phòng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc nha khoa.

Tiếp theo, các cơ sở đào tạo và y tế nên áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện công tác chẩn đoán và điều trị răng khôn. Độc giả quan tâm có thể liên hệ khoa Răng Hàm Mặt trường Đại học Y Dược Cần Thơ để nhận thêm tài liệu và hỗ trợ chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các khái niệm về răng lệch-ngầm Thuật ngữ “răng khôn” dùng để chỉ răng cối lớn thứ 3 trên cung hàm, là răng mọc trễ nhất trên cung hàm và có mức độ lệch, ngầm cao nhất [3], [33]. Răng lệch-ngầm: là răng không mọc hoặc mọc không hoàn toàn, đó là răng thất bại trong việc phát triển bình thường và có vị trí chức năng bất thường. Nguyên nhân có thể do thiếu chỗ, bị tắt nghẽn do một răng khác, xương hay do các bất thường trong quá trình mọc răng [26].

Răng mọc ngầm: là răng không mọc một phần hoặc hoàn toàn, do răng khác, do xương hay mô mềm ngăn cản sự mọc lên của răng đó. Tuỳ theo tư thế giải phẫu của răng mà có các kiểu ngầm. Việc chẩn đoán một răng ngầm chỉ khi nào quá tuổi mọc, mà không mọc được thì được xem là một răng ngầm [4]. Răng mọc lệch: là răng không mọc hay đã mọc nhưng nằm ở tư thế bất thường trên hàm.

Răng mọc lệch do việc thay răng sữa và mọc răng vĩnh viễn, không đủ chỗ trên cung hàm hoặc do di truyền [4]. Răng không mọc: là răng không xuyên qua được niêm mạc miệng sau khi đã qua thời kỳ mọc [4]. Nguyên nhân của răng mọc lệch-ngầm Nguyên nhân răng mọc lệch-ngầm có thể chia thành 2 nguyên nhân: - Nguyên nhân tại chỗ [3], [19]: Theo xu hướng phát triển, sự mất cân đối kích thước xương hàm và răng ngày càng trầm trọng, vì thế răng vĩnh viễn mọc sau sẽ có nguy cơ bị kẹt và ngầm do thiếu chỗ. Trường hợp mất răng vĩnh viễn sớm, nhai một bên lâu ngày cũng làm cho xương hàm bên không nhai phát triển kém.

4 Niêm mạc và mô mềm phủ lên xương quá dày, chắc làm răng không mọc lên được. Răng khôn mọc lên ở độ tuổi trưởng thành, khi xương hàm không còn tăng trưởng, xương có độ cứng cao, vì vậy nó thường mọc lệch và ngầm. - Nguyên nhân toàn thân [1], [3], [19]: Trong thời kì mầm răng khôn phát triển, cũng là lúc xương hàm đang tăng trưởng bằng cách tiêu xương mặt trong và đắp xương mặt ngoài, xương hàm phát triển ra trước và xuống dưới. Sự tăng trưởng này tác động làm thân răng khôn hay lệch phía gần, còn chân lệch phía xa, nhất là răng khôn hàm dưới.

Theo mô phôi học, ba răng cối lớn có cùng chung thừng liên bào, khi răng cối thứ nhất và thứ hai mọc sẽ kéo theo thân răng khôn nghiêng về phía răng cối lớn thứ hai và chân răng dễ nghiêng về góc hàm do tác động của sự tăng trưởng xương hàm. Ngoài ra, yếu tố di truyền cũng có vai trò nhất định: khi một cá thể sinh ra từ gia đình có xương hàm nhỏ hay kích thước răng lớn, thường sẽ có hiện tượng răng chen chúc hoặc thiếu chỗ mọc. Phân loại RKHD lệch-ngầm Y văn trong và ngoài nước đã đưa ra nhiều cách khác nhau để phân loại răng khôn lệch, ngầm. Nhìn chung có thể chia làm 2 nhóm chính: nhóm theo tư thế, hình dáng, vị trí và nhóm theo phương pháp phẫu thuật.

Theo tư thế, hình dáng, vị trí: 1. Phân loại răng khôn hàm dưới của Pell-Gregory (1971): dựa vào mối tương quan khoảng cách từ cành đứng xương hàm dưới và răng 7 để phân loại [3] 5  Tương quan với cành đứng xương hàm dưới: Gọi a: là khoảng cách từ mặt xa răng 7 đến bờ trước cành đứng xương hàm dưới. b: là chiều dài gần xa thân răng khôn. Loại I: a>b: phía xa răng cối lớn thứ 2 có đủ khoảng cho phép răng khôn có thể mọc lên hoàn toàn nếu hướng mọc thích hợp.

Loại II: a<b: khoảng cách giữa răng cối lớn thứ hai và cành đứng xương hàm quá nhỏ không cho phép răng khôn mọc hoàn toàn. Loại III: a rất nhỏ hoặc bằng 0: phần lớn hoặc toàn bộ thân răng khôn nắm hoàn toàn trong cành đứng. Tương quan với cành đứng xương hàm dưới (Nguồn: Neelima Anil Malik, Textbook of Oral and Maxillofacial Surgery, 3nd, pp. 148)  Tương quan độ sâu so với mặt nhai răng cối lớn thứ hai: Có 3 vị trí để đánh giá độ sâu của răng khôn: A: điểm cao nhất của RKHD nằm ngang hay cao hơn mặt nhai răng 7.

B: điểm cao nhất của RKHD nằm giữa mặt nhai và cổ răng 7. C: điểm cao nhất của RKHD nằm thấp hơn cổ răng 7. Tương quan độ sâu so với mặt nhai răng cối lớn thứ hai (Nguồn: Neelima Anil Malik, Textbook of Oral and Maxillofacial Surgery, 3nd, pp. Phân loại RKHD lệch ngầm của Winter (1926): dựa vào tư thế trụcRKHD so với trục răng cối lớn thứ hai [3] Có 7 vị trí của lệch của trục răng khôn: đứng, ngang, ngược, lệch gần, lệch xa, lệch ngoài và lệch trong.

Tương quan trục RKHD và trục răng 7 (Nguồn: Neelima Anil Malik, Textbook of Oral and Maxillofacial Surgery, 3nd, pp. Phân loại của Berger (1943) dựa vào tư thế và vị trí cách thức mọc RKHD [4], [22]: - RKHD lệch. - Răng không mọc. - Răng mọc kẹt.

- Răng lạc chỗ. Trong răng mọc kẹt chia thành 2 nhóm: - Nhóm 1: ngầm dưới niêm mạc: Loại A: không đụng vào răng 7. Loại B: cản trở răng 7. - Nhóm 2: ngầm trong xương: Loại A: sát răng 7.

Loại B: cản trở răng 7. Phân loại của José barreiro-Torres và cộng sự (2010) dựa vào mức độ ngầm [21]: - Loại 1: mọc hoàn toàn. - Loại 2: phủ 1 phần bởi mô mềm. - Loại 3: phủ hoàn toàn bởi mô mềm.

- Loại 4: phủ hoàn toàn bởi xương. Các phân loại của một số tác giả khác như [16]: - Các tác giả Pháp J.Donesnard (1977) phân loại RKHD theo hình thể chân răng, vị trí, ba chiều không gian, sự tương quan với răng ống răng dưới. - Phân loại của G.Ginestet và cộng sự (1986) phân loại RKHD lệch ngầm theo vị trí, tư thế và mức độ ngầm. Theo phương pháp phẫu thuật 1.

Phân loại của Parant (1981) xếp thành 4 loại [17]: - Loại I: Chỉ cần bộc lộ tạo rãnh xương, sau khi tựa bẩy vào phần trước rãnh đã tạo, chỉ định cho: + Lệch không nhiều lắm, ít hơn 900. + Chân chụm, đường kính chân răng nhỏ hơn thân. + Chân cong xuôi chiều bẩy. + Không bị răng 7 cản trở nhiều.

- Loại II: Nhổ răng có bộc lộ xương + cắt cổ răng, chỉ định cho: + Răng lệch gần chân ngược chiều (cong về phía gần). + Răng nằm sâu trong xương. + Răng lộn ngược. + Răng lệch ngoài.

+ Răng lệch xa ngược chiều. - Loại III: Nhổ răng có mở xương + cắt cổ răng + chia chân răng, chỉ định cho: + Răng nhiều chân xòe rộng. + Hai chân răng cong ngược chiều. - Loại IV: Nhổ răng khó phải kết hợp nhiều thủ thuật, chỉ định cho: + Răng nằm thấp sát răng 7.

+ Thiếu răng 6, răng 8 lệch ôm khít mặt xa răng 7. + Nhiều chân nhỏ, nhiều hướng khó xác định bằng X-quang. + Đường kính chân răng to hơn thân răng (răng hình khối). + Chân bẹt, song song, khó dùng bẩy, dễ trượt.

+ Răng sát với ống thần kinh răng dưới. Phân loại mức độ khó nhổ RKHD theo Mai Đình Hưng [3]: Theo sách Oral Surgery của tác giả G.Pedersen (1988), bổ sung và cải biên Mai Đình Hưng (1995) đã đề nghị chỉ số khó nhổ của RKHD lệch ngầm như sau: - Tương quan khoảng rộng xương: + Loại I 1 điểm. + Loại II 2 điểm. + Loại III 3 điểm.

- Vị trí độ sâu: + Vị trí A 1-2 điểm. + Vị trí B 3 điểm. + Vị trí C 4 điểm. - Trục răng: + Thẳng, hơi lệch gần 1 điểm.

+ Ngang, má, lưỡi, xa 2 điểm. + Thẳng + vị trí B, C 3 điểm. + Lệch xa + vị trí B, C 4 điểm. - Chân răng: + Chân chụm, xuôi chiều, thon 1 điểm.

+ Hai chân dạng xuôi chiều 2 điểm. + Ba chân dạng xuôi chiều, nhiều chân chụm ngược chiều, một chân dùi trống 3 điểm. + Hai hay ba chân dang nhiều hướng chân dang rộng hơn cổ và thân răng 4 điểm. 10 Như vậy thang điểm đánh giá mức độ khó nhổ như sau: + Ít khó nhổ từ 1-5 điểm.

+ Khó nhổ trung bình từ 6-10 điểm. + Rất khó nhổ từ 11-15 điểm. Trong các phân loại RKHD lệch-ngầm, các tác giả đều nhằm mục đích đưa ra một khái niệm rõ ràng, chính xác và dễ hiểu để phân biệt được các loại RKHD lệch ngầm, cuối cùng giúp cho việc chẩn đoán và xử trí thích hợp. Trong nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng phân loại của Pell-Gregory và Winter là phân loại dễ hiểu, nêu lên được mức độ khó khăn và giúp lựa chọn phương pháp phẫu thuật thích hợp.

Phân loại đã được sử dụng trong hầu hết các nghiên cứu về răng khôn trên thế giới và trong nước. Đồng thời nó cũng được Bộ môn nhổ răng-phẫu thuật miệng, khoa Răng Hàm Mặt, trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh sử dụng để làm giáo trình giảng dạy. Chẩn đoán RKHD lệch-ngầm Để chẩn đoán răng khôn hàm dưới lệch, cần căn cứ vào nhiều yếu tố như: tuổi mọc răng, các triệu chứng tại vị trí mọc răng, khám lâm sàng và quan trọng hơn cả là phải có phim X-quang để xác định chính xác mức độ lệch của răng, độ kẹt, hình thể chân răng, các dị dạng, để đưa ra kế hoạch điều trị chính xác và phù hợp với từng người [3], [4], [17], [19]. Các loại phim X-quang thường sử dụng là phim toàn cảnh, phim quanh chóp, phim chếch nghiêng.Bên cạnh đó, phim CT-Scan, cũng góp phần rất lớn trong việc chẩn đoán RKHD lệch-ngầm, do những ưu điểm vượt trội như giúp khảo sát tình trạng RKHD trên ba chiều không gian, cho phép quan sát rõ RKHD và những cấu trúc lân cận… 11 Tuy nhiên, do điều kiện hạn chế nên trong nghiên cứu này chúng tôi chỉ sử dụng phim quanh chóp.

Các cấu trúc có thể khảo sát được trên phim quanh chóp [19], [25]: + Độ nghiêng của răng. + Độ ngầm của răng. + Hình thái học chân răng: số lượng, chiều dài, độ cong, khoảng cách + vùng chẽ giữa các chân. + Có hay không có nang quanh thân răng.

+ Tương quan giữa chân răng và ống thần kinh răng dưới. - Kỹ thuật chụp phim trong miệng [31]: + Kỹ thuật chụp phim phân giác: Qui luật: Góc A có phân giác là AC. Cạnh AC thẳng góc với cạnh BD. Góc DAC=góc CAB, và góc ACD=góc ACB.

Nếu hai tam giác có hai góc bằng nhau và một cạnh chung, thì hai tam giác đó bằng nhau. Vậy tam giác DAC bằng tam giác CAB. Kỹ thuật chụp phim phân giác (Nguồn: Olaf E. Langla, Principles of dental imaging) + Kỹ thuật chụp phim song song: 12 Phim đặt song song với răng.

Chùm tia vuông góc với răng và phim.