mở đầu cho việc khang định lại chán giá trị của văn nghiệp Vũ Trọng Phụng sau một thời gian dài bị nhiều loạn bởi sự tác động cua nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có sai lâm từ phương pháp luận nghiên cứu văn học. Dé đánh giá đúng đối tượng can có phương pháp nghiên cứu thích hop. và dé xác định được phương pháp đúng cân phải giả thiết có phương pháp sai. Ở đây cần phải ghi nhận những gợi ý của nhà thơ Chế Lan Viên - một trong số ít những nhà văn cùng thời tiên chiến có sự nhạy cam lớn.
Luận giải _ “hiện tượng phức tap” Vi Trọng Phung, Chế Lan Viên đặt cau hoi “Vũ Trọng Phụng phức tạp hay chính chúng ta phức tạp” rồi trả lời: "Có lẽ kẻ phức tạp lại là ta, và nguyên nhân của sự phức tạp ấy là vì ta hay đơn giản. Phải khẳng định Vũ Trọng Phụng là niềm tự hào của Văn học Việt Nam. Văn học Việt Nam mà thiếu Vũ Trọng Phụng là thiệt thòi cho chúng ta chứ không phải cho Vũ Trọng Phụng” [100, 202]. Nguyên Hoành Khung từ việc “Nhìn lại và suy nghi xung quanh một vụ án văn học” đã nhận chan đúng phương pháp nghiên cứu van học cũ: “Đáng lẽ tìm hiểu, nghiên cứu một nhà van, nó lại chi đi tìm con người chính trị trong nhà văn dé” [49.
Những ý kiến tinh tế trên đây đã cung cấp một cái chìa khoá cho việc mở đúng lâu đài văn chương Vũ Trọng Phụng. Cùng với nhiều bài viết trình bày trong hai cuộc hội thao lớn về Vũ Trọng Phụng tại thành phố Hồ Chí Minh (12-1987) và tại Hà Nội (10-1989) là một khối lượng lớn những bài nghiên cứu đăng tải trên các tạp chí chuvên ngành: Văn học, Ngôn ngữ và trong các sách tiểu luận phê bình. Đáng chú ý là các bài viết của các nhà nghiên cứu: Nguyễn Đăng Mạnh. Nguyễn Hoành Khung, Phan Cự Dé.
Tran Hữu Ta, Hoang Ngọc Hiến. Phong Lê, Dé Đức Hiểu. Lê Thị Đức Hạnh. Văn Tam, Hoàng Thiếu Son.
Nguyễn Đăng Mạnh đánh giá cao những tiểu thuyết hiện thực của Vũ Trọng Phụng: “Về tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng có nhiều tác phẩm đặc sắc. trong đó Gidng fớ, Số do đáng gọi là những kiệt tác” [100, 194]. Về Gióng to. ong viết: “Duong thời không có nhà tiểu thuyết nào có được một sức tưởng tượng tổng hợp rộng lớn và mãnh liệt đến như vậy”.
vú "Sở do là mot tiêu thuyết có một khong hai trong van học thời ky này”. Vo de là “cuon truvên chưa đạt tới trình độ nghề thuật cao nhưng những van dé nay nó dat ra rất đáng coi trọng” [100. Nguyên Hoành Khung trong khi trình bày một cách công phu về tác gia Vũ Trọng Phụng trong khuôn khô một chương của giáo trình đại học. ông cũng đã đánh giá khách quan những thành công của tiểu thuyết Gióng 16 về phạm vi bao quát hiện thực.
về xây dựng nhân vat, kết cấu của cuốn truyện nay. Ông cũng là người đầu tiền cùng với Tran Hữu Tá viết các mục từ về Vii Trọng Phung, Gióng tố. Số do, Vỡ dé trong Từ điển văn học. Phan Cu Dé rất tâm đắc với tiều thuyết Số đó.
Ông trở lại đánh giá riêng về cuốn sách “có thể làm vinh dự cho mọi nền văn học” (ý của nhà văn Nguyễn Khai) mà ông đã từng dé cập trong công trình Tiểu thuyết Viér Nam hiện đại cách đây 25 nam. "Số do là một tấn hài kịch vạch tran cái thực chất thối nát. kech cỡm của phong trào Âu hoá. vui vẻ trẻ trung mà nhóm Ngày nay đề xướng và thực dân Pháp nang do”.
Ông đánh giá cao nghệ thuật điển hình hoá của Vũ Trọng Phụng qua nhân vật Xuân tóc do: “Mạc dù còn có những hạn chế trong thế giới quan. lập trường phê phán xã hội. với Số do Vũ Trọng Phung đã cam mot cái mốc quan trong trong nghệ thuật điền hình hoá hiện thực chủ nghĩa. trong nghệ thuật trào phúng của văn xuôi Việt Nam” [19.
Văn Tam - tac giả công trình chuyên khảo dau tiên về Vũ Trọng Phụng - đã tiếp tục nghiền cứu nhà văn từ góc độ văn hoá cười Việt Nam. Ông có những nhận xét xác đáng: “Trong rừng cười nhiệt đới văn hoc dân tộc. Thiên Hư Vũ Trọng Phung qua là có một vi trí đặc biệt. do số lượng: phần lớn các tác phâm của “ông vua phóng sự đất Bác” có tính hài.
và do chất lượng: sáng tạo nghệ thuật thành công rực rỡ nhất của nhà van họ Vũ cũng là tác phẩm cười dài Số đở " [104, 220]. “Tiếng cười của cây bút nay có những dòng huyết mach của tạng cười tính Việt của văn nghé 19 dân gian. đặc biệt với hai thé loại tự sự: tiếu lam. truyện Trạng va với nghệ thuật sân khẩu dân gian chèo” [104.
Trong những tiều thuyết tiếu biểu cua Vũ Trọng Phung. So do van la tác phẩm được nhiều người nghién cứu, phán tích nhất. Ngoài Phan Cu Dé, Van Tâm. còn có các bài viết đáng chú ý khác của Hoàng Ngọc Hiến.
Hoàng Ngọc Hiến xác định “Số do là một tác phẩm trào phúng hài hước” và đánh giá cao vấn đề ma nhà van dat ra: “Nội dung tư tưởng của Số đỏ đạt tới trình độ phố quát. tác gia phê phán một loạt thói rom tật xấu có thể trở thành phổ biến ở mọi chế độ xã hội ” [4. Nhung ông đã không chính xác khi nhận định: “Xuân tóc do. bà Phó Doan là những con người nhí nhố, 16 bịch nhưng không dé dàng (ra gi quy kết Xuan tóc do là đều gia, bà Phó Doan là dam 6, dám đáng” [4.
Với phương pháp tiếp can Số do từ góc độ thi pháp. giới hạn ở phương diện ngón ngữ tiều thuyết, Đỗ Đức Hiểu đã phát hiện ra tiếng cười giéu nhại trong tác pham này: "Số do nhai một xã hội. một phong trào chính trị. một thời đô thị hóa.
Nó nhại một trào lưu văn hoa, một trào lưu van học. một nghệ thuật trừu tượng cực đoan. Nó nhai một ngôn ngữ đang hình thành. lon nhon, khong ăn khớp.
ngón từ khấp khénh. siêu veo, tạp-pí-lù”` [4. Một học giả có công giới thiệu nhiều tác pham Vũ Trọng Phung trong thời gian gần đây là Hoàng Thiếu Sơn. Ông đã viết bài giới thiệu các tiêu thuyết Lam di, Trúng số đóc đắc.
Lay nhau vì tình và bài viết Số do - cuốn truvén bơm kỳ tai. Hoàng Thiếu Sơn thường vận dụng nhiêu kiến thúc kim. Đông , Tây để phân tích. so sánh từng tác phẩm.
Lam di “da được viết ít nhiều như một cuốn sách có tính chất giáo huấn. về mat giáo dục giới tính” [95, 27]. Về Trung số độc đắc, ong khang định: “Với tác phẩm cuối cùng này, Vũ Trọng Phụng đã đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật phan tích tâm lý” [94. Con Lav nhau vì tinh, "đó là một cuốn tiểu thuyết tâm lý xã hội mà hiện thực xã hội thì vẽ ra thật trung thành va sinh dong.
mà tam lý nhân vat thì phá n tíc h thậ t tìn h vị và sâu sắc ” [93. Tu y vay vì quá vêu mế n nh a văn mà mình quý trọng. đôi ché Hoàng Thiếu Sơn hoặc quá dé cao khi gọi Tring sé doc đác là “mot tuyệt bút về thật nhiều phương diện” [94. 14], hoac mau thuẫn trong khi nhận định về Lam di: “Cuốn Lam di tuy tác gia cố gò vào một luận đề xã hội và khoa học, nhưng bạn đọc vân cứ bị lôi cuốn như khi đọc bất kỳ một cuốn tiểu thuyết hay nào.
Là vì các sự kiện, các biến cố diễn ra hợp ly, lại nhiều lúc bất ngờ, không những thé các nhân vật lại rất sinh dong” [95. Ông còn cho rằng Vũ Trọng Phụng sau khi viết Số do, đã viết tiểu thuyết Sd đen [102, 397] là không có căn cứ. Ở nước ngoài, Vũ Trọng Phụng cũng đã được nhắc đến như một nhà văn xuất sắc của Việt Nam. O Oxtraylia và Mỹ.
Vũ Trọng Phụng đã được giới thiệu qua bản dịch tiếng Anh của đồng dịch giả Greg Lockhart và Monique Lockhart. Cuốn sách được in trang trọng bao gồm ca ba tác pham của ba nhà vàn quen thuộc ở Việt Nam: Com thay cơm có của Vũ Trọng Phụng. 767 kéo xe của Tam Lang và Những ngày tho du của Nguyên Hồng. với nhan đẻ: “Ánh sáng của kinh thành: ba nhà van hiện đại Việt Nan.
Trong bài giới thiệu công phu dài 50 trang. Greg Lockhart đã lưu ý sự anh hưởng qua lại giữa tiểu thuyết và phóng sự trong tác phẩm Vũ Trọng Phụng nói riêng và trong tác phẩm của các nhà văn hiện thực khác những năm 30 của thế ky XX nói chung. Ông khẳng định: “C6 thể dé đàng chứng minh rằng, bất chấp những ảnh hưởng của tiểu thuyết vào phóng sự. thể phóng sự đã làm một đóng góp có ảnh hưởng sâu xa đối với tiểu thuyết.
khi nó mới bắt đầu phát triển mạnh ở Hà Nội khoảng giữa những năm 30. Một sự tranh luận có lẽ đã được lan rộng là tiểu thuyết hiện thực những năm 30 đóng vai trò như những phóng sự đã bỏ nhân vật “Toi” va được viết như một “phong đại” bảng phương thức ngôi thứ ba chủ động” [127. Nhân sự xuất hiện tO của cuốn sách này. James Banerian đã viết giới thiệu cuôn sách với độc gia: Mỹ dang trên tạp chí World Literature today (Van hoc thé giới ngày nay).
Người viết đã thừa nhận sự quan sat sắc sao cua cay bút Vũ Trọng Phụng và nhận định: “D6i với tác gia, những người nông dan nghèo đang đi kiếm tìm su phon vinh ở “ánh sáng của kinh thành” cũng giống như những con bướm đêm bị hút bởi ánh lửa, chỉ bị thiêu đốt bởi sự áp bức và sự tan rã của xã hội. Tác phẩm kết thúc bằng lời kêu than vê than phan hư nát của tính cách con người và sự tuyệt vọng về kha nang thay doi “ [124. Trong hơn một thập niên trở lại đây. việc nghiên cứu Vũ Trọng Phụng không chỉ giới han ở các nhà nghiên cứu có tên tuổi trên đây mà nó còn thu hút khá nhiều tác giả khác thực sự quan tâm đến tác phẩm của nhà văn tài nang này.
Đó là các nghiên cứu viên 0 các viện nghiên cứu. nhà xuất ban và những nghiên cứu sinh ở các trường đại học. cao dang trong cả nước như Lại Nguyên An. Vương Trí Nhàn.
Pham Xuân Nguyên. Nguyễn Quang Trung, Trân Đăng Thao. Định Trí Dũng. Nguyễn Hoài Thanh, Hoài Anh.
Những bài viết của họ góp phan quan trọng vào sự đánh giá toàn diện về Vũ Trọng Phụng. Nhìn lại lịch sử vấn dé Vũ Trọng Phụng có thé nhận thấy đã có nhiều người nghiên cứu, giới thiệu về con người và tác phẩm của nhà văn.