Nghiên cứu về Tiểu học Tứ Thư tiết lược trong chương trình cải cách giáo dục khoa cử 1906-1919

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh tiểu học tứ thư tiết lượctrong chương trình cải lương giáo dục khoa cử 1906 1919, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Phạm Bảo Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Phạm Văn Khoái
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Hán Nôm
• Đề tài: “Tiểu Học Tứ Thư Tiết Lược” Trong Chương Trình Cải Lương Giáo Dục Khoa Cử 1906-1919
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CẤP TIỂU HỌC VÀ “TIỂU HỌC TỨ THƯ TIẾT LƯỢC”
• 1.1. Cấp Tiểu học trong chương trình cải lương giáo dục khoa cử 1906 – 1919
• 1.2. Tiểu học Tứ Thư tiết lược 小學四書節略
• 1.2.1. Tác giả phụng biên
• 1.2.2. Kết cấu của Tiểu học Tứ Thư tiết lược
• 1.2.3. Những thông tin chủ yếu qua bài tựa
• 1.2.4. Hai cách tiết lược trong “Tiểu học Tứ Thư tiết lược”
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG THỨC TIẾT LƯỢC TRONG “TIỂU HỌC TỨ THƯ TIẾT LƯỢC”
• 2.1. “Tiết lược giản quát” trong “Tiểu học Tứ Thư tiết lược” - trường hợp Đại học
• 2.1.1. Thống kê những trường hợp tiết lược ở sách Đại học
• 2.1.2. Tiết lược chính văn ở chương kinh
• 2.1.3. Tiết lược ở Tập chú cho chương kinh
• 2.1.4. Những trường hợp tiết lược ở 10 chương truyện
• 2.1.5. Tiết lược ở phần Tập chú cho 10 chương truyện
• 2.1.6. Nhận xét về những trường hợp tiết lược ở 10 chương truyện
• 2.1.7. Thống kê những trường hợp được giữ lại ở sách Đại học
• 2.2. “Tiết lược vựng biên” trong “Tiểu học Tứ Thư tiết lược” - trường hợp Luận ngữ
• 2.2.1. Nguyên tắc chung của tiết lược vựng biên
• 2.2.2. Tiết lược vựng biên của Tiểu học Tứ Thư tiết lược - trường hợp Luận ngữ
• 2.2.3. Một vài nhận xét về cách thức tiết lược
• 2.2.3.1. Tiết lược về phương diện số lượng
• 2.2.3.2. Tiết lược về phương diện chất lượng
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Tiểu học Tứ Thư tiết lược 1906 1919

Nghiên cứu về Tiểu học Tứ Thư tiết lược trong giai đoạn cải cách giáo dục 1906-1919 là một chủ đề quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Giai đoạn này đánh dấu sự chuyển mình của nền giáo dục từ hệ thống khoa cử truyền thống sang giáo dục phổ thông hiện đại. Tiểu học Tứ Thư tiết lược không chỉ là một bộ sách giáo khoa mà còn phản ánh những thay đổi trong tư duy giáo dục và văn hóa của xã hội Việt Nam thời kỳ đầu thế kỷ 20.

1.1. Lịch sử hình thành Tiểu học Tứ Thư tiết lược

Tiểu học Tứ Thư tiết lược được biên soạn trong bối cảnh xã hội Việt Nam đang chịu áp lực từ thực dân Pháp. Bộ sách này được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu cải cách giáo dục, giúp học sinh tiếp cận với tri thức một cách dễ dàng hơn. Nội dung của sách được rút gọn từ các tác phẩm kinh điển, giúp học sinh nắm bắt được những giá trị cốt lõi của Nho giáo.

1.2. Vai trò của Tiểu học Tứ Thư trong giáo dục

Tiểu học Tứ Thư tiết lược đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải tri thức Nho giáo cho thế hệ trẻ. Bộ sách này không chỉ giúp học sinh hiểu biết về văn hóa, đạo đức mà còn góp phần hình thành nhân cách và tư duy của họ. Sự xuất hiện của bộ sách này là minh chứng cho nỗ lực cải cách giáo dục trong bối cảnh xã hội đang thay đổi.

II. Những thách thức trong cải cách giáo dục 1906 1919

Cải cách giáo dục trong giai đoạn 1906-1919 gặp nhiều thách thức từ cả phía chính quyền thực dân và xã hội. Việc chuyển đổi từ hệ thống giáo dục truyền thống sang giáo dục hiện đại không chỉ đơn thuần là thay đổi nội dung giảng dạy mà còn liên quan đến việc thay đổi tư duy của người học và người dạy.

2.1. Sự phản kháng từ xã hội

Nhiều nhà nho và trí thức đã phản đối cải cách giáo dục, cho rằng việc thay đổi này sẽ làm mất đi giá trị văn hóa truyền thống. Họ lo ngại rằng việc học tập theo phương pháp mới sẽ làm giảm sút chất lượng giáo dục và ảnh hưởng đến nhân cách của học sinh.

2.2. Khó khăn trong việc thực hiện chương trình

Chương trình cải cách giáo dục gặp khó khăn trong việc thực hiện do thiếu nguồn lực và sự đồng thuận từ các cấp chính quyền. Nhiều trường học không đủ điều kiện cơ sở vật chất để triển khai chương trình mới, dẫn đến việc giảng dạy không đạt hiệu quả như mong muốn.

III. Phương pháp giảng dạy Tiểu học Tứ Thư tiết lược

Phương pháp giảng dạy trong Tiểu học Tứ Thư tiết lược được thiết kế nhằm giúp học sinh tiếp cận tri thức một cách hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà còn khuyến khích sự tư duy độc lập và sáng tạo của học sinh.

3.1. Phương pháp tiết lược giản quát

Phương pháp tiết lược giản quát được áp dụng để giúp học sinh nắm bắt những nội dung chính của các tác phẩm kinh điển. Điều này giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc ghi nhớ và hiểu sâu về các giá trị văn hóa, đạo đức mà các tác phẩm này mang lại.

3.2. Phương pháp tiết lược vựng biên

Phương pháp tiết lược vựng biên giúp học sinh tiếp cận với từ vựng và ngữ nghĩa của các tác phẩm một cách hiệu quả. Qua đó, học sinh không chỉ học được từ mới mà còn hiểu được cách sử dụng từ trong ngữ cảnh cụ thể.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Tiểu học Tứ Thư tiết lược

Tiểu học Tứ Thư tiết lược không chỉ là một bộ sách giáo khoa mà còn là một công cụ quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ. Bộ sách này đã được áp dụng rộng rãi trong các trường học và đã góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn cải cách.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng

Việc áp dụng Tiểu học Tứ Thư tiết lược đã giúp học sinh tiếp cận với tri thức một cách dễ dàng hơn. Nhiều học sinh đã có thể hiểu và vận dụng các giá trị Nho giáo vào cuộc sống hàng ngày, từ đó hình thành nhân cách và tư duy tích cực.

4.2. Tác động đến nền giáo dục Việt Nam

Tiểu học Tứ Thư tiết lược đã tạo ra một bước ngoặt trong nền giáo dục Việt Nam, góp phần thúc đẩy sự chuyển mình từ giáo dục truyền thống sang giáo dục hiện đại. Bộ sách này đã mở ra một hướng đi mới cho việc giảng dạy và học tập trong bối cảnh xã hội đang thay đổi.

V. Kết luận và tương lai của Tiểu học Tứ Thư tiết lược

Tiểu học Tứ Thư tiết lược là một bộ sách có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Bộ sách này không chỉ phản ánh những nỗ lực cải cách giáo dục mà còn là minh chứng cho sự chuyển mình của nền giáo dục từ truyền thống sang hiện đại. Tương lai của Tiểu học Tứ Thư tiết lược cần được tiếp tục nghiên cứu và phát triển để phù hợp với yêu cầu của thời đại mới.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu tiếp theo

Việc nghiên cứu Tiểu học Tứ Thư tiết lược cần được tiếp tục để hiểu rõ hơn về vai trò của nó trong giáo dục hiện đại. Các nghiên cứu này sẽ giúp làm sáng tỏ hơn về giá trị văn hóa và giáo dục mà bộ sách này mang lại.

5.2. Hướng phát triển giáo dục trong tương lai

Tương lai của giáo dục Việt Nam cần tiếp tục phát huy những giá trị cốt lõi của Tiểu học Tứ Thư tiết lược, đồng thời kết hợp với các phương pháp giảng dạy hiện đại để đáp ứng nhu cầu của xã hội. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1906 - 1919 ghi nhận cuộc chuyển biến mang tính bước ngoặt của lịch sử giáo dục Việt Nam với sự thực thi của chương trình cải lương giáo dục khoa cử chữ Hán kéo dài 13 năm. Trước áp lực chuyển đổi xã hội và phong trào Duy Tân sôi nổi những năm 1905 - 1909, chính quyền đương thời buộc phải tái cấu trúc hệ thống thi cử truyền thống thành 3 cấp học gồm Ấu học, Tiểu học và Trung học, trước khi chính thức chấm dứt bằng khoa thi Tiến sĩ Kỷ Mùi năm 1919. Trong cơ cấu này, cấp Tiểu học giữ vị trí hạt nhân khi quy định độ tuổi trần tiếp nhận lên đến dưới 27 tuổi, mở ra lộ trình tiếp cận tân học cho hàng vạn sĩ tử cựu học.

Bộ sách Tiểu học Tứ Thư tiết lược do Đoàn Triển phụng biên và Đỗ Văn Tâm nhuận chính là tài liệu giáo khoa chính thống đại diện cho nỗ lực dung hòa tri thức Nho gia kinh điển với yêu cầu thời đại. Luận văn tập trung giải quyết vấn đề chuyển đổi nội dung giáo dục Hán học thông qua việc khảo sát trực tiếp văn bản viết tay ký hiệu A.2607 tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm gồm 2 quyển với 172 trang. Mục tiêu trọng tâm là phân tích phương thức biên soạn, xác lập các nguyên tắc tinh giản văn bản và làm sáng tỏ giá trị học thuật của bộ sách trong tiến trình giao thời Âu - Á đầu thế kỷ XX.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng hệ thống lý thuyết văn bản học Hán Nôm kết hợp quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để đánh giá sự biến đổi của thiết chế giáo dục khoa cử trong bối cảnh xã hội thuộc địa nửa phong kiến. Nghiên cứu tiếp cận văn bản dưới góc độ lý thuyết tái cấu trúc tri thức, phân tích quá trình chuyển hóa từ hệ thống kinh điển phục vụ khoa cử từ chương sang dạng thức sách giáo khoa phổ thông hiện đại.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên 4 khái niệm trung tâm:

• Thành thư (nguyên thư): Văn bản Tứ Thư chương cú tập chú của Chu Hy gồm 4 tác phẩm kinh điển đóng vai trò mẫu gốc.
• Tiết lược: Thủ pháp tinh giản văn bản gốc theo định hướng mục tiêu sư phạm mà vẫn bảo toàn tư tưởng cốt lõi.
• Tiết lược giản quát: Phương thức rút gọn câu chữ nhưng giữ nguyên trật tự chương mục, áp dụng cho các văn bản ngắn.
• Tiết lược vựng biên: Phương thức phá vỡ cấu trúc nguyên bản để gom nhóm các đoạn trích theo hệ thống chủ đề luân lý thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được khai thác từ nguyên bản viết tay Tiểu học Tứ Thư tiết lược (ký hiệu A.2607) với quy cách 86 tờ (172 trang, kích thước 27x15 cm). Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 100% dung lượng văn bản của 2 quyển, đối chiếu trực tiếp với hệ thống Tứ Thư đại toàn nguyên bản của Chu Hy.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục tiêu toàn diện đối với khối văn bản hiện vật, kết hợp phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình khi lựa chọn tác phẩm Đại học làm đại diện cho phương thức giản quát và tác phẩm Luận ngữ đại diện cho phương thức vựng biên. Việc lựa chọn phương pháp phân tích văn bản học so sánh đối chiếu định lượng và định tính cho phép đo lường chính xác tỷ lệ cắt lọc câu chữ, sự thay đổi tần suất thuật ngữ và các định hướng tư tưởng được tái tạo. Tiến trình thu thập dữ liệu và xử lý tư liệu được thực hiện liên tục trong thời gian nghiên cứu 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát văn bản học đã đính chính sai lệch trong các tài liệu thư mục trước đây. Công trình Di sản Hán Nôm - Thư mục đề yếu năm 1993 ghi nhận văn bản A.2607 có 168 trang, tuy nhiên kết quả đo đếm thực tế xác định tập tư liệu gồm 86 tờ, tương đương 172 trang viết tay (trong đó có 2 trang để trắng kỹ thuật). Quyển 1 chiếm 53 tờ chứa 3 tác phẩm và Quyển 2 gồm 33 tờ dành riêng cho tác phẩm Mạnh Tử.

Khảo sát định lượng trường hợp sách Đại học cho thấy phương thức tiết lược giản quát đã cắt giảm tới 53,0% tổng dung lượng văn bản. Cụ thể:

• Phần Kinh văn: Dung lượng giảm từ 205 chữ xuống còn 138 chữ, tức tiết lược 67 chữ (tương đương giảm 32,7%), loại bỏ các đoạn giải thích mang tính tư biện trừu tượng.
• Phần Truyện văn (10 chương): Giảm mạnh từ 1546 chữ xuống còn 685 chữ, tức lược bỏ 861 chữ (tương đương giảm 55,7%).
• Phần Tập chú của Chu Hy: Tỷ lệ lược bỏ đạt trên 90%, thể hiện xu hướng phi Tập chú rõ rệt, chỉ giữ lại các giải nghĩa từ ngữ tối cần thiết.

Đối với phương thức tiết lược vựng biên, toàn bộ cấu trúc 20 thiên rời rạc của Luận ngữ đã được tái tổ chức thành 32 chủ đề luân lý thực hành mạch lạc như Thánh đức, Vi học, Tu thân, Hiếu đễ, Nhân, Trị quốc. Tương tự, 7 thiên của Mạnh Tử được quy hoạch thành 22 chủ đề tập trung vào Nhân nghĩa, Tâm, Đạo và Vương chính.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của việc tinh giản bắt nguồn từ mục tiêu giáo dục thực dụng do Đoàn Triển xác định trong bài Tựa: tinh giảm thời gian học kinh điển cổ nghĩa thâm sâu để người học tiết kiệm năm tháng trau dồi các môn tân học phương Tây. Tinh thần này hoàn toàn tương đồng với đề xuất cải cách năm 1906 của ông về việc biên soạn bộ Tân thư gồm 18 cuốn cho 13 môn học hiện đại như Toán học, Vệ sinh, Khoa học tự nhiên và Lịch sử.

Các đoạn bị cắt giảm chủ yếu là những trích dẫn thi cử kinh viện, những điển cố phức tạp trong Kinh Thi, Kinh Thư hoặc các nội dung nhấn mạnh tư tưởng thiên mệnh của đế vương phong kiến. Văn bản mới chuyển hướng mạnh mẽ sang đạo đức cá nhân và trách nhiệm xã hội của người trí thức mới.

Dữ liệu khảo sát cấu trúc có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ cột chồng so sánh tương quan số lượng chữ giữa nguyên bản và bản tiết lược của 10 chương truyện sách Đại học. Đồng thời, cấu trúc của Luận ngữ có thể được biểu diễn qua bảng ma trận nhiệt phân bổ mật độ các trích đoạn theo 32 chủ đề, giúp người đọc nhận diện ngay sự dịch chuyển trọng tâm giáo dục từ lý thuyết vũ trụ quan sang luân lý thực hành.

Đề xuất và khuyến nghị

Thực hiện chiến lược bảo tồn số hóa toàn diện 100% các thư tịch giáo khoa Hán Nôm thuộc giai đoạn cải lương 1906 - 1919, do Viện Nghiên cứu Hán Nôm chủ trì thực hiện trong thời hạn 12 tháng nhằm ngăn chặn sự xuống cấp vật lý của các bản chép tay quý hiếm.

Vận dụng phương pháp tiết lược vựng biên của tiền nhân để tái cấu trúc chương trình giáo dục truyền thống, tinh giản khoảng 30% đến 40% khối lượng kiến thức lý thuyết hàn lâm trong sách giáo khoa Lịch sử và Văn hóa hiện nay, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các viện nghiên cứu triển khai theo lộ trình 2026 - 2028.

Thiết lập chương trình nghiên cứu liên ngành kéo dài 5 năm trong giai đoạn 2026 - 2030 dưới sự điều phối của các trường đại học khối khoa học xã hội, nhằm đánh giá toàn diện khoảng 50 bộ sách giáo khoa chuyển tiếp Đông - Tây đầu thế kỷ XX để rút ra bài học cho công cuộc cải cách giáo dục hội nhập quốc tế.

Biên tập và xuất bản ấn phẩm hiệu đính, dịch thuật kèm chú giải đối chiếu hoàn chỉnh của bộ sách Tiểu học Tứ Thư tiết lược với quy mô 2 tập chuyên khảo, hoàn thành trong thời gian 18 tháng nhằm cung cấp nguồn tư liệu chuẩn xác cho giới học thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà nghiên cứu Hán Nôm và chuyên gia văn bản học: Khai thác phương pháp khảo dị chi tiết, quy trình giám định sai số thư mục và mô hình đối chiếu văn bản cổ điển với dị bản cải biên.

Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Giáo dục: Sử dụng nguồn tư liệu nguyên gốc giai đoạn 1906 - 1919 để làm sáng tỏ cơ chế thích ứng của giáo dục thuộc địa và bước chuyển từ khoa cử sang hệ thống trường ốc hiện đại.

Chuyên gia phát triển chương trình và biên soạn tài liệu sư phạm: Vận dụng hai thủ pháp tiết lược giản quát và vựng biên nhằm tối ưu hóa dung lượng kiến thức kinh điển cho các cấp học phổ thông.

Học viên cao học các ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn: Tiếp cận mô hình nghiên cứu kết hợp giữa phân tích ngữ văn học truyền thống với phương pháp thống kê định lượng câu chữ trong khảo sát học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Tác phẩm Tiểu học Tứ Thư tiết lược được biên soạn vào thời gian nào và do ai chịu trách nhiệm chính? Bộ sách được biên soạn trong giai đoạn cải lương giáo dục 1906 - 1919, do học quan Đoàn Triển phụng biên và Đỗ Văn Tâm phụng nhuận chính, dùng làm sách giáo khoa giảng dạy chữ Hán chính thức cho học sinh cấp Tiểu học.

Tại sao cấp Tiểu học giai đoạn này lại tiếp nhận học viên có độ tuổi lên đến 27 tuổi? Quy định tuổi trần dưới 27 tuổi nhằm tạo lối thoát chuyển đổi học vị cho lớp sĩ tử Nho học cựu học, giúp họ hoàn thành cấp Tiểu học lấy bằng Khóa Sinh trước khi tham dự các kỳ thi Hương, thi Hội cuối cùng.

Sự khác biệt cốt lõi giữa phương thức tiết lược giản quát và tiết lược vựng biên là gì? Phương thức giản quát giữ nguyên trật tự chương mục nguyên bản và chỉ cắt gọt câu chữ như ở sách Đại học, trong khi vựng biên phá vỡ kết cấu cũ để gom nhóm nội dung theo các chủ đề luân lý thực hành như ở Luận ngữ.

Mức độ cắt giảm câu chữ trong tác phẩm Đại học được thống kê cụ thể ra sao? Toàn bộ sách Đại học giảm 53,0% dung lượng chữ, trong đó phần Kinh văn giảm 32,7% từ 205 chữ xuống 138 chữ, phần Truyện văn giảm 55,7% từ 1546 chữ xuống 685 chữ, đồng thời lược bỏ trên 90% phần chú giải của Chu Hy.

Giá trị lớn nhất của bộ sách đối với tiến trình chuyển đổi văn hóa Việt Nam đầu thế kỷ XX là gì? Tác phẩm là minh chứng lịch sử cho nỗ lực duy tân nội tại, biến kinh điển Nho giáo từ công cụ cử nghiệp trừu tượng thành tài liệu luân lý thực học gọn nhẹ, tạo tiền đề tiếp thu tri thức khoa học hiện đại.

Kết luận

• Luận văn chỉnh lý chính xác thông số thư mục học của bản thảo viết tay A.2607 gồm 86 tờ với 172 trang thực tế.
• Làm sáng tỏ hoàn chỉnh cơ chế vận hành của 2 phương thức tiết lược giản quát và tiết lược vựng biên trong sách giáo khoa thời kỳ giao thời.
• Xác lập số liệu định lượng chi tiết về mức độ tinh giản 53,0% văn bản Đại học và cấu trúc 32 chủ đề Luận ngữ cùng 22 chủ đề Mạnh Tử.
• Đánh giá khách quan tư tưởng canh tân giáo dục của tác giả Đoàn Triển thông qua nỗ lực giản lược kinh điển để tiếp nhận tri thức phương Tây.
• Cung cấp toàn bộ bản phiên âm dịch nghĩa và khảo dị chuẩn xác của các phần Đại học và Luận ngữ trích từ bộ sách.

Đóng góp lớn nhất của công trình là phục dựng một trường hợp nghiên cứu điển cứu về sách giáo khoa Hán Nôm chuyển tiếp, khỏa lấp khoảng trống tư liệu về chương trình giáo dục khoa cử cải lương giai đoạn 1906 - 1919.

Kế hoạch phát triển học thuật tiếp theo dự kiến triển khai khảo sát đối chiếu mở rộng sang 2 tác phẩm Trung dung và Mạnh Tử trong khung thời gian 12 tháng tới. Các nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể tiếp cận trực tiếp bản sao chụp văn bản tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm để tiếp tục khai thác các chiều kích văn hóa học sâu sắc của tư liệu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, phần Kết luận, Tài liệu tham khảo vàPhụ lục phiên âm dịch nghĩa Đại học vàLuận ngữ đƣợc trích từ Tiểu học Tứ Thư tiết lược 小學四書節略 ra, luận văn đƣợc chia ra làm 2 chƣơng: Chƣơng 1: Cấp Tiểu học và Tiểu học Tứ thư tiết lược 小學四書節略 nhằm giới thiệu Tiểu học nhƣ là một cấp học của chƣơng trình cải lƣơng giáo dục khoa cử 1906 – 1919. Sau đó giới thiệu Tiểu học Tứ thư tiết lược về văn bản học vàkết cấu cũng nhƣ các nguyên tắc tiết lƣợc đã đƣợc vận dụng để xây dựng bộ sách này. Chƣơng 2: Phƣơng thức tiết lƣợc trong Tiểu học Tứ thư tiết lược 小 學四書節略 nhằm đề cập đến sự thể hiện của hai phƣơng thức tiết lƣợc trên đây đã đƣợc vận dụng áp cho từng bộ sách hợp thành Tứ Thƣ ( Đại học, Trung Dung, Luận ngữ , Mạnh Tử) thông qua nghiên cứu trƣờng hợp cótính đại diện trên cơ sở bản dịch Tiểu học Tứ Thư tiết lược 小學四書節略 màtác giả luận văn đã thực hiện. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CẤP TIỂU HỌC VÀ “TIỂU HỌC TỨ THƯ TIẾT LƯỢC” Chƣơng này nhằm giới thiệu Tiểu học nhƣ là một cấp học của chƣơng trình cải lƣơng giáo dục khoa cử 1906 – 1919 trên một số phƣơng diện, sau đó giới thiệu Tiểu học Tứ Thư tiết lược về phƣơng diện văn bản học, kết cấu cũng nhƣ một số khái niệm liên quan đến tiết lƣợc.

Cấp Tiểu học trong chƣơng trình cải lƣơng giáo dục khoa cử 1906 – 1919 Ngày 25-8-1883, thực dân Pháp buộc nhàNguyễn phải ký hiệp ƣớc Hác măng, thừa nhận sự bảo hộ của Pháp. Mọi công việc chí nh trị, kinh tế, ngoại giao của Việt Nam đều do Pháp nắm. Ngày 6-6-1884, năm Giáp Thân, chúng điều chỉnh hiệp ƣớc Hác măng thành điều ƣớc Pa tơ nốt (Patennotre). Điều ƣớc Pa tơ nốt này đã đặt cơ sở lâu dài vàchủ yếu cho quyền đô hộ của Pháp ở Việt Nam, chia Việt Nam thành ba miền với ba chế độ khác nhau.

Với việc ký điều ƣớc này, nhànƣớc phong kiến Việt Nam với tƣ cách là một nhà nƣớc độc lập có chủ quyền đã hoàn toàn sụp đổ. Chính phủ Pháp trong việc cai trị Việt Nam sau hoà ƣớc kí năm Giáp Thân, 1884 đã chuyển từ chế độ dùng tƣớng lãnh quân sự sang chế độ dùng văn thần. Ngày 8-4-1886, Paul Bert - Tổng Trúsứ Bắc Kì- Trung Kì đến Hà Nội cùng hai Trú sứ ở HàNội vàHuế. Paul Bert đã thực hiện một số biện pháp và chính sách liên quan đến việc biến đổi xãhội Việt Nam.

Riêng về giáo dục, Tổng Trúsứ Paul Bert đã ký nghị định thành lập Viện Hàn Lâm Bắc Kì(tháng 7-1886), nhằm lôi kéo sĩ phu Bắc Kìvào hội để truyền báhọc thuật Pháp; thành lập trƣờng hoàng gia để dạy tiếng Pháp cho con em các gia đình 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tôn thất vàquan lại ở Huế (11-1886); thành lập hệ thống trƣờng Pháp Việt (trƣờng thông ngôn, 9 trƣờng tiểu học cho nam sinh, 4 trƣờng tiểu học cho nữ sinh, 2 trƣờng dạy nghề, khuyến khích cho việc ra đời của 117 trƣờng tƣ. Một số tỉnh ở Bắc Kì và Trung Kì cũng khởi động việc mở trƣờng Pháp - Việt. Khoa cử sau 1884 vẫn còn đƣợc giữ lại vàhầu nhƣ không có gì thay đổi về văn bài, đề thi, cách thức thi. Thi Hƣơng thi Hội ba năm một kỳ vẫn đƣợc tổ chức nhƣ xƣa.

Những năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu vẫn thi Hƣơng. Những năm Sửu, Mùi, Thìn, Tuất vẫn thi Hội. Thi Hƣơng thi Hội đều diễn ra theo 4 kỳ. Kỳ thứ nhất kinh nghĩa, thi phú, văn sách và kỳ thi phúc hạch.

Khoa cử làcái mồi nhử màthực dân Pháp đã sử dụng để lôi kéo tầng lớp biết chữ đi theo chúng, phục vụ cho các mƣu đồ thực dân của chúng. Vào những năm đầu của thế kỉ XX, khi chính quyền thực dân ru ngủ dụ dỗ những ngƣời thức tự bằng cái nọc độc khoa cử thìnhững nhà nho yêu nƣớc mànhiều ngƣời trong số họ đã từng qua cử nghiệp đỗ đạt cao lại đƣợc đón một luồng giómới của thời đại thổi tới từ Đông Á nhƣ: gƣơng Nhật Bản duy tân, gƣơng Trung Hoa tự cƣờng cũng nhƣ gƣơng Âu Mĩ qua tân thƣ, tân báo, tân văn, qua các trƣớc tác của Khang Hữu Vi, Lƣơng Khải Siêu, Nghiêm Phục. Họ nhận thấy nguyên nhân của mất nƣớc làsự lạc hậu, làdo cái học cử nghiệp đã làm lầm lỡ bao thế hệ. Họ chống hủ nho, kêu gọi canh tân đổi mới, khai dân trí, chấn hƣng dân khí, hậu dân tài.

Đại diện cho lớp các nhà nho mới đó là: Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Nguyên Thƣợng Hiền, Huỳnh Thúc Kháng, Ngô Đức Kế. với các phong trào: Đông Du (1905- 1909); Duy tân;….; bồng bột, sôi nổi, lôi cuốn lan tràn khắp nƣớc. Thực dân phong kiến đã đàn áp họ. Nhà tù đế quốc phong kiến đầy những tú tài, cử nhân, tiến sĩ duy tân - những ngƣời đã nhận ra “bia mà chi, bảng mà chi”.

Chính thực dân Pháp cũng thấy rằng chúng không thể duy trìmãi cái mồi “cử nghiệp” cũ để dụ dỗ thanh niên đƣợc. Công cuộc khai thác thuộc địa của chủ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghĩa tƣ bản Pháp đòi hỏi những con ngƣời khác, không cần những ngƣời chỉ biết khoa cử từ chƣơng. Để ra làm quan, những ngƣời đỗ cử nhân, tú tài của khoa cử truyền thống phải vào học ở trƣờng Hậu Bổ. Ngày 20-6-1903, Thống sứ Bắc Kìra quyết định lập Trƣờng Hậu Bổ ở Hà Nội (École dapprentis mandarins) thể theo chỉ thị ngày 9-2-1897 của Tổng thƣ kí Toàn quyền Đông Dƣơng.

Trƣờng đặt dƣới sự chỉ đạo, giám sát và kiểm soát của Chánh phòng Nhìphủ Thống sứ Bắc Kỳ. Mục đích của Trƣờng: đào tạo tri phủ, tri huyện, huấn đạo, giáo thụ. Điều kiện nhập học: cử nhân, tú tài (cựu học), hoặc ít nhất cũng phải là ấm sinh (tức con quan lại cao cấp vàcócông với thực dân Pháp). Thời gian học: 3 năm.

Ra trƣờng sẽ đƣợc phong: tòng bát phẩm (tối thiểu), tòng thất phẩm (tối đa). Hệ thống trƣờng Hậu Bổ ở Huế lại đƣợc đặt ra muộn hơn. Ngày 5-5-1911: Vua Duy Tân ra dụ thành lập Trƣờng Hậu Bổ ở Huế, nơi bổ túc những “kiến thức cai trị hiện đại” của thực dân Pháp cho các tiến sĩ, phó bảng, cử nhân, tú tài (cựu học) trong thời gian 3 năm, trƣớc khi đƣợc chính thức bổ nhiệm ra làm quan ngạch Học chính vàHành chính trong Chính phủ Nam triều ở Trung Kỳ. Ngày 18-4-1912: Toàn quyền Đông Dƣơng ra nghị định đổi gọi Trƣờng Hậu Bổ Hà Nội thành Trƣờng Sĩ Hoạn (École des Mandarins) (danh từ thƣờng gọi lúc bấy giờ).

Ngày 15-10-1917: Toàn quyền Đông Dƣơng ra nghị định lập Trƣờng Pháp Chính Đông Dƣơng (École de Droit et d'Administration), thay thế cho hai trƣờng Sĩ Hoạn HàNội vàHậu Bổ Huế. Để phục vụ cho các yêu cầu của công cuộc khai thác thuộc địa đang diễn ra cũng nhƣ để đối phó với tình hì nh, chính quyền thực dân phong kiến 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đã tiến hành cải lƣơng giáo dục khoa cử. Tiến trình cải lƣơng giáo dục khoa cử đƣợc thực hiện qua một số mốc thời gian nhƣ sau: Tháng 2 năm 1906 (Thành Thái năm thứ 18), ban hành nghị định thiết lập Nghị học Hội đồng, cải định các khoản về phép học phép thi ở Bắc Kỳ. Ngày 31- 05- 1906, phụng thƣợng dụ cải định Trung Kỳ Học pháp.

Ngày 14 tháng 9 năm 1906 toàn quyền phụng dụ thi hành. Ngày 16 tháng 11 năm 1906, thống sứ Bắc Kìtuân phụng các khoản của nghị định thƣợng dụ. Ngày 06 tháng 7 năm 1906 (Thành Thái năm thứ 18) Viện Cơ Mật tâu về cải lƣơng giáo dục vàquy thức phép thi màNghị học Hội đồng thƣơng nghĩ và đã đƣợc phêchuẩn. Công cuộc cải lƣơng giáo dục khoa cử còn cócác cách gọi khác nhƣ là Chƣơng trình hoàn thiện giáo dục bản xứ; Chƣơng trình cải lƣơng giáo dục khoa cử chữ Hán.

Nó đã đƣợc thực hiện trên thực tế từ năm 1906 với các qui định có tính chính sách trên đây. Tiến trình này đƣợc kết thúc bằng Khoa thi Tiến sĩ cuối cùng, Khoa Kỉ Mùi, niên hiệu Khải Định năm thứ tƣ, tức năm 1919. Chƣơng trình cải lƣơng giáo dục khoa cử chữ Hán kéo dài trong một quãng thời gian hơn một chục năm (từ 1906 đến 1919) với ba cấp học: Ấu học; Tiểu học; Trung học. Ấu học do các xãthôn tự trùthiết lập để dạy những trẻ em nam vànữ, từ 6 tuổi đến 12 tuổi.

Còn những ai đứng ra mời thầy, lập trƣờng tƣ cũng cho phép. Các sĩ tử trƣờng tƣ cũng đều đƣợc tham dự sát hạch ứng thí cũng nhƣ sĩ tử trƣờng công. Các xã thôn đƣợc tự lựa chọn giáo sƣ nhƣng cần phải có chính quyền công nhận. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các viên giáo huấn của các phủ huyện có chức vụ trong việc kiểm sát trƣờng Ấu học ở hƣơng thôn.

Ở các tỉnh lỵ cũng thiết lập các trƣờng Ấu học, theo quy thức của trƣờng Ấu học. Kinh phícủa các trƣờng ấy do các tỉnh chi cấp. Giáo quy của trƣờng Ấu học cóhai loại: Một làgiáo quy chữ Hán, hai làgiáo quy chữ Nam. Giáo quy chữ Hán nhằm dạy những chữ Hán thƣờng dùng vànhững chữ Hán thiết dụng về các lĩnh vực chính trị, địa lý, luân lý.

Giáo quy chữ Nam thìdạy chữ Quốc ngữ và các bài đọc chữ quốc ngữ thiết yếu về các lĩnh vực chính trị, phong tục, luân lý, lễ phép, thiên văn, địa lý vàvệ sinh. Tốt nghiệp Ấu học thì đƣợc cấp văn bằng Tuyển Sinh. Còn nhƣ phép đào tạo các giáo sƣ cho hệ Ấu học thìở tỉnh lỵ của các tỉnh cóthiết lập một trƣờng quốc ngữ để dạy cho các hƣơng sự không biết chữ quốc ngữ. Tiểu học đƣợc mở ở cấp phủ, huyện, thƣờng đƣợc gọi là trƣờng của quan huấn đạo, giáo thụ.

Giáo quy của trƣờng có2 loại. Một làgiáo quy chữ Hán. Hai làgiáo quy chữ Nam âm. Dạy thêm cả chữ Pháp.

Học xong chƣơng trình Tiểu học thì quan Đốc học làm quan chủ khảo tổ chức thi cho các học sinh Tiểu học. Ai trúng tuyển sẽ đƣợc nhận bằng Khóa Sinh. Trung học thiết lập ở tỉnh lỵ, tức trƣờng của quan đốc học. Bậc Trung học thu nhận những ngƣời dƣới 30 tuổi.

Giáo quy của trƣờng có2 loại. Một làgiáo quy chữ Hán. Hai làgiáo quy chữ Nam vàchữ Pháp. Giáo quy chữ Hán thìdạy theo các văn bản thƣ tịch chữ Hán tƣơng đối cao vàthể thức các hạng công văn.

Giáo quy chữ Nam thì dạy cho các môn lịch sử liệt quốc, địa lývàcách trítân thời, toán pháp vàtập làm văn chƣơng chữ quốc ngữ. Chữ Pháp thìdạy Pháp văn tự thoại sơ đẳng. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.