CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC NHÀ TRƯỜNG DỰA TRÊN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 THEO TIẾP CẬN TIỀM NĂNG CÁ NHÂN HỌC SINH TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở trong nước và quốc tế về phát triển chương trình Nhiều quốc gia và các tổ chức quốc tế xác định phát triển chương trình giáo dục là mục tiêu quan trọng của giáo dục và các nhà khoa học không ngừng quan tâm nghiên cứu đưa ra các giải pháp để đề cập đến một số nghiên cứu sau: Tài liệu “Curriculum development - A Guide to pratice” của Jon Wiles và Joseph Bondi (được Nguyễn Kim Dung dịch sang Tiếng Việt do Nxb Giáo dục ấn hành năm 2005), được trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá cao vì nó được xem là một trong những sách tham khảo hàng đầu trên thế giới về chương trình học. “Developing the curriculum" của Peter F.
Oliva được Nguyễn Kim Dung dịch sang Tiếng Việt. Tác giả đã nêu khá chi tiết những vấn đề liên quan với việc phát triển chương trình hợp lý thuyết và phát triển chương trình, cũng từng các thành phần của quá trình giảng dạy bên cạnh minh họa những cách thức mà những nhà làm chương trình học xúc tiến quá trình phát triển chương trình học. Nhiều tác giả tập trung nghiên cứu về chương trình giáo dục trong bối cảnh xã hội có những phát triển nhanh chóng của công nghệ. Sự vận động này sẽ tác động đến xu thế mới của hoạt động xây dựng chương trình học, trong đó các công nghệ dạy học mới tác động mạnh mẽ đến nhà trường, thách thức những mô hình nhà trường truyền thống với hình thức dạy học trruyền thống.
Để thích nghi với sự vận động thay đổi của bối cảnh xã hội các nhà trường phải thay đổi, các nhà xây dựng chương trình học và các nhà quản lý giáo dục cũng phải đặt nhà trường trước những thử thách đổi mới. Nghiên cứu phát triển và quản lý phát triển chương trình giáo dục nhà trường tại Việt Nam được các nhà nghiên cứu quan tâm trên các khía cạnh khác nhau theo nhiều cách dẫn dắt lý thuyết khác nhau. Tài liệu "Quản trị phát triển chương trình giáo dục nhà trường", Nhà xuất bản Giáo dục, năm 2015 của Nguyễn Đức Chính, ĐHQG Hà Nội xây dựng một cách có hệ 13 thống những quan điểm về chương trình giáo dục. Trong đó, tác giả đã chỉ ra tác động của kỷ nguyên thông tin, bối cảnh quốc tế và trong nước tác động mạnh mẽ đến vấn đề thiết kế, thực thi chương trình giáo dục.
Hệ thống các khái niệm và các cách tiếp cận cũng như một số mô hình phát triển chương trình giáo dục được tác giả tổng hợp hệ thống chi tiết có ví dụ minh họa cụ thể thể áp dụng cho đa dạng cấp học, ngành học khác nhau. Một dẫn dắt khác trong tài liệu “Phát triển và quản lý chương trình giáo dục của Nguyễn Vũ Bích Hiền, NXB ĐHSP, 2020 đã khái quát về chương trình giáo dục và phát triển chương trình giáo dục, nêu lên quy trình phát triển chương trình giáo dục, quản lý và PTCTGD nhà trường; tài liệu hệ thống hóa cơ sở lý thuyết áp dụng phát triển và quản lý phát triển chương trình giáo dục. “Biện pháp quản lý chu trình phát triển chương trình giáo dục ngành kế toán tại trường Cao Đẳng Bách Khoa Hưng Yên (nguồn (30)) đã cụ thể mô hình phát triển chương trình giáo dục, nêu lên quy trình phù hợp cho trường hợp nghiên cứu tại trường Cao Đẳng Bách Khoa Hưng Yên. Trong tài liệu bài giảng “Phát triển và tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầm non” của tác giả T.S tâm lý Phạm Thị Tu Thuỷ, Đại học Tân Trào khoa GDMN, năm học 2018-2019 là một ví dụ cụ thể trong phát triển và tổ chức chương trình với chi tiết áp dụng các bước phát triển chương trình theo lý thuyết phát triển chương trình nhà trường.
Vấn đề dạy học bậc tiểu học theo tiếp cận tiềm năng cá nhân học sinh Dạy học “truyền thống" nặng về truyền đạt kiến thức một chiều từ giáo viên đến học sinh và luyện các dạng bài tập theo mẫu để hình thành kỹ năng tương ứng cho học sinh. Việc học tập bị áp đặt như vậy nên kém chất lượng và hiệu quả. Những kiến thức và kỹ năng đó kém bền vững, mau chóng quên lãng, mai một theo thời gian. Hơn nữa, học sinh không cảm nhận được ý nghĩa của nội dung học tập đối với cuộc sống nên không hứng thú với việc học, dẫn tới lười học, chán học, thậm chí có em chịu những hậu quả tâm lý đáng tiếc như rối loạn hành vi, trầm cảm.
Ngược lại, dạy học bậc tiểu học theo tiếp cận tiềm năng cá nhân học sinh không đặt nặng kết quả kiến thức, kỹ năng vào quá trình học tập để tập trung hình thành và phát triển năng lực cho học sinh. Dạy học bậc tiểu học theo tiếp cận tiềm năng cá nhân học sinh có những ưu thế sau: phát triển tư duy, trí thông minh của từng các nhân học sinh, làm cho kết quả học 14 tập (kiến thức, kỹ năng, thái độ) có tính bền vững, khai thác và làm phong phú vốn kinh nghiệm sống của học sinh, giúp học sinh giải quyết các vấn đề cuộc sống, nâng cao chất lượng cuộc sống của mình, làm cho việc học tập của học sinh trở nên thú vị, hấp dẫn, tự giác,. Vấn đề phát triển chương trình giáo dục nhà trường bậc tiểu học dựa trên CTGDPT 2018 theo tiếp cận tiềm năng cá nhân học sinh Phân hóa là một nguyên tắc bắt buộc trong dạy học và giáo dục, vì bất cứ một hoạt động giáo dục nào muốn có hiệu quả cũng phải bám sát và chịu sự chi phối của các yếu tố là điều kiện giáo dục. Dạy học phân hóa cũng là định hướng thiết kế nội dung, phương pháp và kế hoạch giáo dục trong Chương trình GDPT2018.
Mỗi nhà trường có một đối tượng học sinh cụ thể, có một đội ngũ GV khác nhau (chất lượng và số lượng); có những điều kiện cơ sở vật chất và hoàn cảnh địa lý, lịch sử hình thành cụ thể không giống nhau,.Việc xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường đảm bảo phù hợp năng lực nhận thức của HS, trình độ của đội ngũ CBQL, GV nhà trường, đặc điểm địa phương, điều kiện cơ sở vật chất và việc các nhà trường vận dụng chương trình giáo dục cấp quốc gia một cách linh hoạt, đa dạng trong dạy học và giáo dục là rất cấp thiết. Xu thế chung của giáo dục nhiều nước trên thế giới là tăng cường phân cấp, nâng cao tính tự chủ cho các địa phương, nhà trường, tăng cường tính dân chủ, quyền và trách nhiệm của cơ sở giáo dục trong việc ra quyết định về chương trình giáo dục cho các nhà trường. Ngoài chương trình quốc gia, ở nhiều nước như Hoa Kì, Nhật Bản, Australia, Hàn Quốc, Phần Lan,.chương trình quốc gia dành thời lượng hơn cho một lĩnh vực học tập hoặc hoạt động giáo dục nào đó cụ thể hóa nội dung giáo dục; lựa chọn và sử dụng phương pháp, hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá phù hợp, hiệu quả,…). Một công trình nghiên cứu của OECD năm 2014 khẳng định, hệ thống trường học mà trao quyền tự chủ hơn cho các trường để xác định và biên soạn chương trình giảng dạy và cách đánh giá thì có xu hướng có chất lượng tốt hơn so với hệ thống trường học không được trao quyền tự chủ như vậy.
Vấn đề phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ thông dựa trên CTGDPT 2018 theo định hướng tiếp cận tiềm năng cá nhân học sinh vẫn còn là một vấn đề mới mẻ đối với các nhà trường ở nước ta hiện nay. Chương trình giáo dục nhà trường cần được phát triển theo một tiếp cận mới, đó là tiếp cận năng lực, giúp người học không chỉ biết mà còn làm được - nghĩa là vận dụng hiệu quả những kiến thức được học vào 15 giải quyết những vấn đề thực tế gắn với vai trò, trách nhiệm của học trong xã hội. Phát triển chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực xuất phát từ kết quả mong đợi dưới dạng các năng lực ở đầu ra chứ không từ mục tiêu kiến thức, kỹ năng.như quy trình thông thường. Phát triển chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực tập trung vào việc xây dựng khung năng lực; khung này được hiểu là một tập hợp các kết quả học tập, rèn luyện được thiết kế nhờ sự phân tích các nhiệm vụ thường phải thực hiện của người học trong các tình huống phù hợp với vai trò, yêu cầu công việc của họ sau khi ra trường.
Tiếp theo là công việc biên soạn nội dung chương trình từ những biểu hiện của kết quả học tập, rèn luyện tương ứng, xác định phương thức giảng dạy, giáo dục cần thiết để trợ giúp cho người học trong hoạt động học tập. khác với cách xây dựng chương trình thông thường, phát triển chương trình theo tiếp cận năng lực đòi hỏi mỗi cấu phần của chương trình từ mục tiêu, nội dung, phương pháp, các hình thức tổ chức hoạt động dạy và học.đều nhất quán, cùng góp phần hướng tới những năng lực thành phần của chuẩn đầu ra (kết quả mong đợi ở người học khi kết thúc chương trình học phải đạt được). Vì vậy ngày từ khi bắt tay vào phát triển chương trình của một khóa học hay một môn học, người xây dựng chương trình /đề cương môn học tính đến. Tiếp cận năng lực trong giáp dục bắt đầu với việc thay đổi mục tiêu giáo dục.
Thay vì viết mục tiêu chung chung, khó lượng giá, bằng cách mô tả cụ thể những kiến thức, kỹ năng, thái độ mà học sinh cần phải đạt được sau khi kết thúc khóa học để cả người học và người dạy đều lượng giá được (Bloom 1971). Mục tiêu học tập được diễn đạt bằng các động từ như: nêu lên, liệt kê, kể tên, phân biệt, mô tả, tính toán, so sánh, giải thích, tổng hợp, phân tích, đánh giá,. Cách phát biểu mục tiêu này thay thế cho các cách phát biểu mơ hồ khó đo đạc được trước đó là: nắm được, hiểu được, hay hiểu một cách sâu sắc,. Vấn đề quản lý phát triển chương trình giáo dục nhà trường dựa trên CTGDPT 2018 theo tiếp cận tiềm năng cá nhân học sinh Phát triển chương trình GDPT là hoạt động thường xuyên, bao gồm các khâu đánh giá, sửa lỗi, bổ sung, hoàn thiện chương trình trong quá trình thực hiện.