Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương trong các trường trung học phổ thông huyện thủy nguyên thành phố hải phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý phát triển chương trình giáo dục tại Thủy Nguyên, Hải Phòng, nhằm nâng cao phẩm chất và năng lực học sinh.

• Tác giả: Nguyen Thi Lan
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyen Xuan Thuc
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục — Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Phát Triển Chương Trình Giáo Dục Địa Phương Tại Trường Trung Học Phổ Thông Huyện Thủy Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Các nghiên cứu về chương trình giáo dục địa phương và phát triển chương trình giáo dục địa phương
• 1.3. Nhận xét các nghiên cứu đi trước và xác định nội dung nghiên cứu của luận văn
• 1.4. Các phẩm chất và năng lực cơ bản của học sinh trong chương trình giáo dục phổ thông năm 2018
• 1.5. Chương trình giáo dục phổ thông 2018
• 1.6. Tiếp cận năng lực, các phẩm chất và năng lực cơ bản cần hình thành cho học sinh theo yêu cầu chương trình GDPT 2018
• 1.7. Phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển các phẩm chất và năng lực cơ bản
• 1.8. Chương trình giáo dục nhà trường và chương trình giáo dục địa phương theo tiếp cận năng lực
• 1.9. Khái niệm phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 1.10. Quy trình phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực trong nhà trường THPT
• 1.11. Quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương trong nhà trường theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 1.12. Các chủ thể quản lý tham gia quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 1.13. Nội dung quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 1.14. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 1.14.1. Các yếu tố bên trong nhà trường
• 1.14.2. Các yếu tố bên ngoài nhà trường
• 1.15. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC HỌC SINH
• 2.1. Khái quát về huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
• 2.2. Vị trí địa lý, dân cư và tình hình kinh tế - xã hội của Thủy Nguyên
• 2.3. Giáo dục THPT ở huyện Thủy Nguyên
• 2.4. Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương
• 2.4.1. Mục đích khảo sát
• 2.4.2. Nội dung khảo sát
• 2.4.3. Phương pháp khảo sát, tiêu chí, cách cho điểm và chuẩn đánh giá
• 2.4.4. Mẫu và địa bàn khảo sát
• 2.5. Thực trạng phát triển chương trình giáo dục địa phương ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.5.1. Nhận thức tầm quan trọng của phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.5.2. Thực trạng thực hiện mục tiêu phát triển chương trình giáo dục địa phương trong các trường trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.5.3. Thực trạng thực hiện quy trình phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.5.4. Thuận lợi và khó khăn khi thực hiện phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 2.6. Thực trạng quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.6.1. Thực trạng lập kế hoạch phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.6.2. Thực trạng tổ chức phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.6.3. Thực trạng chỉ đạo phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.6.4. Thực trạng kiểm tra phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.7. Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 2.7.1. Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố bên trong nhà trường
• 2.7.2. Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài nhà trường
• 2.8. Đánh giá thực trạng quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 2.9. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.10. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 3.1.1. Đảm bảo tính pháp lý
• 3.1.2. Đảm bảo tính hệ thống
• 3.1.3. Đảm bảo tính kế thừa
• 3.1.4. Đảm bảo tính phù hợp
• 3.2. Một số biện pháp quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 3.2.1. Tổ chức hoạt động nâng cao nhận thức về phát triển chương trình giáo dục địa phương cho cán bộ quản lý, giáo viên trường trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 3.2.2. Lập kế hoạch phát triển chương trình giáo dục địa phương cho giáo viên trường trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 3.2.3. Tổ chức phát triển chương trình giáo dục địa phương trong các trường trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh đúng qui trình và phù hợp với thực tiễn
• 3.2.4. Tổ chức bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình giáo dục địa phương cho giáo viên trường trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 3.2.5. Kiểm tra, đánh giá và bổ sung, điều chỉnh chương trình giáo dục địa phương trong các trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 3.2.6. Tổ chức xây dựng môi trường nhà trường theo hướng tổ chức biết học hỏi trong phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 3.2.7. Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực
• 3.3. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 3.3.1. Mục đích, đối tượng khảo nghiệm
• 3.3.2. Phương pháp, tiêu chí, cách cho điểm, chuẩn đánh giá
• 3.3.3. Kết quả khảo nghiệm biện pháp quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương trong các trường trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
• 3.4. Kết luận Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Chương Trình Giáo Dục Địa Phương THPT

Chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2018 nhấn mạnh việc phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh. Môi trường học tập hướng đến sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, giúp học sinh chủ động, tự tin, và biết vận dụng phương pháp học tập tích cực. Mục tiêu là đào tạo công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hóa, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và xã hội. Để thực hiện mục tiêu này, chương trình giáo dục địa phương (GDĐP) đóng vai trò quan trọng, đặc biệt ở cấp THPT. Việc nghiên cứu quản lý và phát triển GDĐP ở cấp trường THPT là cần thiết trong bối cảnh thực hiện chương trình GDPT 2018. GDĐP giúp học sinh THPT trân trọng giá trị truyền thống, góp phần gìn giữ và phát huy văn hóa tốt đẹp của quê hương. Các trường THPT cần chú trọng việc thực hiện GDĐP, tuy nhiên vẫn còn nhiều lúng túng cần giải quyết.

1.1. Vai trò của GDĐP trong bối cảnh đổi mới giáo dục

GDĐP đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh theo chương trình GDPT 2018. Chương trình GDĐP cần được thiết kế và triển khai một cách hiệu quả để giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa, kinh tế, xã hội của địa phương. Từ đó, bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Sở GD-ĐT Hải Phòng đã quan tâm nâng cao chất lượng GDĐP để phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của học sinh.

1.2. Tình hình thực hiện GDĐP tại các trường THPT Thủy Nguyên

Việc thực hiện GDĐP ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên đã được chú trọng trong những năm qua. Hoạt động GDĐP được lồng ghép trong các môn học như Lịch sử, Ngữ văn, Địa lý, Sinh học, và thông qua các hoạt động ngoại khóa. Tuy nhiên, việc thực hiện còn nhiều lúng túng, chưa đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, và đánh giá. Điều này dẫn đến kết quả thu được chưa cao, cần có những giải pháp quản lý hiệu quả hơn.

II. Xác Định Thách Thức Trong Quản Lý GDĐP Tại Thủy Nguyên

Việc triển khai chương trình GDPT 2018 và GDĐP ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên còn gặp nhiều thách thức. Cần xác định rõ các khó khăn để có giải pháp phù hợp. Một trong những vấn đề lớn là sự chưa đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, và hoạt động kiểm tra đánh giá. Điều này đòi hỏi cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý, giáo viên, và các bên liên quan khác. Cần tăng cường bồi dưỡng năng lực cho giáo viên để đáp ứng yêu cầu của chương trình mới. Bên cạnh đó, cần đảm bảo đủ nguồn lực về cơ sở vật chất, tài chính để thực hiện hiệu quả GDĐP.

2.1. Thiếu đồng bộ trong triển khai chương trình GDĐP

Sự thiếu đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, và đánh giá là một thách thức lớn trong việc triển khai GDĐP. Các trường THPT cần xây dựng kế hoạch cụ thể, chi tiết, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần có sự hướng dẫn, chỉ đạo sát sao từ Sở GD-ĐT để đảm bảo tính thống nhất trong toàn huyện. Đồng thời, cần tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giữa các trường để học hỏi lẫn nhau.

2.2. Năng lực của giáo viên chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới

Một số giáo viên còn gặp khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực, phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Cần tăng cường bồi dưỡng năng lực cho giáo viên về GDĐP, đặc biệt là về xây dựng chương trình, lựa chọn nội dung, thiết kế hoạt động, và đánh giá kết quả. Sở GD-ĐT và các trường cần tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các khóa tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ.

III. Giải Pháp Quản Lý Nâng Cao Nhận Thức Về GDĐP Tại THPT

Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của GDĐP là yếu tố then chốt để thực hiện thành công chương trình. Cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến về mục tiêu, ý nghĩa, nội dung của GDĐP đến cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, và cộng đồng. Xây dựng các tài liệu hướng dẫn, cẩm nang về GDĐP để giáo viên có thể tham khảo, sử dụng. Tổ chức các hội thảo, tọa đàm, trao đổi kinh nghiệm về GDĐP. Khuyến khích giáo viên tham gia nghiên cứu khoa học về GDĐP. Tăng cường phối hợp với các cơ quan truyền thông để đưa tin, phản ánh về các hoạt động GDĐP.

3.1. Tuyên truyền về tầm quan trọng của GDĐP cho cộng đồng

Việc tuyên truyền, phổ biến về GDĐP cần được thực hiện một cách thường xuyên, liên tục, với nhiều hình thức đa dạng, phong phú. Các trường THPT cần chủ động phối hợp với các cơ quan truyền thông, các tổ chức đoàn thể, và cộng đồng để nâng cao nhận thức về GDĐP. Cần tạo điều kiện cho học sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa, các câu lạc bộ, đội, nhóm liên quan đến GDĐP.

3.2. Xây dựng tài liệu hướng dẫn về GDĐP cho giáo viên

Tài liệu hướng dẫn về GDĐP cần được biên soạn một cách khoa học, dễ hiểu, dễ sử dụng. Nội dung tài liệu cần bao gồm các vấn đề cơ bản về GDĐP, như mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, và đánh giá. Cần có các ví dụ minh họa cụ thể để giáo viên có thể tham khảo, vận dụng. Sở GD-ĐT cần chủ trì việc biên soạn tài liệu, với sự tham gia của các chuyên gia, giáo viên có kinh nghiệm.

IV. Tổ Chức Bồi Dưỡng Năng Lực Phát Triển GDĐP Cho Giáo Viên

Bồi dưỡng năng lực cho giáo viên là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng GDĐP. Cần tổ chức các khóa tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên về GDĐP. Nội dung bồi dưỡng cần tập trung vào các vấn đề như xây dựng chương trình, lựa chọn nội dung, thiết kế hoạt động, và đánh giá kết quả. Mời các chuyên gia, giáo viên có kinh nghiệm tham gia giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm. Tạo điều kiện cho giáo viên tham quan, học hỏi kinh nghiệm ở các trường bạn. Khuyến khích giáo viên tự học, tự bồi dưỡng.

4.1. Tập huấn về xây dựng chương trình GDĐP

Giáo viên cần được trang bị kiến thức, kỹ năng về xây dựng chương trình GDĐP phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần hướng dẫn giáo viên cách xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung, thiết kế hoạt động, và đánh giá kết quả. Cần tạo điều kiện cho giáo viên tham gia xây dựng chương trình GDĐP của trường, của huyện.

4.2. Nâng cao kỹ năng thiết kế hoạt động GDĐP

Hoạt động GDĐP cần được thiết kế một cách sinh động, hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh. Cần khuyến khích giáo viên sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Cần tạo điều kiện cho học sinh tham gia các hoạt động thực tế, như tham quan, khảo sát, điều tra, phỏng vấn.

V. Kiểm Tra Đánh Giá Hiệu Quả Chương Trình Giáo Dục Địa Phương

Kiểm tra, đánh giá là khâu quan trọng để đảm bảo chất lượng GDĐP. Cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá GDĐP một cách khoa học, khách quan, minh bạch. Thực hiện kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ, và đột xuất. Sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau, như đánh giá quá trình, đánh giá sản phẩm, đánh giá đồng đẳng, tự đánh giá. Phản hồi kịp thời kết quả đánh giá cho giáo viên, học sinh, và các bên liên quan. Sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh, cải tiến chương trình GDĐP.

5.1. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá GDĐP

Bộ tiêu chí đánh giá GDĐP cần bao gồm các tiêu chí về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, và kết quả. Các tiêu chí cần được cụ thể hóa, lượng hóa để dễ dàng đánh giá. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, giáo viên có kinh nghiệm trong việc xây dựng bộ tiêu chí.

5.2. Đánh giá quá trình và kết quả thực hiện GDĐP

Đánh giá quá trình thực hiện GDĐP giúp phát hiện những điểm mạnh, điểm yếu để có biện pháp khắc phục kịp thời. Đánh giá kết quả thực hiện GDĐP giúp xác định mức độ đạt được mục tiêu của chương trình. Cần sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau để có được bức tranh toàn diện về GDĐP.

VI. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Triển Vọng Của Quản Lý GDĐP THPT

Việc áp dụng các biện pháp quản lý phát triển GDĐP một cách hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh THPT. GDĐP giúp học sinh hiểu rõ hơn về quê hương, đất nước, bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh theo yêu cầu của chương trình GDPT 2018. Tạo tiền đề cho học sinh tham gia vào quá trình phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các biện pháp quản lý phát triển GDĐP để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

6.1. GDĐP góp phần phát triển kinh tế xã hội địa phương

Học sinh được trang bị kiến thức, kỹ năng về kinh tế, xã hội của địa phương, từ đó có thể tham gia vào quá trình phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. GDĐP giúp học sinh hiểu rõ hơn về các vấn đề kinh tế, xã hội của địa phương, từ đó có thể đưa ra những giải pháp phù hợp.

6.2. Triển vọng phát triển GDĐP trong tương lai

GDĐP có vai trò ngày càng quan trọng trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các biện pháp quản lý phát triển GDĐP để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Cần tăng cường hợp tác giữa nhà trường, gia đình, và xã hội để thực hiện hiệu quả GDĐP.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Việt Nam, việc phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã xác định rõ mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực cho học sinh, trong đó giáo dục địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối kiến thức với thực tiễn địa phương. Huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, với hơn 33 vạn dân và 10 trường trung học phổ thông (THPT), đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ về kinh tế - xã hội, đòi hỏi hệ thống giáo dục phải thích ứng và phát triển phù hợp.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát thực trạng quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương tại các trường THPT huyện Thủy Nguyên theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng giáo dục địa phương. Nghiên cứu tập trung vào năm học 2023-2024, khảo sát tại ba trường THPT tiêu biểu: Lê Ích Mộc, Lý Thường Kiệt và Phạm Ngũ Lão. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện chương trình giáo dục địa phương, nâng cao năng lực quản lý và giảng dạy, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết phát triển chương trình giáo dục của các nhà khoa học như John Dewey, Raiph Tyler, Benjamin Bloom và Hilda Taba, nhấn mạnh quá trình phát triển chương trình phải gắn liền với thực tiễn, phát triển kỹ năng và phẩm chất học sinh. Lý thuyết tiếp cận năng lực được áp dụng làm nền tảng cho việc xây dựng chương trình giáo dục địa phương, tập trung vào phát triển năng lực tự chủ, giao tiếp, giải quyết vấn đề và năng lực đặc thù.

Khái niệm quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương được hiểu là quá trình tác động có mục đích của hiệu trưởng và các cấp quản lý trong nhà trường thông qua lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm đảm bảo chương trình phù hợp với điều kiện địa phương và phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bao gồm nhận thức cán bộ quản lý, năng lực giáo viên, cơ sở vật chất, sự phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Phiếu khảo sát ý kiến của cán bộ quản lý và giáo viên tại 3 trường THPT huyện Thủy Nguyên với cỡ mẫu khoảng 150 người.
• Phỏng vấn sâu với hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên chủ chốt.
• Tài liệu chính thức từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở GD-ĐT Hải Phòng và các văn bản pháp luật liên quan.

Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả (trung bình cộng, tỷ lệ phần trăm) và phân tích định tính từ phỏng vấn. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 9/2023 đến tháng 5/2024, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và phân tích sâu sắc thực trạng quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục địa phương: Khoảng 85% cán bộ quản lý và giáo viên nhận thức đúng đắn về vai trò của chương trình giáo dục địa phương trong phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Tuy nhiên, 15% còn lúng túng trong việc hiểu rõ mục tiêu và nội dung chương trình.

2. Thực trạng lập kế hoạch và tổ chức phát triển chương trình: Chỉ có khoảng 70% trường THPT xây dựng kế hoạch phát triển chương trình giáo dục địa phương đầy đủ và chi tiết. Việc tổ chức thực hiện còn hạn chế do thiếu nguồn lực và cơ chế hỗ trợ rõ ràng.

3. Chỉ đạo và kiểm tra thực hiện chương trình: 65% hiệu trưởng thực hiện chỉ đạo phát triển chương trình một cách chủ động, nhưng công tác kiểm tra, đánh giá còn chưa thường xuyên và chưa có hệ thống đánh giá hiệu quả rõ ràng.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phát triển chương trình: Các yếu tố bên trong như năng lực cán bộ quản lý, phẩm chất giáo viên và cơ sở vật chất được đánh giá có ảnh hưởng tích cực với tỷ lệ trên 75%. Yếu tố bên ngoài như sự quan tâm của cấp trên, nguồn lực tài chính và sự phối hợp của cộng đồng địa phương còn hạn chế, chỉ đạt khoảng 60%.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy nhận thức về giáo dục địa phương đã được nâng cao, phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, việc triển khai còn nhiều khó khăn do thiếu đồng bộ trong quản lý và nguồn lực hạn chế. So với các nghiên cứu trong nước, kết quả này tương đồng với thực trạng chung của nhiều địa phương khi mới bắt đầu thực hiện chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực.

Việc thiếu cơ chế thanh toán thừa giờ cho giáo viên giảng dạy giáo dục địa phương là một trong những nguyên nhân chính gây khó khăn trong tổ chức thực hiện. Ngoài ra, công tác kiểm tra, đánh giá chưa được chú trọng đúng mức dẫn đến việc điều chỉnh chương trình còn chậm, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhận thức đúng đắn của cán bộ quản lý và giáo viên, biểu đồ tròn phân bố mức độ thực hiện các chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra), và bảng tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng với điểm trung bình và tỷ lệ phần trăm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực quản lý và nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Thời gian thực hiện trong 6 tháng đầu năm học, do Sở GD-ĐT phối hợp với các trường đại học sư phạm thực hiện.

2. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế tài chính, chính sách hỗ trợ giáo viên: Đề xuất UBND thành phố Hải Phòng và Sở GD-ĐT ban hành chính sách thanh toán thừa giờ, hỗ trợ vật chất cho giáo viên tham gia giảng dạy giáo dục địa phương. Thời gian thực hiện trong năm học 2024-2025.

3. Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh chương trình: Thiết lập hệ thống kiểm tra định kỳ, đánh giá hiệu quả thực hiện chương trình giáo dục địa phương tại các trường THPT. Hiệu trưởng chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, báo cáo định kỳ hàng học kỳ.

4. Phát huy vai trò phối hợp giữa nhà trường và cộng đồng địa phương: Tăng cường sự tham gia của phụ huynh, các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương trong phát triển chương trình giáo dục địa phương, tạo môi trường học tập thực tiễn cho học sinh. Thời gian triển khai liên tục, bắt đầu từ năm học 2023-2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý giáo dục các trường THPT: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để nâng cao hiệu quả quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương, giúp xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện phù hợp.

2. Giáo viên trung học phổ thông: Hiểu rõ hơn về vai trò và trách nhiệm trong phát triển chương trình giáo dục địa phương, từ đó nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý giáo dục: Cung cấp tài liệu tham khảo về lý luận và thực tiễn quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 2018.

4. Cơ quan quản lý giáo dục địa phương và các tổ chức liên quan: Hỗ trợ xây dựng chính sách, cơ chế quản lý và phát triển chương trình giáo dục địa phương phù hợp với đặc thù địa phương, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phải phát triển chương trình giáo dục địa phương theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh?
   Phát triển chương trình theo hướng này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực tiễn, phẩm chất đạo đức và năng lực giải quyết vấn đề, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và nhu cầu phát triển xã hội.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương?
   Yếu tố bên trong như năng lực cán bộ quản lý, phẩm chất giáo viên và cơ sở vật chất có ảnh hưởng tích cực. Yếu tố bên ngoài như sự quan tâm của cấp trên, nguồn lực tài chính và sự phối hợp cộng đồng cũng rất quan trọng nhưng còn hạn chế.

3. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương?
   Cần tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và giáo viên, xây dựng cơ chế tài chính hỗ trợ, tăng cường kiểm tra đánh giá và phát huy sự phối hợp giữa nhà trường và cộng đồng.

4. Vai trò của hiệu trưởng trong quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương là gì?
   Hiệu trưởng là chủ thể quản lý chính, chịu trách nhiệm lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra việc thực hiện chương trình, đảm bảo chương trình phù hợp với điều kiện thực tế và phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.

5. Chương trình giáo dục địa phương có bao nhiêu tiết học trong một năm học?
   Theo quy định, chương trình giáo dục địa phương cấp THPT có tổng số 35 tiết/năm, được tổ chức lồng ghép trong các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương tại các trường THPT huyện Thủy Nguyên theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.
• Nghiên cứu chỉ ra những thuận lợi, khó khăn và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phát triển chương trình giáo dục địa phương.
• Đề xuất các biện pháp quản lý thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả phát triển chương trình, bao gồm bồi dưỡng năng lực, hoàn thiện cơ chế tài chính, tăng cường kiểm tra đánh giá và phát huy sự phối hợp cộng đồng.
• Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng trong năm học 2024-2025 và các năm tiếp theo để nâng cao chất lượng giáo dục địa phương tại huyện Thủy Nguyên và các địa phương tương tự.
• Khuyến khích các nhà quản lý, giáo viên và các bên liên quan tiếp tục nghiên cứu, áp dụng và điều chỉnh chương trình giáo dục địa phương phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển của xã hội.

Để tiếp tục phát triển chương trình giáo dục địa phương hiệu quả, các trường THPT cần chủ động triển khai các biện pháp đề xuất, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cấp quản lý và cộng đồng địa phương. Hành động ngay hôm nay sẽ góp phần xây dựng nền giáo dục phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ PHÁT TRIEN CHUONG TRÌNH GIÁO DUC DIA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HOC PHO THONG THEO HUONG PHAT TRIEN PHAM CHAT VA NANG LUC CHO HỌC SINH 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về chương trình giáo dục địa phương và phát triển chương trình giáo dục địa phương John Dewey (1938) Phát triển chương trình giáo dục nhà trường là cần tập trung vào việc giúp học sinh phát triển kỹ năng và kiến thức thực tiễn, và thiết kế chương trình giáo dục dé học sinh học hỏi bang cách tham gia trực tiếp vào các hoạt động và thực hành [35]. Raiph Tyler (1949) Phát triển chương trình giáo dục nhà trường là một quá trình phải tuân thủ các nguyên tắc và tiêu chuẩn nghiêm ngặt, đồng thời phải điều chỉnh dé phù hợp với sự thay đổi trong xã hội và kinh tế.

Chương trình phải được thiết kế theo cách phù hợp với độ tuổi và trình độ học vấn của học sinh, cung cấp kiến thức có giá trị thực tiễn và giúp họ phát triển kỹ năng thực tiễn và giải quyết vấn đề [37]. Tác gia Benjamin Bloom (1971) Phát triển chương trình giáo dục nhà trường là phải tập trung vào việc phát triển các kỹ năng tư duy, giải quyết van dé, kỹ năng xã hội và các kỹ năng song khác, cùng với việc tao ra một môi trường học tập tích cực và động viên cho học sinh [34]. Hilda Taba (1962) Giáo dục không chỉ đơn thuần là việc truyền đạt kiến thức, mà còn là việc giúp học sinh phát triển các kỹ năng và phẩm chat cần thiết dé thành công trong cuộc sống. Do đó, giáo dục cần được thiết kế sao cho phù hợp với nhu cầu và thực tế cuộc sông, và GV cần tạo điều kiện cho học sinh có thể ứng dụng kiến thức và kỹ năng mà họ đã học vào cuộc sống thực [36].

Jerome Bruner (1971) Giáo dục phải được thiết kế dé giúp trẻ em phát triển các kỹ năng tư duy và khám phá thế giới xung quanh, cũng như phát triển các kỹ năng xã hội và kỹ năng sông. Ong cho rang giáo dục nên tập trung vào việc truyén đạt kiến thức thông qua các khái niệm và nguyên tắc chung va sử dụng các phương pháp học tập tích cực dé khuyến khích sự tương tác tích cực của học sinh trong quá trình học tập [dẫn theo 35]. Ngoài ra, còn có rất nhiều tác giả khác đã đóng góp vào lĩnh vực này, bao gồm Elliot Eisner, Grant Wiggins, Jay Mc Tighe, và các nhà giáo dục khác trong nước như: Trần Thị Thanh, Nguyễn Thị Dung, Phan Thị Lạc (1997), trong nghiên cứu “Phát triển chương trình đào tạo - một số vấn dé ly luận và thực tiễn” đã đưa ra cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển chương trình giáo dục góp phan nâng cao chất lượng đào tạo GV giai đoạn mới. “Trên cơ sở đó, bé sung các nguyên tắc phát triển chương trình đào tao GV theo định hướng mới đáp ứng yêu cầu giáo dục phô thông giai đoạn sau 2015.

Cơ sở lý luận về phát triển chương trình giáo dục như: Quan điểm phát triển giáo dục; Năng lực GV và những vấn đề liên quan; Lý luận về phát triển chương trình; Các mô hình dao tạo GV và chương trình đào tạo GV; Đánh gia và thâm định chương trình; Đặc điểm chương trình giáo dục đại học; Quan hệ giữa khoa học giáo dục với các lĩnh vực khác; Nội dung và chương trình giáo dục” [26]. Đặng Công Vĩnh (2019) với công trình 7c trang và một số định hướng phát triển chương trình giáo dục nhà trường đăng trên Tạp chí Giáo dục số đặc biệt tháng 10/2019 đã cho răng: “trên cơ sở đảm bảo yêu cầu chung của chương trình giáo dục quốc gia, nhà trường sẽ lựa chọn, xây dựng nội dung và xác định cách thức thực hiện phan ánh đặc trưng và phù hợp với thực tiễn nhà trường nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực HS, thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục. Phát triển chương trình giáo dục nhà trường (CTGDNT) là quá trình liên tục (bao gồm cả đánh giá, điều chỉnh) do đội ngũ CBQL va GV của nhà trường thực hiện với sự tham gia tư vấn, góp ý của các đối tượng liên quan (phụ huynh, HS, cựu HS, cộng đồng địa phương, chuyên gia giáo dục,.), với sự hướng dẫn của cơ quan quản lý giáo dục địa phương CTGDNT được thể hiện thông qua hệ thống văn bản của trường, tô chuyên môn (kèm theo đó là các kế hoạch về cơ sở vật chất, tài chính, đội ngũ, bồi dưỡng phát triển đội ngũ,.), đồng thời được cu thé hóa trong kế hoạch dạy học của từng GV.” [33] Nguyễn Đức Chính (2014) với công trình “Tong quan các công trình nghiên cứu về phát triển chương trình nhà trường ”đã tông lược một số công trình nghiên cứu về chương trình nhà trường của các tác giả trong khối các nước nói tiếng Anh, chủ yếu của Niu Di-lân, Ôxtraylia, các công trình nghiên cứu tập trung giải thích thuật ngữ “Chương trình nhà trường” trong mối tương quan với khái niệm chương trình chuẩn quốc gia, nêu các luận cứ, nguyên tắc phát triển chương trình nhà trường. Các tác giả cũng giới thiệu các mô hình phát triển chương trình nhà trường với các thành phần tham gia khác nhau và một số hình thức thực hiện.

Trong bài cũng nêu 2 trường hợp điền hình về phát triển chương trình nhà trường tai Niu Di- lân. Từ tình hình nghiên cứu và vận dụng ở các nước tác giả bài viết có một vài đề xuất cho giáo dục Việt Nam, nơi đang có chủ trương triển khai chương trình nhà trường trong giáo dục phổ thông” [9]. Trong cuốn sách “Phát triển chương trình giáo dục”, Nxb giáo dục, năm 2015 của GS.TS Nguyễn Đức Chính, ĐHQG Hà Nội.TS Nguyễn Đức Chính đã trình bày, chỉ ra một cách có hệ thống những quan điểm về chương trình giáo dục, nêu rõ hệ thống các khái niệm và các cách tiếp cận cũng như một số mô hình phát triển CTGD. - Nguyễn Thị Kim Chi (2015), Một số vấn dé về qui trình phát triển chương trình giáo dục nhà trường và kỹ năng phát triển mục tiêu chương trình đào tạo của giáo viên.

Bài viết đã trình bày: Trong nhà trường hiện đại người giáo viên cần được trang bị nhiều kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp; Trong đó có kiến thức về chương trình giáo dục và phát triển chương trình giáo dục. Tuy nhiên chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên hiện nay nội dung chuyên môn này chưa được quan tâm đúng mức. Do vậy nhiều cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên chưa có quan niệm thống nhất về phát triển chương trình giáo dục địa phương, chương trình giáo dục nhà trường dựa trên chương trình giáo dục quốc gia. Bài viết trình bày qui trình phát triển chương trình giáo dục gồm 05 bước và các kỹ năng phát triển mục tiêu chương trình giáo dục giáo dục nhà trường của giáo viên: kỹ năng phát triển mục đích đến mục tiêu; kỹ năng phân tích các thứ bậc trong mục tiêu.

[8] -Võ Thị Ngọc Trâm (2015), Phát triển chương trình đào tạo giáo viên theo định hướng CDIO-Những thách thức can vượt qua của trường Dai học Thủ Dau Một (Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia.) Nội dung bài viết đưa ra một số quan điểm về phát triển chương trình đào tạo giáo viên theo định hướng CDIO: Qui trình phát triển chương trình; lộ trình phát triển chương trình đào tạo giáo viên với lộ trình 5 năm và những thách thức cần vượt qua với 06 thách thức; 07 biện pháp thực hiện dé khắc phục khó khăn đạt đến mục tiêu phát triển chương trình dao tạo giáo viên theo CDIO. [28] - Phan Thị Nở (2021), Tình hình nghiên cứu về năng lực và chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực. Bài viết đã tông quan các nghiên cứu về năng lực và chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực ở trên thế giới và Việt Nam theo các vấn đề: Khái niệm, đặc trưng và sự khác nhau giữa chương trình giáo dục tiếp cận nội dung và chương trình giáo dục tiếp cận năng lực. Kết quả nghiên cứu góp phần giúp cho các nhà nghiên cứu, giáo viên, học sinh hiểu và hệ thống được vấn đề tiếp cận mới về chương trình giáo dục, đáp ứng yêu cau thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018.[20] - Phạm Thị Thu Thủy (2021), Qui trình phát triển chương trình giáo dục của cơ sở giáo dục mam non theo tiếp cận lay trẻ làm trung tâm.

Bài viét đã trình bày và phân tích các vấn đề lý luận: a) Hoạt động giáo dục lấy trẻ làm trung tâm: Khái niệm, điều kiện và yêu cầu đối với giáo viên mầm non; b) Qui trình phát triển chương trình giáo dục theo tiếp cận lay tré lam trung tam: Phan tich tinh hinh; xac dinh muc tiéu, nội dung; phát triển chương trình cụ thé (lập kế hoạch va tô chức thực hiện); Đánh giá kết quả và điều chỉnh. Tác giả khăng định khi tổ chức phát triển chương trình giáo dục không bỏ qua bước nào, chú ý đến đặc trưng địa phương và khả năng nhận thức của trẻ em. Như vậy, phát triển chương trình giáo duc địa phương tai nhà trường chính là quá trình liên tục điều chỉnh, bổ sung, cập nhật, làm mới một số thành tô hoặc toàn bộ thành tố của chương trình giáo dục địa phương đã có ở cấp thành phố, với mục đích nhằm làm cho việc triển khai chương trình giáo duc địa phương cấp nhà trường đáp ứng mục tiêu giáo dục dé ra. Theo đó, chương trình giáo dục địa phương tại nhà trường (chương trình môn học) không phải chỉ được thiết kế một lần mà luôn phải được phát triển, hoàn thiện không ngừng phụ thuộc vào sự phát triển của kinh tế - văn hóa - xã hội, điều kiện tự nhiên, môi trường của địa phương, theo nhu cầu người học và đặc điểm của người dạy.

Phát triển chương trình giáo dục địa phương ở mức độ 3, 4 - tại nhà trường được hiểu là quá trình lên kế hoạch và thực thi chương trình giáo dục địa phương cho một lớp học cụ thể do giáo viên đảm nhận. Các nghiên cứu về quản líphát triển chương trình giáo dục và giáo dục địa phương Bela Markus (2014) “Quản lý việc phát triển chương trình đào tạo và nâng cao chất lượng” đã xác định: quản lý quy trình xác định nhu cầu đảo tạo và quản lý kế hoạch tham gia của các bên liên quan, tổ chức xác định phương pháp phát triển chương trình, tổ chức nâng cao năng lực của GV dé đáp ứng yêu cầu phát triển chương trình [dẫn theo 28].