CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Giáo dục pháp luật (GDPL) luôn giữ vị trí quan trọng trong đời sống xã hội, là cầu nối để đưa pháp luật vào cuộc sống, góp phần hình thành, nâng cao kiến thức, kỹ năng pháp luật cho công dân. Trong đó, phải đề cập đến lực lượng xã hội đông đảo đó chính là sinh viên (SV), một nguồn nhân lực dồi dào cho sự phát triển của quốc gia và việc nâng cao GDPL cho SV trường Đại học để tạo điều kiện cho SV phát triển toàn diện, có ý thức trách nhiệm công dân, hiểu biết và chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật được nhiều quốc gia, tổ chức, nhà khoa học quan tâm. Liên quan đến quản lý hoạt động GDPL cho SV trường Đại học có thể đề cập một số công trình cụ thể sau: 1.
Các nghiên cứu ở nước ngoài Thứ nhất, các nghiên cứu về GDPL cho SV Công trình của tác giả Kan Wei nghiên cứu so sánh GDPL giữa Trung Quốc và Anh cho thấy có sự khác nhau về nội dung, phương pháp GDPL cho học sinh, SV vì sự ảnh hưởng từ yếu tố văn hóa, trong đó, giáo viên của Trung Quốc tập trung truyền tải kiến thức và kỹ năng pháp luật; còn giáo viên của Anh tập trung nội dung các giá trị pháp luật. Theo quan điểm của tác giả luận văn, bên cạnh việc cung cấp thông tin pháp luật, cần phải cho SV thấy được giá trị pháp luật đem lại trong cuộc sống hằng ngày để từ đó hình thành ý thức chấp hành pháp luật và các kỹ năng pháp luật đối với việc giải quyết các tình huống mà bản thân, gia đình đối mặt [57]. Ngoài ra, tác giả Choguill, Marisa B.G chủ yếu nghiên cứu về GDPL cho học sinh phổ thông, thông qua việc phân tích đặc điểm tâm sinh lý, các yếu tố ảnh hưởng để xây dựng mô hình và điều kiện GDPL; đồng thời, tác giả cũng đề xuất một số giải pháp thay đổi phương pháp, hình thức giảng dạy, học tập các nội dung pháp luật cho phù hợp. Những nội dung này tác giả luận văn tiếp tục nghiên cứu ứng dụng trong công trình nghiên cứu của mình [54].
Thứ hai, các nghiên cứu về sự tham gia đối với hoạt động GDPL cho SV Theo quan điểm nghiên cứu của tác giả Cotton Kathleen [52] hay Marie DeLuci [49], hoạt động GDPL cần có sự tham gia của cha mẹ, cộng đồng thông qua việc giúp đỡ con cái trong học tập, tham gia vào quá trình đào tạo của con để định hướng hình thành tính cách, cùng nhà trường thiết lập kế hoạch giáo dục có hiệu quả. Ngoài ra, cũng có thể kể đến các tác giả Ann Dykman, David R.Mandel “Building a new model educating career and technical education teachers, 2000” 6 (Tạm dịch là: Xây dựng một mô hình mới về giáo dục nghề nghiệp và kỹ năng giáo dục của giáo viên) [50] hay tác giả Chun Gyun Jung“Vocational Training system in Korea, 2001” (Tạm dịch là: Hệ thống giáo dục nghề nghiệp ở Hàn Quốc) cần có sự phối hợp, cộng tác giữa gia đình, doanh nghiệp, cộng đồng với trường Đại học [51]. Nhìn một cách tổng thể, các công trình nghiên cứu này đánh giá cao sự tham gia của các tác nhân bên ngoài như gia đình, doanh nghiệp, cộng đồng đối với các hoạt động của trường Đại học trong giáo dục, kể cả GDPL. Tuy nhiên, việc tham gia của họ cũng còn mang tính chất hạn chế và vì vậy, cần nghiên cứu một số biện pháp để kích thích họ tham gia tích cực đối với các hoạt động của trường Đại học, góp phần nâng cao hiệu quả học tập của SV.
Thứ ba, các nghiên cứu về quản lý hoạt động GDPL cho SV trường Đại học Công trình“Legal Education in Asia, Globalization, Change and Contexts” của tác giả Stacey Steele, Kathryn Taylor (Tạm dịch là: Giáo dục pháp luật ở Châu Á, toàn cầu hóa, thay đổi và bối cảnh) nghiên cứu về tình hình GDPL, quản lý hoạt động GDPL trong trường học nói chung và trường Đại học nói riêng tại một số nước Châu Á; trên cơ sở đánh giá, nhận định về bối cảnh cần thay đổi và xây dựng một số quan điểm, giải pháp nhằm tăng cường hoạt động GDPL, quản lý hoạt động GDPL trong bối cảnh toàn cầu hóa [55]. Theo công trình nghiên cứu của Hội đồng giáo dục pháp luật của trường Kenya “2009-2012 Strategic Plan” (Tạm dịch là: Kế hoạch chiến lược giai đoạn 2009-2012) đã đánh giá tổng quan hoạt động GDPL tại trường Kenya giai đoạn 2007- 2009, phân tích các yếu tố ảnh hưởng bên trong và bên ngoài, các yếu tố tham gia trong hoạt động GDPL trong nhà trường nói chung, trường Đại học nói riêng; đồng thời cũng đánh giá các nội dung để thực hiện chiến lược GDPL như cơ cấu tổ chức, cơ sở vật chất, đội ngũ tổ chức thực hiện, ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động GDPL. Trên cơ sở đó, Hội đồng giáo dục pháp luật đề xuất một số vấn đề về chiến lược giai đoạn 2009 - 2012 đối với hoạt động GDPL tại trường Kenya [56]. Nhóm tác giả Lisbeth Lundahh và Theodor Sander trong công trình“Vocational Education anh training in Germany and Sweden” (Tạm dịch là: Giáo dục và đào tạo ở Đức và Thụy Điển) đề xuất giải pháp về quản lý hoạt động GDPL đó là hệ thống các giải pháp về sự liên kết giữa doanh nghiệp với nhà trường [53].
Các nghiên cứu ở trong nước Thứ nhất, các nghiên cứu về GDPL cho SV Nghiên cứu về GDPL nói chung đã được nhiều tác giả quan tâm từ những năm 80, 90 thế kỷ XX hình thành nhận thức bước đầu về mục tiêu, yêu cầu, nội dung và một số hình thức GDPL ở Việt Nam. Trong thời gian gần đây có một số công trình tạo 7 bước chuyển mạnh về cơ sở lý luận, thực tiễn về GDPL, điển hình nghiên cứu của tác giả Trần Ngọc Đường và Dương Thị Thanh Mai “Bàn về giáo dục pháp luật” cung cấp một số lý luận cơ bản về GDPL, tạo nguồn dữ liệu cho các nghiên cứu chuyên sâu về GDPL đối với SV [10]. Hay tác giả Tống Đức Thảo trong công trình nghiên cứu “Giáo dục góp phần nâng cao ý thức và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật” bàn luận về vai trò của GDPL đối với việc hình thành và nâng cao ý thức pháp luật của nhân dân và đặc điểm cơ bản của ý thức pháp luật [31, tr. Một số nghiên cứu về GDPL cho SV, có thể bàn đến công trình khoa học của Đinh Xuân Thảo nghiên cứu về GDPL bậc đại học, đào tạo nghề với các nội dung tìm hiểu thực trạng hiểu biết về pháp luật, thực hiện pháp luật, tình hình GDPL tại trường đại học và cơ sở nghề [30].
Tác giả Phan Hồng Dương nghiên cứu về lý luận GDPL cho SV các trường Đại học không chuyên luật ở Việt Nam, đánh giá thực trạng GDPL cho SV, trên cơ sở đó xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng GDPL cho SV các trường Đại học không chuyên luật [8]. Đồng thời, cũng có công trình nghiên cứu của Lê Thành Nhân“Giáo dục pháp luật cho sinh viên từ thực tiễn các trường Đại học, cao đẳng của tỉnh Bình Định”[22] hay nghiên cứu của Trần Ngọc Minh “Giáo dục pháp luật cho sinh viên từ thực tiễn các trường cao đẳng của tỉnh Bình Dương” [21] hệ thống những vấn đề lý luận về GDPL cho SV ở Việt Nam, đánh giá thực trạng GDPL cho SV tại các trường Đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh Bình Định, Bình Dương và đề xuất một số giải pháp từ thực tiễn. Ngoài ra, đề tài nghiên cứu cấp Bộ của Viện nghiên cứu khoa học pháp lý“Giáo dục pháp luật trong các trường không chuyên luật” với một số nội dung về nâng cao nhận thức, hiểu biết pháp luật của cán bộ giáo viên, học sinh, SV và đề xuất thay đổi chương trình GDPL theo hướng giảm tải lý thuyết, tăng kiến thức thực tiễn. Tuy nhiên, đề tài này chủ yếu tập trung đối với học sinh, chưa chuyên sâu nghiên cứu đối với SV, chưa thiết kế mô hình GDPL gắn với hoạt động chính khóa, ngoại khóa [45].
Thứ hai, các nghiên cứu về sự tham gia đối với hoạt động GDPL cho SV Tác giả Đinh Xuân Thảo nhấn mạnh việc đổi mới quan điểm, nhận thức về GDPL của nhà trường, xác định hình thức, phương pháp phù hợp với từng đối tượng, các loại hình trường lớp cụ thể; đổi mới và hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện GDPL trong các trường Đại học, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề. Sự tham gia đối với hoạt động GDPL, ngoài SV thì cần có vai trò của nhà trường, đội ngũ cán bộ làm công tác GDPL, các tác nhân bên ngoài và chương trình GDPL, qua đó, tác giả nhấn mạnh về việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác GDPL. Điều này, thật sự quan trọng, lực lượng này chính là người truyền tải kiến thức pháp luật, hướng dẫn kỹ năng và ứng xử tình huống cho SV, một khi không nắm bắt kịp thời chính sách pháp luật thì 8 hoạt động GDPL sẽ kém hiệu quả [30]. Đề tài nghiên cứu cấp Bộ của Viện nghiên cứu khoa học pháp lý tập trung nghiên cứu chuyên sâu về ý nghĩa của GDPL, môn học giáo dục công dân đối với việc hình thành nhân cách công dân cho học sinh, SV; đồng thời, qua đó đề cập vai một số hình thức tổ chức chương trình ngoại khóa và chính khóa và như vậy, cần có sự tham gia của các cá nhân, tổ chức bên ngoài cùng với nhà trường đối với hoạt động GDPL cho học sinh, SV [45].
Với nghiên cứu của tác giả Lê Thành Nhân [22] hay nghiên cứu của tác giả Trần Ngọc Minh [21] cho rằng chủ thể làm công tác GDPL trong các trường Đại học, cao đẳng rất đa dạng, đó là những cán bộ làm công tác quản lý, giảng viên, những người làm công tác phổ biến pháp luật; chủ thể bên ngoài là các cơ quan quản lý chuyên ngành, các Sở, Ban, Ngành trong ngành giáo dục; trong đó, khẳng định chủ thể có vai trò quan trọng nhất, chủ yếu nhất trong hoạt động GDPL cho SV tại các trường Đại học, cao đẳng chính là những giảng viên giảng dạy pháp luật, tác giả luận văn đồng thuận với quan điểm này vì đây là lực lượng tiếp xúc, có nhiều thời gian để GDPL cho SV thông qua các môn học về pháp luật. Ngoài ra, cũng phải đề cập đến một số nghiên cứu đăng trên các tạp chí của Nguyễn Tất Viễn [46], Phạm Kim Dung [7, tr.